Otlarning virus va bakterial kasalliklari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	112.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Otlarning virus va bakterial kasalliklari

Купить

OTLAR NING VIRUS VA BAKTERIAL
KASALLIKLAR I
Reja: 1. Infeksion kasalliklarning umumiy tavsifi
2. Zamburug’li kasalliklar
3. Infeksion – toksik patologiyalar
4. Manqa kasalligi
5.. Otlar grippi
6. Otlarning infeksion anemiyasi

1. Infeksion kasalliklarning umumiy tavsifi
Infeksion kasalliklar hayvon organizmiga kasallik qo’zg’atuvchi
(patogen) mikroblar o’rnashishi va keyinchalik ko’payishi va tarqalishi
natijasida hosil bo’ladi. Ular boshqa hayvonlarga o’tishi, bosqichma–
bosqich rivojlanishi, organizmning spesifik reaksiyasini (antitelolar hosil
bo’lishi) chaqirishi va odatda immunitet hosil bo’lishi bilan
xarakterlanadi.
Infeksion kasalliklar ot organizmiga turli yo’llar: zararlangan
tashqi qoplamalar (teri va shilliq pardalar), hazm qilish trakti yoki
alimentar yo’l (ozuqa va suv bilan), nafas yo’llari yoki aerogen yo’l va
boshq. orqali tushgan bakteriya, kokk, mikroskopik zamburug’, virus,
mikoplazmalar bilan chaqiriladi. Yuqumli kasalliklar odam uchun ham
xavfli bo’lishi mumkin shu sababli profilaktik tadbirlar o’tkazilishi lozim
masalan, yangi olib kelingan hayvonlarni karantinga qo’yish, ozuqa va
suv sifatini nazorat qilish, kasallarni ajratish, dezinfeksiya
(zararlantirish), deratizasiya (kemiruvchilarga qarshi kurashish) va
dezinseksiya (hasharotlar bilan kurashish) o’tkazish va albatta sog’lom
hayvonlarni vaksinasiya qilish.
Otlarni infeksion kasalliklardan davolash uchun bevosita
infeksiyani davolovchi preparatlar va simptomatik vositalar (masalan,
yurak vositalar, balg’am chiqaruvchi va boshq.) qo’llanadi. Davolovchi
vositalar qo’llangandan so’ng sutni iste’mol qilish va hayvonlarni
go’shtga so’yish muddatlari 24 soatdan 1 oygacha davom etishi mumkin.
2. Zamburug’li kasalliklar patologiyasi va maxsus profilaktik tadbirlari
Trixofitiya
Trixofitiya, yoki temiratki – kontagioz zamburug’li kasallik bo’lib, terida
oval keskin chegaralangan deyarli junsiz, po’stloqchalar va tangachalar bilan
qoplangan o’choqlar hosil bo’ladi.

Kasallikni trixofitonlar deb ataladigan zamburug’lar chaqiradi, ular issiqlik
va dezinfeksiyalovchi vositalarga chidamli bo’ladi va tashqi muhitda (to’shama,
yer, yog’och narsalarda uzoq vaqt saqlanadi.
Patogen zamburug’larni kalamush, sichqon va boshqa kemiruvchilar
tarqatadi. Infeksiya manbayi – kasal va sog’aygan hayvonlar. Kuz – qish
mavsumidagi yomon ob–havo sharoitlar va terining yuzaki shikastlari bu kasallik
hosil bo’lishiga moyillik yaratadi.
Inkubasion davr 1 haftadan 1 oygacha davom etadi. Kasallik surunkali
kechadi va terida po’stloqchalar va kulrang tangachalar bilan qoplangan kichik
junsiz yumaloq shaklda dog’lar hosil bo’lishi bilan ajralib turadi. Ko’pincha ko’z,
burun, quloqlar atrofi zararlanib, jarayon bosh, bo’yin va oyoqlarga tarqaladi.
Tashhis klinik belgilar, zararlangan joylarni ultrabinafshali nurlantirish
natijalari, teridan olingan qirmalarni mikroskopik tekshirish asosida qo’yiladi.
Trixofitiyani davolash uchun zararlangan joylar fungisid vositalar bilan
ishlanadi. Davolash va profilaktik maqsadlarda yuqori samarali, ishonchli va kam
toksik tirik va inaktivasiyalangan vaksinalar 2 baravar ko’p miqdorda qo’llanadi.
3. Infeksion – toksik patologiyalar
3.1. Manqa kasalligi
Manqa – ot, eshak, xachir, kam hollarda tuya va mushuksimonlar va
odamlarning infeksion, asosan surunkali kechadigan kasalligi bo’lib, o’pka va
boshqa ichki a’zolarda, shilliq pardalar va terida spesifik manqali tugunchalar
rivojlanishi va keyinchalik ular yaralarga aylanishi bilan xarakterlanadi.
Kasallik qo’zg’atuvchisi – manqa bakteriyasi, u suv va chiriydigan
substratlarda 14–30 kunlarda, qurigan burun ajralmalarida – 7–15 kunlarda,
siydikda – 4soatdan so’ng o’ladi. Quyosh nuri uni 24 soatda, 80 °C da isitish – 5
daqiqada o’ldiradi. Manqa bakteriyasi 5% li faol xlorga ega xlorli oxakda, 2 % li
fenol, 1 % li o’yuvchi natr, 3 % li kreolin eritmalarida 1 soat ichida o’ladi.
Kasallik manbayi – kasal hayvonlar, o’tkazuvchi omillar – infeksiya tushgan
ozuqa, tezak, parvarish predmetlari, ot abzallari. Zararlanish to’g’ridan – to’g’ri
kontaktda, hazm trakti va kam hollarda nafas tizimi orqali amalga oshiriladi.

Yaylov sharoitida kasallik sekin, tig’iz va ventilyasiyasi yomon otxonalarda tez
tarqaladi. Kasallik yilning barcha mavsumlarida, ammo ko’pincha kuz – qish
fasllarida hosil bo’ladi.
Manqaning inkubasion davri 3 kundan 2–3 haftagacha davom etadi. Kasallik
o’tkir, surunkali va latent kechishi mumkin. O’tkir kechishida tana harorati 41–
42 °C gacha ko’tariladi, qaltiroq, shilliq pardalar giperemiyasi, keskin jabrlanish
kuzatiladi. 2–3 kunlardan so’ngburunning shilliq pardasida sarg’ish mayda
tugunchalar paydo bo’ladi, ular bir necha soatdan so’ng ular birlashadi va nekrozga
uchraydi. Ularning o’rnida chetlari notekis yaralar qoladi.
Jag’ osti limfatik tugunlar avval shishgan va issiq, keyin esa zich bo’ladi.
Ayrim hollarda sonning ichki yuzasi, prepusiya sohasi, yorg’oq, bosh va
bo’yindagi teri zararlanadi . Undan tashqari zararlangan oyoqlar shishishi
kuzatiladi. O’tkir shaklda kechadigan kasallik 2–4 hafta davom etadi va ko’p
hollarda o’lim bilan tugaydi.

Manqa kasalligida bosh terisining zararlanishi
Surunkali kechadigan manqa kasalligida tana harorati vaqti – vaqti bilan
ko’tarilib turadi, hayvon oriqlaydi, yo’taladi, burnidan ekssudat oqadi, jag’ osti
limfa tugunlari shishadi. Burunning shilliq pardasida yulduzsimon shaklda

chandiqlar va yaralar hosil bo’ladi. Bu shakldagi kasallik bir necha oydan bir necha
yillargacha davom etadi.
Latentli manqa hayot mobaynida davom etishi mumkin. Hayvonlarda ko’zga
tashlanadigan o’zgarishlar kuzatilmaydi, ular sog’lom bo’lib ko’rinadi.
Tashhis epizootologik, klinik, allergik, serologik va gistologik tekshirishlar
asosida qo’yiladi.
Diagnostikaning asosiy usuli – allergik bo’lib, bunda ko’z malleinizasiyasi
(kon’yunktival xaltaga 4–5 mallein tomchilari – isitish bilan o’ldirilgan manqa
basillasi bulonli kulturasining filtrati yuboriladi) bajariladi. Kasallangan hayvon
kon’yunktivasi qizaradi, shishadi, ko’zning ichki burchagidan tasma shaklda avval
shilimshiq keyin yiringli massa ajraladi (ijobiy reaksiya). Natijadan qat’iy nazar 5–
6 kunlardan so’ng barcha otlar qayta malleinizasiya qilinadi. Ikki marta ijobiy
reaksiya bergan ot kasal deb hisoblanadi.
Ko’z malleinizasiyasiga ijobiy reaksiya
Manqa kasalligini davolab bo’lmaydi . Kasal hayvonlar bartaraf etiladi.
Manqaning oldini olish maqsadida xo’jalikka yangi kelgan hayvonlar
karantinga qo’yiladi, otlar bir yilga 2 marta klinik tekshiriladi va malleinizasiya
qilinadi. Kasallik aniqlanganda xo’jalik karantin qilinadi, otlar klinik belgilari
bo’yicha 4 guruhlarga bo’linadi. Otxona va parvarishlash predmetlari dezinfeksiya

qilinadi, go’ng kuydiriladi. Karantin oxirgi kasal ot aniqlangandan keyin 45 kun
o’tib bekor qilinadi.
3.2. Otlar grippi
Otlar grippi yoki inflyuensa, – o’tkir kechadigan yuqori kontagioz virusli
kasallik bo’lib, jabrlanish, yuqori harorat, ko’z yoshi oqishi, yo’tal, ko’z, burun va
traxeyalarning shilliq pardalar giperemiyasi bilan namoyon bo’ladi. Barcha
yoshdagi otlar kasallanadi.
Kasallik qo’zg’atuvchisi – ortomiksoviruslar oilasi Inflyuensa urug’iga
kiruvchi viruslar. Tabiatda viruslar odam va ot orasida almashiniladi, bunda u
to’siqdan o’tib, odamga ham yuqishi mumkin. Ammo odamda u simptmlarsiz yoki
kuchsiz klinik belgilar bilan kechadi. Ot grippi va qushlar grippining ayrim turlari
orasida bog’liqlik mavjud.
Kasallik yo’talda, ozuqa, suv bilan, otboqarlardan o’tadi. Emlanmagan
hayvonlar bo’lganda kasallik ayniqsa tez tarqaladi.
Kasallikning inkubasion davri 5–7 kun. Gripp kutilmaganda paydo bo’ladi.
Hayvonlar denniklarda befarq turadi, ko’p hollarda oquqani qabul qilmaydi, junlari
xurpaygan bo’ladi. Keyin tana harorati 40–41 °C gacha ko’tariladi va bir necha
kun ushlanib turadi, uzlukli–uzlukli tez – tez takrorlanadigan yo’tal paydo bo’ladi
(2–10 kunlar kuzatiladi) va quruq, keskin, tez–tez takrorlanadigan va og’riqli
shaklga o’tadi. Kasal ot burnining shilliq pardasi to’q qizil rangga kiradi, burun va
ko’zlardan tiniq ekssudat ajraladi.
Sog’aygan hayvonlar virusning shu tipiga qarshi 1 yillik immunitetga ega
bo’ladi. Qulunlar emlangan onalaridan passiv immunitet qabul qiladi.
Davolash maqsadida skipidar, 2 % li natriy bikarbonati, va gidrokarbonat
eritmalari va boshq. bilan ingalyasiya qilinadi. Og’irlashishlarda sulfanilamidlar,
antibiotiklar, kimyoviy preparatlar (amantin) va simptomatik vositalar qo’llanadi.
Autogemoterapiya tavsiya etiladi (60 ml o’zining qoni har 2–3 kunda 20 ml ga
ko’paytirilib va keyin kamaytirilib).
Ot grippining oldini olish uchun hayvon inaktivasiya qilingan farmolvaksina
bilan emlanadi (4–6 oylar ta’sir etadi).

3.3. Otlarning infeksion anemiyasi
Otlarning infeksion anemiyasi – toq tuyoqli hayvonlarning virusli kasalligi
bo’lib, tana harorati ko’tarilgan kunlar me’yordagi harorat bilan kunlarning
almashinilishi, anemiya (kam qonlik) va o’zoq vaqt virus tashishlik bilan
xarakterlanadi.
Kasallik qo’zg’atuvchisi – virus bo’lib, efir bilan inaktivasiya qilinadi,
tripsinga nisbatan chidamli, 58 °C ga qizdirilganda 1–2 soatda o’ladi. U 2 % li
o’yuvchi natriy va formaldegid eritmalarida 20 daqiqada, 3 % li kreolin eritmasi
yoki karbol kislotasida 30 daqiqada parchalanadi.
Kasallik manbayi – kasal hayvonlar. Virus mexanik yo’l bilan qon so’ruvchi
hasharotlar hamda jarrohlik asboblar va ignalar orqali tarqaladiyu kasallik asosan
yoz mavsumida o’rmon yoki botqoqlik joylarda paydo bo’ladi.
Inkubasion davr 2–5 kundan 93 kunlargacha tashkil qiladi, o’rtacha – 10–20
kunlar. O’ta o’tkir, o’tkir, yarim o’tkir va latent shakllar kuzatiladi. O’ta o’tkir
kechishda tana harorati ko’tariladi, hayvon jabrlanadi, gemorragik diatez (terida
qizil dog’chalar – qon quyilishlar rivojlanadi) paydo bo’ladi.
O’tkir kechishda doimiy yoki vaqti – vaqti rivojlanayotgan lohaslanish,
umumiy holsizlanish, shilimshiq pardalar giperemiyasi kuzatiladi, ularda qon
quyilishlar, qorin, ko’krak va oyoqlarda shishlar rivojlanadi. Kasallikning bu shakli
7–30 kunlar davom etadi, 80% kasal hayvonlar o’ladi.
Yarim o’tkir shakli ko’proq davom etadigan remissiyalar (kasallik
belgilarining vaqtincha pasayishi) bilan ajralib turadi.
Surunkali kechishda vaqti – vaqti kuzatiladigan lohaslanish xurujlari,
oriqlash va anemiya kuzatiladi.
Lohaslanishsiz kechadigan davrlar bir necha oylar davom etishi mumkin,
residivlar 1–2 kundan 2–3 haftagacha bo’lishi mumkin.
Tashhis klinik belgilar va qonning laborator tekshirishlar asosida qo’yiladi.
Qonda eritrositlar soni (2–3 mln gacha) va gemoglobin miqdori kamayadi,
eritrositlarning cho’kish tezligi tezlashadi, limfositlar ko’payadi.
Infeksion anemiyani davolash choralari ishlab chiqilmagan.

Kasallikning oldini olish uchun yangi keltirilgan otlar karantin qilinadi.
Kasallik aniqlanganda hayvonlarni kiritish va chiqarish taqiqlanadi, kasallanganlar
go’shtga topshiriladi, boshqalari xo’jalik ichida qo’llanadi.
3.4. Otlarning infeksion ensefalomiyeliti
Otlarning infeksion ensefalomiyeliti – o’tkir virusli kasallik bo’lib, bosh va
orqa miyaning yallig’lanishi, markaziy asab tizimi faoliyatining buzilishi, hazm
trakti va qovuqning parezi, sarg’ayish bilan kechadi. Odatda tabiiy sharoitda,
yaylovdagi 2–12 yoshli otlar kasallanadi.
Kasallik qo’zg’atuvchisi – virus, qaysikim quyosh nurlari ostida 4–8 soatdan
so’ng inaktivasiya bo’ladi, 65 °C haroratda – 10 daqiqada qaynatganda esa bir
necha soniyada o’ladi. –10 °C haroratda u 3 oygacha tirik qoladi. Odatiy
konsentrasiyadagi dezinfeksiyalovchi vositalar virusni 10 daqiqada zararlantiradi.
Kasallik manbayi – kasal otlar. Kasallikni ayrim pashalar va kanalar tarqatishi
mumkin. Kasallik mayda boshlanib, cho’qqisi sentyabrda kuzatiladi.
Kasallikning inkubasion davri 15–40 kunni tashkil qiladi. Kechishi o’tkir.
Kasallik kuchli qo’zg’alish va belgisiz, kam hollarda latent shakllarda kechadi.
Dastlab qisqa vaqt ichida tana harorati ko’tariladi, jabrlanish, ishtaxa pasayishi,
esnash kuzatiladi. Keyin qo’zg’alish shaklning belgilari paydo bo’ladi, hayvon
to’satdan arqonni uzadi, to’xtovsiz oldinga (kam hollarda orqaga) intiladi,
to’siqlarga uriladi, o’zini shikstlaydi. Ko’p hollarda kasal otlar notabiiy holatni
egallaydi – boshini yerga tiraydi, yonnboshga yiqilib, suzish harakatlarini bajaradi,
boshini orqaga qayiradi. Kasallik 1,5 kundan 15 kungacha davom etishi mumkin.
40 – 90 % larda o’lim bilan tugaydi. 80% gacha kasal hayvonlar birinchi 24–48
soatlarda o’ladi.
Kasallikning tinch shakli o’z vaqtida davolanganda sog’ayish bilan tugaydi.
Sog’aygan hayvonlar bir umrli immunitetga ega bo’ladi.

Otlarning o’tkir infeksion anemiyasida eritrositlar soni va tana
harorati grafi klari
Tashhis kliniko–epizootologik ma’lumotlar va qonning laborator tahlillari
asosida qo’yiladi. Qonda leykositlar (13–16 minggacha va ko’proq) va eritrositlar
sonining, bilirubin (10 90 TB gacha) miqdori ko’payishi kuzatiladi. Kasallikni
qutirish, Auyeski kasalligi, botulizm va ozuqali zaharlanishlardan va boshq.
farqlash lozim.
Kasal hayvonlar keng, qalin to’shamali qorong’ilashtirilgan xonaga
qo’yiladi. Ularning to’g’ri ichagi tozalanadi va qovug’ining kateterizasiyasi
o’tkaziladi. Burunqizilo’ngach zondi yordamida kuniga 2 marta natriy sulfati
(100–150 g) kiritiladi, teri ostiga har 4–6 soatda 20 ml kamfora moyi yuboriladi,
venaga 400 ml fiziologik eritmada 25 g urotropin, 40 g glyukoza, 20 g kalsiy
xloridi yuboriladi. Undan tashqari teri ostiga 10–12 l kislorod, venaga 200 ml 10%
li natriy xloridining gipertonik eritmasi yuboriladi. Kerak bo’lganda inyeksiyalar
2–3 soatlardan so’ng takrorlanadi.
Kasal hayvonlar ajratiladi va davolanadi. Otxona va parvarishlash
predmetlari dezinfeksiya qilinadi. Karantin oxirgi kasal ot sog’aysa yoki o’lgandan
keyin 40 kun o’tib bekor qilinadi.

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Dorosh M. V. Bolezni loshadey. Veche, 2007 g.http://www.e–reading.
club/book.php?book=83010

Otlarning virus va bakterial kasalliklari

Купить