Online kitob magazine web sayti yaratish - Информатика и ИТ - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	3.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Информатика и ИТ

Online kitob magazine web sayti yaratish

Купить

Online kitob magazine web sayti yaratish
Mundarija
..................................................................................................................................................................... 1
Kirish ............................................................................................................................................................ 1
I BOB WEB-SAHIFA HAQIDA MA’LUMOTLAR ............................................................................................... 3
Web dasturlash haqida, Frontend nima? ..................................................................................................... 3
Web sayt haqida .......................................................................................................................................... 8
HTML va CSS .............................................................................................................................................. 12
PHP dasturlash tili ...................................................................................................................................... 13
HTML dagi asosiy kodlar ............................................................................................................................ 13
Asosiy qoidalar .......................................................................................................................................... 14
II BOB WEB SAYT ....................................................................................................................................... 17
Book shop web saytining kod qismi .......................................................................................................... 17
Book shop web saytining dizayn qism ...................................................................................................... 18
Foydalanilgan adabiyotlar .......................................................................................................................... 21
Kirish
1

Bugungi kunda Internet olamiga faqatgina kompyuterlar bilan emas, balki
uyali telefon aloqa texnologiyalari yordamida ham kirish oddiy holga aylandi.
Shuningdek, hozirgi globallashgan davrda har tomonlama takomillashtirilgan
vositalar va kashfiyotlar ham sinovdan o‘tkazilmoqda. Global kompyuter tarmog‘i
bugungi kungacha ma’lum bo‘lgan barcha axborot manbalaridan (telefon, pochta,
televidenie, radio, matbuot nashrlari va boshqalar) farqli holda, o‘z
foydalanuvchilariga har qanday ma’lumotni istalgan shakl va ko‘rinishda, ularning
qiziqish va xohishlariga qarab, alohida tanlov asosida uzatish va olish uchun qulay
imkoniyat yaratib kelmoqda.
Web dizayn fanining vazifasi:
- Web texnologiyalar asoslari bilan tanishtirish;
- zamonaviy axborot texnologiyalari orqali olinayotgan ma’lumotlarning qanday
hosil qilinishi va ulardan foydalanish haqida ma’lumotlarni berish;
- Web saytlarni hosil qiluvchi dasturlar va dasturlash tillari bilimlari bilan
tanishtirish:
- Flash muhitida oddiy va interfaol animasiyalar, flash saylar yaratishga
o‘rgatishdan iborat.
Web-texnologiyalar bu kabi dinamik web-saytlarni yaratish uchun bir-biri bilan
birgalikda ishlatiladigan ko‘plab tillar va multimedia paketlarini nazarda tutadigan
umumiy atama. Har bir alohida texnologiya o‘z-o‘zidan ancha cheklangan va hech
bo‘lmaganda boshqa bitta texnologiyadan ikki tomonlama foydalanishni talab
qiladi. Shuning uchun biz saytni tashkil etuvchi barcha tarkibiy qismlar bir-biriga
bog‘liqdir degan xulosaga kelishimiz mumkin.biz web-saytlarni yaratish
uchun ishlatiladigan individual web-ishlab chiqish texnologiyalari va vositalarini
muhokama qilamiz. Ammo bundan oldin, biz web-saytning ikkita alohida qismini
aniq bilib olishimiz kerak: old (Frontend) va orqa (Backend) qism.
2

I BOB WEB-SAHIFA HAQIDA MA’LUMOTLAR
Web dasturlash haqida, Frontend nima?
Dasturlash juda qiziqarli va har tomonlama foydali mashg‘ulot. Dasturlashni
o‘rganish juda oson. Qiziqish va yangi bilimlarni o‘zlashtirishga bo‘lgan yuqori
darajadagi istak bilan bir necha oylik mehnat orqali har kim malakali dasturchiga
aylanishi mumkin. Web dasturlash mening sevimli mashg‘ulotlarimdan biri.
Web dasturlash brauzeringiz orqali ko‘rishingiz va foydalanishingiz mumkin
bo‘lgan barcha web dasturlarni tayyorlash jarayonini o‘z ichiga oladi. Web
dasturlash ham juda qiziqarli va katta daromad keltiradigan soha hisoblanadi.
Malakali dasturchilarga bo‘lgan talab bugungi kunda har doimgidan ham yuqori.
Agar qachondir web dasturlashni o‘rganish haqida o‘ylab ko‘rgan bo‘lsangiz, hozir
bu niyatingizni amalga oshirish uchun kirishishning ayni vaqti!
Frontend bu – web-saytning foydalanuvchi o‘z ekranida ko‘rishi va o‘zaro
aloqada bo‘lishi mumkin bo‘lgan barcha qismlarini anglatadi.
Backend esa Frontedga qarama-qarshi tomonga ishora qiladi. Bu web-sahifa
funktsiyasini bajaradigan maxfiy mexanizmlarni o‘z ichiga oladi. Oddiy
foydalanuvchi odatda orqa tomonda nima sodir bo‘lishini bilmaydi
Avvalo “frontend” va “backend” so‘zlarining o‘zbek tilidagi ma’nolari bilan
tanishib chiqaylik. “Frontend” (front end, front-end) o‘zbek tilida “Oldindagi
(ustki) tomon” degan ma’noni anglatadi. Biz bu so‘z bilan u yoki bu narsaning
tashqi, hammaga ko‘rinib turadigan qismini nazarda tutamiz. Backend (back end,
back-end) esa Frontendning aksi hisoblanib, qaysidir narsaning ichki, yoki orqa
tomoni degan ma’noni anglatadi. Bu bilan biz qaysidir narsaning hammaga
ko‘rinmaydigan, yashiring, ichki yoki orqa tomonini nazarda tutgan bo‘lamiz.
Frontend - Bu o‘zi nima va yuqoridagi gaplarga buning nima bog‘liqligi
bor?» dersiz, bu savolingizga ushbu maqolada javob topasiz degan umiddamiz.
3

