Ovqat hazm qilish organlari ovqat hazm qilish bezlari - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	8.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Ovqat hazm qilish organlari ovqat hazm qilish bezlari

Купить

O V Q AT H A Z M Q I L I S H O R G A N L A R I O V Q AT H A Z M Q I L I S H B E Z L A R I Reja: 1. Ovqat xazm qilish tizimining umumiy tuzilishi. 2 . Ovqat hazm qilish organlari tuzlishi 3. Ovqat hazm qilish bezlari

Odam hazm a`zolari sistemasining umumiy ko`rinishi

Ovqatning tarkibida oqsillar, oglar, uglevodlar, vitaminlar, mineral tuzlar va suv bo‘ladi. Og‘iz bo‘shlig‘ida ovqat tishlar yordamida mexanik maydalanadi, so‘lak bezlaridan ishlab chiqarilgan so‘lak yordamida qisman ximik parchalanadi, ovqat luqmasi so‘lak bilan aralashadi.

Og‘iz bo‘shlig‘i Tishlar yuqorigi va pastki jar suyaklariga mahkamlangan bo‘lib, har bir tish koronka, bo‘yni va ildiz qismlari bori. Katta odamlarda tishlar 32 ta bo‘lib, 16 tadan joylashgan, yarmisida 2 ta kurak, 1 qoziq, 2 kichik va 3 katta oziq tishlari bor. Uchinchi katta oziq tishlari aql tishlari deb yuritiladi.

Og`iz bo`shlig`i

Bolaning 6-8 oyligidan boshlab, sut tishlari chiqa boshlaydi. Avval 6 oylikdan sut tishlari chiqa boshlaydi. Ular 20 ta bo‘ladi: 2ta kurak, 1ta qoziq, 2 ta kichik oziq tishlari. Sut tishlari 6-7 yoshdan boshlab doimiy tishlar bilan o‘rin almashinadi. Bolaning 7 yoshida birinchi katta oziq tishi, 8 yoshida 1nchi kesuvchi tishi, 9 yoshida 2 chi kesuvchi, 10 yoshda 1 chi kichik oziq tishi, 13-16 yoshida katta og‘iz tishi, 11-15 yoshida 2 chi oziq tishlar; 18-30 yoshida 3 - oziq tishlar chiqadi.

Gigienasi : Uxlashdan avval tishlarni chutka va poroshok bilan tozalash, ovqatlangandan so‘ng og‘izni iliq sovuq suv bilan chayqash zarur. Bolalar juda sovuq yoki juda issiq ovqatlarni iste’mol qilishi, tishi bilan qattiq narsalarni maydalashi mumkin emas. Bolalarning 11-12 yoshida ovqat moddalariga bir sutkada 200 sm 3 ovqatdan tashqari vaqtida 400-600 sm 3 sulak ajraladi.

Тил ва тил мускуллари

Tilning rivojlanishi Til jag' ravog'i bilan til osti ravog'ining qo'shilgan joyida bir necha bo'laklardan vujudga keladi. Tilning oldingi kattagina qismi (tanasi) orqadagi qismi (ildizi bilan birgalikda emas, o'zi alohida rivojlanadi va keyinchalik ildiz bilan qo'shiladi.

Xalqum muskullari

Kizilungach (oesophagus) - uzunligi 23-25 sm bulgan, yukoridai xalkumni,pastdan me'da Bilan ulovchi naysimon a`zo xisoblanadi VI buyin, XI kukrak umurtkalari soxasida joylashgan. Joylshgan joyiga karab buyin, kukrak, korin kismlari tafovut kilinadi. Devori uchta kavat: shillik, muskul va adventlitsiya kavatlaridan iborat. Shillik kavatida kuplab shillik ishlab chikaruvchi bezlar -joylashgan. Uzunasiga yunalgan burmalar xosal kilgan. Shillik pstki kavati nozik biriktiruvchi nerv chigallari joylashgan.

Ovqatning oshqozonda hazm bo‘lishi . Oshqozon katta odamlarda noksimon shaklida bo‘ladi. Uning kirish va chiqish qismlari, tubi, katta, kichik aylanalari ajratiladi, Oshqozonning kirish va chiqish qismlarida sfinteri bor. Oshqozon shillik, muskul, seroz qavatlaridan tuzilgan. Oshqozon shillik qavatining ostida 14 mln. oshqozon bezlari joylashgan bo‘ladi. Oshqozonning xajmi katta odamlarda o‘rta hisobda 2,5-3 dm 3 etadi. Ularda bir sutkada 1,5- 2 dm 3 oshqozon shirasi ishlab chiqariladi.

Oshqozon shirasining 99% suv, 0,3-0,4% organik modda va tuzlardan iborat. Oshqozon shirasi tarkibida 0,3-0,4% xlorid kislota saqlanadi. Ovqatlangandan 20-30 minutdan so‘ng oshqozon to‘lqinsimon qiskarib ovqat oshqozon shirasi bilan aralashadi. Katta odamlarda aralash ovqat oshqozonda 3-4 soatdan so‘ng 12 barmoqli ichakka o‘tadi. Sut va sutli ovqatlar oshqozondan o‘n ikki barmoqli ichakka tez o‘tadi.

Me`daning ko`ndalang kesimi

Bolalar oshqozon shirasining tarkibida: pepsin, ximozin, lipaza, amilaza va boshqa fermentlar bo‘ladi. Lekin bu fermentlarining kuchi kam. Oshqozonning kirish qismidagi kardiy sfinktiri mustaxkam berkilmaydi. 10— 12 yoshda oshqozon harakati kuchayadi. Oshqozon massasi: chaqaloqlarda-6,5g, 14-20 yoshda 127 g, 20 yoshdan so‘ng 155 g. Oshqozon massasi yosh bilan barobar 24 marta, gavda esa 20 marta kattalashadi.

Bolaning yoshi ortishi bilan oshqozonning xajmi ham o‘zgarib boradi. YAngi tug‘ilganlarda – 30-4 5sm Z bulsa, 10-12 yoshda 1500 sm 3 bo‘ladi. 2 yoshgacha oshqozon nok shaklida bo‘lsa, 7 yoshda kolba shaklida bo‘ladi. 5-6 yoshda bolalar oshqozon shirasida xlorid kislota miqdorining kam bo‘lishi bakteriyalarni zararsizlantirish xususiyatini kamaytiradi.

Ichakda ovqatning hazm bo‘lishi Ingichka ichakning uzunligi katta odamlarda 6-7 m, diametri 2,5-3 sm. U 12 barmoqli ichak- 20 sm, och ichak va yon bosh ichakka bo‘linadi. 12 barmoqli ichakda o‘t suyuqligi va oshqozon osti bezining shirasi yordamida va ichak devorlarida ishlab chiqilgan ichak shirasi ta’sirida ovqat bo‘tkasi parchalanadi.

Ingichka ichakning tuzilishi

Ichak shirasi 99% suv, qolgan qismi fermentlar (eripsin, lipaza, amilaza) va tuzdan iborat bo‘ladi. Bir sutkada 1 ,5-2 litr ichak shirasi ishlab chiqariladi. Ichak devori ishqoriy xususiyatga ega. Ichak devorlari juda ko‘p so‘rgichlardan iborat bo‘lib, ular qon tomirlariga juda boy bo‘ladi. Parchalangan ovqat shular yordamida qonga suriladi.Bolalarda ichakning uzunligi katta odamnikiga qaraganda uzun. Bola yoshi ortishi bilan ichak shirasini miqdori va fermentlarning konsertratsiyasi ortib boradi.

Ingichka ichakning tuzilishi 1. Arteriya 2. vena 3. limfa kapilyarlari

YOglar almashinuvi. YOg‘lap hujayralarda bo‘lib, oqsillar singari plastik va energetik vazifani bajaradi. 1g yog parchalanganda 9,3 kkal. energiya ajratadi. YOglar ikki xil bo‘ladi: xayvon, o‘simlik. xayvon yoglariga dumba, charvi, capyog‘, baliq yoglari kiradi. O‘simlik yorlariga zig‘ir, paxta, kungaboqar, kunjut, makkajo‘xori va zaytun moylari kiradi. Kundalik ovqat tarkibida yoglar etishmasligi yuqumli kasalliklarga, tashqi muxitning noqulay ta’siri- sovuqqa odamning chidamliligi, aqliy va jismoniy ish bajarish qobiliyati pasayadi. YOglarni ortikcha iste’mol qilish semirishga olib keladi.

Uglevodlar almashinuvi . Uglevoddar organizmda asosiy energiya manbai bo‘lib, hisoblanadi, 1 g uglevod parchalanganda 4,2 kkal energiya ajraladi, Bir sutkalik energiyaning 56% uglevodlar hisobiga hosil bo‘ladi. Uglevodlar asosan o‘simliklardan olinadigan ovqat maxsulotlarida ko‘p bo‘ladi (non, kartoshka, mevalar, qovun-tarvuz, shirinliklar). Uglevodlar normadan ortik iste’mol qilinsa, organizmda yog‘ga aylanib semirishga olib keladi. Jismoniy mexnat, sport bilan shugullanuvchi odamlarda me’yoridan ortiq uglevodlar qabul qilinsa, uning parchalanib energiya hosil qilgan qismidan tashkari qolgan qismi glikogenga aylanadi. Glikogen parchalanganda energiya hos

Ovqatlanish tartibi va ovqatlanish gigienasi Bolaning bir kunda eydigan ovqati shu vaqt ichida sarf etilgan energiya o‘rnini qoplashi va o‘sishni ta’minlashi kerak. Bolalarni ovqatlantirishda ovqat tarkibidagi mahsulotlar nisbatini olish kerak. Umumiy ta’lim maktablarida va maktab internatlarida birinchi smenadagi o‘quvchilarga ertalabki nonushta 7.30dan 8gacha bir kunlik ratsionning 25%, ikkinchi nonushta 11-12 da ratsionning 15-20% ni, maktabdan qaytgandan so‘ng tushlik eyishi kerak, bu ratsionning 35% tashkil etadi, kechki ovqat 19-20 da ovqat ratsionini 2025% tashkil etishi kerak.

Oziqa moddalari energiya manbai va qurilish materiali hisoblanadi. SHuning uchun ular to‘la qimmatli ovqat eyishlari kerak. SHundagina ular yaxshi o‘sadi, turli kasalliklarga chidamli bo‘ladi. Bolalar ovqati barcha zaruriy moddalardan, o‘simlik va hayvin mahsulotloridan, sifatli mahsulotlardan va etarli darajada bo‘lishi, to‘q tutishi kerak. Ovqatlanish tug‘ri tashkil qilish katta ahamiyatga ega. o‘rta maktab o‘quvchilari 4 marta ovqatlanishlari, nimjon bolalar tez-tez ovqatlanishlari zarur.

Ovqatlanishda shaxsiy gigienaga, stol atrofida o‘zini tutishga, dasturxon go‘zalligiga rioya qilish kerak. Xayotda ovqatdan zaxarlanish ko‘p uchrab turadi. Zaxarlanish bakterial va bakteriyasiz turlariga bo‘linadi. Bakterial zaxarlanish turiga salmonellyoz kiradi. Bu salmonellalar tushgan ovqatni eganda rivojlanadi. Bu ovqat turlariga go‘sht, tuxum, sut mahsulotlari kiradi. Bundan tashkari pichoq taxtalar, stollarda, qo‘lda bu mikroblar bo‘lishi mumkin. Ular pashsha, sichqon, kalamush, it, mushuk orqali ham yukadi. Zaxarlanish belgilari: bir kun o‘tkach o‘t rufagi atrofida og-riq paydo bo‘ladi, qusadi, ich ketadi, bosh og‘riydi, tirishishadi,

Ovqatlanishning ahamiyati. Ovqatda temir manbalari juda ko’p. go’sht, jigar, tuxum sarig’i temirga boy mahsulotlar hisoblanadi. O’simlik mahsulotlaridan suli, grechixa, jo’xori, dukkakli o’simliklar yormalarida, qora nonda va boshqa boshoqli mahsulotlar tarkibida ko’p bo’ladi. SHuningdek, olma, shaftoli, anor va boshqa mevalarda ham temir miqdori ko’p bo’ladi.

Kunlik ovqatlanish tartibiga go’sht, baliq va oqsilga boy mahsulotlarni kiritish foydalidir. Sabzavotlar, mevalar, ko’katlar ovqatlanishda muhim o’rin tutadi, chunki organizmga yaxshiroq so’rilishi va o’zlashtirilishi uchun A, S va boshqa vitaminlar kerak bo’ladi.  go’sht, parranda, baliq mahsulotlari va jigar;  nonushtaga-vitaminlar bilan boyitilgan boshoqli mahsulotlar;  sabzavot va mevalar;  yangi ko’katlarni iste’mol qilish foydali;  ovqatlanish vaqtida choy ichishdan saqlanish lozim, chunki choy tarkibida bo’ladigan tanin moddasi temir so’rilishiga to’sqinlik qiladi.

O’zbekistonda faqat birinchi navli un boyitiladi, shuning uchun aynan mana shu undan tayyorlangan non sizning salomatligingiz uchun foydali hisoblanadi. CHoy va qahva ovqatdagi temir moddasining 70-100 foizini o’zlashtirishga to’sqinlik qiladi, shuning uchun ovqat paytida yoki ovqatdan so’ng shu zahoti choy ichmang, 30 daqiqa kutib turing! CHoy o’rnini sharbat, kompot, qaynatilgan suv yoki ma’danli suv bosishi mumkin.

U M U M I Y M A’ L U M O T L A R  ME’DA OSTI BEZI - pancreas qorin bo’shlig’ining orqa tomonida I-II bel umurtqalari qarshisida, me’daning orqasida ko’ndalang holatda yotadi. Me’da osti bezining ko’pchilik qismi yuqori qorin sohada, kamroq qismi esa chap qovurg’a osti sohasida joylashgan bo’lib, o’n ikki barmoq ichakning tushuvchi qismidan to taloq darvozasiga qadar yetib boradi.

B U B E Z K AT T A L I K D A J I G A R D A N K E Y I N I K K I N C H I  o’rinda turadi. Bezning uzunligi 16-22 sm, keng ligi 3-8 sm, qalinligi 2-3 sm, og’irligi 70-90 g. U yumshoq tushti-kulrang bo’lib, juda ko’p bo’ laklardan iboratligi yaqqol bilinib turadi. Oldindan orqaga qarab yassilangan bu bezda bosh - caput pancreatis, tana- corpus pancreatis va dum -cauda pancreatis qismlariga bo’laniadi.

M E ’ D A O S T I B E Z N I N G T A N S I U C H B U R C H A K A S O S L I P R I Z M A G A • o’xshaganligi tufayli unda uchta yuza va uchta qirra tafovut qilinadi. Old yuza - bir oz botiq bo’lib, me’daning orqa devoriga tegib turadi. Me’daning orqa yuzasi qorin ning orqa devoriga qaragan bo’lib, qorin, pastki kavak venaga va chap buyrak venasiga tegib turadi. Pastki yuzasi bezning bir oz oldinga qarab turgan qambar qismi bo’lib, o’n ikki barmoq ichakning och ichakka o’tish joyidagi bukilmagan och ichak qovuzloqlariga va ko’ndalang chambar ichakning uchiga tegib turadi.

Bu sanab o’tilgan yuzlar bir-yuiridan uchta qirra (qirg’oqlar) - oldingi qirg’oq , yuqorigi qirg’oq va pastki qirg’oq vositasida ajralib turadi. Shuni ham aytib o’tish kerakki, me’da osti bezining tanasi hamisha uch burchakli bo’lavermaydi, ba’zan u yassi bo’lishi ham mumkin. Bunday hollarda albatta yuqorida aytib o’tilgan yuzalar va qirralar yaqqol ko’rinmaydi.

 O’t pufagi - jigarning o’ng bo’lagining ostki yuzasi o’t pufagi chuqurchasi da joylashadi. U keng jigarning old chekkasidan bir oz chiqibroq turadigan nok shaklida a’zodir. O’t pufagining tubi, tanasi, bo’y tafovut qilinadi. O’t pufagining tubi - fundus vesicae fellea uning eng kengay joyidir. O’t pufagi to’lib turgan vaqtda tubi bir oz oldinga chiqib, o’ng tomonda IX qovurg’a tog’ayi sohasida qorin devoriga tegib turadi .

 O’t pufagining tanasi - tub qismining davomi bo’lib, o’t pufagining katta qismini tashkil etadi.  O’t pufagining bo’g’zi (bo’yni) pufakning toraygan joyidir. U sekin-asta ingichkalasha borib, o’t pufagining nayiga aylanadi.  Nayning uzunligi 3-3,5 sm, ba’zan 4,5 sm, ko’ndalang kesimi 3-4 mm bo’ladi. Jigardan kelayotgan umumiy o’t yo’li 6-7 sm uzunlikni hosil qiladi .

 Umumiy o’t yo’li - o’n ikki barmoq ichakka tushuvchi qismining yuqori 1/3 qismida katta so’rg’ichga ochiladi. O`t yo`li o’tni o’n ikki barmoq ichakka uzluksiz quyib turmaydi, faqat kerakli vaqtdagina o’tkazadi. Chunki uning o’n ikki barmoq ichakka quyadigan joyida yaxshi taraqqiy etgan qisuvchi muskul bor.  O’t pufagi jigarda ishlanib chiqqan o’tning ortiqcha miqdori saqlanadigan bo’lib, sig’imi 40-60 sm3 keladi, lekin o’zi o’t ishlab chiqarmaydi. O’t pufagi qorin parda bilan faqat pastki tomondan o’ralgan bo’lib, qolgan qismi jigar moddasiga biriktiruvchi to’qima yordamida yopishib turadi.

 O’t pufagining devori quyidagi to’rt qavatdan  1- seroz parda tunica serosda vesicae felleae,  2- serozosti qavati tunica subserosa vesicae felleae,  3- muskul qavati - tunica muscularis vesicae felleae,  4- shilliq parda - tunica mucosa vesicae felleae. Muskul qavati aylanasiga ketgan va ozgina qiyshiq holda yo’nalgan silliq muskul tolalaridan iborat.

 Jigar - hepar qorin bo’shlig’ining yuqori qavatida joylashgan bo’lib, diafragama tegib turadi. Jigarning ko’p qismi o’ng qovurg’a osti sohasida, bir qismi qorinning yuqori sohasiga, juda oz qismi esa chap qovurg’a osti sohasida turadi.  Jigar organizmdagi bezlarning eng kattasi bo’lib, og’irligi taxminan 1500 g, ya’ni katta kishilarda gavda og’irligining 1/50 qismini, chaqaloqlarda esa 1/20 qismini tashkil qiladi.

E`tiboringiz uchun raxmat!!!E`tiboringiz uchun raxmat!!!

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar