Ontogenez – tirik organizmlarning individual rivojlanishi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Ontogenez – tirik organizmlarning individual rivojlanishi

Купить

Mavzu: Ontogenez –
tirik organizmlarning
individual rivojlanishi

Rej a:
1. Lichi nk al i r iv oj l ani sh
2. Ga st r ul at si y a
3. Post em br i onal r iv oj l ani sh da vr i

•
Tirik organizmning shakllana
boshlashidan hayotining
oxirigacha ketmaket sodir
bo‘ladigan morfologik, fi ziologik,
biokimyoviy oʻzgarishlar majmuyi
individual rivojlanishi yoki
ontogenez (yunoncha onton –
mavjudot, genezis– rivojlanish
so‘zlaridan olingan) deyiladi.
Ontogenez tushunchasi 1866-
yilda E.Gekkel tomonidan fanga
kiritilgan.

•
Ontogenez jinsiy
ko‘payadigan
organizmlarda tuxum
hujayraning rivojlanishidan,
jinssiz ko‘payadigan
organizmlarda ona
organizmdan ajralishidan
boshlanadi va umrining
oxiriga qadar davom etadi.
Ontogenezning uchta tipi
farqlanadi .

•
Lichink ali riv ojlanish . Lichinkali
ontogenez tuxum hujayrada sariqlik
moddasi kam bo‘lgan organizmlarda,
masalan, hasharotlarda, baliqlarda va
amfi biylarda kuzatiladi. Ularning
tuxumidan yetuk formalardan o‘z
tuzilishi bilan farq qiladigan, o‘zi
mustaqil oziqlanadigan lichinka
rivojlanadi. Lichinkali rivojlanadigan
organizmlarda metamorfoz hodisasi
kuzatiladi.

•
Tux umda riv ojlanish
sudralib yuruvchilar
(reptiliyalar), qushlar va
tuxum qo‘yuvchi
sutemizuvchilarda kuzatiladi.
Ularning tuxum hujayrasida
sariqlik ko‘p bo‘ladi va
embrion uzoq vaqt tuxum
ichida rivojlanadi.

•
Embrional riv ojlanish
dav ri. Bu davr zigota
hosil bo‘lishidan
boshlanib
tug‘ulgungacha yoki
tuxum qobig‘idan
chiqqunga qadar davom
etadi. Embrional davri
maydalanish,
gastrulatsiya,
organogenez
bosqichlariga bo‘linadi.

•
May dalanish. Zigota hosil
bo‘lganidan bir necha
soatdan keyin maydalanish
bosqichi boshlanadi.
Hujayralar mitoz usuli bilan
bo‘lina boshlaydi, bo‘lingan
hujayralar o‘smaganligi
uchun hosil bo‘lgan
hujayralarning o‘lchami
tobora maydalashib
boraveradi.

•
Gast rulat siy a. Homilaning rivojlanishi
davom etib, hujayralarning bo‘lini shi va
joyini almashtirishi natijasida asta-sekin
gastrula bosqichiga o‘tadi. Homilaning
ikki qavatli bosqichi gastrula bo‘lib,
uning hosil bo‘lish jarayoni gastrulatsiya
deb ataladi.

•
Organogenez.
Bu bosqichida
dastlab o‘zak
organlar
majmuyi: nerv
nayi, xorda,
ichak naychasi
hosil bo‘ladi

•
Homila qavatlari ma’lum tartibda joylashgan
hujayralar to‘plami bo‘lib, ularning har biridan o‘sha
qavat uchun xos to‘qimalar va a’zolar rivojlanadi.
Ektodermadan nerv sistemasi, sezgi organlari,
terining epidermis qismi va uning hosilalari, (jun, pat,
tirnoq) tishlarning emal qavati rivojlanadi.
Entodermadan me’da, ichak, nafas yo‘llari epiteliysi,
jigar, o‘rta ichak epiteliysi, hazm bezlari, jabralar va
o‘pkalar epiteliysi rivojlanadi.

•
Mezodermadan biriktiruvchi va muskul
to‘qimalari, yurak-tomir sistemasi, ayirish va
jinsiy organlar rivojlanadi. Homilaning
rivojlanishi jarayonida uning ayrim hujayralari
qismlarining tuzilishi va funksiyalarida farqlar
paydo bo‘lishi va farqlarning tobora ortib borishi
diff erensiatsiyalanish (ixtisoslashish) deyiladi.

•
Post embrional riv ojlanish
dav ri. Tug‘ilish yoki tuxumdan
chiqishdan keyin
ontogenezning postembrional
davri boshlanadi.
•
Postembrional rivojlanish
quyidagi davrlarni o‘z ichiga
oladi. Yuvenil davr – voyaga
yetgungacha bo‘lgan davr,
pubertat davr – voyaga yetgan,
yetuklik davri, keksaygan davr.

•
Bev osit a riv ojlanish. Har qanday
rivojlanish organizmning sifat
o‘zgarishlarini o‘z ichiga oladigan
murakkab fi ziologik jarayondir. Bevosita
rivojlanishda tuxumdan chiqadigan yoki
tug‘iladigan individ voyaga yetgan
individga o‘xshash bo‘ladi.

•
Bilv osit a riv ojlanish .
Rivojlanishning bu turi ham xuddi
bevosita rivojlanish kabi o‘sish bilan
davom etib boradi. Voyaga yetgan
davrda o‘troq yashovchi bulutlar,
aktiniyalar, korall poliplari, ko‘p tukli
halqali chuvalchanglarning
lichinkalari harakatchan bo‘lib,
tarqalishni ta’minlaydi. Hasharotlarda
to‘liq va chala metamorfoz farqlanadi.

•
Gomeost az. Organizm doimo o‘zgarib
turadigan muhit sharoitlarida yashaydi. Tashqi
muhit omillari ta’sirining o‘zgarishiga qaramay,
tirik organizmlarning o‘zining morfologik,
anatomik, fi ziologik xususiyatlarini, kimyoviy
tarkibini va ichki muhitini nisbatan doimiy
saqlay olish xususiyati gomeostaz deyiladi.

•
Biorit mlar. Organizmlarning hayotiy
faoliyati ritmik ravishda, ya’ni kecha-
kunduz, oy davomida hamda mavsumiy
o‘zgarib turadi. Tirik organizmlarning
hayotiy faoliyati ritmik o‘zgarishlarga
bog‘liq bo‘lib, evolutsiya natijasida
shakllanadi va bioritmlar deb ataladi.

•
A nabioz. Hayotiy jarayonlarning davom etishi
noqulay bo‘lgan muhit sharoitida organizm anabioz
holatiga o‘tadi. Anabioz holatidagi organizmlarda
moddalar almashinuvi sekinlashadi. Anabioz noqulay
sharoitlarga organizmlarning muhim moslashish
mexanizmlaridan biridir. Mikroorganizmlarning
sporalari, o‘simliklarning urug‘lari, hayvonlar sistalari,
tuxumlari anabiozga misol bo‘ladi.

Foy dalanilgan adabiy ot lar
1. Maqsudov Z. Yu. Umumiy genetika. Toshkent, 1976 y.
2. Pratov O`. Botanika. 5, 6 sinflar uchun darslik. Toshkent, 2003 y.

Ontogenez – tirik organizmlarning individual rivojlanishi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish