Onlain taksi tizimining relatsion modeliniyaratish - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	647.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Onlain taksi tizimining relatsion modeliniyaratish

Купить

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA`LIM, FAN VA
INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
SHAROF RASHIDOV NOMIDAGI SAMARQAND DAVLAT
UNIVERSITETI
“INTELLEKTUAL TIZIMLAR VA KOMPYUTER TEXNOLOGIYALARI”
FAKULTETI
“KOMPYUTER ILMLARI VA DASTURLASH TEXNOLOGIYALARI”
YO`NALISHI
202-GURUH
LABARATORIYA
ISHI 1
Mavzu: Onlain taksi tizimining relatsion modeliniyaratish

Relyatsion model (Relational Model) — bu ma'lumotlar bazalarini tuzish va
boshqarish uchun foydalaniladigan matematik yondashuv. Ushbu modelda
ma'lumotlar bir-biriga bog'langan jadval (yoki munosabat) shaklida tashkil
qilinadi. Relyatsion model 1970-yilda E.F. Codd tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib,
hozirgi zamonaviy ma'lumotlar bazasi tizimlarining asosi hisoblanadi.
Relyatsion modelning asosiy tushunchalari
1. Jadval (Relation): Ma'lumotlar bazasining asosiy elementi. Bu bir xil
turdagi ma'lumotlarni saqlash uchun mo'ljallangan qatorlar va ustunlar
majmui.
o Jadvalning har bir ustuni atribut deb ataladi.
o Har bir qator esa tuple (yozuv) deb ataladi.
2. Atributlar (Attributes): Jadval ustunlari bo'lib, ma'lumotlarning turini
belgilaydi. Har bir atribut ma'lumot turi (masalan, string, integer) bilan
bog'liq.
3. Domen (Domain): Ma'lumotlar uchun ruxsat etilgan qiymatlar to'plami.
Masalan, "Yosh" atributi uchun domen musbat butun sonlar bo'lishi
mumkin.
4. Asosiy kalit (Primary Key): Jadvaldagi har bir qatorni noyob aniqlash
uchun ishlatiladigan atribut yoki atributlar to'plami.
o Masalan, "Talaba_ID" atributi talaba jadvali uchun asosiy kalit
bo'lishi mumkin.
5. Chet kalit (Foreign Key): Bir jadvaldagi ma'lumotlarni boshqa jadval bilan
bog'lash uchun ishlatiladigan atribut.
o Masalan, "Talaba_ID" jadvalidan "Fan_ID" jadvaliga murojaat
qiluvchi chet kalit.
6. Munozara qoidalari: Relyatsion modelda ma'lumotlar bir xil tuzilma va
qoidalarga muvofiq tashkil etiladi:
o Jadvaldagi qatorlarning tartibi muhim emas.
o Har bir qator o'ziga xos bo'lishi kerak (takrorlanmaslik qoidasi).
o Atributlarning tartibi muhim emas.

Onlain taksi tizimi uchun relarsion model quyidagicha.
1_jadva bu Foydalanuvchi (User):
Ustunlari:
o ID (Primary Key)
o Ism

o Telefon raqami
o Manzil
2-jadval Buyurtma (Ride/Order):
Ustunlari:
o ID (Primary Key)
o Yo'lovchi_ID (Foreign Key -> Foydalanuvchi)
o Haydovchi_ID (Foreign Key -> Foydalanuvchi)
o Manzil_Nom (Buyurtma uchun umumiy joylashuv)
o Manzil_Boshlanish
o Manzil_Yakunlash
o Sana_va_Vaqt
o Holat (Boshlanmagan, davom etayotgan, tugallangan)
o Narx
3-jadval Mashina (Car): Faqat haydovchilarga tegishli.

Ustunlari
o ID (Primary Key)
o Haydovchi_ID (Foreign Key -> Foydalanuvchi)
o Mashina_Nomi
o Raqam
o Rang
4-jadval To'lov (Payment):
Ustunlari:
o ID (Primary Key)
o Buyurtma_ID (Foreign Key -> Buyurtma)
o To'lov_turi (Karta, Naqd, Mobil ilova)
o Sana
o Summa
5-jadval Manzil:

Ustunlari:
o manzil ID
o kocha
o shahar
o kordinatalar
Bog’lanishlar
1.Foydalanuvchi (User) ↔ Buyurtma (Ride/Order):
 Bog‘lanish turi: Birga-ko‘pga (1:N).
 Tavsif: Har bir foydalanuvchi (yo‘lovchi yoki haydovchi) bir nechta
buyurtmaga ega bo‘lishi mumkin.
 Bog‘lanish kalitlari:
o Yo'lovchi_ID (Buyurtma -> Foydalanuvchi)
o Haydovchi_ID (Buyurtma -> Foydalanuvchi)
2. Buyurtma (Ride/Order) ↔ Manzil (Location):
 Bog‘lanish turi: Har bir buyurtma uchun ikkita manzil bo‘ladi (N:1).
o Boshlanish manzili (Start Location): Bir buyurtma bir boshlanish
manziliga ega.
o Tugash manzili (End Location): Bir buyurtma bir tugash manziliga
ega.
 Bog‘lanish kalitlari:
o Boshlanish_Manzil_ID (Buyurtma -> Manzil)
o Tugash_Manzil_ID (Buyurtma -> Manzil)
3. Haydovchi (User) ↔ Mashina (Car):
 Bog‘lanish turi: Birga-ko‘pga (1:N).

 Tavsif: Bir haydovchining bir yoki bir nechta mashinasi bo‘lishi mumkin.
 Bog‘lanish kalitlari:
o Haydovchi_ID (Mashina -> Foydalanuvchi)
4. Buyurtma (Ride/Order) ↔ To‘lov (Payment):
 Bog‘lanish turi: Birga-birga (1:1).
 Tavsif: Har bir buyurtmaga bitta to‘lov mos keladi.
 Bog‘lanish kalitlari:
o Buyurtma_ID (To‘lov -> Buyurtma)
Xulosa
Onlayn taksi tizimining relatsion modeli tizimdagi barcha ma'lumotlarni izchil va
samarali boshqarish uchun zarur vositadir. Ushbu model foydalanuvchilar,
haydovchilar, buyurtmalar va to'lovlar o'rtasidagi murakkab munosabatlarni aniq
va tartibli saqlashga imkon beradi. Bu, o'z navbatida, ma'lumotlarni tahlil qilish,
izlash va qayta ishlashni osonlashtiradi. Relatsion model yordamida tizim
foydalanuvchi ma'lumotlarini xavfsiz boshqarish, xizmat sifatini nazorat qilish va
xizmatni kengaytirish imkonini beradi.
Tizimni samarali boshqarish uchun relatsion model orqali.1)Ma'lumotlarning
yaxlitligi va aniqligi ta'minlanadi, bu esa foydalanuvchilarning buyurtma berish
yoki to'lov qilish jarayonida xatoliklar xavfini kamaytiradi.2)Ishonchlilik oshadi,
chunki barcha ma'lumotlar yagona bazada saqlanadi va tartibli ravishda
boshqariladi.3)Qulay tahlil va hisobotlar olish imkoniyati yaratiladi, bu biznes
qarorlarini qabul qilish jarayonida muhim ahamiyatga ega.4)Masshtablilik
ta'minlanadi: yangi xizmatlar va foydalanuvchi sonining oshishiga moslashish oson
bo'ladi.5)Jarayonlarni avtomatlashtirish imkonini beradi, bu esa tizim ishlashini
tezlashtiradi va inson omilidan kelib chiqadigan xatolarni minimallashtiradi.
Umuman olganda, onlayn taksi tizimining relatsion modeli nafaqat
ma'lumotlarni boshqarish vositasi, balki tizimning umumiy samaradorligini
oshirish va xizmat sifatini yaxshilash uchun muhim texnologik yechimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. “Ma`lumotlar bazasi” R.V.Qobulov. J.T.Usmonov. O.B.Ro`zibayev
2. “Ma`lumotlar bazasi” Sh.Nazirov, A.Ne`matov, N.Mardonova

https://uz.wikipedia.org/wiki/Relyatsion_ma%27lumotlar_bazasi

Onlain taksi tizimining relatsion modeliniyaratish

Купить