Ona tili va o’qish savodxonligi darslarida ta’limiy o'yinlarni qo’llash - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	735.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Ноябрь 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Ona tili va o’qish savodxonligi darslarida ta’limiy o'yinlarni qo’llash

Купить

ONA TILI VA O’QISH SAVODXONLIGI DARSLARIDA TA’LIMIY O'YINLARNI QO’LLASH

 Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturi to`g‘risidagi Farmonning uchinchi yo`nalishida o`quv standartlari,o`quv dastur va darsliklarini takomillashtirish bo`yicha DTS, dastur, darsliklarning takomillashtirilgan variantlari tayyorlandi hamda shular asosida ish olib borilmoqda. Chunonchi, ona tili ta’limining takomillashtirilgan standarti tayyorlandi.

a) grammatikaga oid o`zlashtiriladigan bilimlar; - fonetika, morfologiya, sintaksis, leksikologiya, so`z tarkibi, so‘z yasalishi, yozuv va imlo, nutq uslublari, uslubiyatga oid tushunchalar

B) NUTQNI O‘STIRISH: - BIRINCHI YO`NALISH - O`QUVCHILARNING SO`Z BOYLIGINI RIVOJLANTIRISH; - IKKINCHI YO`NALISH - O`ZBEK ADABIY TILI ME’YORLARINI O`RGATISH, ADABIY TALAFFUZ ME’YORLARI, SHUNINGDEK, LUG‘AVIY SINONIMIKA, QO`SHIMCHALAR SINONIMIKASI, UMUMAN, GRAMMATIK SINONIMIKA BILAN TANISHTIRISH; - UCHINCHI YO`NALISH - O`QUVCHILARDA FIKRNI OG‘ZAKI VA YOZMA BOG‘LANISHLI BAYON QILISH MALAKA HAMDA KO‘NIKMALARINI HOSIL QILISH SHART QILIB BELGILANGAN. Ana shundan kelib chiqib, ona tili ta’limining asosiy maqsadi: ona tili mashg‘ulotlari o’quvchilarda ijodiylik, mustaqil fikrlash, ijodiy fikr mahsulini nutq sharoitiga mos ravishda og‘zaki va yozma shakllarda to`g‘ri, ravon ifodalash ko‘nikmalarini shakllantirish hamda rivojlantirishga qaratilmog‘i darkor. Ayni fursatda, mazkur murakkab, mas’uliyatl

O`quvchilarning ijodiy fikrlashini rivojlantirishga xizmat qiladigan o`quv topshiriqlari o`rta maktabning o`zbek tili darsliklarida berilgan. Mazkur topshiriqlar turli usullar bilan o`qituvchi hamkorligida o`quvchilar tomonidan mustaqil bajarishi lozim. Ijobiy natija beradigan topshiriqlarning asosiy turlaridan biri grammatik o`yintopshiriqlardir. Bu turdagi topshiriqlar o`quvchilardan zukkolikni, bilimdonlikni, izlanishni, topqirlikni va tezkorlikni talab qiladi. Ona tili darslarining qiziqarli o`tishida o`yin- topshiriqlarning ahamiyati juda katta.Biroq “O`zbek tili o`qitish metodikasi”da grammatik o`yin-topshiriqlar va ulardan foydalanish metodikasi yetarli darajada ishlanmagan. O`yin-topshiriqlarga hos bo’lgan jihat shundan iboratki, u ko`pincha musobaqa tarzida tashkil etiladi.

Natija yakunida, o`quvchi va guruhlarga rag’bat yoki ballar berilishi, shubhasiz, o’quvchilarda topshiriqni bajarishga ishtiyoqni oshirishga sabab bo’ladi. Natijada, o`quvchilarning grammatik savodxonligi,ijodiy fikrlash qobiliyati, topqirligi, nutqi va shu fanga muhabbati ancha oshadi. Shu bilan birga, qo`shimcha adabiyotlardan foydalanish, boshqa fanlar bilan ham jiddiy shug‘ullanish ehtiyojini tug‘diradi. Shunini inobatga olgan holda, o`qituvchi darslarining samarali bo`lishi uchun turli o`yin- topshiriqlardan va boshqotirmalardan unumli foydalanishi maqsadga muvofiqdir.

Bugungi davr talabi ham , fan o`qituvchisidan mahorat, ijodkorlik, eng asosiysi, tinimsiz mehnat talab qiladi. Shularni hisobga olgan, holda ona tili darslarini o`tishda ishlatish mumkin bo`lgan ayrim grammatik o`yinlar, boshqotirmalar va ulardan foydalanish metodlarini ko’rib chiqamiz. Bunday grammatik o`yinlarni yanada ko`plab o`ylab topish va ulardan dars jarayonida foydalanish mumkin.

 Bu esa, yuqorida ta’kidlanganidek, o`qituvchining ijodkorligiga, izlanuvchanligiga, mahorati va tinimsiz qiladigan mehnatiga bog‘liq. Ma’lumki, o`yin-topshiriqlar o`quvchilar malaka va ko`nikmalariga ko`ra, murakkablik darajasiga ko`ra guruhlanib, soddadan murakkablik dinamikasiga qarab boradi.

1. QAYTA XOTIRLASH TIPIDAGI O`YIN TOPSHIRIQLAR. O`TILGAN MAVZULARNI MUSTAHKAMLASH HAMDA BILIM VA MALAKALARNI TEKSHIRISH DARSLARIDA BUNDAY O`YINTOPSHIRIQLARDAN KO`PROQ FOYDALANILADI. MASALAN, “ATOQLI VA TURDOSH OTLAR” MAVZUSIGA OID DARSLARNI MUSTAHKAMLASH MAQSADIDA “KIM G‘OLIB?” O`YIN- TOPSHIRIG‘IDAN FOYDALANISH MAQSADGA MUVOFIQ BO`LADI. Buning uchun sinf ikki guruhga ajratiladi: biri atoqli otlarga, ikkinchisi turdosh otlarga misol topishadi. Ma’lum bir belgilangan vaqt ichida ko`p misol topgan g‘olib sanaladi.

O `QITUVCHI DOSKAGA KUNDALIK, SURAT, KINOFILM KITOB, GAZETA, JURNAL, SO`ZLARINI ALOHIDA-ALOHIDA YOZIB QO`YADI. SINF OLTI GURUHGA BO`LINIB (O`QUVCHILAR SONI HISOBGA OLINISHI ZARUR. AGARDA GURUHLARGA TENG BO`LINMAYDIGAN BO`LSA, GURUHLAR SONINI KAMAYTIRISHI YOKI KO`PAYTIRISHI MUMKIN), ULARDAN SHU OTLARGA MISOLLAR YOZISH TALAB QILINADI. GURUHLARNING HAR BIR A’ZOSI O`ZIGA QARASHLI SO`ZGA BITTA-BITTTADAN MISOL YOZADI.

TEZ VA TO`G‘RI YOZGAN GURUH G‘OLIB SANALADI. G‘OLIBLAR, ALBATTA, RAG‘BATLANTIRILISHI KERAK. ISTALGAN MAVZUNI MUSTAHKAMLASHDA BUNDAY O`YINTOPSHIRIQLARDAN FOYDALANISH MUMKIN. YOKI O`QUVCHILARNING O’ZARO BOG‘LANISHLI YOZMA NUTQINI SINASH MAQSADIDA “SO`ZLAR BIZDAN, MATN TUZISH SIZDAN” O`YININI O`TKAZISH MUMKIN. BUNDA O`QUVCHILARGA TAYANCH SO`Z VA SO`Z BIRIKMALARNI BERIB (ULAR DOSKAGA YOZIB QO`YILISHI HAM MUMKIN), ULAR YORDAMIDA BOG‘LANISHLI MATN TUZISH TOPSHIRILADI, TEZ VA MAZMUNLI MATN TUZGAN O`QUVCHI G‘OLIB SANALADI.

O`quvchilar so`z boyligini oshirish DTS talablaridan biri hisoblanadi, izlanuvchanlik xarakteridagi o`yin-topshiriqlarni qo`llash yaxshi bu ko’nikma rivojlanishiga yahshi natija beradi. Bunday topshiriqlar o`quvchilardan ijodiy faoliyat ko`rsatishni talab qiladi. “Ijodkor” o`yin-topshiriqdan “Ravish” mavzusini o`tishda samarali foydalanish mumkin. Bu grammatik o`yinda sinf ikki guruhga ajratilib, birinchi guruhga sifat so`z turkumi ishtirok etgan gaplarga misol aytish, ikkinchi guruhga esa shu gaplardagi ot(lar)ni ravish bilan almashtirib gap tuzish topshiriladi.

MASALAN: BIRINCHI GURUH VAKILI YOZADI: MEN OLIMPIADADA YAHSHI INSHO (QANDAY INSHO?)YOZDIM. IKKINCHI GURUH DAVOM ETTIRIB: UNDA BIZNING GURUH YAHSHI ISHTROK ETADI(QANDAY ISHTIROK ETDI?). SHU YO`SINDA DAVOM ETTIRILADI. BU O`YINNI O`QUVCHILAR O`RTASIDA YOKI PARALLEL SINFLAR O`RTASIDA “SO`Z MUSHOIRASI ” TARZDA DAVOM ETTIRSA HAM BO`LADI

ONA TILI TA’LIMI JARAYONIDA TOPSHIRIQLAR TIZIMI VOSITASIDA TIL HODISALARI KUZATILADI1 , SOLISHTIRIB QIYOSLANADI, O`XSHASH VA FARQLI TOMONLARI ANIQLANADI, UMUMIY VA XUSUSIY TOMONLARIGA QARAB GURUHLANADI, UMUMLASHMA QOIDALAR HOSIL QILINADI. NATIJADA QAYTA XOTIRLASH TOPSHIRIQLARIDAN IJODIY TOPSHIRIQLARGA QARAB DINAMIK O`SISH YUZAGA KELA BORADI. O`QUVCHI TAFAKKURI TARAQIYOTIDA BUNDAY TOPSHIRIQLAR ALOHIDA AHAMIYAT KASB ETADI. O`quv topshiriqlarining soddadan murakkabga tomon o`sish dinamikasini aniqlash, belgilash murakkab jarayondir. Topshiriqlar shunday yo`sinda joylashtirilishi lozimki, o`quvchi tafakkuri taraqqiyotiga ijobiy ta’sir qilsin.

 Ijodiy topshiriqlar, ya’ni o`quvchi tafakkurini o`stiruvchi topshiriqlar o`ziga xos xususiyatlarga ega bo`lishi zarur: - o`quvchini izlashga, fikr qilishga, noma’lumni topishga undasin; - o`quvchini mustaqil xulosa chiqarishga yo`naltirishi zarur; - 1TAT jurnalining 1996-2002 yildagi ayrim sonlarida e’lon qilingan ayrim o`yin- topshiriqlardan ijodiy foydalanildi masalaning murakkablasha borishi o`quvchi aqli, farosatini o`stira borishi kerak; - bu jarayonning kechishi o`quvchilarda jamoa bo`lib ishlash ko`nikmalarini hosil qila borishi lozim; - topshiriqlarni bajarish jarayoni o`quvchida o`ziga ishonch, o`zini (bilimini) anglash,imkoniyatlarini aniqlay olish, yangi bilim olishga undashi shart.

Yangilangan ta’lim mazmuni asosida yaratilgan darsliklarda tilshunoslikning hamma bo`limlariga mo`ljallangan mashg‘ulotlarda darslar ta’rif, qoida bilan boshlanmasdan, ya’ni o`quvchilarga bilimlar tayyor holida berilmasdan har bir mavzu uchun mo`ljallangan topshiriqlar tahlili bilan boshlanadi. Mana shu o`rinda o`qituvchi mahorati, qobiliyati, uquvi namoyon bo`ladi. Ana shu jarayonda bir faoliyat usulidan bosqichma-bosqich ikkinchi faoliyat usuliga o`tishi, ya’ni kuzatishdan umumiy xususiyatlari asosida guruhlashga, takrorlashdan o`xshash va farqli tomonlarini aniqlash asosida umumlashmalar shakllanadi. Shundagina berilgan topshiriqlar til hodisalarining mohiyatini ochishga xizmat qiladi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR  1. Бегматов Э., Турсунқулов М. Ўзбек нутқи маданияти асослари. - Тошкент: Ўқитувчи, 1991.  2. Бегматов Э., Бобоева А., Асомиддинова М., Умурқулов Б. Ўзбек нутқи маданияти очерклари. -Тошкент: 1998.  3. Миртожиев М., Маҳмудов Н. Тил ва маданият. Т., Ўзбекистон, 1992.  4. Маҳмудов Н. Тил.-Тошкент: Ёзувчи. 1998.  5. Маҳмудов Н. Ўқитувчи нутқи маданияти. -Т: Алишер Навоий номидаги миллий кутубхона, 2007.  6. Нусратулло Атоулло ўғли Жумахўжа. Истиқлол ва она тилимиз. - Тошкент, 1992.  7. Расулов Р., Ҳусанов Н., Мўйдинов Қ. Нутқ маданияти ва нотиқлик санъати. -Т. Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети, 2006.

E’TIBORINGIZ UCHUN RAXMAT!

Купить