Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 1.2MB
Покупки 0
Дата загрузки 23 Сентябрь 2019
Расширение ppt
Раздел Презентации
Предмет География

Продавец

Bohodir Jalolov

Осиё ички сувлари

Купить
МУСТАҚИЛ ИШИМУСТАҚИЛ ИШИ МАВЗУ: Осиё ички сувлари МАВЗУ: Осиё ички сувлари РЕЖА:РЕЖА: 1.1. ОСИЁНИНГ ИЧКИ СУВЛАРИ ТАРҚАЛИШИ ОСИЁНИНГ ИЧКИ СУВЛАРИ ТАРҚАЛИШИ ТЎЙИНИШ ТИПЛАРИТЎЙИНИШ ТИПЛАРИ 2. ЕР УСТИ СУВЛАРИ САРФИ2. ЕР УСТИ СУВЛАРИ САРФИ 3. ОСИЁ КЎЛЛАРИ3. ОСИЁ КЎЛЛАРИ 4. ЕР ОСТИ СУВЛАРИ4. ЕР ОСТИ СУВЛАРИ Дapёлapи. Оcиёда узyн дарёларнинг мавжудлиги қуруқлик майдо-нининг ғоят катталиги билан боғлиқдир. Айни вақтда материкнинг иқлими турли жойларда турлича бўлганлигидан дарёлар режими ва уларнинг туйиниш типлари хилма-хилдир, Осиё йиллик оқим уртача хажмининг катталиги жихатидан бошқа материклар орасида биринчи уринни эгаллайди. Бу материкнинг ер юзасидан океанларга хар йили 12850 км3 сув окиб тушади, бу микдор дунё уртача йиллик окимининг 1/3 қисмига яқинни ташкил этади Асосий сувайирғичларнинг катта кисми тоғ тизмаларига тўғри келади, лекин уларнинг айрим кисмлари Монголия, Жунгориянинг баланд текисликлари ва Марказий Тибетнинг тогликлари оркали утади Ана шу сабабга кура Осиёнинг океанларга куйилувчй барча йирик дарё лари Осиёнинг ички кисмидаги баландликлардан унинг чеккаларига то мов радиал равишда тармокланган. Ички оқим областларининг дарёлари нисбатан кичик дарёлар бу-либ, ирмоклари системаси унчалик тармокланиб кетмаган, уларнинг окими кичик, доимий эмас. Шу сабабли бу областлар аҳолиси турмуши-да ер ости сувлари айникса катта ахамият касб этади. Ахоли яшайдиган пунктларнинг катта- кичиклиги купинча булоклар дебити (сув микдори) га боғлиқ. Тропик чул иклимли Арабистон ярим оролининг ички оким об-ластлари учун ҳатто юқори кисмида хам доимий окимга эга булмаган вактли сув окимлари (водийлар) характерлидир. Жала ёққанда водий-ларда селлар вужудга келиши мумкин. Селлар узоққ.а бормайди, лекин курилишларни вайрон килиб, экинларни босиб кетиб, жуда катта тало-фот келтиради. Арабистоннинг йирик водийлари юзлаб километрга чузилиб, ярим оролни асосий нишаб буйича гарбдан-шаркка ва жануби-гарбдан шимоли- шаркка томон кесиб утади хамда сохилга бир оз етмасдан тугайди. Саҳрои Кабирдаги каби бу ердаги водийлар хам плейстоцен эпо-хасида доимий окар сувларга эга булган. Хозирги рельефда аник, намоён булган террасалар, шунингдек, водийларнинг айрим кисмларида яхши сакланиб қолган ўзанлар ана шундан далолат беради. Арабистон ярим оролида дои Мўътадил ва субтропик континентал иклимларда жойлашган ички оким хавзалари нисбатан кичик майдонларни ишғол килиб, турли хил баландликда жойлашган, шу сабабли бу хавзаларнинг хар бири узи-нинг махаллий эрозия базисига эга. Хозирги вактда намнинг етишмасли-ги ва жуда озлиги сабабли бу хавзаларнинг йиллик окими калинлиги 50—80 мм ни ташкил этади. Лекин плейстоцен даврининг плювиал эпохасида йиллик оким. анча калин булган. Куп дарёларнинг сувлари катта кўллар хосил килган, бу кўллар иклимнинг куррок.чиллиги тобора ошиши натижасида куриб колган хамда аллювиал окизик.лар билан тулган. Ҳозирги купгина дарёлар жуда кичрайиб ва саёзлашиб колган реликт (колдик) кўлларга етиб боролмайдиган булиб колган. Такла-макон чулидаги Тарим, Афғонистондаги Хилманд, Урта Осиёда тугай-диган Тажан, Мурроб каби ка Юкорида кайд килиб утилганидек Осиёнинг ташки окими туртта океан ва уларнинг денгизлари уртасида таксимланган, шу билан' бир-га Хинд океани, Тинч океан ва Шимолий Муз океани хавзаларининг майдони бир-бирларига тахминан тенг. Атлантика океанига унчалик катта булмаган майдондаги дарёлар куйилади. Атлантика океани хавзасига Урта денгиз билан Кора денгизга куйиладиган дарёлар киради. Бу дарё лар режими асосан Урта денгиз буйи режими булиб, у айникса бевосита Урта денгизга куйиладиган дарёлар учун хосдир. Салкин даврдаги (куз, киш ва бахорда) ёмгирлар дарёлар сувини купайтиради, ёзнинг иссиқ ва қургоқчиллиги эса сувни кескин камайтиради ёки, купинча, ер усти окар сувларииинг бутунлай тухтаб қолишига сабаб булади. Урта денгиз иклими таъсиридаги дарёларга Туркиядаги Кизил Йрмок, Иор-даниядаги Урта денгиз хавзасидаги куп дарёлар қисқа ва кам сув булишига карамай иқтисодий жиҳатдан мухим ахамиятга эгадир, чунки Урта ден гиз буйидаги мамлакатларда, айникса кургоқчил фаслда, сув танкис лиги чала чуллардагидан қолишмайди. Агар бу мамлакатларнинг ден гиз буйидаги районларида ахолининг жуда зич жойлашганлигини хамда кишлок хужалигининг ерларни сугоришга ва сув чикаришга боглик эканлигини хисобга олинса, сув масаласининг нақадар мухим ахамиятга эга эканлиги равшан булади. Хозирда кадимий ирригация иншоотлари, яъни содда сув чигириқлари (нориялар) ва ховузлар урнини хозирги замон сув иншоотлари оляпти, лекин улар сувга булган эхтиёжни (ай-никса езда) қондира олмайди. Ҳинд океани хавзасига тропик чулдан иборат Арабистондан ер усти окар сувлари деярли етиб кела олмайди, лекин Ҳимолай тоғ тиз-малари, Бирманинг тоғлик улкалари хамда Ғарбий тоғларининг гарбий ён багирларидан бу океанга жуда куп сув окиб тушади. Бу район-ларда йиллик оқим қатлами калинлиги 1000—1500 мм га етади. Йиллик оким катлами Шаркий Хималай тогларининг жанубий ён ба-гирларида айникса калиндир. Бунга ёгиннинг жуда кўп (Черрапунжида йиллик ёғин 12660 мм) тушиши, шунингдек, катта баландликда темпе-ратуранинг паст булиши, бинобарин, буғланишнинг камлиги сабаб бу лади. Бу ердаги тоглар дарё тармоклари билан жуда булиниб-булиниб кетган атрофдаги пасттекисликлар эса сувга буккан хамда йирик дарел ap ,— Ганг, Брахмапутра ва Иравади дарёлари дельталари кучли да-ражада боткокланган Ҳинд океанига калта ва нисбатан кам сувли дарёлар билан бир-га Хинд, Ганг, Брахмапутра каби катта дарёлар х,ам куйилади. Бу дарёлар турли табиий-географик улка х.амда мамлакатлардан оқиб утгани учун мураккаб режимли ва жуда узун дарёлардир Бу дарёлар юкори оқимида қор-муз-ёмгир сувларидан, урта ва қуйи окимида ёмгир сувидан туйинади, езда ок,им кескин даражада кучаяди х,амда альп типидаги дарёларнинг х,ам, муссон типидаги дарё-ларнинг хам хусусиятларига эга булади. Тинч океан хавзасига Малаархипелаги, Х.индихитой ярим ороли ҳамда Шаркий Осиё дарёлари киради. Катта кисми экваториал минтакада жойлашган Малархипелаги дарёлари ёмгир сувларидан туйинади, улар баркарор йилллк окимга эга булиб, режими типига кура Амазонка типидаги дарёлардир. Йиллик оким қатлами Хонсю, Кюсю ва Тайвань оролларининг ша-молга рўпара (шаркий) ён багирларида энг қалин (1500 — 2000 мм) бўлади, лекин у Хоккайдо оролидаёк камайиб, 600— 1000 мм га тушиб КОлади^Йпон оролларидаги энг катта дарёларнинг узунлиги 400 км дан ошмайди: Хонсю оролидаги энг йирик даре — Синанонинг узунлиги атиги 369 км, Хоккайдо оролидаги Исикари дарёси 364 км дир Осиёнинг кўллари, дарёлари каби, материк территориясида жуда иотекис жойлашган, лекин катта кўлларнинг купи намгарчил ўлкалар-да эмас, балки қурғок,чил ерларда — Олд Осиё тогликларида хамда Марказий Осиёда тўпланган Кўлларнинг жойлашишидаги бу конуниятни палеогеографик шароит окибати деб тушунтирилади: бу ўлкалардаги хозирги кўллар учламчи ва туртламчи даврлардаги каттарок сув хавза-лари урнида сакданиб қолган. Чеккадаги тоғларнинг кўтарилиши қатор оралигидаги кенг котловиналарда курғокчиликнинг ошиб бориши билан бирга кўл чуқурликлари атрофдаги тоғлардан нураб туштан махсулотлар билан тўлиб борган, натижада кўллар аста-секин кичрайган ва саёзланиб к.олган£Хозирги вактда тогларда ёрувчи ёмғир, қор ёки муз сувидан тўйинувчи тор дарёлари сув билан таъминлаб турган кўлларгина сакданиб қолган. Осиёнинг бир канча куллари тектоник чукмаларда жойлашган. Бундай куллар орасида Урта денгиз якинидаги Улик, денгиз, Монголия-г.инг шимолидаги Хубсугул, Наньшань тоглик мамлакатидаги (Хигой) Кукунор, Хонсю (Япония) оролидаги Бива энг катта куллардир- Арма-нистон тоглигидаги катта кул котловипалари — Резайе (Урмия) па Ван куллари лава ок.имлари билан тусилиб к.олган тектоник чукмаларни эгаллаб ётади Тектоник куллар одатда чук.ур ва к,иёфаси аник булади. Улик ден гиз — энг чук.ур (356 м) кул. Бу кул котловинасининг таги — криптодеп-ресия 48 м чукурликда ётади, сув сатх.и эса океан сатҳидан 392 м паст туради. Кул сувининг них.оятда шурлиги (сув юзасида 220%, 50 м ва ундан чукурда эса 350%) тирик организмларнинг яшашига имкон бермайди (бактерияларгина бор холос), шу сабабли кул «ўлик» деган ном Осиёда катта музлик куллари унчалик куп эмас. Кадимий музлик куллари котловиналарининг излари Хи.малай ва Коракурум тоғларида сақланиб қолган, Бу кулларнинг сувлари мазкур тоғ системалари тез кутарилган вактда дарёлар тогларни шиддат билан уйиб тушиши туфай ли окиб кетганлиги аниқланган-Дибет тоглигида юзлаб куллар бор, Бу куллар кам урганилгак булишига карамасдан, уларнинг вужудга кели-шида бир томондан қор-музлик процесслари катта роль уйнаган булса, иккинчи томондан тектоник харакатларнинг роли катта булганлиги аник,-ланди. Е P ОСТИ СУВЛАРИ Гидрологик нуктаи назардан Урча Осиё худуди учта районга ажратилади: Тогли, Тоголди ва текисликлар. Тогли районлар ср ости суви туйинадиган област хисобланади. Тог этаги ва тог олди ясси текисликлари ср ости суви утиб кетадиган ёки ер ости суви туйинадиган районлардир. Катта майдонни ишгол килган чулли текисликлар гидрогеологик жихатдан икки категорияга булинади. Биринчиси денгиз буйи ёш аллювиал текисликлар асосан туртламчи ва плицент ёш идадир. Унинг таркибида калин ва говак кум-лой ёткизиклари булиб. уларда кучли босимли ср ости сувлари Коракум, Кизилкум, Муюнкум, Амударё дельтасида жойлашган. Туйиниш манбаълари узокда булгап ер ости суви катламлари артезиан хавзаларини хосил килади. (Масалан Устюрт. Красноводск платоси, Бетпакдала ва х к. з. Тоғли районларда турли-туман ёткизиклар орасида ер ости сувлари тупланади. Палеозой ёткизиклари орасида тектоник ёткизикларда ер ости сувли катламлари хосил булади. Мезозой жинслари орасида ёрикдаги сув билан бирга катлам орали к сувлари хам бор. Туртламчи даврнинг пролювиал. алювиал водиларида ва лёсли ёткизиклар орасида кагла.мли сувлар салмокли урин тутади. Тоғли районлар ер ости сув манбааларига бой ва улар доимий равишда туйиниб тоғ этаги районларида ер юзасига булоклар тарзида чикади Тоглардаги ер ости суви мабаълари кучеиз минераллашган ва гидрокарбонатли таркиблидир. Тог олди полосалари асосий сувли манбаълар булгап тоглардан ажралган холла учламчи ва куйи туртламчи лавр ёткизиклари билан копланган булиб, сувли катламлар одатда анча чукурда ётади. Гидрологик нуктаи назардан Марказий Козогистон узига хос гидрологик хавза хисобланиб, у яхши урганилган. Марказий Козогистон ер багридаги катламларда 3 та Орол денгизи сувига тенг келадиган сув запаси бор. Уни ер ости денгизи деб атайдилар. Урта Осиё худудила Коракум.Кизилкум. Мирзачул. Копетдоголди, Кстюрт, Фаргона каби йирик ер ости сувига бой булгап артезиан хавзалари шаклланган ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР:ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР: 1.1. Л. П. ШУБАЕВ «УМУМИЙ ЕР БИЛИМИ» Л. П. ШУБАЕВ «УМУМИЙ ЕР БИЛИМИ» ТОШКЕНТ – 1975 й. ТОШКЕНТ – 1975 й. 2. 2. ВЕБ САҲИФА:ВЕБ САҲИФА: http://www.ziyonet.uzhttp://www.ziyonet.uz
Купить
  • Похожие документы

  • Belgilar, chiziqli belgilar, izoliniyalar, sifatli va miqdorli fon, nuqtalar, areallar, bir joyga taalluqli diagrammalar usuli
  • O'zbekiston aholisi va uning joylashuvi
  • Geodezik asosni yaratishda poligonometrik yo‘lni loyihalash va aniqligini baholash
  • O‘rta Osiyoning yirik suv omborlari
  • O’zbekiston yoqilg’i-energetika balansi

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha