Ózbekstan ǵárezsizlik jıllarında ámelge asırılǵan investiciyalıq joybarlar - Информатика и ИТ - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	16000UZS
Размер	198.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Информатика и ИТ

Продавец

QIDIRBAEV ERKINBAY

Дата регистрации 25 Ноябрь 2024

0 Продаж

Ózbekstan ǵárezsizlik jıllarında ámelge asırılǵan investiciyalıq joybarlar

Купить

FINANS HÁM EKONOMIΚΑ
kafedrası
Ekonomikalıq teoriya páninen
KURS JUMÍSÍ
Tema: Ózbekstan ǵárezsizlik jıllarında ámel ǵe asırıl ǵan investiciyalıq
joybarlar
Orınladı
Kurs jumısı basshısı
Nókis – 202 6
1

MAZMUNI
KIRISIW ...............................................................................................................3
I BAP. ÓZBEKSTANDA INVESTICIYALÍQ ORTALÍQ HÁM ONÍŃ
QÁLIPLESIWI
1.1. Ǵárezsizlik jıllarında investiciya siyasatınıń tiykarları......................................6
1.2. Sırt el investiciyaların tartıw mexanızmleri hám huqıqıy bazası .....................10
1.3. Investiciya ortalı
ǵın jaqsılaw ǵa qaratıl ǵan reformalar ....................... ............. 14
II BAP. ÁMELGE ASIRIL
G?AN IRI INVESTICIYALIQ JOYBARLAR
ANALIZI
2.1. Sanaat hám ener
ǵetika tarawında ǵı investiciyalıq joybarlar ..........................19
2.2. Awıl xojalı
ǵı hám infrastruktura tarawında ǵı investiciyalıq joybarlar ..........23
2.3. Sociallıq taraw hám innovaciyalar tarawında
ǵı investiciyalıq joybarlar …....27
JUWMAQ .............................................................................. ................. .............31
PAYDALANIL
G?AN ÁDEBIYATLAR .............................................................33
2

Kiri si w
Kurs jumısınıń aktuallıǵ?ı : Ózbekistan ģárezsizlikke eriskennen keyin, 1991-
jildan baslap mámleket ekonomikasın modernızaciyalaw hám rawajlandırıw
maqsetinde investiciya siyasatın qáliplestiriw
ǵe ayrıqsha itibar qaratıldı.
Investiciyalar, atap aytqanda, sırt el tikkeley investiciyaları, ekonomikalıq ósiw,
jumıs orınların jaratıw hám texnolo
ǵiyalıq rawajlanıwdıń tiykar ǵı
háreketlendiriwshi kúshi sıpatında tán alındı.
Ózbekstan
ǵárezsizlikke eriskennen keyin ekonomikanı bazar principleri
tiykarında rawajlandırıw, óndiristi modernızaciyalaw hám báseki
ǵe shıdamlı
sistemanı qáliplestiriw tiykar
ǵı wazıypa sıpatında bel ǵilendi. Bul proceste
investiciyalar ekonomikalıq ósiwdi támiyinlewshi tiykar
ǵı faktor sıpatında
maydan
ǵa shıqtı. Investiciyalıq joybarlar arqalı jańa kárxanalar shólkemlestirildi,
bar óndirislik quwatlıqlar jańalandı hám ekonomika tarmaqları strukturalıq jaqtan
óz
ǵertildi.
Mámlekette sanaat, ener
ǵetika, transport, awıl xojalı ǵı hám xızmet kórsetiw
tarawlarında iri investiciyalıq joybarlar ámel
ǵe asırıldı. Bul joybarlar nátiyjesinde
zamana
ǵóy texnolo ǵiyalar en ǵizildi, ónim islep shı ǵarıw kólemi arttı hám eksport
potencialı keńeydi. Sonıń menen bir
ǵe, jańa jumıs orınları jaratıldı hám xalıqtıń
bántli
ǵi támiyinlendi. Aymaqlıq rawajlanıw procesinde investiciyalar áhmiyetli
qural sıpatında xızmet etti hám ekonomikalıq ayırmashılıqlardı azaytıw
ǵa tásir
kórsetti.
Temanıń áhmiyetlili
ǵi sonda, Ózbekistan ǵárezsizlik jıllarında ámel ǵe
asırıl
ǵan investiciyalıq joybarlar mámlekettiń ekonomikalıq kórinisin túpten
óz
ǵertip, xalıq aralıq ekonomikalıq qatnasıqlar ǵa aktiv qosılıw imkaniyatın berdi.
1991-jıldan 2024-jıl
ǵa shekem ǵi dáwirde mámleketke tartıl ǵan sırt el
investiciyalarınıń kólemi júzle
ǵen milliard dollardı qurap, kóple ǵen iri sanaat,
ener
ǵetika, transport hám sociallıq infrastruktura obyektleriniń qurılısı hám
modernızaciyasına xızmet etti.
Ǵárezsizlik jıllarında Ózbekstanda ámel ǵe asırıl ǵan
investiciya siyasatı bir neshe basqıshlardı óz ishine aladı. Birinshi basqısh (1991-
3

