Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 1.0MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Ossuriya diplamatik xujjatlari xususiyatlari. Ossuriya davlatida elchilik va razvedka

Купить
Ossuriya diplamatik xujjatlari xususiyatlari. Ossuriya davlatida elchilik va razvedka faoliyati. Xuddi shunday ossuriyaliklar g‘alabasidan keyin tuzilgan shartnomalarga misol tariqasida mil.avv. 754-yilda Ashshur-nerari V (mil.avv.754-745-yy.) va Suriyadagi Bit-Agusi hukmdori Matiilu o‘rtasida tuzilgan shartnomani ham kiritish mumkin. O‘z-o‘zidan bunday mazmundagi shartnomalarda g‘olib tomon yetakchi so‘zga ega bo‘lgan. Matiilu shartnomani xudolar, o‘zi, farzandlari, ahli ayonlar, mamlakat aholisi nomi bilan “abadiy muddatga” tuzgan. Shartnoma ko‘ra, Matiilu Ashshur-nerari V va uning vorislariga qarshi chiqmaslik, Ossuriyaga harbiy, ayniqsa jang aravalari bilan yordam berish, jang maydonidan qochib ketmaslik, ossur hukmdori dushmanlarini yashirmaslik va ularning boshqa mamlakatlarga qochib ketishiga yordam bermaslik majburiyatini oladi. Ossuriya tarixi bilan bog‘liq manbalarda hukmdorlarning o‘ziga vassal bo‘lgan hukmdorlar bilan tuzgan shartnomalari haqida ko‘plab qaydlar saqlanib qolgan. Ulardan kam sonlilarigina bizgacha yetib kelgan. Jumladan, mil.avv. IX asr 20-yillarida Ossuriya podshosi Shamshi-Adad V bilan Bobil hukmdori Marduk-Zakirshumi I o‘rtasida shartnoma anchayin parchalangan holatda yetib kelgan bo‘lib, aftidan, uni ossuriyaliklarning Bobilga yurishidan va Bobil podshosi Bauaxiddinni asirlikka olib ketgandan keyin hukmdorning o‘g‘li Adad-nerari III (mil.avv. 810-783-yy.) va Bobil hukmdori tuzishgan: "Ossuriya va Kardenyash (Bobil) xalqlari ... mintaqa bo‘ylab bir-birlari bilan vijdonan chegara o‘rnatdilar" – deyiladi shartnomada. Yana Matiilu fuqarolariga ossur hukmdori va uning farzandari va ahli ayonlariga “hayoti” uchun xudolarga ibodat qilish majburiyati yuklangan. Odatda bu kabi shartnomalar sharoit nuqtai nazaridan o‘sha vaqtda mag‘lub tomonnning boshqa chorasi yo‘qligidan imzolangan, shuning uchun uning shartlari nechog‘liq og‘ir bo‘lmasin va uni buzish “xudolaro qahri” bilan jazolanishi keltirilmasin, imkon tug‘ilishi bilan shartnomalar mag‘lub tomondan buzilgan, “buzilish sharti”dan ular qo‘rqishmagan. Shartnomani buzadigan bo‘lsa Bit-Agusi aholisi xudolar qahriga uchrashi ko‘rsatiladi. Shartnoma xotimasida qandaydir bir sirli (afsunli) marosim tartiblari amalga oshirilganligini kuzatish mumkin: “Bu bosh (uzilgan) qo‘y boshi emas, balki Maiiluning boshidir... Agar Matiilu bu kelishuvni buzsa, xuddi qo‘y boshi kesib olinganidek, uning boshi ham tanasidan judo etiladi”. Yuqorida shartnomani imzolagan Matiilu Ashshur-nerari V o‘limidan keyin darhol Ossuriyaning eng xavfli va asosiy raqibi bo‘lgan Urartu davlati (Sarduri II) bilan ittifoq tuzishga erishadi Asarxaddon hukmronligi davriga oid bir qancha shartnomalar yetib kelgan. Ulardan biri mil.avv. 671-yilda Tir hukmdori bilan tuzilgan o‘ziga xos “dengiz shartnomasi” hisoblanadi. Bu Finikiya qirg‘og‘i hududida qirg‘oq bo‘ylab suzishni tartibga solish bilan bog‘liq edi. Unga ko‘ra Ossuriya savdo kemalarini va umuman olganda bu yerdagi dengiz savdosini nazorat qilish uchun ustun huquqqa egaligini tasdiqladi. Asarxaddon Uning Midiya knyazlari bilan tuzgan shartnomalari diplomatiya tarixida muhim o‘ringa ega. Ulardan biri Asarxaddon va Midiyadagi Urakazabanua hukmdori Ramatayya o‘rtasida tuzilgan bo‘lib, uning mazmunida Ashshurbanapalning taxt merosxo‘rligi, qaramlik munosabatlari o‘z aksini topgan. Taxt merosxo‘rini har qanday tajovuzlar, fitnalardan asrash hamda uning vassalarining sodiqligini ta’minlash shartnomaning asosiy maqsadi edi. Sodiqlik qasamyodi o‘ziga xos afsunli marosim bilan amalga oshirilgan. Midiya yerlariga “noiblar va viloyat boshliqlari” yuborilib, ular Midiya- Ossuriya chegarasida o‘z vakolatlarini amalga oshirganlar, aholisiga o‘lpon to‘lash yuklangan, tobelik bildirgan hukmdorlar bilan “tinchlik va ittifoq” shartnomasi imzolangan.Shundan keyin kichik davlat hukmdorlari, ular orasida Ramatayya ham bor edi, Ossuriya hukmdoriga tobelik bildirib, Nineviyaga katta sovg‘asalomlar bilan boradi. Gap shundaki, Asarxaddon mil.avv. 674- yilda Midiya hududiga yurish qilib, u yerdagi eng qudratli davlatlar bilan kurashadi va katta o‘ljalarga ega bo‘ladi. O ss u ri ya lik la rni n g o ‘s h a d a vr d a d e ya rli ha r b ir d ip lo m a ti k v a h a rb iy ak siy a si a m a ld a s h a rt n o m a la rda o ‘z ak sin i to p g a n. S h u n d ay sh a rt n o m a la rd an bi ri d a S ar g o n II M a n n a h u k m d o ri U llu su n u ga U ra rt u v a M it an n ida n to p ti b ol in g a n v a b ir in c hi m ar ta O ss u riy a sa rha d la ri d oi ra sig a q o ‘s h il ga n 2 2 t a qa l’a va 2 ta s h a h ar b e rga n li g i q a y d e ti lg a n . SARGON || Shartnomalarning imzolanishi ko‘pincha g‘oliblik, bag‘ishlov va chegara yodgorlik toshlarini o‘rnatish bilan birga amalga oshrilgan. Masalan, Armaniston tog‘larida harbiy muvaffaqiyatlarni qo‘lga kiritgandan keyin Ashshurnasirapal II, Suriya koalitsiyasi ustidan qozonilgan g‘alabadan keyin Salmanasar III, Nairidagi g‘alabadan keyin Shamshi- Adad V va boshqa ossur hukmdorlari g‘alaba yodgorlik toshlarini o‘rnatgan. Oss uriya diplomatiyasi tarixida hukmdorlarning yirik shahar hukmdorlari bilan tuzgan shartnomalari alohida o‘rinni egallaydi. Ashshur, Nineviya, Bobil, Nippur kabi shaharlar bilan ularning imtiyozlarini va maqomini tastiqlash va ta’minlash haqida shartnomalar imzolangan. Masalan, Sargon II Salmanasar V tomonidan bekor qilingan Ashshur shahrining huquqlarini qayta tiklaydi. Bu haqidagi ma’lumot “Ashshur Xartiyasi” deb atalgan hujjatda o‘z aksini topgan. Mil.avv. VIII asr oxiriga oid bo‘lgan loy lavhdagi matn Sinaxxerib nomiga bitilgan bo‘lib, unda Bobil, Sippar, Nippur kabi shaharlarining barcha imtiyozlari sanab o‘tilib, hukmdordan ularni so‘zsiz bajarish talab qilingan . 1) Aded nerari ||| hukumronlik yillari qaysi javobda keltirilgan. A) mil avv 810-783. B) mil.avv 783-764. D) mil.avv 808- 800 2) Kardenyash qayer A) mittani. B) Misr. D) Bobil 3) Ashshur nerari hukumronlik yillarini toping. A) mil.avv 754-745. B) mil.avv 785-750 4) Shartnomani buzadigan boʻlsa qayerning aholisi xudolar qahriga uchirashi aytildi. A) Misr. B) Bit-agusi. D) Bobil 5) Sarduri || qayerning hukumdori edi. A) bobil. B) Mesopotamiya D) Urartu

Ossuriya diplamatik xujjatlari xususiyatlari. Ossuriya davlatida elchilik va razvedka

Купить