Ossuriya davlatida nikoh diplamatiyasi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Ossuriya davlatida nikoh diplamatiyasi

Купить

Mavzu: Ossuriya davlatida
nikoh diplamatiyasi.


Qadimgi Sharq davlatlarida bo‘lgani singari Ossuriya diplomatiyasida

ham sulolaviy nikohlarga va hukmdor xonadonlar bilan qarindoshlik

ishtalarini bog‘lashga katta ahamiyat berilgan.

Sargoniylar sulolasi vakillari alohida muhim sharoitlarda o‘z qizlarini

jnabiy hukmdorlar nikohiga berishgan holatlar kuzatiladi. Bu nikoh
orqali

ushbu davlatni Ossuriya bilan ittifoq doirasida ushlash zaruriyati,
ularning

neytralligini ta’minlashdan tashqari, faol qo‘llab-quvvatlashiga erishishni

maqsad qilib ko‘zlagan. Jumladan, mil.avv. VIII asrda Kichik Osiyoda Tabal

davlatining mavqeyi oshib ketadi. Ossuriyaliklar o‘lpon to‘lashdan va vassal

bo‘lishdan bosh torta boshlagan qonuniy hukmron sulolani taxtdan tushirish

va uning o‘rniga “ishonchli odami”ni qo‘yish uchun nikoh
diplomatiyasini

shga soladi. Tabal hukmdori Xullinin g merosxo‘ri Ambaris nikohiga

Sargonning qizi Axatabisha yuboriladi. Malika Tabal saroyida kattagina

mavqega ega bo‘lgan. Lekin bu nikoh ko‘zlangan natijani bermadi. Kuyovi

Rusa (Urartu hukmdori) va Mita (mushklar podshosi) bilan ittifoq tuzish

harakatini boshlaganini razvedka orqali bilgan Sargon II Tabalni qo‘lga
kiritib,

uni Ossuriya viloyat boshliqlari boshqaruviga berib yuboradi.


Mil.avv. VII asrning 70-yillarida Ossuriya uchun murakkab bo‘lgan

siyosiy vaziyat Asarxaddonni harbiy vositalar bilan birgalikda, sulolaviy

nikohlar bilan bog‘liq bo‘lgan diplomatik qadamlar tashlashni taqozo qilgan.

Skiflarni midiyaliklar, mannilar, kimmeriylarning qudratli ittifoqiga

qo‘shilishdan qaytarish va ularni o‘z tomoniga og‘dirib olish maqsadida u

“ skiflar podshosi” Partatuaga o‘z qizini “ittifoq, rost, tinch so‘z, do‘stlik so‘zi,

sodiqlik qasami” uchun beradi. Hatto ushbu nikohning t o‘g‘ri qadam ekanligi

bilash uchun Shamash xudosining bashoratchisiga (orakuliga) murojaat qiladi.

Keyingi voqealar rivoji ushbu qaror haqiqatda muvaffaqiyatli bo‘lganligini

ko‘rsatib berdi. Chunki Asarxaddon davridan skiflar Ossuriya tomoniga o‘tib

ketdi, Madiy (Partatuaning o‘g‘li) sodiq e’tiqod bilan o‘z tog‘asi

Ashshurbanapalga xizmat qilgan.

Ossuriyada, aksincha holatdagi, ya’ni Ossuriya saroyi boshqa

mamlakatlardan malikalarni olish ham kuzatiladi. Hatto “ajnabiy” malikalar

ossur saroyida muhim rol o‘ynash darajasigacha chiqa olgan. Masalan,

Shamshi-Adad V Bobil malikasi Shammuramatga uylangan bo‘lib, u eri


vafotidan keyin o‘g‘li Adad-nerari III kichikligi uchun muayyan muddat

regentsha sifatida mamlakatni idora etgan. Adad -nerari III davrida Bobil

xudosi Nabu xudo sifatida ulug‘lanishi, unga atab ibodatxonalar bunyod

etilishi, hatto hukmdorning o‘zi undan “o‘ziga va yaqinlariga tinchlik”

so‘rashining tag zamirida aftidan, Shammuramat ta’siri yotsa kerak. Antik

mualliflar asarlarida Ossuriya davlatining ichki va tashqi yuksalishining

ramziy ifodachisi bo‘lgan Shammuramat afsonaviy Semiramida timsoliga

tenglashtiriladi.

Bir necha ossur hukmdorlarining siyosati va diplomatiyasida

Sinaxxeribning Nakiya (ossurcha. Zakutu – “Toza”) deb ataluvchi rafiqasi

muhim rol o‘ynagan. U “oromiy yoki falastinliklardan (yahudiy) kelib

chiqqan” degan taxminlar mavjud. Ehtimol, u U Sinaxerribning kichik o‘g‘li

Asarxaddonning taxtga chiqishida xizmati katta bo‘lgan bo‘lsa kerak. Hatto

yodgorlik toshlarida birgalikda tasvirlanadi. Asarxaddon hukmronligining

oxirlarida malika o‘z ta’siri bilan Ashshurbanapalni taxt merosxo‘ri etib

tayinlashga erishadi. Xuddi shu ishni, ya’ni aka qolib ukani, ya’ni o‘z o‘g‘lini

taxt merosxo‘ri deb e’lon qilinishni eri Sinaxxerib davrida ham amalga

oshirgan edi. Bu safar ham Ashshurbanapalning akasi Shamashshumukinni

(bobillik malikadan tug‘ilgan) Bobilga hukmdor qilib tayinlash orqali,

Ossuriyada Ashshurbanapal oliy hokimiyatini o‘rnatadi.


Ossuriya hukmdorlari saroyiga qo‘shni mamlakatlar hukmdorlar qizlari

kanizak sifatida ham olib kelingan holatlari uchraydi. Masalan,
Yahudiya

podshosi Yezekiya ossuriyaliklarning Quddusning uzoq qamal
qilishidan

keyin Sinaxxeribga o‘z qizlarini, kanizaklarini va saroy qo‘shiqchilarini

yuborishga majbur bo‘lgan.

Sulolaviy nikohlar Ossuriya va yarim vassal hamda qaram davlatlar

o‘rtasida do‘stona munosabatlarning saqlanishga xizmat qilish bilan
birga

ularning Ossuriyaga sodiqligi va tobeligini ham muayyan darajada

ta’minlagan.

Garov olish, tutqunlikda ushlash. Ossuriya o‘z qudrat cho‘qqsiga

chiqqan vaqtida uning tashqi siyosatida tinch munosabatlarni saqlash,
tuzilgan

shartnomalarga qat’iy amal qilish va o‘z hukmronligini ta’minlash
kafolati

sifatida tutqunlikda ushlash amaliyotidan keng foydalangan.


Qaram mamlakatlarni tobelikda ushlab turish kafolati sifatida ba’zan

ushbu mamlakatning oddiy aholisi tutqin sifatida garovga olib ketilgan

holatlari kuzatilgan. Masalan, Adad-nerari II (mil.avv. 911-890-yy.) Alzi

mamlakati (Armaniston tog‘ yonbag‘rilarida) aholisini ushbu hududni bosib

olgach, tutqin sifatida olib ketgan. Xuddi shunday Ashshurnasirapal II

Armaniston tog‘ yonbag‘ridagi Nirbu va Xabxu mamlakati aholisini asirlikka

olib ketadi.

Lekin ko‘pincha hukmron sulola vakillarini garovga olib ketish

kuzatilib, odatda, ularning ko‘pi harbiy harakatlar davrida g‘oliblar qo‘liga

ushib qolgan. Uaush tog‘idagi urushda Sargon II Urartu hukmdori Rusa Ining

250 ta qarindoshini asirga oladi. Asarxaddon Arzaniyani (Falastinning

anubidagi shahar) bosib olgach, uning hukmdori va o‘g‘lini, Misrda Memfisni

bosib olgach Taxarkaning xotini va kanizaklarini, uning valiahd-o‘g‘li

Ushanxuruni, boshqa o‘g‘il-qizlarini garov tariqasida asirlikka olib ketgan.

Ashshurbanapal harbiy yurishlarida ham bu kabi holatlar qayd etiladi.


munosabat umuman boshqacha bo‘lgan. Ashshurbanapalga endi u hukmdorga

ehtiyoj yo‘q edi, ulardan biron bir siyosiy maqsadni ham ko‘zlamadi. Shuning

uchun ham, Xazailning o‘g‘li Uayate, Aribi va Kedar hukmdorlari Ammuladi

va Abiyatelar qafaslarga itlarning zanjirida it va chiyabo‘rilar bilan birga

qamalgan, qafaslar omma oldiga chiqarib qo‘yilgan. Yuqorida ham

ta’kidlaganimizdek, Ashshurbanapal g‘alaba tantanalarini nishonlashga

kirishish uchun iloha Ninlil ibodatxonasiga otlanganda, u mingan aravani otlar

emas, balki tutqinlikka olingan Elam hukmdorlari – Tammaritu II, Pae,

Ummanaldash va Aribi knyazi Uayatelar tortishgan.

O‘z siyosiy maqsadlari yo‘lida yoki g‘olibligi ramzi sifatida tutqunlikda

ushlash amaliyotidan qadimgi Sharqda boshqa davlatlar ham foydalangan.

Boshpana berish. Odatda ossur hukmdorlari o‘z saroyida boshqa

mamlakat hukmdorlari xonadonlari qochoqlariga bugungi kun tushunchasi

bilan anglatganda “siyosiy boshpana” berishgan. Bunday shaxslar qaram

mamlakatlar taxtining merosxo‘rligiga zaxira nomzodlar sifatida qaralgan.


Mil.avv. 665- va 655-yillar oralig‘ida Elamdan Ossuriyaga Elam taxtini

Urtakining kichik ukasi Teumman egallab olishii natijasida marhum podsho

Urtakining 3 ta o‘g‘li va yana bir hukmdor Ummanaldash II 2 nafar o‘g‘li, 60

nafar qarindoshlari, a’yonlari va o‘z tarafdorlari bilan qochib kelgan.

Teummanning qochoqlarni qaytarish talabiga rad javobini bergan

Ashshurbanapal, ushbu talabdan urush boshlashga bahona sifatida
foydalandi.

Bu urushda g‘alaba qozongach, Madaktu taxtiga Urtakining o‘g‘illaridan

Ummanigashani, Xidalu taxtiga Tammarituni o‘tqazdi.

Ta’kidlash kerakki, ossuriyaliklarga shunday qochoq hukmdor xonadoni

vakillaridan o‘zlarining siyosiy o‘yinlari va diplomatiyasida foydalanish

uchun manfaatdor bo‘lgan. Buni boshqa davlat hukmdorlari ham yaxshigina

tushunib yetgan. Shuning uchun ham, ular ko‘pincha shartnoma

tuzilayotganda unga ossuriyaliklar maxsus tarzda Ossuriya
dushmanlariga

boshpana bermaslik, ularni boshqa davlatlarga qochib o‘tishi uchun yordam

ko‘rsatmaslik bandini qo‘shishgan. Bunday bandni Ashshur-nerari V ning Bit

Agusi hukmdori Matiilu bilan tuzgan shartnomasida uchratish mumkin.

Shartnomalarda aks etsada, ammo hamma payt ham bu shartlar

bajarilavermagan. Bobildagi akalarining isyonini bostirgach, akalari


“ noma’lum tomonga” qochib ketadi. Aftidan ular Urartuga yoki Ossuriyaga

qo‘shni bo‘lgan Shupriyaga qochib ketgan. Lekin ular ortiga qaytarib

yuborilmagan bo’lsa kerak. Chunki manbalarda bunday qaydlar kelmagan.

Hukmron xonadonga mansub bo‘lgan kishilardan tashqari o‘sha

paytlarda u yoki bu mamlakatdan qullar, erkin kishilar, majburiyatga

tortilganlar, jinoyatchilar yoki q o‘shni mamlakatlar hududidagi aybdorlar

qochib ketishi odatiy holga aylangan edi. Bunday vaziyatlarda davlatlar

o‘rtasida ziddiyatlar kelib chiqqan. Shupriya tog‘li mamlakati bilan

Ossuriyaning ziddiyati ana shunday “oddiy” kishilar uchun sodir bo‘lgan.

Ossuriya hukmdorlari Sargon II va Asarxaddon, shuningdek Urartu podshosi

Rusa I bir necha marta Shupriya hukmdoriga qochoqlarni qaytarish talabi bilan

nomalar yuborgan. Lekin ular “buyruqlarga” va “yaxshi maslahatlarga” quloq

solishmagan va qochoqlarni “o‘zlarida” olib qolishgan, ularga “dalalar, bog‘lar

va uylar” bergan. Bundan ranjigan Asarxaddon oxir-oqibat mil.avv. 673-yilda

Shupriyaga bostirib kiradi. Mamlakatdagi barcha qochoqlarni ayovsiz

jismoniy jazolab, o‘z mamlakatlariga qaytarib yuboradi. Shupriya shu tariqa

nodo‘stona munosabat tufayli qattiq jazolandi. Hatto uning hukmdori

Asarxaddonga xat yozib, unda uning achinarli ahvoli, boshqalarga, ya’ni

ossuriyalik qochoqlarni qaytarmayotganlarga “namuna” bo‘lish kerakligini

aytib o‘tadi.


Qochoqlarni qabul qilmaslik holatlari ham kuzatiladi. Jumladan,
Sargon

II hukmronligi davrida Elam hukmdori Shutur-naxxuntye
ossuriyalik

tomonidan Bobil taxtidan ag‘darilgan Mardukaplaiddinga boshpana
berishdan

bosh tortadi. Misr fir’avni Shabaka bo‘lsa ossuriyaliklarga ular izlab
yurgan

Ashdoddagi qo‘zg‘olon boshlig‘i Iamanini tutib beradi.

Ossuriya hududiga boshqa davlat aholisining kirib kelishlariga ham

ba’zan ruxsat berilgan. Ashshurbanapal Elamda qurg‘oqchilik yillarida
u yerga

don yuboradi, lekin bu bilan ahvolni o‘nglab bo‘lmasligini bilib,
Ossuriya

hukmdori ochlikka uchragan elamliklarga to yomg‘ir yog‘ib, yangi
hosil yig‘ib

olingunga qadar Ossuriya hududiga kirib kelishiga va undan keyin
ketishiga

ruxsat beradi.

Ossuriya davlatida nikoh diplamatiyasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish