ONLINE DO‘KON” ma’lumotlar bazasini loyihalash mavzusida - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	1.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

ONLINE DO‘KON” ma’lumotlar bazasini loyihalash mavzusida

Купить

DASTURIY INJENERING FANIDAN
“ONLINE DO’KON” ma’lumotlar bazasini loyihalash mavzusida
KURS ISHI
1

MUNDAREJA
KIRISH……………………….……………………………………….3
I. NAZARIY QISM
1.1 Online-do’kon o’zi nima? …………………………………………. ..5
1.2. Onlayn xaridlarning afzalliklari ……………………..……………8
1.3. MBBT tillari haqida ma’lumot……………………………………12
1.4. Onlayn do'konlarning afzalliklari…………………………………15
II. AMALIY QISM
2.1. “ONLINE DO’KON” ma’lumotlar bazasining mantiqiy strukturasi va
uni shakllantirish……………………………………….…………................19
2.2 JADVALLARNING O’ZARO BOG’LANISHI…............................22
2.3. SQL operatorlari yordamida jadvallarni hosil qilish va jadvallarga
ma’lumotlar kiritish………………………........................................………25
2.4. SQL operatorlari yordamida jadvallarga yozuvlar qo’shish
…………………………………….………………….………………….…….28
XULOSA…………………………………………………………….………..29
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR……………………..……………...30

2

Kirish
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoniga asosan, Axborot
texnologiyalari va kommunikastiyalarini rivojlantirish vazirligi tashkil etildi.
Farmonning O’zAda keltirilgan matniga ko’ra, vazirlik O’zbekiston Aloqa,
axborotlashtirish va telekommunikastiya texnologiyalari davlat qo’mitasi negizida
tashkil etilgan.Yangi vazirlikning asosiy vazifalari va faoliyat yo’nalishlari sifatida
quyidagilar belgilangan:axborot texnologiyalari va kommunikastiyalar soxasida,
“elektron xukumat”ni joriy etishda yagona davlat siyosati amalga oshirilishini
ta’minlash;aloqa va telekommunikastiyalar soxasidagi faoliyatni, shuningdek,
radiochastotali spektrdan foydalanishni davlat yo’li bilan boshqarish, listenziyalash
va nazorat qilish borasidagi funkstiyalarni amalga oshirish;Internet tarmog’ining
milliy segmenti yanada shakllantirilishini ta’minlash;raqobatdosh dasturiy
maxsulotlarning mamlakatimizda ishlab chiqarilishini va ichki bozorini xamda
ularga ko’rsatiladigan xizmatlarni rivojlantirishga ko’maklashish;axborot
xavfsizligini ta’minlash; zamonaviy kommunikastiya vositalari soxasida ilmiy
tadqiqotlar va ishlanmalarni, kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini
oshirishni tashkil qilish;vazirlik faoliyati doirasiga kiruvchi boshqa yo’nalishlar
bo’yicha xorijiy investistiyalarni jalb etish va boshqalar. “Gazeta.uz” ning qayd
etishicha, Aloqa, axborotlashtirish va telekommunikastiya texnologiyalari davlat
qo’mitasi 2012 yil 16 oktyabrida Aloqa va axborotlashtirish agentligi negizida
tashkil etilgan edi. O’zAAA esa, o’z navbatida, 2002 yili Pochta va
telekommunikastiyalar agentligi negizida, ushbu agentlik esa 1997 yili Aloqa
vazirligi negizida tashkil etilgan edi. Aloqa vazirligining o’zi 1992 yilda tashkil
etilgan. Biz dasturchilar uchun bu qarorlar juda muhim qarorlardan biri bo’ldi.
2013- yildan 2020-yilgacha Elektron hukumat tizimiga o’tilish talab qilinmoqda.
Shuning uchun axborot tizimlariga o’tilishga kata ahamiyat berilmoqda. Yangi
o’quv yurtlari va yangi fakultetlar ochilmoqda. Dunyo globallashib borgani sari
axborot tehnalogiyalarga bo’lgan talab ortib bormoqda. O’zbekiston ham
rivojlangan davlatlar qatoriga kirib bormoqda. Bunda esa yoshlarni ongini
saviyasini oshirish va zamon talablariga mos ravishda kadrlarni tayyorlash
3

davlatimiz taraqiyotini rivojlanishiga sabab bo’ladi. Mamlakatimizda axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish jarayoni izchil davom ettirib
kelinmoqda. Eng avvalo, O‘zbekistonda mazkur sohani tartibga soluvchi
mukammal qonunchilik bazasi yaratilganini alohida ta'kidlash joiz. Shu bilan
birga, bugun dunyoda shiddat bilan kechayotgan globallashuv sharoitida AKT
sohasining keskin taraqqiy etib borishi kuzatilayotganligi, ilg‘or davlatlarning
ushbu soha rivojiga alohida e'tibor qaratayotgani bejiz emas.
Darhaqiqat, hozirgi davrda AKT orqali uzatiladigan axborot jamiyat
rivojining eng muhim shartlaridan biri bo‘lib qoldi. U ishlab chiqarish resursi,
insonlar orasidagi aloqani ta'minlovchi qudratli vositaga aylandi. Shu bois, davlat
hokimiyati va boshqaruvi organlari, umuman, jamiyatning axborot uzatish tezligi
hamda sifatiga bo‘lgan talablari kun sayin ortib bormoqda. AKT sohasini jadal
sur'atlar bilan taraqqiy ettirish O‘zbekiston iqtisodiyotida amalga oshirilayotgan
tarkibiy o‘zgarishlar hamda iqtisodiy islohotlarning bosh yo‘nalishlaridan biri
hisoblanadi. Chunki bu yo‘nalish nafaqat respublikani axborotlashgan jamiyatga
aylantirish uchun xizmat qiladi, balki mamlakatimiz iqtisodiyotini jadal sur'atlar
bilan rivojlantirishda o‘ziga xos yetakchi tarmoq — «lokomotiv» rolini o‘ynaydi.
Dasturiy vazifalardan kelib chiqib, mamlakatimizda komputer va axborot
texnologiyalari, telekommunikatsiya va ma'lumot uzatish tarmoqlarini, internet
xizmatlarini rivojlantirish va zamonaviylashtirish, ularni dunyo standartlari
darajasiga yetkazish maqsadida keng ko’lamli islohotlar bosqichma-bosqich
amalga oshirilmoqda. Albatta, ijtimoiy hayotning barcha sohalarida bo’lgani kabi
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi islohotlarni muvaffaqiyatli
amalga oshirish, o’z navbatida, ushbu sohaning huquqiy asosini shakllantirish va
takomillashtirib borishni taqozo etadi. Shuning uchun ham mamlakatimizda
mazkur sohada samarali huquqiy mexanizmlarni yanada takomillashtirishga jiddiy
e'tibor qaratilmoqda. O’tgan davr mobaynida sohani yanada rivojlantirishga
qaratilgan 11ta qonun.
4

II.Nazariy qism.
1.1 Online-do’kon o’zi nima
Online-do’kon — elektron savdo-sotiq shakli, tovarlarni Internet orqali
sotishga mo’ljallangan veb-sayt. Internet-do’kon xaridorlari onlayn tarzda
(kompyuter yoki smartfonda) tovarlarni tanlashlari, xarid uchun buyurtmani
rasmiylashtirishlari, to’lov va yetkazib berish usullarini tanlashlari (elektron to’lov
tizimi orqali to’lashlari ham) mumkin.
Internet-do’konda savdo masofadan amalga oshiriladi. Bu holat ayrim
tovarlar sotilishiga cheklovlar kiritilishiga sabab bo’ladi. Masalan, O’zbekistonda
ham internet-do’konlarda alkogol mahsulotlar, zargarlik buyumlari va ayrim
boshqa tovarlar internet orqali erkin sotilishi qonunchilik bilan taqiqlangan yoki
cheklangan.
Internet-do’kondagi tovarlar katalog tarzida taqdim etiladi (xuddi oddiy
do’kondagi polkalardek), turli kategoriyalarga ajratiladi va tovar fotosurati, narxi,
qisqacha ma’lumotlari va boshqa xususiyatlariga ega bo’ladi (xuddi oddiy
do’kondagi bo’limlardek). Saytga tashrif buyurgan shaxs (xaridor) tovar
xususiyatlari bilan tanishib chiqib, o’ziga keraklisini “Savatcha”ga solish
imkoniyatiga ega (oddiy do’kondagi savatchadek). Keyin “Savatcha”ga o’tib, o’zi
tanlagan tovarlarni, ularning summasini ko’rishi mumkin. “Savatcha”da tovarlar
miqdorini o’zgartirishi, ortiqchasini chiqarib tashlashi, yetkazish usulini tanlashi
mumkin. Shundan keyin “Buyurtmani rasmiylashtirish” sahifasida o’zining
shaxsiy ma’lumotlarini qoldiradi va to’lov usulini tanlaydi (buyurtma beradi).
O’zbekistondagi Internet-do’konlarda to’lov turlicha bo’lishi mumkin:
plastik kartadan elektron to’lov tizimlari orqali (masalan Click, PayMe kabi), bank
to’lov terminali orqali yoki naqd pul ko’rinishida (yetkazilgan joyida).
Buyurtmani yetkazib berish kuryer (Internet-do’kon xodimi yoki boshqa
shaxslar) yoki pochta xizmati tomonidan amalga oshirilishi mumkin.
Internet-do’konning oddiy do’konlarga nisbatan eng asosiy afzalliklari quyidagilar:
5

 Internet-do’konga kuniga 24 soat va yilning 365 kunida, tushlik payti yoki
dam olish, bayram kunlariga qaramasdan, sutkaning xohlagan paytida kirish,
tovarlarni tanlash va buyurtma qoldirish mumkin;
 Internet-do’konga dunyoning xohlagan joyidagi har qanday xaridor uyidan
chiqmagan holda kirishi mumkin;
 Internet-do’konga joylahtiriladigan tovarlar hamda xizmatlar turlari va soni
cheklanmagan;
 Internet-do’kon xaridorlari va sotuvchilari bir-biri bilan oradagi masofadan
qat’iy nazar onlayn-chat, elektron pochta orqali va boshqa usullarda
xohlagan paytda bog’lanishlari mumkin;
 mobil qurilmalar va internet rivojlanishi xaridor xohlagan joyida turib
(ko’chada, hovlida, uyda, mehmonxonada va hokazo) Internet-do’konga
kirish tovar sotib olish imkonini beradi;
Internet-do’kon – bu savdo-sotiq sohasining kelajagi.
Hozirda onlayn-do'konlarga ega bo'lgan ko'plab jismoniy do'konlar uchun
odatiy holga aylanib bormoqda, ular Internetda eksklyuziv takliflarga ega bo'lib,
siz uni jismoniy muassasada ko'rishingiz mumkin emas, bu sizga katta afzallik deb
aytish uchun ko'rsatma beradi. Internetda sotib olish. Bu faqat onlayn xaridlar
iste'molchiga olib keladigan ko'plab afzalliklardan biridir. Shuni unutmaslik
kerakki, Internet a ulkan bitimlar dunyosi, ularning aksariyati bozorda haqiqiy
yangilikdir va tarmoq tufayli ularning barchasiga kirish mumkin.
Ushbu yondashuvga binoan, shubhasiz, bundan buyon ushbu aniq ko'tarilgan
marketing tizimining afzalliklarini sezadigan ko'plab foydalanuvchilar yoki
mijozlar mavjud. Qaerda uni boshqarish va texnik xizmat ko'rsatishda ko'plab
xarajatlarni tejashingiz mumkin va bu biz ishonganimizdan ko'ra ko'proq pul
tejashga yo'l qo'ymasligi aniq. Bundan tashqari, biz asta-sekin tushuntirib
beradigan boshqa hissalar.

6

Mahsulotlarni olib kirish, shubhasiz, mamlakatda mavjud bo'lmagan va narxlarda
mavjud bo'lgan eng kuchli ustunlik ekanligini unutmaymiz. Ushbu strategiya
keltiradigan mantiqiy foyda bilan foydalanuvchilar yoki mijozlarning o'zlarida.
Shu paytgacha ular mahsulot, xizmat yoki maqolalarni hozirgi kunga qaraganda
ancha arzonroq olishlari mumkin.
7

1.2 Onlayn xaridlarning afzalliklari
Juda raqobatbardosh narxlar
Yana bir aniq afzallik shundaki, Internet bozori juda keng, narxlar raqobatbardosh
va jismoniy do'konlarga qaraganda yaxshiroq, ular o'rtasidagi raqobat tufayli
xaridorlar uchun yaxshi narxlar va eksklyuziv takliflar va chegirmalar paydo
bo'ladi. Boshqa tomondan, siz ham qadrlashingiz kerak qulaylik xuddi shu
narsadan.
Shu ma'noda, biz yana qaerdan, hatto tunda ham kiyimingizni uyda qulay
bo'lish uchun sotib olishingiz mumkin. Shubhasiz, navbatda kutish yoki do'kon
yordamchisi sizning xaridlaringizda yordam berguncha kutishingiz shart emas. Siz
band bo'lsangiz ham, xaridingizni bir necha daqiqada qilishingiz mumkin. Bundan
tashqari, siz vaqtni tejashingiz va olomondan qochishingiz mumkin. Internet-
do'konlar sizga bemalol va keraksiz kutishsiz biroz ko'proq narsani sotib olish
imkoniyatini beradi, bu sizning fikringizdan ko'ra ko'proq vaqtni sarflashga olib
keladi.
Takliflar va aktsiyalar bilan
Uning eng munosib hissalaridan yana biri ushbu tizim yoki iste'mol qilish odati
bundan buyon ko'proq pul tejashga imkon berishi mumkinligidan kelib chiqadi.
Qanday? Reklama xarakteridagi tijorat strategiyalari orqali juda oddiy. Ular mos
keladigan joydan reklama kodini oling yoki aksiyadan foydalanish uchun bu atigi
bir necha daqiqa vaqtni oladi: faqat veb-saytga kirib, tanlangan do'kon yoki toifani
bosish kifoya. Eng yaxshi aksiyani tanlang va sizga noyob kod keladi, u bilan siz
avtomatik ravishda do'konning tegishli sahifasiga yo'naltirilasiz. Mahsulotga
buyurtma berishda uni xarid qilish savatiga kiritganingizda, u arzonroq bo'ladi.
Internetda xarid qilishda ozgina pul tejashning ajoyib usuli.
Biroq, buykers.com saytidan foydalanishning ijobiy ta'sirini nafaqat
xaridorlar, balki ular taqdim etayotgan chegirmalarga qaramay, savdolarning
yuqori chastotasidan foydalanadigan Internet-do'konlari ham sezmoqdalar. Hatto
platforma har kuni turli xil chegirmali kuponlarni taqdim etadi. Shuningdek,
8

do'konlar biz tasavvur qiladigan deyarli barcha toifalarni namoyish etadi: vosita,
oziq-ovqat mahsulotlari, kiyim-kechak, maishiy texnika yoki har qanday xizmat
turi. Muhimi shundaki, siz taniqli brendlar bilan bir qatorda kichik do'konlardan
takliflarni topishingiz mumkin.
Qarorni takomillashtirish
Boshqa tomondan, foydalanuvchilarning fikrlarini bilish, mahsulot yoki
buyumlarni sotib olishda ushbu parametrga yordam beradigan yana bir omil. Shu
nuqtai nazardan, onlayn-biznes Internet orqali sotib olish, uni rag'batlantirish
uchun qo'shimcha mustahkamlash kerakligini biladi. Aynan shuning uchun
mahsulotni sinab ko'rgan yoki sotib olgan boshqa foydalanuvchilarning birinchi
fikrlari taklif qilinishi juda muhimdir. Va shundagina, iste'molchi, o'sha platforma
orqali ularga tushuntirish mumkin bo'lgan narsalarga qaraganda, qolgan mijozlar
aytadigan narsalarga ko'proq ishonadi.
Internet orqali sotib olish kabi, bu juda katta afzalliklarga ega, kerak
bo'lganda solishtirish imkoniyati mavjud. Vaqt etishmasligi sababli biz necha
marta mahsulotni ko'chada yoki ikki blok naridagi do'konda o'sha mahsulot
arzonroq bo'lishini bilmasdan sotib olamiz. Xarid qilish uchun chiqsak, vaqt
bizning birinchi raqamli dushmanimizga aylanadi, buning o'rniga uni onlayn qilish
bizga uydan chiqmasdan va qisqa vaqt ichida bir xil narsani bir-biridan farqli
o'laroq solishtirishga imkon beradi.
Vaqtni tejash
Endi bizga kerakli mahsulotni topish uchun bir joydan ikkinchi joyga borish va
millar yurish shart emas. Ko'chirishlar tugadi, chunki bizda kompyuter ekranida
hamma narsa bo'lishi mumkin. Uyda apelsin sotib olishga imkon beradigan virtual
tijorat platformalari, supermarket yoki savdo markazining yo'laklari bo'ylab
yurmasdan mahsulotni deyarli bir zumda topishni taklif qiladi. Bundan tashqari,
biz ularni qanday qabul qilsak, ko'rishimiz mumkin.
9

Boshqa tomondan, biz xohlagan mahsulotga kirish hech qachon bu qadar
oson bo'lmaganligini ta'kidlashimiz kerak. Har qanday maqola yoki xizmat
shunchaki Internet qidiruv tizimiga yozish orqali bizning qo'l ostimizda. Bir necha
soniya ichida bizni bir necha marta bosish orqali olishimiz mumkin bo'lgan
mukammal tashkil etilgan ro'yxat yoki virtual platformalar ro'yxati paydo bo'ladi.
Narxlar ancha qattiq
Ushbu turdagi operatsiyalarning foydasi bizni juda muhim narsaga olib keladi,
ya'ni ma'muriy xarajatlar uchun pulni tejashda siz o'zingizning mahsulotingiz yoki
xizmatlaringiz narxini biroz pasaytirishingiz mumkin, bu esa mijozni ko'proq
egilishga majbur qilish uchun juda yaxshi rag'batdir. an'anaviy usulga qaraganda
onlayn sotib olish orqali.
Boshqa tomondan, elektron tijorat orqali o'z brendingizni raqamli dunyoga
olib chiqish to'g'risida qaror qabul qilish sizga milliy va xalqaro bozorlarga
chiqishga imkon berishida muhim ahamiyatga ega, chunki onlayn sotuvlar butun
dunyodagi odamlarni osonlashtiradi brendingizni ko'rish va sotib olishga qaror
qilish, ya'ni; sizning maqsadingiz bitta aniq mintaqa bilan cheklanib qolmaydi.
Yangi maydonlar yoki biznes maydonlarini ochish nimani anglatadi. Onlayn
kompaniyangizdagi ishlashning foydasi bilan, bu oxir-oqibat bu holatlarda.
Buyurtmani bajarish uchun qulaylik
Bizni ushbu tijorat operatsiyalarini amalga oshirishga undashi mumkin bo'lgan
yana bir omil bu sizning qulayligingiz va boshqa jihatlardan ustundir. Siz
o'zingizning uyingizdan yoki boshqa joydan barcha qulaylik bilan operatsiyalarni
bajarishingiz mumkin. Boshqa tomondan, bu sizga mahsulot, xizmat yoki
maqolalarni tanlashni yanada moslashuvchan qilish imkoniyatini beradi.
Operatsiyalarni yanada optimallashtirish bilan, bu sizning buyurtmalaringizdagi
yana bir buyuk hissasi - bundan buyon amalga oshirmoqchisiz.
Boshqa tomondan, siz ularning asl narxlarida sezilarli chegirmalarni
olishingiz mumkin. Turli xil onlayn platformalar orqali keng taklif bilan va sizga
10

barcha turdagi tovarlarga kengroq kirish imkoniyatini beradi. Ya'ni odatdagi
iste'molchi sifatida sizning manfaatlaringizga qulayroq tizim.
11

1.3.MBBT tillari haqida ma’lumot.
SQL - kompyuter berilganlar bazasida saqlanuvchi ma’lumotlarni qayta
ishlash va o‘qish uchun muljallangan instrumentdir. SQL – bu strukturlashgan
so‘rovlar tilining (Structured Query Language) qisqartirilgan nomlanishidir. SQL
abbreviaturasi odatda “sikvel” deb o‘qiladi. Ba’zi xollarda, “ESKYUEL” talaffuzi
xam SQL abbreviaturasini o‘qishda ishlatiladi. Nomlanishidan ko‘rinib turibdiki,
SQL foydalanuvchining berilganlar bazasi bilan o‘zaro aloqasini tashkil etish
uchun qo‘llaniluvchi dasturlashtirish tilidir. Xaqiqatda esa SQL faqat relyasion deb
nomlanuvchi bir turdagi berilganlar bazasi bilan ishlaydi.
Hozirda bu til MBBT foydalanuvchilariga taqdim etayotgan barcha
funksional imkoniyatlari qo‘llanilmoqda. Bu imkoniyatlar quyidagilardir:
1. Ma’lumotlar strukturasini tuzish. SQL foydalanuvchilarga ma’lumotlar
strukturasini tuzish, o‘zgartirish xamda berilganlar bazasi elementlari o‘rtasida
aloqalarni o‘rnatish imkoniyatini beradi.
2. Ma’lumotlarni o‘qish. SQL foydalanuvchi yoki dasturga berilganlar
bazasida saqlanuvchi ma’lumotlarni o‘qish va ulardan foydalanish imkonini
beradi.
3. Ma’lumotlarni qayta ishlash. SQL foydalanuvchiga yoki dasturga
berilganlar bazasini o‘zgartirish, ya’ni unga yangi ma’lumotlar qo‘shish, mavjud
ma’lumotlarni o‘zgartirish va o‘chirish imkonini beradi.
4. Berilganlar bazasini ximoyalash. SQL yordamida ma’lumotlar bazasi
foydalanuvchilarini undagi ma’lumotlarni o‘qish va o‘zgartirish imkoniyatlarini
chegaralab qo‘yish mumkin. Bu orqali ruxsat berilmagan foydalanuvchilardan
axborotlar ximoyalanadi.
5. Ma’lumotlardan birgalikda foydalanish. SQL ma’lumotlardan birgalikda
foydalanishni koordinatsiya qiladi, bu esa paralel ishlayotgan foydalanuvchilar
birbirlariga xalaqit bermasdan berilganlar bazasidagi ma’lumotlardan
foydalanishlari imkonini beradi.
6. Ma’lumotlar yaxlitligini ta’minlash. SQL berilganlar bazasini yaxlitligini
ta’minlashga imkon beradi va unda noo‘rin o‘zgartirishlar qilishni oldini oladi.
12

MySQL ni faqat mSQL kamchiliklariga javob sifatida qarash noto‘g‘ridir.
Uning ixtirochisi Maykl Videnius (+ yana Monty sifatida ma’lum) shved
kompaniyasi TsX xodimi ma’lumotlar bazasi bilan 1979 yildan beri ishlaydi.
Yaqin paytgacha Videnius TsX da faqat dasturchi edi. 1979 yilda firma ichida
foydalanish uchun UNIREG nomli ma’lumotlar bazasini boshqarish vositasini
yaratdi. 1979 yildan so‘ng UNIREG bir necha tillarda yozildi va katta ma’lumotlar
bazalarini qo‘llash uchun kengaytirildi. Bitta dastur bajarilayotgan har bir jarayon
bu dastur nusxasi deyiladi, chunki xuddi o‘zgaruvchi nusxasi kabi xotiradan joy
oladi. 1994 yilda TsX WWW uchun Amaliy dasturlar yarata boshladi va bu
loyihani qo‘llashda UNIREG dan foydalandi. Baxtga qarshi, UNIREG katta
harajatlar talab qilgani uchun, undan veb-sahifalarni dinamik generatsiya qilish
uchun muvaffaqiyatli foydalanib bo‘lmadi. Va TsX shundan so‘ng SQL va mSQL
ga murojaat qildi Lekin o‘sha paytda mSQL faqat 1.x relizlari shaklida mavjud edi.
Yuqorida aytganimizdek mSQL 1.x versiyalari hech qanday indekslarni qo‘llamas
edi va shuning uchun UNIREG dan unumdorligi past edi.Videnius mSQL avtori s
Xyuz bilan bog‘landi va mSQL ni UNIREG dagi V+ ISAM qayta ishlovchisiga
ulash fikri Bilan qiziqtirmoqchi bo‘ldi. Lekin Xyuz shu paytga keldib mSQL 2
yaratish yo‘lida anchaga ketgan va indekslar Bilan ishlash vositalarini yaratgan
edi. TsX o‘z talablariga ko‘proq mos keluvchi ma’lumotlar bazalari serverini
yaratishga qaror qildi. TsX xodimlari Yangidan velosiped ixtiro qilib o‘tirmadilar.
Ular UNIREG ni asos qilib oldilar va soni oshib borayotgan o‘zga dasturchilar
utilitalaridan foydalandilar. O‘z tizimlari uchun boshida mSQL uchun yaratilgan
API bilan deyarli ustma-ust tushuvchi API yaratdilar. Natijada Yangi kengroq
imkoniyatga ega TsX ma’lumotlar bazasiga o‘tmoqchi bo‘lgan mSQL
foydalanuvchisi o‘z kodiga juda kam o‘zgartirish kiritishi talab qilinardi. Shu bilan
birga Yangi ma’lumotlar bazasi kodi to‘la original edi. 1995 yil may oyiga kelib
TsX kompaniya ichki talablarini qanoatlantiruvchi ma’lumotlar bazasi, - MySQL
1.0 ga ega edi. Firma biznes-partneri Detron HB dan David Aksmark (David
Axmark) TsX ga o‘z serverini Internetda ko‘rsatishni taklif qildi. Serverni
Internetda ko‘rsatishdan maqsad - birinchi bo‘lib Aladdin Peter Deych (Aladdin
13

Peter Deutsch) qo‘llagan biznes modelldan foydalanishdir. Natijada MySQLni
mSQL ga nisbatan «tekinroq» qiluvchi o‘ta moslashuvchan avtorlik huquqlari
olindi. Nomiga kelganda Videnius bu haqida shunday deydi: «Xozirgacha
noma’lum MySQL nomi qaerdan kelib chiqqani. TsX da asosiy kattalog, hamda
bibliotekalar va utilitalar ko‘p qismi bir necha o‘n yildan beri «mu» prefiksiga ega.
Shu bilan birga mening qizim (bir necha yilga kichik) ismi ham May (My).
Shuning uchun haligacha sir, bu ikki manbaning qaysi biri MySQL nomini
bergan».
14

1.4. Onlayn do'konlarning afzalliklari.
Zamonaviy dunyoda, axborot asrida, texnologik taraqqiyot jamiyat uchun
muhim ahamiyat kasb etayotgan bir paytda, jamiyatning biron bir sohasida raqamli
texnologiyalarsiz buni amalga oshirishning iloji yo'q. Savdo, xususan, istisno emas
edi. Internet vitrinasi.
Bugungi kunda ko'plab ishbilarmonlar, turli xil tovarlarni ishlab
chiqaruvchilar va sotuvchilar o'zlarining mahsulot va xizmatlarini global Internet
orqali reklama qilish va reklama qilishga katta e'tibor bermoqdalar. Ko'plab
kompaniyalarning o'z elektron vakolatxonalarini yaratishdagi ijobiy tajriba
Internetdagi turli tijorat tuzilmalari ishining ravshanligidan dalolat beradi.
Tarmoqdan tashqarida katta daromad keltiradigan ko'plab muvaffaqiyatli
kompaniyalar o'z ta'sir doiralarini kengaytirishga intilishadi, shuningdek,
o'zlarining mahsulotlari yoki xizmatlariga ulkan Internet foydalanuvchilar
e'tiborini jalb qilishadi. Odatda, ushbu maqsadlar uchun maxsus korporativ veb-
saytlar yaratiladi - tarmoqdagi kompaniyalarning vakolatxonalari, shuningdek,
onlayn-do'konlar va onlayn-do'konlar.
Korxona saytlari kompaniyaning potentsial mijozlari va investorlariga bu
to'g'risida maksimal ma'lumot: kompaniya kim va qachon tashkil etilganligi, nima
bilan shug'ullanganligi, u qanday sertifikatlarga ega bo'lganligi, kim bilan ishlashi,
qanday xizmatlarni taklif qilishi va qanday hujjatlar asosida hamkorlik shartnomasi
tuzishi to'g'risida ma'lumot berish uchun mo'ljallangan.
Onlayn do'konlar turli xil tovarlarni chakana (kamdan-kam hollarda ulgurji
sotishda) ishlatiladi va rangli fotosuratlar, har bir mahsulot uchun tavsifli sahifalar,
tovarlarni sotib olish va buyurtmalarni joylashtirish uchun maxsus "savat"
opsiyasi, shuningdek xaridorga tushunarsiz fikrlarni aniqlash uchun fikr-mulohaza
shakli mavjud. sayt bilan ishlash, tovarlar bo'yicha savollar, sotish va etkazib
berish shartlari.
15

Internet-vitrinalar umuman olganda, ularning funktsiyalari onlayn-do'konlar
va korporativ veb-saytlar, Internetdagi kompaniyalarning vakolatxonalari bilan bir
xil, ammo ularda onlayn-savdo funktsiyalari mavjud emas .
Onlayn do'konlar bir vaqtning o'zida ikkita funktsiyaga ega: birinchidan, ular
tovarlar va xizmatlarni reklama qilish uchun xizmat qilishadi, ya'ni ular tijorat
funktsiyasini bajaradilar, ikkinchidan, ular Internetda kompaniyaning mini-
vakolatxonasi sifatida ishlaydi, uning maqsadi mijozlarga kompaniya haqida
ma'lumot berishdir. uning faoliyati ya'ni tasvir funktsiyasini bajarish.
Ushbu funktsiyalarning bajarilishi Internet-do'kon veb-saytini tuzishning
maxsus tuzilishini belgilaydi. Bunday elektron do'kon veb-saytida "kompaniya
haqida", "yangiliklar", "forum", "galereya", "sharhlar", "kontaktlar" bo'limlari
mavjud - bu odatda ko'pgina korporativ saytlarda mavjud bo'lgan bo'limlar, ammo
ayni paytda. Internet-do'konda do'konga tegishli bo'limlar mavjud, masalan:
"mahsulotlar", "katalog", "buyurtma berish", "savat" va boshqalar.
Internet-do'konning har bir alohida saytida ma'lum bo'limlarning mavjudligi,
bunday sayt tayyorlangan mijozning xohishiga, shuningdek uning
kompaniyasining xususiyatlariga, reklama qilinadigan mahsulotlar, reklama va
sotishning afzal usullariga va boshqalarga bog'liq.
Onlayn do'kon egalarining xohishlariga qarab har qanday dizaynga ega
bo'lishi mumkin. Shubhasiz, mavjud bo'lishi kerak bo'lgan asosiy narsa, bu yaxshi
mo'ljallangan, uzoq vaqt ko'rish uchun qulay (yoqimli va ko'zni charchatmaydigan
ohangda yaratilgan) mahsulot katalogi va barcha kartalarning jozibali ko'rinishi.
Rivojlanishning ajralmas sharti Onlayn do'konlar - Bu shunga o'xshash sayt
yaratilgan har bir aniq kompaniyaning umumiy korporativ uslubida saytning
majburiy dizayni. Ushbu talabga rioya qilmaslik Internet-do'konning tasvir
funktsiyasini amalga oshirishga salbiy ta'sir qiladi.
Internet-do'kon nima? yangilandi: 3-dekabr, 2018 yil: Hammasi SP uchun
Onlayn chakana sotuvchilar uchun keyingi variant veb-vitrin.
16

Sahifalarda onlayn do'konlar Kompaniya to'g'risida ma'lumotlar, mahsulotlar
(xizmatlar) kataloglari, ular uchun narxlar ro'yxati va buyurtma shakli
joylashtirilgan. IN onlayn do'kon Siz kompaniya yangiliklarini, ishlab
chiqaruvchilar haqida qo'shimcha ma'lumotlarni, maslahatlar, tahliliy sharhlarni va
boshqalarni nashr qilishingiz mumkin. Bunday sayt an'anaviy manbalarga
qaraganda tovarlar va xizmatlar haqida to'liqroq ma'lumot beradi.
Ular orasida onlayn do'konlar Quyidagi navlarni ajratish mumkin:
Statik onlayn do'kon Oddiy HTML-fayllarga asoslangan
Dinamik onlayn do'kon ba'zi bir ma'lumotlar bazasidagi ma'lumotlarni
namoyish qilish bilan.
Ishtirok etish bilan bir qatorda elektron savdo qatoriammo eng kam xarajatli
echim onlayn do'konsavdo chizig'idan farqli o'laroq, u to'liq savdo aylanishini
ta'minlamaydi, shu jumladan schyot-fakturalarni berish, to'lovlarni qabul qilish,
buyurtmalar bajarilishini kuzatish va h.k.
Ish printsipi onlayn do'konlar dastlabki talabnomalarni to'plash asosida,
keyinchalik ularni amalga oshirish bilan. Ushbu printsipga ko'ra, masalan,
cheklangan talabga ega tovarlarni (masalan, san'at ob'ektlari) sotishga
ixtisoslashgan veb-saytlar ishlaydi. Sotuvchi uchun asosiy muammo - potentsial
mijozga buyurtmani oldindan kelishilgan shartlarda bajarilishini kafolatlash
zarurati. Xaridor tanlangan mahsulot yoki xizmatni kechikib (yoki umuman
bo'lmay) olish xavfiga ega.
Ushbu biznes-modelning o'ziga xos xususiyati - sotib olish va sotish
jarayonini bir necha bosqichda amalga oshirish. Birinchidan, sotuvchi arizani
yig'adi, keyin etkazib beruvchidan buyurtma shartlari va shartlarini bilib oladi,
keyin bu haqda potentsial xaridorlarni xabardor qiladi (odatda elektron pochta
orqali) va nihoyat, agar ular rozi bo'lsa, tovarlarni etkazib berilishini ta'minlaydi.
Sotuvchilar nuqtai nazaridan onlayn do'kon va onlayn-do'kon sezilarli
darajada farq qiladi. Internet vitrinasi savdo kompaniyalari uchun arzon
narxlardagi, lekin muhim kamchiliklarga ega:
1) haqiqiy omborda savdo qilishni avtomatlashtirishga imkon bermaydi;
17

2) sotuvchi kompaniyalarning xodimlarini va ularning operatsion xarajatlarini
qisqartirishga imkon bermaydi;
3) savdo jarayonlarini boshqarish va marketing kampaniyalarini tashkil
qilishda moslashuvchanlik yo'q.
Mijozlarning barcha savollari onlayn do'kon kabi avtomatik ravishda
buyurtmalarni qayta ishlash tizimiga kirmang elektron do'kon, va savdo
menejerlariga. Keyingi ish jarayonlari onlayn do'konlar an'anaviy chakana
sotuvchining biznes-jarayonlarini to'liq takrorlang. Bunday holda, tranzaktsiya
xarajatlari, rentabellik darajasining real pasayishi ehtimoli yo'q veb-vitrinalar
an'anaviy savdo usullarining rentabelliligidan kam farq qiladi. Onlayn savdoning
ushbu shaklining asosiy xususiyati o'zaro ta'sir jarayonlaridir veb-vitrinalar ichki
ish jarayoni bilan, kompaniyalar menejerlar tomonidan qo'lda amalga oshiriladi.
Shunday qilib, onlayn-do'kon faqatgina xaridorni jalb qilish vositasi, u bilan
o'zaro aloqa qilish va marketing tadbirlarini o'tkazish uchun interfeysdir. Onlayn
do'konlarni yaratish ixtisoslashgan, tugallanmagan tovarlarni sotadigan tashkilotlar
uchun tavsiya qilinadi: sanoat uskunalari, maxsus transport vositalari yoki
buyurtma berish uchun mahsulot ishlab chiqaradigan kompaniyalar.
Admitad tovarlaridan onlayn do'kon.
Internet vitrinasi Admitad Goods dan - eng ko'p tez va oson usul filialni
onlayn-do'konini yarating. Avvalroq, blogimda allaqachon onlayn-do'kon va
WordPress CMS dvigateliga asoslangan doimiy onlayn do'kon yaratish haqida
maqolalar nashr qildim. Ushbu maqolalar:
Shunda menda filialning onlayn-do'konini yaratishning sodda usuli bo'lishi
mumkin emasdek tuyuldi, ammo yaqinda Admitad sho''ba dasturi agregatoridan
yangi plagin paydo bo'ldi. Ushbu plagin paydo bo'lganidan so'ng, men har bir
maktab o'quvchisi filialning onlayn-do'konini yaratishi mumkinligini angladim va
uni amalga oshirishda birinchilardan bo'lish imkoniyatidan foydalanish juda
muhimdir. Bundan tashqari, uni yaratish uchun pul kerak emas.

18

Amaliy qism
2.1 “ ONLINE DO’KON ” ma’lumotlar bazasining mantiqiy strukturasi
va uni shakllantirish
" ONLINE DO’KON Bo’limini" ma'lumotlar bazasini ishlab chiqish
jarayonini quyidagicha amalga oshirish jarayonini bajaramiz.
" ONLINE DO’KON Bo’limini " mavzusini tahlil qilish
"Bolim" ma'lumotlar bazasi berilgan bo’limlar, xodimlar mehnatining
dinamikasi, bo’limda ishash shartlari.
Ushbu mavzu sohasida ob'ektlarning jadxallarini ajratish mumkin:
- ONLINE DO’KON nomi, telifoni, email pochtasi)
-Bo’limi (Bo’lim nomi, Rahbari).
-Mijoz (To'liq ismi, mahsulot nomlari, buyurtma turi,).
- ONLINE DO’KON xodimlari. (hujjatlarni yig'ish, (agar filialga so'rov
yuborilsa) yordam berish).
Ob'ektlarning o'zlaridan tashqari, ular o'rtasida ham bog'liqlik mavjud.
Ob'ektlar o'rtasidagi munosabatlar - predmet sohasidagi ob'ektlarning aloqasi.
Mavzu maydoniga muvofiq tizim quyidagi xususiyatlarni hisobga olgan holda
quriladi:
- Mahsulotning sifatiga javob berish.
- Mijozning qanday mahsulot olishini aniqlash.
- xodim mijozga xizmat qiladi.
19

“ ONLINE DO’KON ” – ONLINE DO’KON haqida ma’lumotni saqlovchi jadval
Maydon nomi Tipi Izoh
Id int(6) Kalit maydon
O nlineDukonN ame varchar(255)
ONLINE DO’KON nomi
OnlineDukonManzili varchar(255)
ONLINE DO’KON Manzili
OnlineDukon Manege
r varchar(255)
ONLINE DO’KON Menijeri
Phone varchar(255)
ONLINE DO’KON telifoni
Email varchar(255)
Email pochta manzili
OnlineDukon Sete varchar(255)
ONLINE DO’KON Internit sayti
“ Bo’lim ” – Bo’lim haqida ma’ lumotni saqlovchi jadval
Maydon nomi Tipi Izoh
idBolim int(5) Kalit maydon
Bolim_Nomi
varchar(60) Bo’lim nomi
“ Lavozim ” –jadvali
Maydon nomi Tipi Izoh
idLavozim int(11) Kalit maydon
LavozimName varchar(100) Lavozim Nomi
20

“ Mahsulot” –haqidagi malumotni saqlovchi jadval
Maydon nomi Tipi Izoh
id Mahsulot int(11) Kalit raqami
Mahsulot Turi varchar(45)
Mashina Turi
Mahsulot Soni int(11)
Mashinalar soni
Mahsulot Narxi int(11) Mashinani narxi
“ Employee ” –Xodimlar haqida ma’lumot saqlovchi jadval
Maydon nomi Tipi
Izoh
idEmployee int(5) Kalit maydon
Full_name varchar(45) F.I.O
Phone varchar(45) Telifoni
Position varchar(45) Lavozmi
EmployeeDate varchar(45)
Ishchi kelgan vaqti
21

2.2 JADVALLARNING O’ZARO BOG’LANISHI
ONLINE DO’KON tizimining uumiy bog’lanish hosil qilamiz.
22

Online Do’kon bilan Mahsulot 1:N bog’lanish jadvali
Online do’kon va Rahbar jadvallari 1:1 bog’lanish
23

Online do’kon va Buyurtma jadvallari n:n bo’lanish
24

2.3. SQL operatorlari yordamida jadvallarni hosil qilish va jadvallarga
ma’lumotlar kiritish
1-jadval. “ Online Do’kon ” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil
qilish
CREATE TABLE OnlineDukon (
id OnlineDukon INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
OnlineDukon _name VARCHAR(55) NOT NULL,
phone VARCHAR(55) NOT NULL,
email VARCHAR(15) NOT NULL
OnlineDukonManzili VARCHAR(15) NOT NULL
OnlineDukon Meniger VARCHAR(15) NOT NULL
);
2-jadval. “Xodim” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Xodim (
idXodim INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
EmployeEFullName VARCHAR(45) NOT NULL,
EmployeeDate INT(10) NOT NULL,
EmployeeAdres Varchar(45) NOT NULL,
phone VARCHAR(45) NOT NULL,
);

3-jadval. “Mijoz” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Mijoz (
idMijoz INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
Full_name VARCHAR(45) NOT NULL,
MijozAdresi VARCHAR(45) NOT NULL,
25

MijozDate DATETIME(2)

);
4-jadval. “Mahsulot” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Mashina (
Id Mahsulot INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
Mahsulot Turi VARCHAR(20) NOT NULL,
Mahsulot Soni INT(2) NOT NULL,
MahsulotNarxi INT(2) NOT NULL
);
5-jadval. “Bo’lim” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Bolim (
idBolimINT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
BolimNomi VARCHAR(45) NOT NULL,
);
6-jadval. “Lavozim” jadvalini CREATE operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE Lavozim (
idLavozim INT(11) NOT NULL PRIMARY KEY,
LavozimNomi VARCHAR(45) NOT NULL,
);
7-jadval. “ Online Do’kon va Mahsulot n:1 bog’lanish” jadvalini CREATE
operatori yordamida hosil qilish
26

CREATE TABLE AVTO SERVIS _has_Hona(
OnlineDukon _id OnlineDukon INT(4) NOT NULL PRIMARY KEY,
Mahsulot_idMahsulot INT(3)) NOT NULL,
);
8-jadval. “ Online do’kon va Bo’lim n:1 bog’lanish” jadvalini CREATE
operatori yordamida hosil qilish
CREATE TABLE OnlineDukon _has_Bolim(
OnlineDukon Bolim INT(4) NOT NULL PRIMARY KEY,
OnlineDukon _idSgifohona INT(3) NOT NULL,
Hodim_idHodim INT(3) NOT NULL,
)
27

2.4. SQL operatorlari yordamida jadvallarga yozuvlar qo’shish
1-jadval. “ Online Do’kon ” jadvaliga INSERT operatori yordamida yozuv
qo’shish
INSERT INTO OnlineDukon
VALUES(1,’Alimardon do’kon ','Samarqand’,’+998986987858’,Alimardon
Shokirov’,
’, alimardon@gmail,com',’alimardon.uz’);
INSERT INTO OnlineDukon
VALUES(2,‘Abdusattor do’kon Abdusattor’, ’abdusattor@gmail.com’,
’Abdusattor.uz’ );
INSERT INTO OnlineDukon
VALUES(1,’Abdurahim do’kon', 'Samarqand’,’+9989865835689’,’Karimov
Abdurahim’,
’, abdurahim_onlineDukon@gmail,com',abdurahim_onlineDukon.uz’);
28

Xulosa
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki hozirgi kunda Respublikamizda keng
tarqalib borayotgan ish joylarini avtomalashtirish va ish joylarida axborot
kommunikatsiya vositalaridan keng foydalanishga katta e’tibor berilmoqda.
“ Online do’kon ” ma’lumotlar bazasini yaratish jarayonida hozirda ishlab
turgan online do’konlar bilan tanishib chiqdim. Misol uchun Alibaba, Alixpress, va
boshqa ko’plab pragrammalar bilan tanishib qulaylik jihatlatini o’rganib qo’llab
ko’rdim. Alibabaning malumotlar bazasi so’rovlar bilan ishlaydi. Men yaratgan
“ONLINE DO’KON ma’lumotlar bazasin yaratishda shunga o’xshash so’rovlardan
foydalandim.
Men ushbu “ONLINE DO’KON ma’lumotlar bazasini yaratish”
mavzusidagi kurs ishimni bajarish davomida ko`plab izlanishlar olib bordim.
Jumladan, Xodimlarni oylik maoshini ishlab chiqish bo`yicha yaratilgan
ma’lumotlar bazasi bilan tanishib chiqdim. U yerda kerakli ma’lumotlarni qanday
olish haqida tassavvurga ega bo`ldim.
MB ni yaratish davomida dasturlash texnologiyasi bilan chuqurroq tanishib
chiqdim va chuqur malaka hosil qildim.
Shuningdek ma’lumotlar bazasi bilan ishlash, ularni oddiy va dinamik
usullarda tashkil qilish malakasini hosil qildim. Ma’lumotlar bazasini boshqarish
tizimlari bilan tanishib chiqdim va “ONLINE DO’KON ma’lumotlar bazasini
yaratish” ma’lumotlar bazasini bilan shuningdek undagi turli xil so’rovlar orqali
ishlar olib bordim.
Xulosa qilib shuni ta’kidlash mumkin, hozirgi fan-texnika xamda
informatsion texnologiyalarining yordamida avto servis ishlarini yanada qulay va
oson qilish mumkin.
ONLINE DO’KON lari ishini takomillashtirish va ish unumdorligini yuqori
darajada oshirishga erishishimiz mumkin ekan.
29

Foydalanilgan adabiyotlar.
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Kompyuterlashtirishni yanada
rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish
to‘g‘risida”gi Farmoni (№PF-3080 30.05.2002 y.).
2. O‘zbekiston Respublikasining “Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi Qonuni.
(№563-11. № 560-II 11.12.2003 y.). 5. “Ma’lumotlar bazasini boshqarish
tizimlar” fani bo’yicha elektron o’quv qo’llanma, TATU FF.
3. Ayupov R.X., Ismoilov S.I., Azlarov A.X., “MS Access 2002 - ma’lumotlar
majmuasini boshqarish tizimi”(o’quv qo’llanma) Toshkent.: Toshkent
Moliya instituti, 2004.
4. Кодд Э.Ф., “Реляционная модель данных для больших совместно
используемых банков данных”. СУБД . 1995 г .
Internet saytlari
1. www.ictcouncil.gov.uz-Kompyuterlashtirishni rivojlantirish bo`yicha
Vazirlar Maxkamasi muvofiqlashtiruvchi Kengashining sayti.
2. www.ecsoman.edu.ru–Rossiya Federatsiyasi Oliy o`quv yurtlarida
o`qitilayotgan fanlar bo`yicha o`quv-uslubiy komplekslar.
3. ziyonet.uz–O`zbekistonning axborotlarni izlab topish tizimi.
4. http://ITPortal sayti.

30

ONLINE DO‘KON” ma’lumotlar bazasini loyihalash mavzusida

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish