”Onlayn taksi”mavzusida ma’lumotlar bazasini yaratish - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	1.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

”Onlayn taksi”mavzusida ma’lumotlar bazasini yaratish

Купить

Mavzu:”Onlayn taksi”mavzusida ma’lumotlar bazasini yaratish.
Reja:
1.Kirish:
Maqsad : "Bu xisobotda Menga berilgan mavzu”onlayn taksi” mavzusida
ma'lumotlar bazasi texnalogiyasining ma’lumotlar bazasi
modellari,infolagik model,mohiyat-aloqa modeli,ER(Entity-Reationship)
model va SQL operatorlari yordamida ma’lumotlar bazasini yaratish haqida
ma’lumot beramiz.
Asosiy qism :
1 .Berilgan mavzu yuzasidan ER diagramma yaratish.
2 .Berilgan mavzu bo’yicha Relyatsion Madel yaratish.
3 .Berilgan mavzu yuzasidan SQL tilida ma’lumotlar bazasini yaratish
Xulosa: Umumiy ma’lumotlar bazasini xulosalash
Foydalanilgan adabiyotlar.
Ma’lumotlar bazasi – kompyuter xotirasiga yozilgan ma’lum bir strukturaga ega,
o‘zaro bog‘langan va tartiblangan ma’lumotlar majmuasi bo‘lib, u biror bir
obyektning xususiyatini, holatini yoki obyektlar o‘rtasidagi munosabatni ma’lum
ma’noda ifodalaydi. MB foydalanuvchiga strukturalashtirilgan ma’lumotlarni
saqlash va ishlatishda optimal qulaylikni yaratib beradi. Ma’lumki ma’lumotlarni
kiritish va ularni qayta ishlash jarayoni katta hajmdagi ish bo‘lib ko‘p mehnat va
vaqt talab qiladi. MB bilan ishlashda undagi ma’lumotlarning aniq bir strukturagi
ega bo‘lishi, birinchidan foydalanuvchiga ma’lumotlarni kiritish va qayta ishlash
jarayonida undagi ma’lumotlarni tartiblashtirish, ikkinchidan kerakli
ma’lumotlarni izlash va tez ajratib olish kabi qulayliklarni tug‘diradi.
Infologik model . Muayyan tashkilot (korxona, bank, universitet, kutubxona va
boshqalar) muammolarini hal qilish uchun axborot tizimi (AT) yaratiladi. AT
yaratish va ishlatish uchun uning tavsifi talab qilinadi. Atning to'liq, keng qamrovli
tavsifi nafaqat Atning o'zi, balki atrof-muhitni ham o'zichiga olishi kerak, ya'ni
predmet sohasining tavsifi bo'lishi kerak.
Berilgan mavzu bo’yicha infologik model tuzamiz:

Yuqorida infologik madelning oddiy(degenerat) ko’rinishi ko’rsatilgan.Bizga
berilgan mavzuni biz bir nechta degenerat infologik modellarni bir biriga boglash
orqali yanada yorqinroq tasvirlashimiz mumkin:
ER model — bu ma'lumotlar bazasini loyihalash va ma'lumotlar
strukturasini tasvirlashda ishlatiladigan konseptual modeldir. ER modeli
ma'lumotlar orasidagi aloqalarni (relationship) va ularning tarkibini (entities) aniq
ifodalaydi. ER modelini eng mashhur qilib yaratgan shaxs Peter Chen 1976-yilda
bo'lib, hozirgi kunda ma'lumotlar bazasi dizaynida keng qo'llaniladi.
ER modelining asosiy kompanentalari mohiyat,bog’lanish va atribut
hisoblanadi.
Infologik model qurishda ER diagramma tilidan foydalanish mumkin:
Ikki mohiyat o’rtasida 4 ta bog’lanish turi mavjud:

1. Birga bir bog’lanish (1:1)
Har bir vaqt momentida A mohiyatning har bir vakiliga (nusxasiga ) B
mohiyatning vakili 1 yoki 0 bilan mos keladi.
2. Birga-ko’p bog’lanish(1:M):
A mohiyatning bitta vakiliga 0,1 yoki B mohiyatning bir necha vakili mos keladi.
3. Ko’pga ko’p bog’lanish(M:N):
1. Berilgan mavzu orqali “Yandex”nomli mohiyat yaratdik va quyidagi atributlar
orqali uni to’ldiramiz:
a)reyting
b)foydalanuvchi
c)haydovchi
d)sayohat
e)to’lov
f)manzil
Va natija quyidagicha:

2. Berilgan mavzu orqali “Haydovchi” nomli mohiyat yaratdik va quyidagi
atributlar orqali uni to’ldiramiz:
a)ism_sharif
b)telefon raqami
c)avtomobil raqami
d)manzili
e)o’rtacha mijoz soni
Va natija quyidagicha
3.”Sayohat”nomli mohiyat yaratamiz va uni atributlar bilan to’ldiramiz
a)Bulvar
b)Shahar hokimyati
c)Shahar shifoxonasi
d)HazoraABB
Va natija quyidagicha:

4.”Reyting”nomli mohiyat yaratamiz va uni atributlar bilan to’ldiramiz.
a)yo’nalishni to’g’ri tanlash
b)vaqtdan yutib boorish
c)mashinaning holati
d)haydovchining odobi
Va natija quyidagicha:
5.”MIjoz” nomli mohiyat yaratamiz va uni atributlar bilan to’ldiramiz:
a)ismi
b)telefon raqami
c)yetib boorish manzili
d)xizmat narxi
Va natija quyidagicha:

Yuqoridagilardan foydalanib “Onlayn taksi” mavzusida ER diagramma hosil
qilamiz:
Relyatsion ma’lumotlar madeli
Relyatsion model tamoyillari birinchi marta 1969-1970 yillarda E.F. Kodd
tomonidan ishlab chiqilgan. Relyatsion ma'lumotlar bazalari - bu tegishli
ma'lumotlarni saqlash va ularga kirishni ta'minlash uchun ishlatiladigan
ma'lumotlar bazalari. Relyatsion ma'lumotlar bazalari relyatsion modelga
asoslanadi, ma'lumotlarni taqdim etishning qulay, vizual jadval usulidir. Bunday
ma'lumotlar bazasi jadvalidagi har bir satr kalit deb ataladigan noyob
identifikatorga ega bo'lgan yozuvdir.
Relyatsion ma'lumotlar modelining mantiqiy tuzilishi jadvallar (table),
ko'rinishlar(view) va indekslar (index) lardan iborat.
Relyatsion algebra Kodd tomonidan aniqlangan ikkita guruh amallari 8 ta
operatordan iborat.
1.To’plamlar ustida amallar.

2.Maxsus relyatsion amallar
Shu yo’sinda barcha keraki jadvallarni tuzamiz va birlashtiramiz:
Bizga berilgan mavzu bo’yicha tuzilgan relyatsion madelning umumiy ko’rinishi
quyidagicha:

SQL operatorlari yordamida ma’lumotlar bazasini yaratish yaratish
1.” Onlayn taksi” mavzusida ma’lumotlar bazasi yaratamiz.

Ushbu kod natijasida quyidagi ma’lumotlar bazasi hosil bo’ladi
2.Hosil bo’lgan ma’lumotlar bazasini to’ldiramiz.
Yuqoridagilar yordamida ma’lumotlar bazasining ustunlarini yaratdik:
Yuqoridagilar yordamida ma’lumotlar bazasining ustunlarini yaratdik:

Hosil bo’lgan ustunlarni satrlarini “INSERT INTO” yordamida to’ldiramiz,uning
kod qismi quyidagicha
Va jadvalni umumiy ko’rinishi quyidagicha:
3.Hosil bo’lgan ustunlarni satrlarini “INSERT INTO” yordamida to’ldiramiz,uning
kod qismi quyidagicha:
4.Va jadvalni umumiy ko’rinishi quyidagicha:

5.UPDATE kompanentasi orqali jadvalni tahrirlaymiz:
Va natija quyidagicha:
Tahrirlashdan avvalgi holat
Keying holat
6.DELETE kompanentasi orqali jadvaldagi biror ustun yoki satrni o’chiramiz:
Biz berilgan jadvalga ko’ra id=2 satrni o’chirmoqchiman va uning kod qismi
quyidagicha:
Va natija:
7.JOIN kompanentasi orqali jadvallarni ulash:

Natija:
8.In operoti yordamida jadvalda ma’lum bir qiymat borligini tekshirishda
foydalaniladi
Natija quyidagicha:
9. MySQL-dagi BETWEEN operatori ikkala chegara qiymatini o'z ichiga olgan
ma'lum diapazondagi natijalarni filtrlash uchun ishlatiladi
Natijaviy jadval:

10.Like operatori LIKE operatori WHERE bandida ustundagi shart asosida izlash
uchun ishlatiladi.

Xulosa:
Umumiy ma’lumotlar bazasini xulosalash. Ushbu loyiha ma'lumotlar bazasini
yaratish va uning tuzilishini tasvirlashga bag'ishlangan bo'lib, quyidagi uchta
bosqichdan iborat:
ER Diagramma Yaratish: Berilgan mavzu (foydalanuvchi, haydovchi,
tulov, manzil) bo'yicha ER diagrammasi yaratildi. ER diagramma orqali biz
entitilarni (ob'ektlar) va ularning o'zaro munosabatlarini aniqladik. ER
diagrammada:
Foydalanuvchi , Haydovchi , Tulov , va Manzil entitilari keltirildi.
Foydalanuvchi va Haydovchi o'rtasida bir-to-bir munosabat, Foydalanuvchi va
Tulov o'rtasida bir-ko'p munosabat, Foydalanuvchi va Manzil o'rtasida esa bir-to-
bir munosabat mavjud.
Relatsion Model Yaratish: Relatsion modelda har bir entiti uchun jadval
yaratildi, bu esa ma'lumotlar bazasida ma'lumotlarni samarali saqlash va
boshqarishga imkon beradi. Jadval strukturalari quyidagicha:
Foydalanuvchi jadvali foydalanuvchilarni saqlash uchun ishlatiladi va boshqa
jadvalar bilan bog'lanish uchun asos bo'ladi.
Haydovchi , Tulov , va Manzil jadvallari esa Foydalanuvchi jadvaliga bog'lanadi,
har biri o'ziga xos ma'lumotlarni saqlaydi.
SQL tilida Ma'lumotlar Bazasi Yaratish: SQL kodlari orqali ma'lumotlar
bazasini yaratish va unga tegishli jadvallarni tashkil qilish bo'yicha aniq
yo'riqnoma berildi. Bu bosqichda SQL sintaksisi ishlatilgan bo'lib, har bir jadvalga
mos atributlar va bog'lanishlar (foreign key) kiritildi. Jadval strukturalari
foydalanuvchi, haydovchi, tulov, va manzil kabi asosiy ma'lumotlarni saqlashga
imkon beradi.
Yakiniy xulosa: Ushbu jarayon orqali ma'lumotlar bazasini yaratish uchun ER
diagrammasi, relatsion model va SQL tilida kodlash jarayonlari to'liq tavsiflandi.
ER diagramma va relatsion model yaratish yordamida biz ma'lumotlar bazasining
umumiy tuzilishini tushunishimiz mumkin. SQL kodlarini ishlatib, ma'lumotlar
bazasini yaratish esa tizimni amaliyotda joriy qilish uchun kerakli barcha
moslamalarni taqdim etdi. Bu turdagi ma'lumotlar bazalari foydalanuvchi,
haydovchi, tulov va manzil kabi turli xildagi ma'lumotlarni samarali saqlash va
boshqarish uchun juda qulay .

Foydalanilgan saytlar
1. https://www.w3schools.com/sql/
2. https://www.geeksforgeeks.org/database-management-system/
3. https://www.tutorialspoint.com/dbms/index.htm
4. https://www.db-engines.com/en/ranking
5. https://www.oracle.com/database/
6. https://www.sqlservercentral.com/
7. https://www.codecademy.com/learn/learn-sql

”Onlayn taksi”mavzusida ma’lumotlar bazasini yaratish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish