Oshqozon-ichak biokimyosi 2

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	10 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Oshqozon-ichak biokimyosi 2

Купить

SO LAKʻ — so lak bezlarilan ishlanib chiqadigan tiniq yopishqoq ʻ suyuklik (sekret). S. yeyilgan ovqatni namlab ovqat luqmasi hosil bo lishiga imkon beradi. Odam sulagi 99% suv va unda erigan organik ʻ hamda anorganik moddalardan iborat. Katta odamlarda bir kechakunduzda 1,5 l gacha S. ajraladi. S tarkibida mikroorganizmlar, leykotsitlar, fermentlardan amilaza, lizotsim, oqsillardan albumin, globulin, shuningdek, xolesterin, glyukoza va vitaminlar bor. Ovkat xili, organizmning fiziologik holati, kishi yoshiga qarab S. sifati va miqdori o zgaradi. S. og iz bo shlig iga tushgan bakteriyalarni ʻ ʻ ʻ ʻ nobud qilish xususiyatiga ham ega.

Oshqozon-ichak trakti – ovqat hazm qilish tizimining og izdan boshlanib, ʻ anusda yakunlanuvchi qismi. Oshqozon- ichak traktida inson va hayvonlar ovqat hazm qilish sistemasida asosiy ahamiyatga ega hisoblangan organlar ( qizilo ngach ʻ , oshqozon va ichaklar) mavjud. Og iz orqali organizmga kirib ʻ kelgan oziq-ovqat oshqozonda kimyoviy ta sirga uchrash ʼ natijasida hazm qilinadi . Hazm bo lgan moddadan energiya ajralib chiqadi. Hazm ʻ jarayonida hosil bo lgan qoldiq moddalar ʻ najas sifatida anus orqali tanadan chiqib ketadi. Odamning oshqozon-ichak trakti qizilo ngach ʻ , oshqozon va ichaklardan iborat bo lib, yuqori va ʻ pastki oshqozon-ichak traktiga bo linadi. Mazkur trakt og izdan ʻ ʻ anusgacha bo lgan barcha organlarni o z ichiga oladi. ʻ ʻ Insonning ovqat hazm qilish tizimi oshqozo

Immunitet va metabolizmni saqlashda turli xil rollarga ega bo lgan mingga yaqin ʻ mikroorganizmlar va bakteriyalardan iborat ichak mikrobiotasi ham oshqozon-ichak traktining bir qismi hisoblanadi. Traktning hujayralari ovqat hazm qilish jarayonini tartibga solishga yordam beruvchi gormonlarni ( Gastrin, sekretin, xoletsistokinin va grelin ) ishlab chiqaradi.

Yuqori oshqozon-ichak trakti og iz bo shlig i, farenks,ʻ ʻ ʻ qizilo ngach ʻ , oshqozon va o n ikki barmoqli ichakdan ʻ iborat. O n ikki barmoqli ichak yuqori va quyi traktlarni ʻ ajratib turuvchi chegara hisoblanadi. Quyi oshqozon-ichak trakti ingichka ichakning katta qismi va yo g on ichakni ʻ ʻ o z ichiga oladi. Boshqa ʻ sutemizuvchilar kabi inson ichagi ham ikki qismdan ( ingichka va yo g on ʻ ʻ ) iborat. Insonning ingichka ichagi, o z ʻ navbatida, 3 qismga ( duodenum, jejenum va ileum ) bo linadi. Yo g on ichak esa 6 qismdan ( ʻ ʻ ʻ ko richak ʻ , ko tariluvchi chambar ichak, ko ndalang chambar ichak, ʻ ʻ tushuvchi chambar ichak va sigmasimon ichak, va to g ri ʻ ʻ ichak ) iborat.

Ingichka ichakning asosiy vazifasi – oziq- ovqatni parchalash, hazm qilish va oziq moddalar va minerallarni oziq-ovqatdan qonga singdirish. Ingichka ichak 3 qismdan iborat: O n ikki barmoqli ichak ( ʻ lotincha : duodenum ): uzunligi 27—30 taqasimon yoki yarim halqasimon shaklda bo ladi. Oshqozon osti bezini boshchasini ʻ yuqoridan, o ngdan va pastdan o rab turadi. ʻ ʻ

Ingichka ichakning o n ikki barmoqli ichakdan keyingi ʻ qismi qorin pardasi ( lotincha : intraperitoneal ) ichida joylashgan. Och ichak ( lotincha : jejunum ): o n ikki barmoqli ichakning ʻ davomi. Qorin bo shlig ining chap yuqori qismida joylashgan. ʻ ʻ Uzunligi tahminan 2.5 metr. Yonbosh ichak ( lotincha : Ileum ): ingichka ichakning oxirgi qismi. Qorin bo shlig ining o ng pastki qismida ʻ ʻ ʻ joylashgan. Uzunligi taxminan 3 metr [11] [12] [13] . Ingichka ichakning shilliq qavati qalin joylashgan vorsinkalar ( lotincha : villi intestinales ) bilan qoplanganligi uchun baxmalsimon ko rinishga ega. Ingichka ichak devorida ʻ Luberkun va Brunner bezlari mavjud. Insondagi ingichga ichak yuzasi vorsinka, mikrovorsinka va shilliq qavatdagi burmalar hisobiga 300—500 marta kattalashadi

YO G ON ICHAKDAGI ʻ ʻ Uzunligi 100—160 sm, kengligi 5—8 sm [14] . Uch qismdan (ko richak, chambar ichak va ʻ to g ri ichak) iborat. Chambar ichak, o z ʻ ʻ ʻ navbatida 4 qismga ( yuqoriga ko tariluvchi, ʻ ko ndalang, pastga tushuvchi va sigmasimon ʻ ichaklar ) bo linadi. Uzunligi katta yoshli ʻ odamlarda taxminan 1.5—2 m [9] . Diametri boshlanish qismida 7 sm, oxirida esa 4 sm. Devori shilliq qavat, shilliq osti qavat, mushak va seroz qavatlardan tashkil topgan [15] [16] . Yo g on ichakdagi bakteriyalar ʻ ʻ ishtirokida K vitamini sintezlanadi

Immun funksiyasi Oshqozon-ichak trakti immun tizimida muhim ahamiyatga ega [19] . Immun to siq ʻ Ovqat hazm qilish traktining yuzasi taxminan 32 kvadrat metr [20] . Immun tizimi esa patogen mikroorganizmlarining inson organizmiga kirishiga to sqinlik qiladi ʻ [21] . Immunitet faoliyatida ichak shilliq qavati tomonidan ishlab chiqarilgan jismoniy, biokimyoviy elementlar va shilliq to siq muhim ʻ ahamiyatga ega [22] . Immun tizimining gomeostazi Foydali bakteriyalar ham oshqozon-ichak immun tizimi gomeostazida ishtirok etadi. Masalan, oshqozon-ichak traktida trakti tarkibidagi Clostridia ichak immun tizimining dinamikasida muhim ahamiyatga ega [23] . Ichak mikrobiotasi

Ichak mikrobiotasi Yo g on ichakda inson tanasi qayta ishlay ʻ ʻ olmaydigan molekulalarni parchalashi mumkin bo lgan turli ʻ bakteriyalar mavjud. Ichak bakteriyalari ham biosintez reaksiyalarida ishtirok etishi mumkin. Masalan yo g on ʻ ʻ ichakdagi ma lum ʼ shtammlar B 12 vitaminini ishlab chiqaradi [25] . Bu vitamin odamlarda DNK sintezi va qizil qon tanachalari ishlab chiqarilishi kabi jarayonlar uchun zarur hisoblanadi [26] . Biroq, yo g on ichakning asosiy vazifasi – hazm ʻ ʻ bo lgan moddadan suvni so rib olib, oziq ʻ ʻ moddalarni (tananing) keyingi qismiga o tkazib ʻ yuborish [27] .

Odam jigarining og‘irligi o‘rtacha 1,5 kg ni tashkil etadi. Jigarning asosiy vaznining 80% jigar hujayralari (gepatotsitlar)dan iborat. 15% endot hujayralar bo‘lib, shu hujayralarning 30% ini kupfer hujayreliolalari tashkil qiladi. Jigarda kupfer hujayralaridan tashqari oz miqdorda qo‘shuvchi to‘qima ham bor. Jigarning umumiy og‘irligining 70% ini suv tashkil qiladi.

Jigarning quruq vazni umumiy og‘irligining yarmidan ko‘prog‘i oqsillardan iborat. Uning taxminan 90%ni oqsillar tarkibida globulinlar tashkil etadi. Ulardan keyin albuminlar , nukleoproteinlar va kollagenlar uchraydi. Yuqorida ko‘rsatilgan oqsillardan tashqari jigar uchun xususiy bo‘lgan xromoproteid va ferritinlar ham mavjud. U turli fermentlarga juda boy bo‘lib ularning ko‘pchiligi faqatgina jigar uchun xos bo‘lgan fermentlardir. Bu fermentlarga sistein va gistidin almashinuvini va fosfat kislota ajralishini, glyukuron kislota efirlarning hosil bo‘lishi hamda fermentlari misol bo‘la oladi. Jigarning umumiy vaznidan 5% glikogen tashkil qiladi (jadval). Turli patologik holatlarda glikogenning miqdori o‘zgaradi. Jigar yog‘larining tarkibida 1-2% neytral yog‘lar, 1,5-3% fosfolipidlar, 0,3- 0

JIGAR QUYIDAGI ASOSIY JARAYONLARNI AMALGA OSHIRISHDA QATNASHADI: 1. Karbonsuvlar almashinuvida. 2. Oqsillar almashinuvida va ular almashinuvining oxirgi mahsuloti bo‘lgan siydikchil sintezida . 3. Yog‘lar almashinuvida va ularning hazm bo‘lishida zarur omil bo‘lgan o’t kislotalar sintezi va o‘t hosil qilishda. 4. Boshqa a’zolar uchun zarur bo‘lgan moddalar sintezida, ya’ni glyukoza, keton tanachalar va qon plazmasi oqsillarining sintezlanishida. 5. Organizmda modda almashinuvi jarayonlarida hosil bo‘ladigan va tashqi muhitdan organizmga tushgan zaharli moddalarni zararsizlantirishda. 6. Metabolizm natijasida hosil bo‘lgan ayrim moddalarni ( xolesterin, o‘t kislotalari, o‘t pigmentlari va boshqa moddalar) ichakka ajratib turishda. 7. Qon aylanishini boshqarishda, ya’ni qopqa vena sistemasin

Jigarning tuzilishi va shakli jihatidan yetarli rivojlanmasligi undagi fermentlar faolligining pasayishiga va metabolik jarayonlarning o‘zgarishiga olib keladi. Bu holat bola organizmida GIPERBILIRUBINEMIYA, GIPERFENILALANINEMIYA, GIPOPROTEINEMIYA, GIPOPROTROMBINEMIYA, GIPOGLIKEMIYA VA GALAKTOZEMIYA kelib chiqishiga olib keladi. giperbilirubinemiya

JIGARNING TURLI MODDALARNI ZARARSIZLANTIRISHDAGI AHAMIYATI Jigar, o‘zining bizga ma’lum bo‘lgan ko‘pdan-ko‘p vazifalaridan tashqari, modda almashinuvida hosil bo‘luvchi oxirgi mahsulotlarni yoki tashqaridan organizmga tushgan zaharli moddalarni, dori-darmonlarni zararsizlantirishda ham qatnashadi. Organizmda «qurilish materiali» yoki energiya manbai bo‘lib foydalanilmaydigan yot moddalar KSENOBIOTIKLAR deyiladi. Bular organizmga oziq- ovqat, nafas yo‘llari, teri orqali tushadi. Ksenobiotiklardan tashqari organizmning o‘zida hosil bo‘ladigan ba’zi metabolitlar ham zaharli bo‘lib, zararsizlantirilishi lozim. Masalan: bilirubin, steroid gormonlar, katexolaminlar va boshqa moddalar jigarda zararsizlantiriladi .

Ksenobiotiklar (yun. xenos - betova) — tirik organizmlar uchun yot, begona bo lgan turli-tuman organik ʻ birikmalar . Odamning xo jalik faoliyati natijasida vujudga kelgan va ʻ moddalar aylanishining biologik davrasi bilan bog liq ʻ kimyoviy moddalar. Bularga pestitsidlar, maishiy kimyo preparatlari, har xil dori-darmonlar, kir yuvish vositalari, mineral o g itlar ʻ ʻ va boshqa kiradi. K. atrof muhitga ko p miqdorda tushganda tirik ʻ organizmlarga halokatli ta sir ko rsatishi mumkin. ʼ ʻ K. organizmda turli ALLERGIK KASALLIKLAR VA IRSIY O ZGARISHLAR PAYDO QILISHI, IMMUNITETNI ʻ SUSAYTIRISHI va boshqa oqibatlarga olib kelishi, tabiiy sistemalarda boradigan jarayonlarga ham ta sir etib, ularni ʼ izdan chiqarishi mumkin.

Turli zaharli moddalarning jigarda zararsizlantirilishi o‘ziga xos yo‘llar bilan ikki bosqichda boradi. Birinchi bosqich endoplazmatik to‘rda (EPT) boradi, reaksiyalarni oksidazalar va gidroksilazalar katalizlaydi, ularning kofermenti sitoxrom P-450, b5, gem va vitaminlar hisoblanadi. Sitoxrom P- 450ning bir qancha o‘xshash shakllari bo‘lib, ular substratlarga monandligi, spesifikligi bilan farqlanadilar. Gepatotsitlarda bu jarayonlar endoplazmatik to‘r (EPT)da ro‘y beradi. Jigarning bu faoliyatini o‘rganish Yaponiya olimlari T. Omuza va S. Sato (1964) jigardan EPT ni ajratib olishga muyassar bo‘lganlaridan so‘ng rivojlangan.

EPTning donador va silliq turlari tafovut qilinadi. Donador EPT oqsil sintezida faol ishtirok etadi. Silliq EPT organizmga tushgan begona moddalarni zararsizlantiradi ( dori-darmonlar, zaharlar, ba’zi endogen substratlar, xolesterin, o‘t kislotalari, to‘yinmagan yog‘ kislotalar, steroid gormonlar, prostaglandinlar ). Membrana yuzasiga ribosomalarning joylanishi EPTni kimyoviy va fermentativ tarkibini deyarli o‘zgartirmaydi. Ammo, donador membrana maxsus funksiyaga ega bo‘lib, oqsil sintezi markaziga aylanadi. Silliq EPT ning donador EPT dan asosiy farqi unda NADFH sitoxrom P-450- reduktaza fermenti faollikka ega bo‘lib, gidroksillash reaksiyalarini amalga oshiradi. Mikrosomal sistemasining asosiy gidroksillash sistemasiga sitoxrom P-450 va NADFH-sitoxrom P-450 reduktaza kiradi (T. Omuza, 1

JIGARNING OQSILLAR ALMASHINUVIDAGI VAZIFASI Organizmda oqsillar va aminokislotalarning almashinuvida jigarning asosiy o‘rin tutishini aytib o‘tish lozim. Qon plazmasidagi albuminlarning 75-90%, β− globulinlarni 50% jigarda sintezlanadi. Bulardan tashqari jigarda organizm uchun zarur bo‘lgan protrombin, fibrinogen, prokonvertin, proakselerin kabi oqsillar ham sintezlanadi . Jigar ichakda oqsillar hazmlanish natijasida aminokislotalardan hosil bo‘lgan zaharli moddalarni zararsizlantiradi. So‘ngra umumiy qon aylanish sistemasiga o‘tkazib beradi. Jigar o‘t ajratib chiqarish yo‘llari bilan chambarchas bog‘langanligi uchun moddalar almashinuvida hosil bo‘lgan ayrim zararli moddalarni ( o‘t pigmentlari ) ichak yo‘llariga ajratib chiqarib turadi. Jigar aminokislotalar almashinuvining turli jarayon

ERKIN AMINOKISLOTALARNING ALMASHINUVIDA JIGARNING VAZIFALARI QUYIDAGICHA: — aminokislotalarning almashinuvi natijasida ularni energiya manbai sifatida sarflash; — almashtirsa bo‘ladigan aminokislotalar, azot guruhini tutuvchi birikmalar va nuklein kislotalarni oddiy birikmalardan sintezlash; — aminokislotalar va azot tutuvchi moddalarni ajratib olib, azotli asoslar – adenin va guanindan siydik kislotasini, gemdan o‘t pigmentlarini hosil qilish va zararsizlantirish. — oqsillar me’yoridan ko‘proq iste’mol qilingan taqdirda ulardan hosil bo‘lgan ortiqcha miqdordagi aminokislotalarni glyukozaga aylantirib (glyukoneogenez) glikogen zaxirasini boyitadi, keton tanachalarini sintezlaydi. — transaminlanish, dezaminlanish va qayta aminlanish fermentlaridan tashqari ayrim aminokislotalar almashinuvid

$JIGARNING YOG‘LAR ALMASHINUVIDAGI ISHTIROKI Jigar yog‘lar almashinuvidagi barcha bosqichlarda ishtirok etadi. Yog‘larning hazmlanishi va so‘rilishi uchun o‘t suyuqligi zarur omil bo‘lib, u jigarda ishlab chiqariladi. Odam jigarida bir kecha — kunduzi 500-700 ml o‘t suyuqligi ishlab chiqariladi. Jigardagi o‘t suyuqligi tarkibida 2-14 g\\l, o‘tpufagida esa 115 g\\l hisobida o‘t kislotalari bo‘ladi. Jigar o‘tining solishtirma og‘irligi 1,010 bo‘lib, o‘t pufagida esa 1,026 1,050 ga teng. O‘tning quruq qismini asosan o‘t kislotalari tashkil qiladi. O‘t kislotalarning 80-90% xolesterindan hosil bo‘ladi. O‘t tarkibida holat, dezoksiholat va ularning glikokol va taurin bilan hosil qilgan juft birikmalari bo‘ladi.$

O‘t kislotalari va ularning tuzlari sirt tarangligini pasaytiruvchi bo‘lib suv-yog‘ chegarasidagi taranglik kuchini pasaytiradilar. Shuning uchun o‘t ta’sirida yog‘ mayda zarrachalarga parchalanib, ularda o‘t kislotalari gidrofil qobiqlarni hosil qilib, lipolitik fermentlarning ta’sir qilishiga imkoniyat tug’diradilar va lipazaning aktivligini oshiradi. Yuqorida ko‘rsatilganlardan tashqari o‘t kislotalarni yog‘lar hazmlanishi natijasida hosil bo‘lgan moy kislotalari bilan birikib xolein komplekslarini hosil qiladilar. Hosil bo‘lgan komplekslar suvda yaxshi erigani uchun ichak devorlari orqali osonlikcha so‘riladi. Xolein komplekslarning bir qismi ichak devorlarida, so‘rilgan qismi esa jigar hujayralarida yog‘ va o‘t kislotalarga parchalanadilar.

JIGARNING PIGMENT ALMASHINUVIDAGI ISHTIROKI O‘t bilan ajraluvchi pigmentlar unga to‘q sariq rang berib turadilar. Insonlarda bilirubin asosan, gemoglobindan hosil bo‘ladi (rasm). Bir kecha-kunduzda retikuloendotelial to‘qimalarda (qora taloq, jigar va suyak ko‘mikida) qizil qon tanachalari 1% gacha nobud bo‘ladi va ulardan 7,5 g ga yaqin gemoglobin ajraladi. Undan tashqari 15-25% bilirubin gemni o‘zida saqlovchi moddalar ( mioglobin, sitoxromlar, peroksidaza va boshqalar)dan hosil bo‘ladi. Eritrotsitlarning umri o‘rtacha 110-120 kunni tashkil qiladi. 1g gemoglobin parchalanganda 34 mg bilirubin hosil bo‘ladi (110-rasm). Gemoglobindan globin va gem, gem dan bilirubin hosil bo‘ladi. Gemdan bilirubingacha bo‘lgan jarayon EPT membranalarida juda murakkab va uzviy bog‘liq reaksiya sifatida o‘ta

Me’da shirasida mavjud boigan mukoidlardan biri - gastromukoproteid eritropoez uchun juda ham muhim modda bo‘lib, qon yaratishda ishtirok etadi. Me’da shilliq qavatida hosil boiuvchi “Kaslning ichki omili” nomini olgan ushbu modda boimasa, B12 (Kasl tashqi omili) ning so‘rilishi yetarli boimaydi va juda xavfli kamqonlik xastaligi rivojlanadi. Me'dada ajraluvchi qator gormonlar turli funksiyalar boshqaruvida ishtirok etadi (1- jadval). Undan tashqari me’dadagi ovqat luqmasining holati, kislotaliligi hazm yoiining evakuator jarayoniga ta’sir qiladi

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar

Информация о документе

Продавец

Oshqozon-ichak biokimyosi 2

Похожие документы