Frontend - «tashqi interfeys degan ma’noni bildirib, veb texnologiyalarning biridir.
Bu texnologiya yordamida veb sahifalarning insonga ko‘rinib turuvchi, ma’lumot
beruvchi vizual qismi yaratiladi. Frontend texnologiyalarini o‘rgangan inson o‘z
ijodkorligi, kretiv yondoshuvi orqali turli g‘oyalarini veb sahifalar, dasturlar
shaklida ro‘yobga chiqarishi mumkin bo‘ladi.
Bugungi kunda shaxsiy veb sahifaga ega bo‘lish o‘ziga xos elektron vizitka,
passport vazifasini bajaribgina qolmay, balki sayt orqali ko‘plab foydali ishlarni
amalga oshirish mumkin bo‘lib qoldi. Masalan, jurnalist, shoir, yozuvchi o‘z ijodi
va izlanishlarinini veb sahifasi orqali yoritib borishi mumkin. Tadbirkor o‘z
sahifasida mahsulot va xizmatlarini keng targ‘ib qilishi va daromadini oshirishi
mumkin.
Umumiy qilib aytadigan bo‘lsak Frontend texnologiyalarini o‘rganish -
internet xazinasining kalitini qo‘lga kiritish demakdir, bu xazinadan xohlagan
narsangizni olishingiz, foydalnishingiz, boshqarishingiz mumkin.
Qanday texnologiyalar o‘rganiladi? Nimadan boshlash kerak?
Frontend dasturlash sohasi bir necha til va texnologiyalarni o‘z ichiga oladi.
Uning asoslari HTML, CSS va JavaScriptdir. Vaqt davomida saytlarning ko‘rinishi
va ishlashiga bo‘lgan sifat talabi o‘sishi tufayli shu texnologiyalar asosida bir
qancha freymvork va kutubxonalar tuzib chiqilgan. Ulardan ko‘zlangan asosiy
maqsadlardan biri sayt tuzishga ketadigan vaqtni qisqartirishdir. CSS asosida Less,
Less oldindan ishlov beruvchi (preprotsessor), foydalanuvchi interfeysini tuzishda
yordam beruvchi Bootstrap, Materialize, Foundation, Bulma va Tailwind
freymvorklari tuzilgan bo‘lsa, JavaScript asosida hozirgi kunda trendda bo‘lgan
Angular, Vue freymvorklari, jQuery va React kutubxonalari tuzib chiqilgan.
Malakali frontend dasturchilarga dunyoning ko‘plab davlatlarida talab bor.
Ularning bilimi va tajribasiga qarab turlicha ish haqi to‘lanadi. Bugungi kunda
O‘zbekistonda malakali frontend dasturchilar oyiga o‘rtacha 300$ dan 1000$ gacha
4

o‘rtacha daromad topishlari mumkin. Quyida frontend dasturlash sohasiga kiruvchi
til va texnologiyalar haqida batafsil ma’lumot berib o‘tamiz.

Asosan o‘raganish kerak bo‘lgan manbalar bo‘lar(Frontend uchun)
?????? Front-End quyidagi texnologiyalar o‘rganiladi (mana shu ketma ketlikda):
?????? Html5
?????? Css3
?????? JavaScript (Es6)
?????? Bootstrap
?????? jQuery yoki Js framework Vue.js, React.js, Angular
?????? Sass
Web-texnologiyalar bu kabi dinamik web-saytlarni yaratish uchun bir-biri
bilan birgalikda ishlatiladigan ko‘plab tillar va multimedia paketlarini nazarda
tutadigan umumiy atama. Har bir alohida texnologiya o‘z-o‘zidan ancha
cheklangan va hech bo‘lmaganda boshqa bitta texnologiyadan ikki tomonlama
foydalanishni talab qiladi. Shuning uchun biz saytni tashkil etuvchi barcha tarkibiy
qismlar bir-biriga bog‘liqdir degan xulosaga kelishimiz mumkin
HTML (Hyper Text Mark-up LanguYoshi) - bu har qanday web-saytni
birlashtiruvchi elim. Uy qurish kabi, siz har doim birinchi navbatda mustahkam
poydevor qurasiz. Har qanday sayt uchun HTML bu asosdir. HTML - bu oson
o‘rganiladigan va undan foydalanishni boshlash uchun hech qanday chiroyli (yoki
qimmat!) Paketlarni talab qilmaydigan ochiq manba tili (ya’ni hech kimga tegishli
emas). Sizga kerak bo‘lgan narsa - Windows Notepad, Visual Studio Code kabi
dasturlarda yozish kerak bo‘lgan teglar, ko‘p vaqt va sabr.
5

HTML "teg" tizimida ishlaydi, bu yerda har bir teg ushbu teg ichiga
joylashtirilgan tarkibga ta’sir qiladi, masalan teg qanday ta’sir qiladi . O‘z-o‘zidan
nisbatan cheklangan bo‘lsada, bu HTML ning moslashuvchanligi web-saytlarning
murakkabligini oshirishga imkon beradi. Uyingizning poydevori singari, HTML
ham HTML-sahifalaringizda birlashtirilgan turli xil tillarni qo‘llabquvvatlash
uchun yetarlicha kuchli.
DHTML (Dynamic HTML) xuddi nomidan ko‘rinib turibdiki, oddiy HTML
sahifalaringizga dinamik, harakatlanuvchi yoki o‘zgaruvchan tarkib qo‘shib beradi.
Buni HTMLning yanada rivojlangan versiyasi deb o‘ylang, garchi DTHML aslida
o‘zi dasturlash tili emas. DHTML - bu dasturlar guruhini tavsiflash uchun
ishlatiladigan keng atama, asosiylari quyida tavsiflangan
JavaScript: JavaScript - bu "skript" tili. Biroz badiiy filmdagi ssenariyga
o‘xshab, "nima bo‘lishini" hal qilish uchun foydalaniladi. Bu ekrandagi voqealar
ketma-ketligi bo‘lishi mumkin, bu erda bir voqea boshqasining oxirigacha
boshlanadi yoki foydalanuvchi qandaydir tarzda sahifa bilan o‘zaro aloqada
bo‘lishiga, masalan, sichqonchani havola orqali harakatlantirishiga
dasturlashtirilgan javob bo‘lishi mumkin. JavaScript - bu murakkab va kuchli til
bo‘lib, uni to‘g‘ridan-to‘g‘ri HTML-sahifaning ichiga yoki alohida
JavaScriptfaylga joylashtirish mumkin.
CSS (Cascading Style Sheets) - bu HTML ning cheklangan uslub
xususiyatlarini kengaytirish uchun mo‘ljallangan nisbatan yangi til. O‘rganish va
6

amalga oshirish oson, CSS - bu sizning saytingiz uslubini, masalan, o‘lcham, rang
va shrift kabi matn uslublarini boshqarishning eng yaxshi usuli.

CSS HTML-sahifaning ichiga yoki alohida fayllarga joylashtirilishi
mumkin. Bitta CSS faylida butun saytingiz uchun barcha uslubiy xususiyatlarga
ega bo‘lishning haqiqiy afzalligi shundaki, siz har bir HTML faylini birma-bir
ko‘rib chiqishingizga emas, balki butun faylni o‘zgartirishingiz uchun ushbu bitta
faylni tahrirlashingiz mumkin. Shu sababli, ehtimol bu eng foydali web-
texnologiya va, albatta, mening sevimlilarimdan biri.
DOM: DOM (Document Object Model) dizaynerga HTML-sahifadagi rasm,
qatlam yoki jadval kabi har qanday elementga kirish huquqini beradi. Masalan, uni
aniqlash uchun har bir elementga o‘ziga xos "id" nomi berilishi mumkin 6 My
TEG tarkibi CSS va JavaScript bilan birlashtirilganda, DOM faqat "Mening
yorligim" ga o‘zgartirishlar kiritish uchun ishlatilishi mumkin va boshqa hech
qanday element, masalan, matn hajmini oshirish yoki "Mening yorligim" ning
ekrandagi holati. JavaScript ning ham ekrandagi matn hajmini bosqichma-bosqich
oshirish kabi har qanday aniqlangan elementga bunday o‘zgarishlarni animatsiya
qilish uchun ishlatilgan. Har bir boshqa brauzerda o‘ziga xos DOM mavjud va bu
ko‘pincha mehmon qaysi brauzerdan foydalanayotganligini aniqlash uchun
ishlatiladi. Agar shaxs, masalan, NS6 dan foydalansa va IE5 ishlatayotgan bo‘lsa,
unga e’tibor berilmasa, muayyan harakatlar amalga oshirilishi mumkin.
Yuqoridagi barcha texnologiyalardan farqli o‘laroq, Flash ochiq manbali
texnologiya emas. Flash Macromedia-ga tegishli bo‘lib, ular web-saytingiz uchun
Flash tarkibini yaratish uchun zarur bo‘lgan dasturni ishlab chiqaradi. Bundan
7

tashqari, o‘z-o‘zidan web-brauzerda Flash-tarkib ko‘rsatilmaydi, "plagin" yuklab
olinishi va uni to‘g‘ri ko‘rishidan oldin saytingizga tashrif buyuruvchi tomonidan
o‘rnatilishi kerak (bepul). Ushbu plaginlar (mini-ilovalar) ham Internetdagi eng
zamonaviy Flash tarkibini namoyish qilishlarini ta’minlash uchun yangilanishi
kerak. Flashning kamchiliklaridan uni ijobiy tomonlari ko‘p. Flash hozirda tarmoq
uchun animatsiya, video, ovozli va juda ta’sirli interaktiv web-saytlarni
qo‘llabquvvatlovchi yagona haqiqiy multimedia paketlaridan biridir. Ko‘pgina
webfoydalanuvchilar Flash dasturini plaginini o‘rnatadi va aksariyat web-
dizaynerlar Flash dasturini plaginsiz ishlatadilar.
Web sayt haqida
Web-ishlab chiqish deganda web-saytlarni yaratish jarayoni tushuniladi.
Ushbu jarayon bir qator bosqichlarga asoslangan bo‘lib, biz har bir jarayonda
ishtirok etadigan vositalarni o‘rganib chiqishda batafsilroq ko‘rib chiqamiz.
Odatda web-saytning ikkita qismi Oldinga borganimizda, biz web-saytlarni
yaratish uchun ishlatiladigan individual web-ishlab chiqish texnologiyalari va
vositalarini muhokama qilamiz. Ammo bundan oldin, biz web-saytning ikkita
alohida qismini aniq bilib olishimiz kerak: old (Frontend) va orqa (Backend) qism.
Frontend bu – web-saytning foydalanuvchi o‘z ekranida ko‘rishi va o‘zaro aloqada
bo‘lishi mumkin bo‘lgan barcha qismlarini anglatadi. Backend esa Frontedga
qarama-qarshi tomonga ishora qiladi. Bu websahifa funktsiyasini bajaradigan
maxfiy mexanizmlarni o‘z ichiga oladi. Oddiy foydalanuvchi odatda orqa tomonda
nima sodir bo‘lishini bilmaydi
8

Web-saytni rivojlantirishning navbatdagi bosqichi: texnik tavsiflarni
shakllantirish Texnik topshiriq - bu mijoz bilan tuzilgan hujjat. U manbaning
batafsil tavsiflarini o‘z ichiga oladi: Dizayn bo‘yicha takliflar (rangli dizayn,
korporativ identifikatsiyani qo‘llash yoki uning rivojlanishi, grafik elementlarning
matnga nisbati); o Semantik yadro; o Sayt tuzilishi, sahifalar, toifalar, bloklar soni;
o Saytning faoliyati (faqat standart yoki qo‘shimcha modullarni ishlab chiqish,
ularning batafsil tavsifi va maqsadlari); o Amaliy texnologiyalar; o Resursga
texnik talablar. Texnik topshiriqlar ishlab chiqishda ishtirok etadigan har bir ishlab
chiquvchi ishonadigan asosdir. Shuning uchun buyurtmachining texnik
spetsifikatsiyani 11 tayyorlashda ishtirok etishi zarur. Mijoz hujjatni imzolaguncha
u muzokara qilinadi va tahrir qilinadi. Shundan keyingina loyiha yaratilish
bosqichiga o‘tadi. TKni shakllantirish va muhokama qilish bosqichida saytning
tuzilishi, uning navigatsiyasi, toifalar va kichik toifalar soni, ularni joylashtirish
ketma-ketligi va boshqalar ham ishlab chiqiladi. Barcha ma’lumotlar, shuningdek,
mijoz tomonidan imzolangan hujjatga kiritilgan.
Web-sayt dizayni maketini yaratish Resursning sifatli ishlashi uchun web-
saytlarni yaratishning barcha bosqichlari muhim, ammo dizaynni ishlab chiqish
asosiylaridan biri hisoblanadi. Axir, dizayn bu birinchi navbatda mehmonni
ko‘radi, uni baholaydi va sahifada qolishga yoki brauzer yorlig‘ini yopishga qaror
qiladi. Dizayner texnik topshiriq asosida ishlaydi, tugmalar, bannerlar va boshqa
grafik elementlarni chizadi. Boshqacha qilib aytganda, web-saytni
rivojlantirishning birinchi bosqichida yaratilgan protetib estetik ko‘rinishga ega
bo‘lib, mijoz tomonidan tanlangan ranglarda ishlab chiqariladi. Agar kompaniya
korporativ uslubga ega bo‘lsa, unda dizayn unga mos ravishda ishlab chiqilgan.
Shu bilan bir qatorda, avval korporativ identifikatorni, so‘ngra unga asoslangan
dizaynni ishlab chiqish mumkin. Shuni ta’kidlash kerakki, dizayner har bir
sahifaning dizaynini emas, balki web-dizayn tendentsiyalaridan foydalangan holda
bir nechta asosiy sahifalarning shablonlarini chizadi. Tayyorlangan tartib mijozga
9

topshiriladi va uning roziligini kutadi. Agar takomillashtirish kerak bo‘lsa,
dizayner ularni amalga oshiradi va xaridorga takomillashtirilgan varyantda taqdim
etadi.
Maket dizayneri tayyor dizaynni ishchi loyihaga aylantirish uchun HTML
dan foydalanadi. Resurs hayotga ega bo‘ladi, dinamik bo‘ladi, barcha tugmalar
ishlaydi. Resurs o‘zaro faoliyat brauzerga aylanadi va mavjud bo‘lgan barcha
Internetbrauzerlarda to‘g‘ri ko‘rsatiladi. Xuddi shu bosqichda CSS uslublari
yaratiladi Bundan tashqari, resurs boshqaruv tizimiga ulangan. Uning yordami
bilan loyihaning sahifalari, toifalari va kichik toifalari yaratiladi, menyu
yorlig‘ining ishlash tartibi aniqlanadi, bog‘lash qismlari joylashtiriladi. Resurs
tashrif buyuruvchilarga taqdim etiladigan yakuniy tuzilmani oladi. Ba’zan
saytlardan CMS holda foydalanish mumkin (masalan, ochilish sahifalari), shuning
uchun sayt HTML va CSS-da asosiy bazaga ulanmasdan joylashtirilgan. Xuddi shu
bosqichda toifalar va pastki toifalar sahifada joylashtiriladigan tarkib, tarkibdir.
Maket dizayneri onlayn-do‘kon uchun mahsulot kartasining tartibiga katta
e’tibor beradi, u texnik va foydalanuvchi talablariga javob berishi kerak.
Joylashtirishning yakuniy bosqichida saytning moslashuvchan versiyasi ishlab
chiqilgan. Bu ixtiyoriy, ammo mobil trafikka erishmoqchi bo‘lgan mijozlarga
tavsiya etiladi. Web-saytlarni dasturlash Oddiy saytni yaratish bosqichlarida
dasturlashning hojati yo‘q (masalan, bitta sahifalisahifa). Agar katta va murakkab
loyiha ishlab chiqilayotgan bo‘lsa, dasturchi ishga qo‘shiladi. Mutaxassisning
vazifasi murakkab funktsiyalarni ishlab chiqishdir, masalan: kalkulyator, bank
kartalaridan foydalangan holda to‘lov tizimi, valyuta konvertori, ya’ni barcha
10

funktsiyalarning standart paketiga kiritilmagan barcha funktsiyalardir. Tarkibni
to‘ldirish Web-saytni yaratilishning oldingi bosqichi sahifalarni grafik va axborot
mazmuni bilan to‘ldirishdir. Ro‘yxatdan o‘tmasdan yoki o‘qishi mumkin bo‘lgan
videolar, fotosuratlar, matnlar va boshqa ma’lumotlar joylashtirilgan. 13 Semantik
yadro asosida SEO kontentlari yoziladi (agar resurs SEO usuli bilan targ‘ib
qilinadigan bo‘lsa), kontent menejeri grafik elementlarni mantiqiy tuzilishga
joylashtiradi va sahifalar ichki optimallashtirilib boriladi. 3-rasm. Loyihani
sinovdan o‘tkazish Web-sayt yaratish jarayonida test sinovlari eng muhim rol
o‘ynaydi. Ishni bir qator mezonlarga muvofiq resursning ishlashini nazorat
qiluvchi va yo‘q qilinishi kerak bo‘lgan xatolarni aniqlaydigan sinovchi amalga
oshiradi (3-rasm). Biz alohida bosqich sifatida domen va xostingni tanlamadik. Bu
kerak, lekin uni resurs yaratish jarayonining istalgan nuqtasida qilish mumkin. Ish
tugagandan so‘ng, tugallangan loyiha mijozga login va parollar bilan birga
boshqaruv tizimiga o‘tkaziladi.
Loyiha topshirilgandan so‘ng, mijoz o‘z narxini to‘lash orqali loyihani targ‘ib
qilish va qo‘llab-quvvatlash xizmatiga buyurtma berishi mumkin.
Maket dizayneri tayyor dizaynni ishchi loyihaga aylantirish uchun HTML
dan foydalanadi. Resurs hayotga ega bo‘ladi, dinamik bo‘ladi, barcha tugmalar
ishlaydi. Resurs o‘zaro faoliyat brauzerga aylanadi va mavjud bo‘lgan barcha
Internetbrauzerlarda to‘g‘ri ko‘rsatiladi. Xuddi shu bosqichda CSS uslublari
yaratiladi. Bundan tashqari, resurs boshqaruv tizimiga ulangan. Uning yordami
bilan loyihaning sahifalari, toifalari va kichik toifalari yaratiladi, menyu
yorlig‘ining ishlash tartibi aniqlanadi, bog‘lash qismlari joylashtiriladi. Resurs
tashrif buyuruvchilarga taqdim etiladigan yakuniy tuzilmani oladi. Ba’zan
saytlardan CMS holda foydalanish mumkin (masalan, ochilish sahifalari), shuning
uchun sayt HTML va CSS-da asosiy bazaga ulanmasdan joylashtirilgan. Xuddi shu
bosqichda toifalar va pastki toifalar sahifada joylashtiriladigan tarkib, tarkibdir.
Maket dizayneri onlayn-do‘kon uchun mahsulot kartasining tartibiga katta e’tibor
beradi, u texnik va foydalanuvchi talablariga javob berishi kerak. Joylashtirishning
11

yakuniy bosqichida saytning moslashuvchan versiyasi ishlab chiqilgan. Bu
ixtiyoriy, ammo mobil trafikka erishmoqchi bo‘lgan mijozlarga tavsiya etiladi.
Web-saytlarni dasturlash Oddiy saytni yaratish bosqichlarida dasturlashning hojati
yo‘q (masalan, bitta sahifalisahifa). Agar katta va murakkab loyiha ishlab
chiqilayotgan bo‘lsa, dasturchi ishga qo‘shiladi. Mutaxassisning vazifasi murakkab
funktsiyalarni ishlab chiqishdir, masalan: kalkulyator, bank kartalaridan
foydalangan holda to‘lov tizimi, valyuta konvertori, ya’ni barcha funktsiyalarning
standart paketiga kiritilmagan barcha funktsiyalardir. Tarkibni to‘ldirish Web-
saytni yaratilishning oldingi bosqichi sahifalarni grafik va axborot mazmuni bilan
to‘ldirishdir. Ro‘yxatdan o‘tmasdan yoki o‘qishi mumkin bo‘lgan videolar,
fotosuratlar, matnlar va boshqa ma’lumotlar joylashtirilgan. 13 Semantik yadro
asosida SEO kontentlari yoziladi (agar resurs SEO usuli bilan targ‘ib qilinadigan
bo‘lsa), kontent menejeri grafik elementlarni mantiqiy tuzilishga joylashtiradi va
sahifalar ichki optimallashtirilib boriladi. Loyihani sinovdan o‘tkazish Web-sayt
yaratish jarayonida test sinovlari eng muhim rol o‘ynaydi. Ishni bir qator
mezonlarga muvofiq resursning ishlashini nazorat qiluvchi va yo‘q qilinishi kerak
bo‘lgan xatolarni aniqlaydigan sinovchi amalga oshiradi . Biz alohida bosqich
sifatida domen va xostingni tanlamadik. Bu kerak, lekin uni resurs yaratish
jarayonining istalgan nuqtasida qilish mumkin. Ish tugagandan so‘ng, tugallangan
loyiha mijozga login va parollar bilan birga boshqaruv tizimiga o‘tkaziladi. Loyiha
topshirilgandan so‘ng, mijoz o‘z narxini to‘lash orqali loyihani targ‘ib qilish va
qo‘llab-quvvatlash xizmatiga buyurtma berishi mumkin .
HTML va CSS
HTML va CSS veb sahifalar asosini tashkil qiladi. HTML saytda aynan
nimalar joylashishi kerakligiga mas’ul bo‘lsa (matn, rasm, video), CSSda ularning
qaysi tartibda joylashuvi va qanday ko‘rinishda bo‘lishi yozib chiqiladi. Sayt
foydalanuvchilarga ko‘rinadigan elementlar HTML va CSSda tuzilgani uchun bu
ikkisisiz sayt tuzib bo‘lmaydi. Shuning uchun ham frontend sohasini o‘rganish
aynan shu texnologiyalardan boshlanadi. Bularda bor imkoniyatlarga
12

qo‘shimchalar va yangiliklar qo‘shilib, HTML5 va CSS3 standardlari ishlab
chiqilgan.
PHP dasturlash tili
Ko’pgina boshqa dasturlash tillaridan farqli ravishda, PHP qandaydir tashkilot
yoki kuchli dasturchi tomonidan yaratilgan emas. Uni oddiy foydalanuvchi
Rasmus Lеrdorf 1994 yili o’zining bosh sahifasini intеraktiv uslubda ko’rsatish
uchun yaratgan. Unga Personal Home Page (PHP – shaxsiy bosh sahifa) dеb nom
bеrgan.
PHP – wеb tеxnologiya tili. PHPni o’rganish uchun avval HTML va
dasturlash tilidan habardor bo’lish talab qilinadi. PHPning vazifasi HTML faylini
yaratib bеrish. PHPda yozilgan kod sеrvеrning o’zida bajarilib, mijozga HTML
shaklida yеtib boradi. Bu havfsizlik jihatdan ancha maqsadga muvofiq.
PHP dаsturlаri ikki usuldа bаjаrilishi mumkin: Web-server tоmоnidаn
stsenаriy ilоvаsi vа kоnsоl dаsturi sifаtidа.
HTML dagi asosiy kodlar
HTML,vebsahifalarni yaratish uchun ishlatiladigan bir tilda sintaksisidir.
HTML yordamida,matn, rasmlar, videolar va boshqa mediyalar vebsahifada
joylashishi mumkin . HyperText Markup LanguYoshi (HTML) - bu WEB-da
gipermatnli hujjatlar yaratish uchun standart til. HTML hujjatlarni har xil turdagi
WEB-brauzerlar orqali ko‘rish mumkin. Hujjat HTML yordamida yaratilganda,
web-brauzer HTMLni sharhlab, hujjatning turli elementlarini ajratib ko‘rsatishi va
avval ularni qayta ishlashi mumkin. HTML-dan foydalanish hujjatlarni ularni
ko‘radigan har qanday tizimdagi shriftlar, chiziqlar va boshqa grafik elementlardan
foydalangan holda taqdimot uchun formatlash imkonini beradi. HTML versiyalari
HTML 1991 yilda ingliz olimi Tim Berners-Li tomonidan ishlab chiqilgan.
Keyinchalik HTMLning takomillashtirilgan versiyalari paydo bo‘la boshladi yil
Ko‘pgina hujjatlar sarlavhalar, xatboshilar yoki ro‘yxatlar kabi standart
13

elementlarga ega. HTML teglaridan foydalanib, ushbu elementlarni belgilashingiz
18 mumkin, WEB-brauzerlarga ushbu elementlarni ko‘rsatish uchun minimal
ma’lumotlarni taqdim etishingiz mumkin, shu bilan birga hujjatlarning umumiy
tuzilishi va to‘liqligi saqlanadi. HTML hujjatini o‘qish uchun faqat HTML
teglarini sharhlaydigan va hujjatni muallif bergan shaklda ekranda aks ettiradigan
WEB brauzeri kerak bo‘ladi. Ko‘pgina hollarda, hujjat muallifi hujjatning tashqi
ko‘rinishini qat’iy belgilaydi. HTML uchun o‘quvchi (WEB brauzerining
imkoniyatlaridan kelib chiqib, ma’lum darajada, hujjatning ko‘rinishini
boshqarishi mumkin (lekin uning mazmuni emas). HTML sarlavha yoki paragraf
qaerda bo‘lishi kerakligini belgilashga imkon beradi. HTML yorlig‘idan
foydalangan holda hujjat, so‘ngra ushbu teglarni sharhlash uchun WEB-brauzerni
taqdim etadi. Masalan, bitta WEBbrauzer xat boshining yorlig‘ini taniy oladi va
kerakli shaklda hujjatni taqdim etishi mumkin, ikkinchisi bunday qobiliyatga ega
emas va hujjatni bitta satrda taqdim etadi.Ba’zi WEB-brauzerlarning
foydalanuvchilari, shuningdek, o‘lcham va ko‘rinish shriftini, rangini va hujjat
ekraniga ta’sir qiladigan boshqa parametrlarni sozlash qobiliyatiga ega. HTML
teglarini taxminan ikkita toifaga bo‘lish mumkin: WEB-brauzer tomonidan hujjat
tanasining umuman qanday ko‘rsatilishini belgilaydigan teglar hujjatning nomi
yoki muallifi kabi umumiy hujjat xususiyatlarini tavsiflovchi teglar Esingizda
bo‘lsin, HTML-ning asosiy afzalligi shundaki, sizning hujjatingizni har xil turdagi
WEB-brauzerlarda va turli platformalarda ko‘rish mumkin.
Asosiy qoidalar
Barcha HTML teglari "<" (chap burchakli qavs) bilan boshlanib, ">" (o‘ng
burchakli qavs) bilan tugaydi. Odatda, boshlang‘ich yorlig‘i va tugatish yorlig‘i
mavjud. Masalan, boshlang‘ich va oxirgi teglar ichidagi matnni belgilaydigan va
hujjatning sarlavhasini tavsiflovchi sarlavha teglari: Yakuniy yorliq boshlang‘ich
yorlig‘i bilan bir xil ko‘rinadi va undan burchakli qavs ichidagi matn oldida
oldinga siljish bilan farqlanadi. Ushbu misolda yorlig‘i esa web-brauzerga sarlavha
matnini tugatishni buyuradi. (abzatsni belgilaydigan yorliq) kabi ba’zi teglar oxirgi
14

yorliqni talab qilmaydi, ammo undan foydalanish hujjatning asl matnini o‘qish va
tuzilishini yaxshilaydi. HTML kichik harflarga sezgir emas va oldingi misol
quyidagicha ko‘rinishi mumkin:
HTMLvebsahifalarni yaratish uchun ishlatiladigan bir tilda sintaksisidir.
HTML yor-damida,matn, rasmlar, videolar va boshqa mediyalar veb-sahifada joyla
shishi mumkin .
HyperText Markup LanguYoshi (HTML) - bu WEB-da gipermatnli hujjatlar
yaratish uchun standart til. HTML hujjatlarni har xil turdagi WEB-brauzerlar orqali
ko‘rish mumkin. Hujjat HTML yordamida yaratilganda, web-brauzer HTMLni
sharhlab, hujjatning turli elementlarini ajratib ko‘rsatishi va avval ularni qayta
ishlashi mumkin. HTML-dan foydalanish hujjatlarni ularni ko‘radigan har qanday
tizimdagi shriftlar, chiziqlar va boshqa grafik elementlardan foydalangan holda
taqdimot uchun formatlash imkonini beradi. HTML versiyalari HTML 1991 yilda
ingliz olimi Tim Berners-Li tomonidan ishlab chiqilgan. Keyinchalik HTMLning
takomillashtirilgan versiyalari paydo bo‘la boshladi yil Ko‘pgina hujjatlar
sarlavhalar, xatboshilar yoki ro‘yxatlar kabi standart elementlarga ega. HTML
teglaridan foydalanib, ushbu elementlarni belgilashingiz 18 mumkin, WEB-
brauzerlarga ushbu elementlarni ko‘rsatish uchun minimal ma’lumotlarni taqdim
etishingiz mumkin, shu bilan birga hujjatlarning umumiy tuzilishi va to‘liqligi
saqlanadi. HTML hujjatini o‘qish uchun faqat HTML teglarini sharhlaydigan va
hujjatni muallif bergan shaklda ekranda aks ettiradigan WEB brauzeri kerak
bo‘ladi. Ko‘pgina hollarda, hujjat muallifi hujjatning tashqi ko‘rinishini qat’iy
belgilaydi. HTML uchun o‘quvchi (WEB brauzerining imkoniyatlaridan kelib
chiqib, ma’lum darajada, hujjatning ko‘rinishini boshqarishi mumkin (lekin uning
mazmuni emas). HTML sarlavha yoki paragraf qaerda bo‘lishi kerakligini
belgilashga imkon beradi. HTML yorlig‘idan foydalangan holda hujjat, so‘ngra
ushbu teglarni sharhlash uchun WEB-brauzerni taqdim etadi. Masalan, bitta
WEBbrauzer xat boshining yorlig‘ini taniy oladi va kerakli shaklda hujjatni taqdim
etishi mumkin, ikkinchisi bunday qobiliyatga ega emas va hujjatni bitta satrda
15

taqdim etadi.Ba’zi WEB-brauzerlarning foydalanuvchilari, shuningdek, o‘lcham va
ko‘rinish shriftini, rangini va hujjat ekraniga ta’sir qiladigan boshqa parametrlarni
sozlash qobiliyatiga ega. HTML teglarini taxminan ikkita toifaga bo‘lish mumkin:
WEB-brauzer tomonidan hujjat tanasining umuman qanday ko‘rsatilishini
belgilaydigan teglar hujjatning nomi yoki muallifi kabi umumiy hujjat
xususiyatlarini tavsiflovchi teglar Esingizda bo‘lsin, HTML-ning asosiy afzalligi
shundaki, sizning hujjatingizni har xil turdagi WEB-brauzerlarda va turli
platformalarda ko‘rish mumkin.
HTML (HyperText Markup Language) veb sahifalarni yaratish uchun ishlati
ladigan markaziy
tili hisoblanadi. Bu tilning vazifasi matn, rasmlar, videolar, audio, formalar, jadval,
havolalar va boshqa elementlar yordamida veb sahifalarni
tuzishdir. HTML, veb brauzerlarga sahifalarni
kiritish yoki hosil qilingan sahifalarni ko'rish imkoniyatini beradi. HTML foydalan
uvchilar, turli platformalarda (kompyuterlar, planshetlar, mobil qurilmalar va bosh
qalar) sahifalarni ko'rish va boshqarish imkoniyatini ta'minlaydi. HTML, vebdastur
lashning asosiy qismlaridan biri hisoblanadi . .
16

II BOB WEB SAYT
Book shop web saytining kod qismi

17

Book shop web saytining dizayn qism
18

Xulosa
Vebsaytni tuzishda asosan HTML, CSS va PHP foydalandim. Saytni
tuzishda quyidagi HTML semantik elementlaridan foydalanildi: <header>, <nav>,
<section> hamda <footer> lardan foydalangan holda tuzildi. Hamda asosan <div>,
<h2>, <h3>, <h4>, <h5>, <p>, <img>, <li>, <ul>, <a>, <i>, <span>, <br>,
<button> va boshqa HTML teglari orqali veb sayt tuzildi. Shuningdek, asosan
classlar orqali saytga style (dizayn) berildi. Css fayllarda saytni bezash uchun turli
kodlar yozildi. OS panel orqali bazaga bog’langan. Saytga endigina tashrif
buyurgan uchun ro’yxatdan o’tish orqali bazaga ma’lumotlar yig’ilib boradi. Men
bilan hamkorlikda ishlamoqchi bo’lganlar uchun bog’lanish imkoni
mavjudSaytning asosiy maqsadi o’zim haqimda qisqacha rezume tuzish, ishga
kirishda va o’z qobiliyatlarim haqida boshqalarga tushuncha berish maqsad
qilingan.
 Sayt uchun domen nomi (domen): Sayt yaratish uchun texnik
topshiriqlarni tayyorlash bosqichida ham sayt uchun domen nomi to‘g‘risida qaror
qabul qilish maqsadga muvofiqdir. Agar domen oldindan ro‘yxatdan o‘tmagan
bo‘lsa, unda siz mos bo‘lgan bepul domen nomini tanlashingiz va uni ro‘yxatdan
o‘tkazishingiz kerak.
 Saytning tuzilishi: Saytni ishlab chiqish bo‘yicha texnik topshiriq
doirasida saytning kelajakdagi tuzilishini (saytning asosiy bo‘limlari, bo‘limlari va
sarlavhalari, ularning mazmuni, xizmatlari) aniqlash kerak, shu bilan birga resursni
yanada rivojlantirish imkoniyatlari.
 Sayt navigatsiyasi: Saytning navigatsiya menyusini tashkil qilishning
oqilona shaklini aniqlash, saytning qulayligini yaxshilashga yordam beradigan
ba’zi parametrlarni hisobga olish kerak.
 Web-sayt dizayni: Saytni yaratish bo‘yicha texnik topshiriqda saytni
loyihalash uchun barcha asosiy talablar belgilanadi: optimal o‘lchamlari,
19

brauzerlararo muvofiqligi va boshqalar. Agar sayt etarlicha murakkab bo‘lsa, sayt
sahifalarining prototiplari yaratiladi (sahifa sxemasining sxematik versiyasi).
 Saytning funktsionalligi: TOR-saytga tashrif buyuruvchilar uchun samarali
ishlash uchun zarur bo‘lgan barcha xizmatlarni tavsiflaydi va nostandart dasturlar
uchun ularning ish algoritmini tavsiflaydi
Saytni bosqichma-bosqich yaratish mijoz tomonidan nazorat qilinadi. Har
bir bosqich oxirida tugallangan natija mijozga namoyish etiladi va u bilan
kelishiladi. Bu buyurtmachiga pudratchining ishini boshqarishda, pudratchida esa
mijoz o‘z ishining natijalaridan qoniqadimi yoki yo‘qligini tushunishga yordam
beradi. Sayt yaratish uchun texnik topshiriqni ishlab chiqish sayt yaratish bo‘yicha
mavjud marketing topshirig‘ini har tomonlama baholash bilan boshlanadi.

20

Foydalanilgan adabiyotlar
1.M.M.Aripov va boshqalar. Informatika. Axborot texnologiyalari. o‘quv
qo‘llanmasi, 1-2 qism. Toshkent, 2003.
2.Yuldashev ulmasbek Abdubanapovich.Web Dizayndan O’quv Qo’llanma.
Guliston-2022
3. M.Aripov, Yu.Pudovchenko, K.Aripov. «Osnovi Internet» T.: O‘zMU 2002.
4. M. Aripov. «Informatika va hisoblash texnikasi asoslari». Toshkent,2001 .
5. https://www.nuu.uz - Informatika o‘qitish metodikasi kursidan distantsion kurs.
O‘zbekiston Milliy universiteti.
6.https://www.bitpro.ru/ITO/index.html-«Informatsionnie texnologii
vobrazovanii» konferentsiya sayti.
7. https://www.ziyonet.uz – O‘zbekiston Respublikasi Axborot-ta’lim tarmog‘i.
8. https://www.infomicer.net – Elektron darsliklar, entsiklopediyalar, multimedia
materiallari va boshqalar.
9. https://github.com/

21

Online kitob magazine web sayti yaratish

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish