Osiyo mamlakatlari tabiiy resurslari va aholisi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	14.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Osiyo mamlakatlari tabiiy resurslari va aholisi

Купить

Osiyo mamlakatlari tabiiy
resurslari va aholisi Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм

Mineral, suv, agroiqlimiy, o‘rmon resurslari,
sug‘orma dehqonchilik, ish lov beriladigan
yerlar, aholi joylashuvi, tabiiy ko‘payish,
urbanizatsiya, janubiy yevropeoidlar,
mongoloidlar, din.

Tabiiy sharoiti va resurslari.
Osiyo davlatlarining
ko‘pchiligi mineral
boyliklar bilan yaxshi
ta’minlangan. Jahon
neft zaxiralarining
70 %i, gaz ning 80 %
dan ortig‘i, ko‘mirning
50 % dan ko‘pi
Osiyoning hissasiga
to‘g‘ri keladi.

Neft va tabiiy gazga Fors qo‘ltig‘i va uning qirg‘oqlari,
Kaspiy dengizi, Turon tekisligi, Janubi-sharqiy Osiyoning
dengiz sayoz liklari boy.
2
1 3
4

Xitoy, Hindiston, Qozog‘istondagi qadimiy platformalar
hu dudida yirik toshko‘mir, temir, marganes, xrom va
turli rangli metall konlari joylashgan.
toshko‘mir temir
xrommarganes3
1
2

Janubi-sharqiy Osiyo mamlakatlarida jahonning eng
yirik qalayi konlari «qalayi belbog‘i»ni hosil qiladi.

Osiyoda boshqa turdagi tabiiy resurslar (suv, yer,
agroiqlimiy) hududiy tarqalishida katta farqlar bor. Suv
resurslari bilan yaxshi ta’minlangan hududlar (misol
uchun, Janubi-sharqiy Osiyo davlatlari) bilan birga, be
poyon qurg‘oqchil cho‘llar ham bor.

Katta tafovutlar tabiiy namlik, ishlov beriladigan
(haydaladigan) yer lar kabi resurslarning taqsimlanishida
ham ko‘zga tashlanadi.

Osiyodagi ko‘plab davlatlarda yer resurslari (avvalo, ekin
maydonlari) yetishmay di, yirik tog‘ massivlari, qurg‘oqchil
cho‘llar keng tarqalganligi, aholi zichligi yuqori bo‘lganligi uchun
ishlov beriladigan maydonlar ancha cheklangan.
ekin maydonlari yetishmasligi
Tog‘ massivlari
Aholi zichligiQurg‘oqchil cho‘llar

Osiyo hududining katta qismida quyosh tafti, uning issiqlik
imkoniyatlari o‘simliklarning vegetatsiya mavsumining uzoq,
hatto yil bo‘yi davom etishiga imkon beradi. Ammo tabiiy namlik
qit’ada notekis taqsimlangan.

Bu holat qadimdan Osiyo mamlakatlarida har tomchi
suvdan unumli foydalanishga undagan va bu qit’ani
sun’iy sug‘orish dehqonchiligining beshigiga aylantirgan.

Tarixiy ma’lumotlar Markaziy Osiyo, Janubiy va Janubi-
g‘arbiy Osiyoda sug‘orma dehqonchilik madaniyati 4–5
ming yil lar oldin shakllanganini tasdiqlaydi.

Yer yuzasidagi barcha sug‘oriladigan yerlarning 3/4
qismi Osiyo mamlakatlarining hissasiga to‘g‘ri keladi.
Sug‘oriladigan yerlarning kattaligiga ko‘ra jahonda Xitoy
birinchi, Hin diston esa ikkinchi o‘rinda turadi.

Aholisi.
Osiyo aholisi eng
ko‘p bo‘lgan qit’a
hisoblanadi.
Mintaqada 4,5 mlrd.
kishidan ortiq, ya’ni
jahon aholisining
deyarli 60 % i
yashaydi (2018-y.).

Osiyoda, qolaversa jahon davlatlari orasida aholi soni
jihatidan alohida ajralib turadigan davlatlar Xitoy va
Hindiston hisoblanadi.

Ularning aho lisi, 2018-yil ma’lumotlariga ko‘ra, mos
ravishda, 1 mlrd. 394 mln. va 1 mlrd. 371 mln. kishiga
teng bo‘lgan. Demak, Xitoy va Hindistonda Osiyo
aholisining 61%, yoxud butun insoniyatning 36 % i
istiqomat qiladi.

Aholi soni jihatidan, 2018-yil holatiga ko‘ra, Xitoy va Hindiston
dan keyingi yetakchi o‘rinlarni Indoneziya (265 mln. kishi),
Pokiston (201 mln. kishi), Bangladesh (166 mln. kishi), Yaponiya
(126 mln. kishi), Filippin (107 mln. kishi), Vyetnam (95 mln. kishi),
Eron (82 mln. kishi) va Turkiya (81 mln. kishi) kabi davlatlar
egallaydi.
8
7 6
54
32 110
9

Osiyo aholisi hozirgi bosqichda, umumiy olganda, yiliga
1–1,1 % ga o‘smoqda. Ammo aholi ko‘payish sur’atlari
davlatlarda turlicha. Shu bilan birga, Iroq, Yaman,
Tojikiston, Afg‘oniston, Sharqiy Timor davlatlarida tabiiy
ko‘payish sur’atlari juda yuqori (yiliga 2,5–3 %).

Yaponiya, Shimoliy va Janubiy Koreya, Xitoy, Singapur,
Tailand, Gruziya, Armanis ton, Kiprda aholining tabiiy
ko‘payishi ancha past (yillik hisobda 0,5 % dan
oshmaydi).

Osiyoning umumiy
urbanizatsiya
ko‘rsatkichi XXI asrning
dastlabki yillarigacha
Afrikaga nisbatan ham
past bo‘lib, 30 % ga
yetmas edi. Ammo
2018-yilga kelib, bu
ko‘rsatkich mintaqa
bo‘yicha 50 % ga yetdi.

Bunday keskin
o‘zgarish, ko‘p jihatdan
Xitoyda shaharlashuv
jarayoni ning oxirgi
yillardagi jadallashuvi
bilan bog‘liq. So‘nggi
15–20 yilda bu
davlatning urbanizatsiya
darajasi 2 barobarga
ortib, jahon bo‘yicha
o‘rtacha ko‘rsatkichdan
oshdi.

Urbanizatsiya darajasi, ayniqsa, Singapur, Yaponiya,
Koreya Respublikasi, Isroil kabi sanoatlashgan davlatlar
ham da Janubi-g‘arbiy Osiyoning neftni qazib oluvchi
mamlakatlarida juda yuqori (85–100 %).
3 2
14
5

Afg‘oniston, Tojikiston, Shri-Lanka, Nepal, Kam
bodja, Myanma, Sharqiy Timorda esa
urbanizatsiya ko‘rsatkichi 20– 30 % oralig‘ida.
2
1
34
5
76

Osiyo aholisi hududiy jihatdan notekis joylashgan.
Bunga tabiiy sharoit, ayniqsa, iqlim va suv resurslari
omillari katta ta’sir ko‘rsatgan.

Osiyo ning aholi eng zich joylashgan qismlari Buyuk Xitoy tekisligi,
Hind-Gang pasttekisligi, Hindiston yarimoroli, Yapon va Filippin
orollari, Koreya yarimorolining janubi, Yava oroli hisoblanadi.
Ayni paytda, Arabiston yarimoroli, Gobi va Taklamakon cho‘llari,
baland tog‘li o‘lkalarda aholi zichligi o‘ta pastdir.

Osiyo barcha yirik dinlar – buddizm, xristianlik, islom,
induizm, kon futsiylik, yahudiylik, sintoizmning beshigi
hisoblanadi va bu qit’ada ta
rixan dinlarning o‘ziga xos
geografiyasi shakllangan.

Janubi-g‘arbiy va Markaziy Osiyoda, Pokiston, Bangla-
desh, Maldiv Respublikasi singari Janubiy Osiyo hamda
Indoneziya, Malayziya, Bruney kabi Janubi-sharqiy Osiyo
davlatlarida islom dini asosiy ahamiyatga ega.

Hindixitoy yarimoro lidagi davlatlar, Mongoliya,
Shri-Lanka va Butanda buddistlar ko‘pchilikni
tashkil etadi.

Armaniston, Gruziya, Kipr, Filippin, Sharqiy
Timorda xris tianlikning turli mazhablari
yetakchilik qiladi.

Mahalliy dinlardan Hindis ton va Nepalda induizm,
Xitoyda konfutsiylik va daosizm, Yaponiyada sintoizm,
induizm konfutsiylik
daosizm
sintoizm

Isroilda esa iudaizm keng tarqalgan.

1. Aksariyat Osiyo mamlakatlarida yer resurslari
taqchilligining sabablarini tushuntiring.
2. Nima uchun Osiyoda dehqonchilik, asosan,
sug‘orish asosida rivojlanadi?
3. Aholining tabiiy ko‘payishi juda yuqori va ancha past
darajada
bo‘lgan Osiyo mamlakatlariga misollarkeltiring. Bunday
geografik tafovutlar qaysi omillarga bog‘liq?
4. Osiyoning turli mintaqa va davlatlarida qaysi
dinlartarqalgan?
Nima uchun Osiyo qit’asi dunyo dinlari tarixida alohida o‘rin
tutadi?

© Foydalanilgan adabiyotlar:
•
A. AbduQayyumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V.
Fedorko – Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy
geografiyasi), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-
sinf o‘quvchilari uchun darslik, Toshkent –
“O‘zbekiston” – 2019
•
Atlas (Materik va Okeanlar geografiyasi), 6-sinf,
O‘zbekiston Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va
davlat kadastri qo‘mitasi, Toshkent 2020

© Internet manbalari:
•
www.wikipedia.org
•
www.azia10b.blogspot.com
•
www.im-mining.com
•
www.m.made-in-china.com
•
www.restinworld.ru
•
www.fineartamerica.com
•
www.britannica.com
•
www.whc.unesco.org
•
www.thediplomat.com
•
www. ecoportal ..info
•
www.tehrantimes.com
•
www.e360.yale.edu

© Internet manbalari:
•
www.theconversation.com
•
www.deccanherald.com
•
www.borgenproject.org
•
www.aljazeera.com
•
www.independent.co.uk
•
www.gazeta.ru
•
www.pinterest.com
•
www.fullpicture.ru
•
www.habr.com
•
www.wiki.ubc.ca
•
www.yaklass.ru
•
www.urok.1sept.ru
•
www.eduportal.uz

© Qambarov Sirojiddin tomonidan to‘plandi va
tartiblandi. Xatolari bo‘lishi mumkin, tekshirib ko‘ring.
•
Telegram manzil:
https://t.me/ @ geography_method

Osiyo mamlakatlari tabiiy resurslari va aholisi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish