Ossuriya diplomatik hujjatlari xususiyatlari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Ossuriya diplomatik hujjatlari xususiyatlari

Купить

Ossuriya
diplomatik
hujjatlari
xususiyatlari

Mil.av v. IX asr 20-
y illarida Ossuriy a
podshosi Shamshi-
Adad V bilan Bobil
huk mdori Marduk -
Zak irshumi I
o‘rt asida shart noma
anchay in
parchalangan
holat da y et ib k elgan
bo‘lib, aft idan, uni
ossuriy alik larning
Bobilga y urishidan
v a Bobil podshosi
Bauaxiddinni
asirlik k a olib
k et gandan k ey in
huk mdorning o‘g‘li
Adad-nerari I II v a
Bobil huk mdori
t uzishgan.

Mil.avv. 754-yilda
Ashshur -nerar i V
( mil.avv.754-745-yy.)
va Sur iyadagi Bit -
Agusi huk mdor i
Matiilu o‘r tasida
shar t noma tuziladi.
Matiilu shar tnomani
x udolar, o‘zi,
farzandlar i, ahli
ayonlar, mamlak at
aholisi nomi bilan
“abadiy muddat ga”
tuzgan.

Shartnom
a ko‘ra Matiilu Ashshur-
nerari V va uning
vorislariga qarshi
chiqmaslik
Ossuriyaga harbiy,
ayniqsa jang aravalari
bilan yordam berish
Jang maydonidan
qochib ketmaslik
Ossur hukmdori
dushmanlarini
yashirmaslik va ularning
boshqa mamlakatlarga
qochib ketishiga yordam
bermaslik majburiyatini
oladi.

Shartnomani buzadigan bo‘lsa
Bit-Agusi aholisi xudolar qahriga
uchrashi ko‘rsatiladi. Shartnoma
xotimasida qandaydir bir sirli
(afsunli) marosim tartiblari
amalga oshirilganligini kuzatish
mumkin: “Bu bosh (uzilgan) qo‘y
boshi emas, balki Maiiluning
boshidir... Agar Matiilu bu
kelishuvni buzsa, xuddi qo‘y
boshi kesib olinganidek, uning
boshi ham tanasidan judo
etiladi”. Yana Matiilu
fuqarolariga ossur hukmdori va
uning farzandari va ahli
ayonlariga “hayoti” uchun
xudolarga ibodat qilish
majburiyati yuklangan.

Odatda bu kabi shartnomalar
sharoit nuqtai nazaridan o‘sha
vaqtda mag‘lub tomonnning
boshqa chorasi yo‘qligidan
imzolangan, shuning uchun
uning shartlari nechog‘liq og‘ir
bo‘lmasin va uni buzish
“xudolaro qahri” bilan
jazolanishi keltirilmasin, imkon
tug‘ilishi bilan shartnomalar
mag‘lub tomondan buzilgan,
“buzilish sharti”dan ular
qo‘rqishmagan. Yuqorida
shartnomani imzolagan Matiilu
Ashshur-nerari V o‘limidan keyin
darhol Ossuriyaning eng xavfli
va asosiy raqibi bo‘lgan Urartu
davlati (Sarduri II) bilan ittifoq
tuzishga erishadi

Asarxaddon
hukmronligi davriga
oid bir qancha
shartnomalar yetib
kelgan. Ulardan biri
mil.avv. 671-yilda Tir
hukmdori bilan
tuzilgan o‘ziga xos
“dengiz shartnomasi”
hisoblanadi. Bu
Finikiya qirg‘og‘i
hududida qirg‘oq
bo‘ylab suzishni
tartibga solish bilan
bog‘liq edi. Unga ko‘ra
Ossuriya savdo
kemalarini va umuman
olganda bu yerdagi
dengiz savdosini
nazorat qilish uchun
ustun huquqqa
egaligini tasdiqladi

Uning Midiya knyazlari bilan tuzgan shartnomalari
diplomatiya tarixida muhim o‘ringa ega. Ulardan biri
Asarxaddon va Midiyadagi Urakazabanua hukmdori
Ramatayya o‘rtasida tuzilgan bo‘lib, uning mazmunida
Ashshurbanapalning taxt merosxo‘rligi, qaramlik
munosabatlari o‘z aksini topgan. Taxt merosxo‘rini har
qanday tajovuzlar, fitnalardan asrash hamda uning
vassalarining sodiqligini ta’minlash shartnomaning asosiy
maqsadi edi. Sodiqlik qasamyodi o‘ziga xos afsunli marosim
bilan amalga oshirilgan.

Gap shundakai, Asarxaddon
mil.avv. 674-yilda Midiya
hududiga yurish qilib, u
yerdagi eng qudratli
davlatlar bilan kurashadi va
katta o‘ljalarga ega bo‘ladi.
Shundan keyin kichik
davlat hukmdorlari, ular
orasida Ramatayya ham bor
edi, Ossuriya hukmdoriga
tobelik bildirib, Nineviyaga
katta sovg‘asalomlar bilan
boradi. Midiya yerlariga
“noiblar va viloyat
boshliqlari” yuborilib, ular
Midiya-Ossuriya
chegarasida o‘z
vakolatlarini amalga
oshirganlar, aholisiga o‘lpon
to‘lash yuklangan, tobelik
bildirgan hukmdorlar bilan
“tinchlik va ittifoq”
shartnomasi imzolangan

Ossuriyaliklarning o‘sha
davrda deyarli har bir
diplomatik va harbiy
aksiyasi amalda
shartnomalarda o‘z
aksini topgan. Shunday
shartnomalardan birida
Sargon II Manna
hukmdori Ullusunuga
Urartu va Mitannidan
toptib olingan va
birinchi marta Ossuriya
sarhadlari doirasiga
qo‘shilgan 22 ta qal’a va
2 ta shahar berganligi
qayd etilgan

Shartnomalarning
imzolanishi ko‘pincha
g‘oliblik, bag‘ishlov va
chegara yodgorlik
toshlarini o‘rnatish bilan
birga amalga oshrilgan.
Masalan, Armaniston
tog‘larida harbiy
muvaffaqiyatlarni qo‘lga
kiritgandan keyin
Ashshurnasirapal II,
Suriya koalitsiyasi
ustidan qozonilgan
g‘alabadan keyin
Salmanasar III, Nairidagi
g‘alabadan keyin
Shamshi-Adad V va
boshqa ossur
hukmdorlari g‘alaba
yodgorlik toshlarini
o‘rnatgan

Ossuriya diplomatiyasi tarixida hukmdorlarning yirik shahar
hukmdorlari bilan tuzgan shartnomalari alohida o‘rinni
egallaydi. Ashshur, Nineviya, Bobil, Nippur kabi shaharlar bilan
ularning imtiyozlarini va maqomini tastiqlash va ta’minlash
haqida shartnomalar imzolangan. Masalan, Sargon II
Salmanasar V tomonidan bekor qilingan Ashshur shahrining
huquqlarini qayta tiklaydi. Bu haqidagi ma’lumot “Ashshur
Xartiyasi” deb atalgan hujjatda o‘z aksini topgan. Mil.avv. VIII
asr oxiriga oid bo‘lgan loy lavhdagi matn Sinaxxerib nomiga
bitilgan bo‘lib, unda Bobil, Sippar, Nippur kabi shaharlarining
barcha imtiyozlari sanab o‘tilib, hukmdordan ularni so‘zsiz
bajarish talab qilingan. Ashshurbanapal va Shamashshumukin
o‘rtasidagi muzokaralar “bayonnomasi” bitilgan tosh lavhda
Bobil shahrining imtiyozlari aks etgan. Misol uchun, unda
quyidagi holat tilga olingan: “Bobil mamlakat markazi ekan,
ushbu shaharga kimdir kiradigan bo‘lsa, u ushbu shaharning
barcha imtiyozlariga ega chiqadi va Bobil uyiga kiradigan
kishining ismi “imtiyozlardan foydalanuvchi”ga aylanadi. Hatto
kuchuk ham unga (ya’ni Bobilga) kirgach, o‘ldirilishi mumkin
emas”.

Shartnomalar mazmuniga keladigan bo‘lsak,
ularga qat’iy rioya qilish talab qilingan.
Yuqorida aytganimizdek, uning tuzilishi xudolar
oldida afsunli, ritual harakatlar, qasamyodlar
bilan amalga oshgan va muqaddas ittifoq
kuchiga teng bo‘lgan. Shartnomaning buzilishi
xudolarning “muqaddasligiga” oyoq qo‘yish
bilan barobar bo‘lgan. Bu shavqatsizlarcha
jazolangan. Shartnomani buzgan tomon, odatda
o‘z mamlakati mustaqilligini yo‘qotish,
“oldingidan ko‘ra ko‘proq” o‘lpon to‘lash bilan
javob bergan, ko‘pincha u va uning mamlakati
o‘z erkini yo‘qotib, asirlikka olib ketilgan, har
qanday sharmandagarchilik va haqoratlarga
mubtalo qilingan, ba’zan og‘riqli o‘limga duchor
qilingan. Bular odatiy holatlar sifatida qabul
qilingan va hatto huquqiy me’yor hisoblangan.
Lekin shartnomalar bo‘yicha ikkinchi darajali
hisoblanuvi sheriklarga taqiqlangan holatlar
ossuriyaliklarning o‘zlari tomonidan hech
qanday andishasiklik bilan amalga oshirilgan,
ya’ni g‘olib sifatida ossuriyaliklarda majburiyat
bo‘lmagan va shartnomalardagi majburiyatlar
odatda bir tomonlama xarakterni kasb etgan

Ossuriya diplomatik hujjatlari xususiyatlari

Купить