Otlarda oshqozon – ichak tizimi patologiyasi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	349.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Otlarda oshqozon – ichak tizimi patologiyasi

Купить

OTLARDA OSHQOZON – ICHAK TIZIMI PATOLOGIYASI
Reja:
1. Sanchi q lar, ularning belgilari, davolash va oldini olish
2. H azm q ilish tizimi kasalliklari ni davolash va oldini olish
2.1. Stomatit
2.2. Parotit
2.3. Faringit
2.4. Gastroenterit
2.5. Gepatit
2.6. Ozuqali zaharlanishlar

1. Sanchi q lar, ularning belgilari, davolash va oldini olish
Sanchiqlar - Colica bezovtalanish bilan o’tadigan sanchiq ma’nosini
anglatib, bu guruhga oshqozon va ichaklarning ko’p kasalliklari kiradi hamda
oshqozon-ichaklarda oziqa massasining to’xtab qolishi, hazm traktining
motorikasi, so’rilish va sekretor funksiyalarining buzilishi bilan o’tadi. Bu
kasalliklar asosan bir tuyokli hayvonlarda va ba’zan boshqa hayvonlarda ham
uchraydi.
G.V.Domrachevning tasniflashi bo’yicha sanchiqlar: oshqozon sanchiqlari
(oshqozonning o’tkir va surunkali kengayishi), peritonitsiz kechadigan ichak
sanchiqlari (kattaral spazm, meteorizm, ximostaz va koprostaz, ichaklarning tosh,
konkrement yoki gelmintlar bilan tiqilib qolishi) va peritonit bilan o’tadigan ichak
sanchiqlari (ichaklarning tuyulishi, buralishi, invaginasiyasi; tromboemboliyasi
paytidagi kelib chiqadigan mexanik ileuslar) bo’linadi.
Ximo va koprostazlar (Obturatio intestinorum) - ingichka (ximostaz) yoki
yug’on (kaprostaz) ichak bo’limlarida oziqa massasining turib qolishi bo’lib,
ko’pincha otlar, qisman it va boshqa hayvonlar kasallanadi. Paralitik ileuslar
guruhiga kiruvchi kolik hisoblanadi.
Davolash. Oldingi bo’lim ichaklar ximostazida oshqozonga zond yuborilib,
ixtiol yoki natriy gidrokarbonat eritmalari bilan yuvib turiladi. Venaga 30-50 ml 10
%li analgin, 50-100 ml 10 %li xloralgidrat yoki 150-200 ml 10 %li magniy sulfat
eritmalari yuboriladi. Paranefral yoki epiplevral novokainli blokadalar yaxshi
yordam beradi. 2-6 l miqdoridagi shilimshiqli suyuqlik, 500-900 ml o’simlik moyi,
300-400 g surgi dorilar ichiriladi. Teri ostiga 0,01-0,1 g pilokarpin, 0,01-0,03 g
prozerin yuborish mumkin. Qorin sohasi massaj qilinadi, chuqur klizmalar,
yurdirish, venaga 300-500 ml 5 %li natriy xlorid eritmasidan glyukoza va kofein
bilan birgalikda yuborish tavsiya etiladi. Keyinchalik diyetik oziqlantirish va
kattaral enteritdagidek davolash davom etdiriladi.
Klizmalar. Tugri ichak orkali yuborilayotgan suyuklikning mikdoriga karab
mikro- va makroklizmalar farklanadi. Mikroklizmada yuborilayotgan suyuklikning
mikdori 50 ml.dan oshmaydi. Makroklizmalarga tozalovchi, tezaklantiruvchi,

yuvuvchi-sifon, surgi, oziklantiruvchi, chukur va subakval klizmalar misol buladi.
Makroklizmalar paytida katta xayvonlarga 20, kuylarga-3, chuchkalarga 1-2 va
itlarga 1 litrgacha suyuklik tugri ichak orkali yuboriladi. Klizma uchun
rezervuarlar sifatida Esmarx krujkasi, baklar, yoki pastida shlang uchun teshik
bulgan metal idishlar olinadi. Suyuklikni bosim ostida yuborish uchun
tamponatordan foydalaniladi.
Tozalovchi klizma barcha turdagi klizmalardan oldin tugri ichakni
tezakdan tozalash maksadida kullaniladi. Buning uchun katta xayvonlarga 7-10,
mayda xayvonlarga esa 0,5-1 litr atrofida xarorati xayvon xaroratidagi suyuklik
tugri ichak orkali yuboriladi.
Tezaklantiruvchi klizma utkazish tezaklash akti bulmaganda tavsiya etilib,
sovunli suv bilan yoki gliserin kushilgan suv bilan utkaziladi. Bunda ichak
devorining kitiklanishi uning perstaltikasini tezlashtiradi. Xayvon
parasimpatikatonik xolatda bulsa, suvning xarorati 35~S, simpaikatonik xolatda
esa 18-24~S bulishi kerak.
Yuvuvchi-sifon klizmada tozalovchi klizmadan keyin bir necha marta
1%li osh tuzi eritmasi yoki kaliy permanganat eritmasidan yuborilib, ichak devori
shillik pardasidagi shilimshik modda va ekssudat yuvib chikariladi.
Surgi klizmalar ichaklar perstaltikasi va sekresiyasini kuchaytirish
maksadida utkazilib, buning uchun usimlik moylari, vazelin yogi, gliserin yoki urta
tuzlarning 2-3%li eritmalari kullaniladi.
Oziklantiruvchi klizma kasal xayvonda uzok muddat ishtaxa bulmaganda,
ogiz orkali oziklantirish yoki zondlarni kullash mumkin bulmagan xollarda tavsiya
etiladi. Buning uchun tozalovchi klizma utkaziladi va 1 soatdan keyin ozikaviy
suyuklik tugri ichakka yuborilgach, xayvonning dumi bilan anal teshigi 15 dakika
davomida yopib turiladi. Bir sutkada 2-3 marta oziklantiruvchi klizma utkazish
kerak.
Chukur klizma tamponatorlarni kullash bilan utkaziladi va bunda
suyukliklarni yugon ichakning orkangi va oldingi bulimlariga utishini ta’minlash
mumkin.Chukur klizmadan keyin xayvonlar yurgiziladi.

Subakval klizma xazm tizimini boshidan oxirigacha yuvish tavsiya
maksadida utkazilib,tugri ichak orkali yuborilayotgan suyuklik oshkozonga va
kayd kilish bilan ogizdan tinik suyuklik chikgunga kadar davom ettiriladi. Odatda
subakval klizmadan keyin 20-3 soat utgach xayvonning ishtaxasi tulik tiklanadi.
2. H azm q ilish tizimi kasalliklari ni davolash va oldini olish usullari
2.1. Stomatit
Stomatit – mexanik, termik, kimyoviy va biologik omillar ta’sirida hamda
infeksion va invazion kasalliklarda og’iz bo’shlig’i shilliq pardasining
yallig’lanishi.
Klinik tomondan chaynash buzilishi, ozuqani qabul qilmaslik, shilliq parda
giperemiyasi kuzatiladi. Lo’nj, milk va til ustida eroziyalar va yarachalar bo’lishi
mumkin. Og’iz bo’shlig’idan badbo’y hid keladi, so’lak oqadi. Hayvon chapillatib
chaynaydi va tumshug’ini old oyoqlariga ishqaydi.
Stomatitni quturish kasalligidan farqlash lozim.
Davolashda shilliq parda qo’zg’alishining oldini olish zarur, hayvonga
suyuq ozuqalar beriladi (kisellar, shilimshiq qaynatmalar, suyuq bo’tqalar). Og’iz
bo’shlig’i 3 % li vodorod peroksidi, osh sodasi yoki borat kislotasi, Lyugol, rivanol
(1: 1000), furasilin (1: 5000) eritmalari, moychechak (romashka; rus.) guli, mavrak
(shalfey; rus.), ittikanak (chereda; rus.) barglari damlamalari bilan yuviladi,
sulfanilamidlar pudrasi purkaladi va boshq.
2.2. Parotit
Parotit – quloq oldi so’lak bezining yallig’lanishi bo’lib, u turli jarohatlar, lat
yeyishlar, bezning chiqaruv yo’liga boshoqli o’simliklar qiltiqlari va boshqa ozuqa
zarrachalarining tushishida, infeksion kasalliklarda rivojlanadi.
Kasallik o’tkir va surunkali, bir va ikki tomonlama, aseptik va yiringli
shakllarda bo’lishi mumkin. O’tkir ikki tomonlama parotitda ot boshini oldinga
cho’zib turadi, bir tomonlamada esa uni sog’ tomonga sal qiyshiq tutadi. Bez
zararlanganda issiq va og’riqli shish rivojlanadi. Hayvon jabrlanadi, chaynash va
yutish aktlari qiyinlashadi, kuchli so’lak oqishi kuzatiladi. Yiringli parotitda tana
harorati ko’tariladi, abssesslar va ayrim hollarda oqmalar hosil bo’ladi. Surunkali

kechishda bez kattalashadi, palpasiyada zich, yuzasi notekis va kam og’riqli
bo’ladi.
Tashhis qo’yishda parotitni aerosistitdan (quloq oldi sohasida halqum va
qizilo’ngachdan yuqoriroq yotadigan havo xaltasi shilliq pardasining
yallig’lanishi) farqlash lozim. Aerosistitda shish parotit shishidan pastroqda
joylashadi.
Kasal hayvonlarga maydalangan ozuqa, bulamiq (atala), iliq suv beriladi.
Kasallikning aseptik shaklida dastlabki 2 kunlarda sovuq keyin isituvchi
muolajalar, yorug’lik, ultrayuqori chastotali terapiyalar, massaj, qo’zg’atuvchi
malhamlar (kamforali, ixtiolli) qo’llanadi. Yiringli parotitlarda muskul orasiga va
mahalliy antibiotiklar va sulfanilamidlar yuboriladi. Abssesslar ochiladi va
antiseptik eritmalar (furasilin, kaliy permanganati) bilan yuviladi.
2.3. Faringit
Faringit – halqum shilliq pardasi va chuqur qavatlari hamda yumshoq
tanglay va limfatik tugunlarning yallig’lanishi. Kasallik to’qimalarga
mikroorganizmlar o’rnashishi, mexanik shikast, toksinlar va davolovchi moddalar
ta’sirida, juda issiq yoki sovuq ozuqa, kuydirgi, saqov, pasterellyoz va boshq.
infeksion kasalliklarda hosil bo’ladi. Kasallik rivojlanishiga organizm
rezistentligining pasayishi moyillik yaratadi.
Kasallik o’tkir va surunkali kechadi. Kasallangan hayvonlar ozuqani qabul
qilmaydi yoki uni qiynalib yutadi, so’lak oqadi, burundan ekssudat bilan ozuqa
parchalari chiqadi, bosh oldinga cho’zilgan bo’ladi, halqum sohasi shishadi. O’tkir
shaklda tana harorati ko’tariladi, hayvon yo’talishi va qiynalib nafas olishi
mumkin.
Bu kasallikka laringit (hiqildoq yallig’lanishi) hamroxlik qilishi mumkin.
Laringitda yutish harakatlarida patologiya bo’lmaydi.
Tashhis qo’yishda infeksion kasalliklarini inkor qilish lozim.
Davolash. Kasal hayvonlar sog’lardan ajratiladi, ularga yumshoq ozuqa
beriladi (dimlangan yoki bulamiq shaklida). Ozuqa juda qiynalib yutilganda
hayvon burunqizilo’ngach zond orqali oziqlantiriladi. Tashqi tomondan halqum

sohasiga isituvchi kompresslar, bug’lamalar qo’yiladi, bu soha sollyuks lampasi
bilan isitiladi. Shilliq parda yodglisirin (1:10), bilan ishlanadi. Muskul orasiga va
mahalliy antibiotiklar va sulfanilamidlar yuboriladi. Bronxopnevmoniyaning oldini
oldish maqsadida dori vositalarini og’iz orqali yuborilmaslik lozim.
2.4. Gastroenterit
Gastroenterit – oshqozon va ichaklarning o’tkir, kam hollarda surunkali
yallig’lanishi bo’lib, jarayonga organ devorining barcha qavatlari jalb etiladi.
Kasallikda hazm qilish jarayoni buziladi va orgnizm intoksikasiyasi rivojlanadi.
Kasallik hayvonni noto’g’ri oziqlantirish va saqlash, ozuqalarning
sifatsizligi, zaharli o’simliklar, o’g’it va ximikatlar bilan zaharlanish, qo’zg’atuvchi
vositalar miqdori va qo’llanishini noto’g’ri belgilash, ayrim infeksion (kuydirgi,
pasterellyoz va salmonellyoz) va invazion (gastrofillez) kasalliklar ta’sirida hosil
bo’ladi. Yosh hayvonlar keskin sutsiz oziqlantirishga o’tkazilganda ham
gastroenterit rivojlanishi mumkin.
Gastroenterit belgilari zararlanish kuchi va yallig’lanish joyiga bog’liq.
Oshqozon yallig’langanda ishtaxa pasayadi yoki yo’qoladi, umumiy holsizlanish,
kekirish va sanchiq xurujlari kuzatiladi. Ingichka va yo’g’on ichaklar
yallig’lanishida tez–tez defekasiya qayd etiladi, tezak suyuq va badbo’y bo’lib,
tarkibida ko’p miqdorda shilliq, hazm bo’lmagan ozuqa, qon, fibrin plyonkalari va
yiring bo’lishi mumkin. Organizm intoksikasiyasi natijasida puls tezlashadi,
muskullar qaltirashi va tomir tortishishi kuzatiladi, hayvon bezovtalanadi.
Tashhis klinik belgilar asosida qo’yiladi, infeksiya va invaziya inkor etiladi,
ozuqa va oshqozon ichidagi ozuqa qoldiqlari laborator tekshiriladi.
Kasallikni davolashdan avval uni chaqirgan sabablar bartaraf etiladi. Kasal
hayvonlar 18–24 soat och saqlanadi, keyin ozuqaning odatiy miqdori kamaytirilib,
yumshoq dala pichani, pichan uni, kepak yoki yanchilgan so’li bulamiqlari, sabzi
beriladi, suv, glyukoza bilan natriy xloridining izotonik eritmasi, tuzli surgilar va
o’simliq yog’lari, 0,25–0,5 % li xlorid kislotasi yoki oshqozon shirasi ichkiziladi.
Keyinchalik oziqlantirish kuniga 5–6 marta kichik porsiyalar bilan amalga
oshiriladi, ozuqaga shilliq qaynatmalar va glyukoza qo’shiladi. Asidofilli

preparatlar qo’llanadi. Og’ir holatlarda vena ichiga yoki qorin bo’shlig’iga
glyukoza–tuz eritmalari kiritiladi. Og’iz orqali sulfanilamid preparatlar,
antibiotiklar, nitrofuranlar, og’riqsizlantiruvchi (anestezin), burishtiruvchi vositalar
(tanin, vismut, eman po’stlog’i), vitaminlar, stimulyasiyalovchi preparatlar
(sitratlashgan qon, gamma–globulin, gidrolizin), yurak vositalari (kofein va
boshq.) beriladi.
2.5. Gepatit
Gepatit – jigarning diffuz tabiatli yallig’lanishi bo’lib, giperemiya, hujayrali
infiltrasiya, distrofiya, gepatositlar va boshqa strukturaviy elementlar nekrozi va
lizisi, yaqqol jigar yetishmovchiligi bilan kechadi. Kasallik sifatsiz ozuqalar,
lyupin, viki, kartoshka kurtaklarini yedirishda, mineral zaharlar bilan
zaharlanishlarda, virusli va invazion kasalliklarda va boshqa omillar ta’sirida hosil
bo’lishi mumkin.
Hayvon jabrlanadi, ishtaxasi pasayadi, chanqash alomatlari kuzatiladi, qayt
qilish, tana harorati ko’tarilishi, nafas olish tezlashishi, burundan qon aralash
ekssudat oqishi, shilliq pardalar sarg’ayishi, teri qichishishi va tirnalishi qayd
etiladi. Siydik to’q rangga kiradi. O’tkir shakl 3–4 haftalar dvom etadi va tuzalish
yoki o’lim bilan tugaydi. Surunkali shakl sirrozga (jigar zichlashishi va funksiyasi
buzilishi) aylanadi. Qonda bilirubin miqdori ko’tariladi.
Hayvonga uglevodli va dag’al xashaklar bilan parhyezli oziqlantirish
belgilanadi, venaga 20 % li glyukoza eritmasi, og’iz orqali urotropin
(geksametilentetramin), karlovar tuzi, magniy sulfati yuboriladi.
2.6. Ozuqali zaharlanishlar
Otlar zaharli o’simliklar bilan asosan yaylov mavsumida va kamroq
otxonada saqlanganda zaharlanadi.
Zaharli o’simliklar toksikligi o’simlik turi, o’sadigan joyi, ob–havo
sharoitlari hamda hayvonning yoshi va individual sezuvchanligiga bog’liq.
Hayvon organizmiga asosiy ta’siri bo’yicha zaharli o’simliklar quyidagi
guruhlarga bo’linadi:

 markaziy asab tizimiga (bangidevona (durman; rus.), mingdevona
(belena; rus.), shuvoq (polыn; rus.) va boshq.): qo’zg’alish, tomir tortishishi,
harakat koordinasiyasi buzilishi;
 hazm qilish, siydik ajratish va markaziy asab tizimiga (sutlama, ixroj
(molochay; rus.) va tarkibida solanin, saponin va glikozidlar mavjud o’simliklar);
 nafas olish va hazm qilishga (krestgullilar, surepisa; rus., dala xantali
(gorchisa polevaya; rus.) oilalariga kiruvchi o’simliklar): nafas tezlashishi,
xansirash, yo’tal, burundan essudat ajralishi;
 qon aylanishi tizimiga (digitalis): yurak faoliyatining kuchayishi va keyin
susayishi;
 jigarga (bo’rilukkak (lyupin; rus.), sariqbosh (krestovnik; rus.): sariq
kasalligi, ich ketishi va boshq. ( –rasm ).
Zaharli o’simliklar :
1 – parpi ( akonit , bores djungarskiy); 2 – boltiriq, qorabaroq
( anabazis bezlistnыy)

3 – qora bangidevona ; 4 – buten opyanyayuщiy
5 – vex yadovitыy; 6 – jivokost vыsokaya

7 – oddiy kanakunjut ( kleщyevina obыknovennaya ) ; 8 – krasavka
(beladonna)
9 – keng bargli sariqbosh (krestovnik) ; 10 – ayiqtovon (lyutik yedkiy)

11 – sutlama ; 12 – to’q qizil digitalis
13 – omeg pyatnistыy; 14 – omejnik vodyanoy

15 – pijma obыknovennaya; 16 – zarpechak (povilika yevropeyskaya)
17 – rododendron, alp atirguli ; 18 – xvoynik dvukolosnыy

19 – xvoynik polevoy; 20 – cheremisa Lobelya
Kimyoviy moddalardan pestisid, o’g’it, margumush preparatlari, sianidlar,
mochevina, mis, fosfor, xlor, simob birikmalari va boshq. xavflidir.
Hayvon zaharlanishining asosiy belgilari bo’lib hayvon jabrlanishi, ozuqani
qabul qilmaslik, qusish alomatlari, salivasiya, yurak yetishmovchiligi, shilliq
pardalar rangining o’zgarishi, harakatlar noaniqligi, muskullar tomir tortishishi,
hayvon xulqining o’zgarishi va boshqa, har bir zaharlanish turiga tegishli belgilar
xizmat qiladi. Masalan, nitratlar va nitritlar bilan zaharlanishda otlarda keskin
qo’zg’alish jabrlanish bilan almashiniladi, ular tishlarini g’ijirlatadi, muskullar
kuchsizlanadi, shilliq pardalar oqaradi va ko’karadi, osh tuzi bilan zaharlanganda
esa (otlar uchun o’ldirish dozasi – 1–1,5/kg) – hayvonda chanqash, salivasiya,
qorachiqlar kengayishi, terining qizarishi yoki ko’karishi kuzatiladi.
Zaharlanganda zaharli moddani organizmdan yuvib chiqarib tashlash va
antidotni berish kerak. Masalan, margumush, simob, kadmiy, xrom, vismut va

boshqa og’ir metallar (qo’rg’oshim bundan mustasno) bilan zaharlanganda
universal antidot “Unitol” 5% li eritma shaklida teri ostiga yoki muskul orasiga,
5 % li glyukoza eritmasida tayyorlangan 5–10 % li eritmasi esa venaga 0,01 g/kg
hisobidan yuboriladi; og’iz orqali – 10 % li eritma 0,04 g/kg kiritiladi; teriga –
lanolinda tayyorlangan 20–30 % li malhami suriladi. Mis bilan zaharlanganda
kaliy permanganatining 0,1 % li eritmasi (1:1000) qo’llanadi; nitritlar va nitratlar
bilan zaharlanganda –5 % li glyukoza eritmasida tayyorlangan 1–4 % li metilen
ko’ki eritmasi 0,1 ml/kg hisobidan vvena ichiga yuboriladi.
Undan tashqari adsorbentlar (yog’och ko’miri, tuxum oqi), ich suradigan,
siydik haydovchi va terlatuvchi vositalar hamda yurak faoliyatini yaxshilovchi va
organizmni umumiy mustaxkamlovchi preparatlar qo’llanadi.

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Dorosh M . V . Bolezni loshadey. Veche, 2007 g. http://www.e–reading.
club/book.php?book=83010
2. Timofeyev S. V., Filippov Yu. I., Konsevaya S. Yu. i dr. Obщaya
xirurgiya jivotnыx / Pod red. S. V. Timofeyeva . — M.: Zoomedlit, 2007. — 687 s .

Otlarda oshqozon – ichak tizimi patologiyasi

Купить