2000-jillar) mámlekette bazar ekonomikasına ótiw dáwirin óz ishine alıp, dáslepki
investiciya nızamshılıǵın jaratıw hám shet el investorların tartıwdıń dáslepki
mexanızmlerin qáliplestiriw menen xarakterlenedi. Ekinshi basqısh (2001-2016-
jillar) ekonomikalıq erkinlestiriwdiń tereńlesiwi, sanaat tarawında iri investiciyalıq
joybarlardıń ámel
ǵe asırılıwı hám shet el kapitalınıń mámleketke jedel kirip keliwi
menen bel
ǵilenedi. Úshinshi basqısh (2017-jıldan házir ǵi kún ǵe shekem) bolsa jańa
Ózbekstandı qurıw koncepciyası sheńberinde alıp barılıp atır
ǵan túpkilikli
reformalar, investiciyalıq ortalıqtı keskin jaqsılaw hám mámleketti
ǵlobal
investiciya bazarında jáne de báseki
ǵe shıdamlı etiw ǵe qaratıl ǵan háreketler menen
ajıralıp turadı.
Kurs jumısınıń maqseti:
Ǵárezsizlik jıllarında Ózbekstanda ámel ǵe asırıl ǵan
investiciyalıq joybarlardı analizlew, olardıń mámlekettiń ekonomikalıq
rawajlanıwına qosqan úlesin bahalaw hám investiciyalıq processlerdiń
nızamlılıqların ashıp beriwden ibarat.
Kurs jumısınıń wazıypaları :
 Ózbekstanda investiciya túsini
ǵi hám onıń ekonomikada ǵı ornın anıqlaw.
 Ǵ
árezsizlik jıllarında investiciya siyasatınıń qáliplesiwi hám rawajlanıwın úyreniw.
 Ámel
ǵe asırıl ǵan iri investiciyalıq joybarlardı tallaw
 Investiciya joybarlarınıń ekonomikalıq nátiyjelili
ǵin bahalaw.
 Investiciyalardıń aymaqlardıń rawajlanıwı hám bántlikke tásirin anıqlaw
 Investiciya iskerli
ǵin jetilistiriw boyınsha usınıslar islep shı ǵıw.
Kurs jumısınıń obyekti : Ózbekstan Respublikasında
ǵárezsizlik jıllarında
ámel
ǵe asırıl ǵan investiciyalıq joybarlar hám investiciyalıq processler esaplanadı.
Kurs jumısınıń predmeti : Investiciyalıq joybarlardıń ekonomikalıq,
sociallıq hám texnolo
ǵiyalıq nátiyjeleri, olardı ámel ǵe asırıw mexanızmleri hám
huqıqıy tiykarları bolıp tabıladı.
Izertlewde salıstırmalı tallaw, statistikalıq ma
ǵlıwmatlar analizi, sistemalı
qatnas, tariyxıy-lo
ǵikalıq tallaw usıllarınan paydalanıldı. Kurs jumısınıń derek
bazasın Ózbekstan Respublikasınıń nızamları, prezident pármanları hám qararları,
Ózbekstan Statistika komitetiniń rásmiy ma
ǵlıwmatları, xalıqaralıq finans
4

shólkemleriniń esabatları, milliy hám sırt el izertlewshileriniń ilimiy jumısları
quradı.
Kurs jumısınıń metodikalıq tiykarları : Ózbekstanda investiciyalıq
joybarlardı úyreniwde ulıwma ilimiy hám arnawlı ekonomikalıq izertlew usıllarınan
paydalanıldı. Izertlewdiń metodoloǵiyalıq tiykarı sıpatında ekonomikalıq teoriya
nızamlıqları, bazar ekonomikası principleri hám investiciyalıq jumıstı tártipke
salıwshı ilimiy kózqaraslar qabıl etildi.
Analiz procesinde analiz hám sintez usılı arqalı investiciya procesiniń
quramlıq bólimleri ajıratıp úyrenildi hám ulıwma juwmaqlar qáliplestirildi.
Salıstırıw usılı járdeminde túrli jıllarda
ǵı investiciya kórsetkishleri salıstırıldı hám
óz
ǵeriw tendenciyaları anıqlandı. Statistikalıq usıl arqalı rásmiy ma ǵlıwmatlar
tiykarında investiciya kólemi, joybarlar sanı hám olardıń ekonomikalıq nátiyjeleri
bahalandı.
Kurs jumısınıń dúzilisi: Jumıstıń dúzilisi kirisiw, 2 bap, juwmaqlaw hám
paydalanıl
ǵan ádebiyatlar bóliminen ibarat
5

I BAP. ÓZBEKSTANDA INVESTICIYA ORTALIG?I HÁM ONIŃ
QÁLIPLESIWI.
1.1.
G?árezsizlik jıllarında investiciya siyasatınıń tiykarları.
Ózbekstan ģárezsizlikke eriskennen keyin ekonomikanı oraylasqan
sistemadan bazar ekonomikasına ótkeriw procesi baslandı. Usı processte investiciya
siyasatı ekonomikalıq reformalardıń tiykar
ǵı ba ǵdarlarınan biri sıpatında qáliplesti.
Dáslepki basqıshta tiykar
ǵı maqset óndiristiń tómenlewin toqtatıw, bar kárxanalardı
saqlap qalıw hám ekonomikalıq turaqlılıqtı támiyinlewden ibarat boldı. Sol sebepli
investiciyalar tiykarınan strate
ǵiyalıq tarmaqlardı qollap-quwatlaw ǵa qaratıldı.
Investiciya siyasatınıń tiykar
ǵı principleri sıpatında ekonomikalıq erkinlikti
támiyinlew, milliy óndiristi rawajlandırıw, importtıń ornın basıw hám eksporttı
keńeytiw bel
ǵilendi. Usı principler tiykarında mámleket investiciya procesinde
belsene qatnastı hám iri joybarlardı qarjılandırdı. Ener
ǵetika, janıl ǵı sanaatı,
metallur
ǵiya, transport hám awıl xojalı ǵı tiykar ǵı ba ǵdarlar sıpatında tańlap alındı.
1990-jıllarda investiciyalıq ortalıqtı qáliplestiriw maqsetinde huqıqıy tiykarlar
jaratıldı. Sırt el investiciyaların tartıw ushın nızamshılıq bazası islep shı
ǵıldı hám
investorlardıń huqıqların qor
ǵaw mexanızmleri en ǵizildi. Salıq jeńillikleri, bajıxana
jeńillikleri hám kepillikleriniń beriliwi investiciyalıq jumıstı xoshametledi.
Nátiyjede mámleketke sırt el investiciyalarınıń a
ǵımı basqıshpa-basqısh arttı.
2000-jillardan baslap investiciya siyasatı jańa basqıshqa ótti. Bul dáwirde
ekonomikanıń strukturalıq dúzilisin óz
ǵertiw, sanaattı modernızaciyalaw hám joqarı
qosımsha qunlı ónimler islep shı
ǵarıwdı rawajlandırıw tiykar ǵı wazıypa sıpatında
bel
ǵilendi. Mámleketlik investiciyalıq ba ǵdarlamalar islep shı ǵıldı hám hár jılı iri
joybarlar ámel
ǵe asırıldı. Sanaattı texnikalıq hám texnolo ǵiyalıq jańalaw procesi
jedellesti. Investiciyalıq siyasatta aymaqlıq rawajlanıw
ǵa ayrıqsha itibar qaratıldı.
Awıllıq aymaqlarda infrastrukturanı jaqsılaw, jańa óndiris quwatlıqların jaratıw hám
xalıqtıń bántli
ǵin arttırıw ǵa qaratıl ǵan joybarlar ámel ǵe asırıldı. Erkin ekonomikalıq
zonalar shólkemlestirildi hám olar arqalı sırt el investorları ushın qolaylı sharayat
6

jaratıldı. Bul aymaqlarda salıq hám bajıxana jeńillikleri enǵizilip, investiciyalıq
belsendilik arttırıldı.
Soń
ǵı jıllarda investiciya siyasatı liberallastırıw hám ashıq-aydınlıq
principleri tiykarında rawajlanbaqta. Valyuta bazarınıń erkinlestiriliwi, biznes
júr
ǵiziw sharayatlarınıń jaqsılanıwı hám investorlar ushın kepilliklerdiń kúsheytiliwi
investiciyalıq ortalıqtı jáne de jaqsıladı. Sırt el investiciyaların tartıw boyınsha jańa
mexanızmler en
ǵizildi hám mámleketlik-jeke menshik sheriklik tiykarında ǵı
joybarlar keńeytildi.
Investiciya siyasatınıń áhmiyetli ba
ǵdarlarınan biri infrastrukturanı
rawajlandırıw bolıp esaplanadı. Transport, ener
ǵetika hám kommunikaciya
sistemaların modernızaciyalaw arqalı ekonomikalıq ósiw ushın zárúr sharayat
jaratıldı. Iri avtomobil jolları, temir jol liniyaları, elektr stanciyaları hám lo
ǵistika
orayları qurıldı. Bul joybarlar ekonomika tarmaqları arasında
ǵı baylanıslardı
bekkemledi.
Sanaattı diversifikaciyalaw investiciya siyasatınıń tiykar
ǵı nátiyjelerinen biri
bolıp esaplanadı. Jańa sanaat tarmaqları qáliplesti, bar kárxanalar
modernızaciyalandı hám eksportqa jaramlı ónimler islep shı
ǵarıw jol ǵa qoyıldı.
Ximiya, toqımashılıq, avtomobil qurılısı hám azıq-awqat sanaatında iri joybarlar
ámel
ǵe asırıldı. Bul bolsa milliy ekonomikanıń báseki ǵe shıdamlılı ǵın arttırdı.
Investiciya siyasatınıń jáne bir áhmiyetli tárepi innovaciyalıq rawajlanıwdı
qollap-quwatlawdan ibarat. Zamana
ǵóy texnolo ǵiyalardı en ǵiziw, ilimiy-izertlew
jumısın rawajlandırıw hám joqarı texnolo
ǵiyalı óndiristi keńeytiw investiciyalıq
processtiń tiykar
ǵı ba ǵdarına aylandı. Bul bolsa ekonomikanıń sapa ja ǵınan jańa
basqıshqa ótiwin támiyinledi.
Ózbekstan Respublikası 1991-jil 31-av
ǵustta ģárezsizli ǵin járiyala ǵannan
keyin, mámlekette jańa ekonomikalıq sistemanı quriw zárúrli
ǵi payda boldı. Burin ǵi
Awqam tarqalıwı menen bir
ǵe oraylasqan rejeli ekonomikadan bazar
ekonomikasına ótiw procesi baslandı hám bul proceste sırtqı hám ishki
investiciyalardı tartıw máselesi oraylıq orin
ǵa shiqtı. Dáslepki jılları mámleket
basshılı
ǵı "basqıshpa-basqısh reformalar" koncepciyasın qolladı, ya ǵnıy
7

ekonomikalıq ózǵerislerdi keskin emes, al basqıshpa-basqısh ámel ǵe asırıw jolı
tutıldı. 1
1991-1995-jılları Ózbekstan ekonomikasında investiciya tarawın tártipke
salıwshı dáslepki normativlik-huqıqıy hújjetler qabıl etildi. 1994-jılı "Shet el
investiciyaları haqqında"
ǵı nızamnıń qabıl etiliwi investiciya tarawında ǵı áhmiyetli
waqıya boldı. Bul nızam sırt el investorlarınıń mámlekette
ǵi múlk huqıqlarına
kepillikler, olar
ǵa salıq jeńillikleri hám basqa da qolaylıqlar beriw sistemasın
bel
ǵilep berdi. Nátiyjede sırt el kapitalı a ǵımın tartıw ushın huqıqıy tiykar jaratıldı.
1990-jıllardıń ortalarında Ózbekstan húkimeti mámleket ekonomikasınıń
ústin tarmaqların - neft hám
ǵaz sanaatı, altın qazıp alıw, paxta-toqımashılıq
sanaatın rawajlandırıw ushın sırt el investorları menen bir
ǵe islesiwdi jolģa qoydı.
Bul dáwirde jáhánniń iri korporaciyaları menen qospa kárxanalar dúzile basladı.
Sonıń ishinde, neft-
ǵaz tarawında "Lukoyl," " Ǵ azprom," "Ózbekneft ǵaz" sıyaqlı
kompaniyalar arasında bir
ǵe islesiw shártnamalarına qol qoyıldı. Altın qazıp alıw
tarawında Nawayı kán-metallur
ǵiya kombinatı tiykarında "Zarafshan-Newmont"
qospa kárxanası (AQSh "Newmont Minin
ǵ Corporation" kompaniyası menen)
dúzildi hám bul óz dáwirinde Ózbekstan
ǵa eń iri sırt el investiciyalıq joybarlarınan
biri boldı.
2001-2010-jıllar aralı
ǵında Ózbekstannıń investiciya siyasatı ádewir
qáliplesıp, jańa tiykar
ǵı ba ǵdarlar bel ǵilendi. Húkimet ekonomikanı
modernızaciyalaw hám sırt el investiciyaların tiykar
ǵı tarmaqlar ǵa tartıw boyınsha
arnawlı ba
ǵdarlamalar islep shıqtı. Sanaattı diversifikaciyalaw, jańa eksport
ba
ǵdarların rawajlandırıw hám texnolo ǵiyalıq jaqtan zamana ǵóy óndiris
quwatlıqların qurıw investiciyalıq siyasattıń tiykar
ǵı maqsetleri sıpatında
járiyalandı.
2010-jıllarda Ózbekstanda "2015-2019-jıllarda sanaattı rawajlandırıwdıń
tiykar
ǵı ba ǵdarları" ba ǵdarlaması qabıl etildi hám úlken investiciyalıq joybarlar
ámel
ǵe asırıldı. Atap aytqanda, Sur ǵil ǵaz-ximiya kompleksi, Ústirt ǵaz-ximiya
1
Xolmatov I., Er
ǵashev O. Ózbekistonda investiciya muhitini shakllantirish va rivojlantirish. -
Tashkent: "Fan va texnolo
ǵiya," 2021
8

kompleksi, Qońırat soda zavodı sıyaqlı iri obyektlerdiń qurılısı baslandı. Bul
joybarlar sırt el investorlarınıń qatnasıwında ámelǵe asırıldı hám olardıń ulıwma
bahası milliardlap dollardı quradı.
2017-jildan baslap Ózbekstanda jańa reformalar dáwiri baslandı. Prezident
Shavkat Mirziyoevtiń basshılı
ǵında mámlekette investiciyalıq ortalıqtı túp-
tiykarınan jaqsılaw
ǵa qaratıl ǵan keń kólemli óz ǵerisler ámel ǵe asırıldı.
"Investiciyalar hám sırtqı sawdanı rawajlandırıw" ministrli
ǵi shólkemlestirildi, "Bir
ayna" principi tiykarında isleytu
ǵın investiciyalıq xızmet kórsetiw orayları ashıldı,
bir qatar salıq jeńillikleri en
ǵizildi. Sırt el valyutasın erkin almastırıw ǵa ruxsat
beriliwi de investorlar ushın áhmiyetli si
ǵnal boldı.
2017-jildan keyin Ózbekistan
ǵa kirip kiyatır ǵan tuwrıdan-tuwrı shet el
investiciyaları kólemi keskin arttı. E
ǵer 2016-jılı mámleketke tartıl ǵan sırt el
investiciyalarınıń kólemi 2,9 mlrd. dollar
ǵa teń bol ǵan bolsa, 2019-jılı bul
kórsetkish 4,2 mlrd. dollar
ǵa, 2021-jılı bolsa 6,8 mlrd. dollar ǵa jetti. 2022-2023-
jıllarda da investiciyalar a
ǵımı joqarı pátlerde dawam etti. Bunday dinamika
Ózbekstannıń investiciyalıq tartımlılı
ǵınıń sezilerli dárejede artqanınan dárek
beredi.
Investiciyalıq siyasatta mámleketlik hám jeke menshik sektordıń únles bir
ǵe
islesiwine ayrıqsha itibar qaratıldı. Mámleket qarama
ǵında ǵı iri kárxana hám
shólkemlerdi menshiklestiriw procesiniń jedellesiwi, jeke menshik isbilermenlikke
keńnen jol ashılıp beriliwi investiciyalıq ortalıqtı jáne de tartımlı etti. Sonıń menen
bir
ǵe, erkin ekonomikalıq zonalar, texnoparkler hám arnawlı sanaat zonaları
shólkemlestirildi, bul bolsa sırt el investorları ushın qolaylıqlar jarattı. Investiciyalıq
siyasattıń jáne bir áhmiyetli tárepi - aymaqlıq teńsalmaqsızlıqlardı azaytıw
maqsetinde re
ǵionlardı investiciyalar menen qamtıp alıw boldı. Fer ǵana oypatlı ǵı,
Qashqadárya, Surxandárya sıyaqlı re
ǵionlarda arnawlı investiciyalıq joybarlar
ámel
ǵe asırılıp, jer ǵilikli ekonomikanı rawajlandırıw hám jumıs orınların jaratıw
názerde tutıldı. Usı tárizde Ózbekstan
ǵárezsizlik jıllarında investiciya siyasatınıń
puqta tiykarların jaratıp, ekonomikalıq rawajlanıwdıń turaqlı jolın tuttı.
1.2. Sırt el investiciyaların tartıw mexanızmleri hám huqıqıy bazası.
9

Sırt el investiciyaların tartıw mexanızmlerinen biri huqıqıy kepillikler
sistemasın jaratıwdan ibarat boldı. Investorlardıń jumısın qorǵaw, múlkke qol
qatılmaslı
ǵın támiyinlew hám investiciyalardı májbúriy alıp qoyıwdan qor ǵaw ǵa
qaratıl
ǵan nızamlar qabıl etildi. Sırt el investorları ushın milliy investorlar menen
teń huqıqlı sharayat jaratıldı, bul bolsa investiciyalıq jumıstıń isenimlili
ǵin arttırdı.
Salıq hám bajıxana jeńillikleri sırt el investiciyaların xoshametlewdiń
áhmiyetli quralı bolıp esaplanadı. Ayırım tarmaqlar hám aymaqlarda jumıs alıp
baratu
ǵın investorlar ushın salıq stavkaları azaytıldı yamasa bel ǵili bir múddetke
azat etildi. Import etiletu
ǵın texnolo ǵiyalıq úskeneler bajıxana tólemlerinen azat
etildi. Bul ilajlar investiciyalıq joybarlardıń ekonomikalıq nátiyjelili
ǵin arttırdı.
Erkin ekonomikalıq zonalar sırt el investiciyaların tartıwda áhmiyetli
mexanızm sıpatında en
ǵizildi. Bul aymaqlarda ayrıqsha ekonomikalıq rejim ámel
etedi hám investorlar ushın ápiwayılastırıl
ǵan tártipler qollanıladı. Salıq, bajıxana
hám valyuta operaciyaları boyınsha jeńillikler bar bolıp, bul investorlar ushın
qosımsha qolaylıq jaratadı. Erkin zonalar sanaattı rawajlandırıw hám eksport
kólemin arttırıw
ǵa xızmet etedi.
Mámleketlik-jeke menshik sheriklik mexanızmi de investiciyalardı tartıwda
áhmiyetli rol atqaradı. Bul sistema arqalı mámleketlik hám jeke menshik sektor
arasında bir
ǵe islesiw jol ǵa qoyıladı hám iri infrastrukturalıq joybarlar ámel ǵe
asırıladı. Investorlar ushın qáwip-qáterlerdi azaytıw hám dáramat alıw imkaniyatları
jaratıladı. Bul mexanızm ener
ǵetika, transport hám kommunallıq tarawlarda keńnen
qollanılmaqta. Bank-finans sisteması arqalı investiciyalardı qollap-quwatlaw da
ámel
ǵe asırıladı. Kommerciyalıq bankler, xalıqaralıq finans institutları hám
investiciya fondları arqalı joybarlar qarjılandırıladı. Kreditler,
ǵrantlar hám basqa da
finanslıq qurallar investiciyalıq jumıstı keńeytiw
ǵe xızmet etedi. Xalıqaralıq
shólkemler menen bir
ǵe islesiw arqalı iri joybarlar qarjılandırılmaqta.
Ózbekstan
ǵ?árezsizli ǵi jıllarında ámel ǵe asırıl ǵ?an iri investiciyalıq
joybarlar.
Joybar atı Dáwiri tarawı aymaq Ekonomikalıq
áhmiyeti.
10

UzAuto Motors
(burınǵı ǴM
Uzbekistan) 1996-jildan
házir ǵe shekem Avtomobil
sanaatı Andijan Jer
ǵilikli
avtomobil
sanaatın
rawajlandırıw
hám eksporttı
arttırıw
Qamchiq tunneli 2013-2016-jillar. Transport Tashkent-
Naman
ǵan
jónelisi Aymaqlararalıq
transport
baylanısların
kúsheytiw
Ústirt
ǵaz-ximiya
kompleksi 2012-2016-jillar. Neft- ǵaz hám
ximiya Qaraqalpaqstan Joqarı qosımsha
qunlı ónim islep
shı
ǵarıw
Tashkent City. 2017-jıldan
házir
ǵe shekem Qurilis hám
xızmetler Tashkent. Investiciya
ortalı ǵı hám
biznes
infrastrukturasın
rawajlandırıw
Nawayı erkin
industrial zonası 2008-jildan
házir
ǵe shekem Sanaat hám
lo ǵistika Nawayı Sırt el
investiciyaların
tartıw
Huq ı q ı y baza investiciyal ı q xizmetti ń tiykar ı n qurayd ı. Ózbekstanda
investiciyalardı tártipke salıwshı nızamlar hám normativlik hújjetler sisteması
qáliplestiril
ǵen. Bul nızamlar investorlardıń huqıqların qor ǵaydı, investiciya
procesin tártipke saladı hám mámleketlik uyımlardıń jumısın bel
ǵileydi.
Nızamshılıqta investiciyalıq jumıstıń ashıq-aydınlı
ǵı hám turaqlılı ǵı támiyinlen ǵen.
Sırt el investiciyaların tartıwdıń huqıqıy tiykarların jaratıw Ózbekstan ushın
ǵ
árezsizliktiń dáslepki jıllarınan baslap tiykar ǵı wazıypa ǵa aylandı. 1994-jılı qabıl
etil
ǵen "Shet el investiciyaları haqqında" ǵı nızam mámlekette shet el
investiciyaların tártipke salıwshı birinshi iri normativ hújjet boldı. Nızam sırt el
investorlarınıń múlki nacionalizaciyalaw hám rekviziciyadan qor
ǵalıwın, olar ǵa ádil
múnásibet kórsetiliwin, payda hám kapitalın erkin alıp shı
ǵıp ketiw huqıqın
kepilledi.
1998-jili "Investiciya xizmeti haqqında"
ǵı nızam qabıllandı. Bul nızam
investiciyalıq xizmetti ámel
ǵe asırıwdıń ulıwma principleri, investorlardıń huqıq
hám minnetlemeleri, investiciyalıq dawlardı sheshiw tártipleri hám basqa
11

máselelerdi belǵilep berdi. Bul nızam investiciyalıq ortalıqtı tártipke salıwda
áhmiyetli huqıqıy tiykar bolıp xızmet etti hám keyin ala bir neshe márte jetilistirildi.
Ózbekstan kóple
ǵen xalıqaralıq investiciyalardı qor ǵaw shártnamaları hám
eki tárepleme investiciya shártnamaların dúzdi. 2024-jıl
ǵa kelip, mámleket
dúnyanıń 50 den aslam mámleketi menen eki tárepleme investiciyalardı qor
ǵaw
hám xoshametlew haqqında
ǵı shártnamalar ǵa, 60 tan aslam mámleket penen bolsa
eki tárepleme salıq shártnamalarına qol qoydı. Bul shártnamalar investorlardıń
máplerin xalıqaralıq huqıq kózqarasınan qor
ǵaw, investiciya kelispewshiliklerin
xalıqaralıq arbitraj arqalı sheshiw imkaniyatın berdi.
Sırt el investiciyaların tartıwdıń áhmiyetli mexanızmlerinen biri erkin
ekonomikalıq zonalar (EEZ) edi. Ózbekstanda dáslepki erkin ekonomikalıq zona
1996-jılı "Nawayı" EEZ sıpatında shólkemlestirildi. Keyin ala "An
ǵren," "Jizzax,"
"
Ǵijduwan" hám basqa da erkin ekonomikalıq zonalar ashıldı. EEZ rezidentlerine
salıq jeńillikleri, bajıxana tólemlerinen azat etiw, ápiwayılastırıl
ǵan hákimshilik
tártip-qa
ǵıydalar sıyaqlı qolaylıqlar berildi. Bul zonalar sırt el investorları ushın
tartımlı investiciyalıq ortalıq jarattı. 2
Texnoparkler hám innovaciyalıq oraylar da sırt el investiciyaların tartıwdıń
nátiyjeli quralına aylandı. "IT-Park" dep atal
ǵan texnolo ǵiyalar parki 2019-jılı
shólkemlestirildi hám qısqa waqıt ishinde sırt el hám jer
ǵilikli IT-kompaniyalar
ushın qolaylı ortalıq jarattı. Park rezidentleri salıq hám basqa da jeńilliklerden
paydalanıw huqıqına iye boldı. Onıń jumısı Ózbekstanda IT-sektorınıń
rawajlanıwına hám sırt el IT-investiciyaların tartıw
ǵa úlken úles qostı.
Arnawlı sanaat zonaları investiciyalıq ortalıqtı jaqsılawdıń jáne bir
mexanızmi sıpatında áhmiyetli rol atqardı. "Tashkent" arnawlı sanaat zonası,
"Sırdárya," "Qoqand," "Xazarasp" arnawlı sanaat zonalarınıń jumısı bul taraw
ǵa
jańa investiciyalardıń a
ǵımın támiyinledi. Bul zonalarda jeńilletil ǵen tártipte jer
ajıratıw, kommunikaciyalar menen támiyinlew, hákimshilik xızmetler kórsetiw jol
ǵa
qoyıldı.
2
Yusupov A., Karimov B. Xorijiy investiciyalar va iqtisodiy wsish: Ózbekiston tajribasi. -
Tashkent: "Ózbekiston," 2022
12

Investiciyalardı tartıwdıń jańa mexanızmi sıpatında 2017-jıldan baslap "Bir
ayna" principi boyınsha isleytuǵın investiciyalıq xızmet kórsetiw orayları keńnen
en
ǵizildi. Tashkentte ǵi Investiciyalar hám sawda ministrli ǵi janında ǵı oraylıq "Bir
ayna" orayı, sonday-aq, barlıq wálayatlarda ashıl
ǵan re ǵionallıq oraylar arqalı
investorlar joybarlardı dizimnen ótkeriw, ruxsatnamalar alıw, jer uchastkasın
ajıratıw sıyaqlı rásmiylestiriw jumısların birden-bir mákemede sheshiw
imkaniyatına iye boldı.
Salıq jeńillikleri hám preferenciyalar sisteması da sırt el investiciyaların
tartıwda áhmiyetli rol oynadı. Túrli tarmaqlar hám aymaqlarda jumıs alıp barıp
atır
ǵan investorlar ushın dáramat salı ǵı, múlk salı ǵı, jer salı ǵınan bel ǵili bir
múddetler
ǵe waqtınsha azat etiw imkaniyatları jaratıldı. Investiciya kólemi hám
onıń strate
ǵiyalıq áhmiyetine qarap jeńillikler kólemi de parıqlanatu ǵın edi.
Sırt el investiciyaların tartıwdıń jáne bir mexanızmi - mámleketlik-jeke
menshik sheriklik (MJS) modeli bolıp, keyin
ǵi jılları bul model jedel qollanıla
basladı. 2019-jılı "Mámleketlik-jeke menshik sheriklik haqqında"
ǵı nızam qabıl
etildi hám MJMSh joybarların ámel
ǵe asırıw ushın huqıqıy tiykar jaratıldı.
Aviaport, emlewxana, jol hám kommunallıq infrastruktura obyektlerin qurıw,
modernızaciyalaw hám basqarıwda MJSh mexanızminen paydalanıw keńnen jol
ǵa
qoyıldı.
Xalıqaralıq reytin
ǵ a ǵentlikleriniń Ózbekstan ǵa ber ǵen bahası da sırt el
investorlarınıń itibarın tartıwda áhmiyetli rol atqardı. "Moody's," "Standard &
Poor's," "Fitch" sıyaqlı abıraylı a
ǵentlikler Ózbekstan ǵa unamlı investiciya
reytin
ǵlerin berdi, bul bolsa xalıqaralıq kapital bazarlarında mámleketke bol ǵan
isenimdi arttırdı. Nátiyjede evroobli
ǵaciyalar shı ǵarıw arqalı da sırt el investiciyaları
tartıldı - 2019-jılı Ózbekstan birinshi márte xalıqaralıq kapital bazarlarına shı
ǵıp, 1
mlrd. dollar mu
ǵdarında evroobli ǵaciyalar jaylastırdı.
1.3. Investiciya ortalı
ǵ?ın jaqsılaw ǵ?a qaratıl ǵ?an reformalar.
Ózbekstanda investiciya ortalı
ǵın jaqsılaw ekonomikalıq siyasattıń tiykar ǵı
ba
ǵdarlarınan biri sıpatında qáliplesti. Investiciya ortalı ǵınıń sapası investorlar ushın
13

qáwipsizlik, turaqlılıq hám dáramatlılıq dárejesin belǵileydi. Sol sebepli ǵárezsizlik
jıllarında investiciyalıq jumıstı rawajlandırıw
ǵa qaratıl ǵan kompleksli reformalar
ámel
ǵe asırıldı. Investiciyalıq ortalıqtı jaqsılawda huqıqıy bazanı jetilistiriw tiykar ǵı
ba
ǵdarlardan biri boldı. Investorlardıń huqıqların qor ǵaw, múlkke qol qatılmaslı ǵın
támiyinlew hám shártnamalıq qatnasıqlardı bekkemlew
ǵe qaratıl ǵan nızamlar qabıl
etildi. Investiciyalıq jumıstı tártipke salıwshı normativlik hújjetler sisteması
ápiwayılastırıldı hám olardıń ashıq-aydınlı
ǵı támiyinlendi. Bul investorlar ushın
anıq hám turaqlı huqıqıy ortalıqtı qáliplestirdi.
Salıq sistemasın reformalaw arqalı investiciya jumısı xoshametlendi. Salıq
stavkaları optimallastırıldı, salıq jú
ǵiniń kemeytiliwi támiyinlendi hám ayırım
tarmaqlar ushın jeńillikler en
ǵizildi. Salıq hákimshili ǵi ápiwayılastırıldı hám ashıq-
aydınlıq arttırıldı. Bul investorlar ushın qárejetlerdi azaytıw hám joybarlardıń
rentabelli
ǵin arttırıw ǵa xızmet etti. Erkin ekonomikalıq zonalar hám sanaat
zonalarınıń shólkemlestiriliwi investiciyalıq ortalıqtı jaqsılawdıń áhmiyetli
ba
ǵdarına aylandı. Bul aymaqlarda ayrıqsha ekonomikalıq rejim ámel etedi hám
investorlar ushın salıq jáne bajıxana jeńillikleri beriledi.
Infrastruktura menen támiyinlen
ǵen maydanlar investiciyalıq joybarlardı tez
ámel
ǵe asırıw imkaniyatın jaratadı.Bank-finans sistemasın rawajlandırıw da
investiciyalıq ortalıqtı bekkemlew
ǵe xızmet etti. Kredit resurslarına kiriw
imkaniyatı keńeytildi, investiciyalıq joybarlardı qarjılandırıw mexanızmleri
jetilistirildi. Xalıqaralıq finans institutları menen bir
ǵe islesiw keńeytilip, iri
joybarlar ushın qarjı resursları tartıldı. Sud-huqıq sistemasın reformalaw arqalı
investorlardıń máplerin qor
ǵaw kúsheytildi. Ekonomikalıq sudlardıń jumısı
jetilistirildi, kelispewshiliklerdi sheshiw mexanızmleri ápiwayılastırıldı. Xalıqaralıq
arbitraj mexanızmlerinen paydalanıw imkaniyatı keńeytildi. Transport, ener
ǵetika
hám kommunikaciya infrastrukturasın rawajlandırıw investiciyalıq ortalıqtıń
áhmiyetli quramlıq bóle
ǵi bolıp esaplanadı. Zamana ǵóy jollar, elektr tarmaqları hám
lo
ǵistika sistemalarınıń qurılısı óndiris hám xızmet kórsetiw jumısın nátiyjeli
14

shólkemlestiriw imkaniyatın berdi. Bul bolsa investorlar ushın qosımsha qolaylıq
jarattı. 3
Ózbekstanda investiciyalıq ortalıqtı jaqsılawǵa qaratıl ǵan reformalar izbe-iz
hám sistemalı túrde ámel
ǵe asırıldı. Bul reformalar bir qatar ba ǵdarlarda -
nızamshılıq, hákimshilik, finanslıq hám infrastrukturalıq tarawlarda alıp barıldı.
Reformalardıń maqseti investiciyalıq ortalıqtı xalıqaralıq standartlar
ǵa jaqınlastırıw
hám mámleketti dúnyanıń eń tartımlı investiciya mánzillerinen birine aylandırıw
edi.
Nızamshılıq tarawında
ǵı reformalar sheńberinde 2017-2024-jıllar dawamında
bir qatar áhmiyetli nızamlar qabıl etildi hám ámelde
ǵi nızamlar jetilistirildi. 2020-
jılı jańa redakciyada
ǵı "Investiciyalıq jumıs haqqında" ǵı nızam qabıl etildi, onda
investorlardıń huqıqları keńeytildi, investiciya kepillikleri bekkemlendi hám
investiciyalıq dawlardı sheshiwdiń xalıqaralıq normalar
ǵa sáykes tártibi bel ǵilendi.
Korrupciya
ǵa qarsı ǵúresiw boyınsha da bir qatar nızamlı ilajlar kórildi.
Hákimshilik reformalar tarawında eń áhmiyetli qádem "Bir ayna" principin
en
ǵiziw boldı. 2017-jıldan baslap barlıq wálayatlarda investiciyalıq xızmet kórsetiw
oraylarınıń jumısı jol
ǵa qoyılıp, hújjetlerdi rásmiylestiriw múddetleri keskin
qısqartıldı. Ruxsatnamalar hám licenziyalar alıw ushın zárúr hújjetler dizimi
qısqartıldı, elektron xızmetler en
ǵizildi. Bunnan tısqarı, tekseriwler sanın azaytıw
boyınsha da áhmiyetli qararlar qabıl etildi - tekseriw moratoriyları járiyalandı hám
qada
ǵalaw uyımlarınıń jumısı qatań tártipke salındı.
2017-jıldan baslap ámel
ǵe asırıl ǵan salıq reforması investiciyalıq ortalıqtı
jaqsılawda ayrıqsha áhmiyetke iye boldı. 2019-jıldan baslap birden-bir salıq tólemi
sisteması en
ǵizildi, salıq stavkaları tómenletildi - máselen, dáramat salı ǵı stavkası
25 procentten 15 procentke túsirildi, qosımsha qun salı
ǵı (QQS) stavkası bolsa 20
procentten 15 procentke azaytıldı. Salıq hákimshili
ǵin ápiwayılastırıw maqsetinde
elektron salıq esabatın tapsırıw en
ǵizildi hám salıq qa ǵazpazlıqların azaytıw
boyınsha anıq ilajlar kórildi. Valyuta liberalizaciyası - 2017-jılı milliy valyuta
3
Órinov D. Ózbekistonda turizm sohasi
ǵa investiciyalarnin ǵ rivojlanish tendensiyalari. -
Samarqand: SamDU, 2023
15

sumnıń erkin konvertaciyasına ótiw - investiciyalıq ortalıqtı túp-tiykarınan
jaqsılaǵan eń áhmiyetli reformalardan biri boldı. Aldın ǵı jılları valyuta sheklewi sırt
el investorlarınıń payda hám kapitalın óz mámleketine alıp shı
ǵıp ketiwine tosqınlıq
etetu
ǵın edi. Erkin valyuta almastırıw ǵa ótiwi bul mashqalanı sheship, sırt el
investorları arasında Ózbekstan
ǵa isenimdi sezilerli dárejede arttırdı. Menshik
huqıqların qor
ǵaw hám biznes ortalı ǵın jaqsılaw tarawında da úlken jumıslar ámel ǵe
asırıldı. Isbilermenlik subektleriniń huqıqların qor
ǵaw institutları bekkemlendi.
Isbilermenlerdiń huqıqların qor
ǵaw boyınsha Biznes-ombudsman institutı en ǵizildi.
Múlkiy kelispewshiliklerdi sheshiwde arbitraj hám mediciya usıllarınan keń
paydalanıw jol
ǵa qoyıldı. Ekonomikalıq sudlardıń jumısı jetilistirilip,
kommerciyalıq dawlardı sheshiw múddetleri qısqartıldı.
Infrastrukturalıq reformalar da investiciyalıq ortalıqqa unamlı tásir kórsetti.
Jol-transport, telekommunikaciya, elektr ener
ǵiyası támiynatı, ǵaz támiynatı
infrastrukturaların rawajlandırıw boyınsha iri investiciyalıq joybarlar ámel
ǵe
asırıldı.
Ǵárezsizlik dáwirinde qurıl ǵan mıńla ǵan km jańa jollar, zamana ǵóy
aeroportlar, temir jol koridorları, elektr stanciyaları hám basqa obyektler
mámlekettiń ishki infrastrukturasın kúsheytti hám bul óz
ǵeze ǵinde jańa
investiciyalar ushın tiykar jarattı.
Sanlı reformalar da investiciyalıq ortalıqtı jaqsılaw
ǵa xızmet etti. Elektron
húkimet (e-
ǵovernment) sistemasınıń en ǵiziliwi, mámleketlik xızmetler kórsetiwdi
sanlastırıw, "UZINFOCOM" hám basqa da sistemalar arqalı mámleketlik hújjetlerdi
onlayn rásmiylestiriw investorlardıń waqıt hám qarjı qárejetlerin sezilerli dárejede
azayttı. "My.
ǵov.uz" platforması arqalı 300 den aslam mámleketlik xızmet onlayn
kórsetile basladı. Jáhán Bankiniń "Doin
ǵ Business" reytin ǵinde Ózbekstannıń
poziciyası reformalar nátiyjesinde jaqsılanıp bardı. 2016-jılı mámleket bul reytin
ǵte
87-orında tur
ǵan bolsa, keyin ǵi jılları sezilerli kóterildi. Bunnan tısqarı, xalıqaralıq
investiciyalıq ortalıqtı bahalawshı basqa da indekslerde Ózbekstannıń ornı
bekkemlendi. Bul unamlı tendenciyalar mámlekettiń xalıqaralıq investiciya
bazarında bar
ǵan sayın tán alınıp atır ǵanınıń dáliyli bolıp esaplanadı. Investiciyalıq
ortalıqtı jaqsılaw procesinde mámleketlik basqarıw sistemasın modernızaciyalaw
16

áhmiyetli baǵdarlardan biri sıpatında ámel ǵe asırıldı. Mámleketlik uyımlardıń jumısı
qayta kórip shı
ǵıldı, artıqsha byurokratiyalıq tosqınlıqlar qısqartıldı hám basqarıw
sistemasında nátiyjelilik arttırıldı. Qarar qabıl etiw processleriniń tezlesiwi
investiciyalıq joybarlardı ámel
ǵe asırıw múddetin qısqarttı. Sanlı ekonomikanı
rawajlandırıw investiciyalıq ortalıqqa sezilerli tásir kórsetti. Elektron húkimet
sistemasınıń en
ǵiziliwi arqalı mámleketlik xızmetler aralıqtan turıp ámel ǵe
asırılatu
ǵın boldı. Licenziya alıw, dizimnen ótiw hám basqa da processler elektron
túr
ǵe ótkerildi. Bul bolsa waqıt hám qárejetlerdi azaytıp, investorlar ushın qolaylıq
jarattı.
Sırt el investorları menen tikkeley sóylesiw sisteması jol
ǵa qoyıldı.
Investiciyalıq forumlar, xalıqaralıq kór
ǵizbeler hám biznes ushırasıwları
shólkemlestirildi. Bul platformalar arqalı mámlekettiń investiciyalıq potencialı ú
ǵit-
násiyatlandı hám jańa bir
ǵe islesiw baylanısları ornatıldı. Nátiyjede investiciya
a
ǵımı keńeytildi. Kadrlar tayarlaw hám mamanlı ǵın arttırıw sisteması da
investiciyalıq ortalıqtıń áhmiyetli elementi bolıp esaplanadı. Zamana
ǵóy bilim hám
kónlikpeler
ǵe iye qáni ǵeler tayarlaw arqalı investiciyalıq joybarlardı nátiyjeli
basqarıw imkaniyatı arttırıldı. Bilimlendiriw sistemasında ekonomika hám
menedjment ba
ǵdarlarına itibar kúsheytildi.Báseki ortalı ǵın qáliplestiriw
investiciyalıq jedellikti arttırdı. Monopoliya
ǵa qarsı ilajlar kúsheytildi hám erkin
báseki sharayatları jaratıldı. Bazar mexanızmleriniń nátiyjeli islewi investorlar ushın
teńdey imkaniyatlardı támiyinledi. Bul bolsa jańa joybarlardıń ámel
ǵe asırılıwına
túrtki boldı. 4
4
Nazarov N. Raqamli iqtisodiyot va IT-sektor: Ózbekistonda yan
ǵi investiciya imkonıyatlari. -
Tashkent: TATU, 2023
17

II BAP. ÓZBEKSTANDA ÁMELGE ASIRILG?AN IRI INVESTICIYALIQ
JOYBARLARDIŃ ANALIZI.
2.1. Sanaat hám ener
ǵetika tarawında ǵ?ı investiciya joybarları.
Ǵ
árezsizlik jıllarında Ózbekstanda sanaat hám ener ǵetika tarmaqları
ekonomikanıń tayanısh ba
ǵdarları sıpatında rawajlandırıldı. Bul tarawlarda ámel ǵe
asırıl
ǵan investiciyalıq joybarlar óndiris kólemin arttırıw, ener ǵiya támiynatın
bekkemlew hám ekonomikalıq turaqlılıqtı támiyinlew
ǵe xızmet etti. Investiciyalar
tiykarınan jańa quwatlıqlardı jaratıw, bar kárxanalardı modernızaciyalaw hám
zamana
ǵóy texnolo ǵiyalardı en ǵiziw ǵe qaratıldı.
Sanaat tarawında iri investiciyalıq joybarlar avtomobil qurılısı, neft-
ǵaz
ximiyası, metallur
ǵiya, toqımashılıq hám azıq-awqat sanaatında ámel ǵe asırıldı.
Avtomobil qurılısı tarma
ǵında zamana ǵóy óndiris liniyaları shólkemlestirildi hám
lokalizaciyalaw dárejesi arttırıldı. Neft-
ǵaz ximiya sanaatında jańa kompleksler
qurılıp, joqarı qosımsha qunlı ónimler islep shı
ǵarıw jol ǵa qoyıldı. Metallur ǵiya
tarawında óndiris quwatlıqları keńeytildi hám jańa texnolo
ǵiyalar en ǵizildi.
Toqımashılıq sanaatında investiciyalıq joybarlar shiyki zat eksportınan tayar
ónim islep shı
ǵarıw ǵa ótiwdi támiyinledi. Paxta talshı ǵı tereń qayta islenip, iyiril ǵen
jip,
ǵezleme hám tayar kiyim-kenshek islep shı ǵarıw keńeytildi. Azıq-awqat
sanaatında bolsa ónimlerdi qayta islew, saqlaw hám qadaqlaw texnolo
ǵiyaları
en
ǵizildi, bul bolsa ishki bazardı támiyinlew hám eksporttı arttırıw ǵa xızmet etti.
Ener
ǵetika tarawında ámel ǵe asırıl ǵan investiciyalıq joybarlar mámlekettiń
ener
ǵiya qáwipsizli ǵin támiyinlew ǵe qaratıldı. Jańa ıssılıq elektr stanciyaları qurıldı
hám barları rekonstrukciyalandı. Zamana
ǵóy ener ǵiya únemlewshi
texnolo
ǵiyalardıń en ǵiziliwi nátiyjesinde óndiris nátiyjelili ǵi arttı hám janıl ǵı
jumsalıwı azaytıldı. Elektr ener
ǵiyasın islep shı ǵarıw kólemi sezilerli dárejede
keńeydi. Keyin
ǵi jılları qayta tikleniwshi ener ǵiya dáreklerin rawajlandırıw ǵa
ayrıqsha itibar qaratıldı. Quyash hám samal elektr stanciyaların qurıw boyınsha iri
investiciyalıq joybarlar ámel
ǵe asırıldı. Bul joybarlar ekolo ǵiyalıq taza ener ǵiya
18

islep shıǵarıwdı arttırıw hám dástúriy ener ǵiya resurslarına bol ǵan basımdı
azaytıw
ǵa xızmet etedi.
Neft hám
ǵaz sanaatında da iri investiciyalar ámel ǵe asırıldı. Jańa kánlerdi
ózlestiriw, qazıp alıw kólemin arttırıw hám qayta islew kárxanaların
modernızaciyalaw arqalı tarmaq rawajlandırıldı.
Ǵ azdi tereń qayta islew joybarları
nátiyjesinde eksportqa jaramlı ónimler islep shı
ǵarıw imkaniyatı keńeydi.
Sanaat hám ener
ǵetika tarawlarında ǵı investiciyalıq joybarlar
infrastrukturanıń rawajlanıwına da tásir kórsetti. Elektr tarmaqları,
ǵaz qubırları hám
transport sistemaları modernızaciyalandı. Bul bolsa óndiris processlerin turaqlı
shólkemlestiriw hám ónim jetkerip beriwdi jaqsılaw imkaniyatın berdi.Bul joybarlar
nátiyjesinde jańa jumıs orınları jaratıldı hám xalıqtıń bántli
ǵi arttı. Zamana ǵóy
kárxanalarda joqarı tájiriybeli qáni
ǵeler ǵe talap payda boldı, bul bolsa kadrlar
tayarlaw sistemasınıń rawajlanıwına túrtki boldı. Aymaqlarda sanaat kárxanalarınıń
shólkemlestiriliwi ekonomikalıq jedellikti arttırdı.
Ózbekstanda
ǵárezsizlik jıllarında ámel ǵe asırıl ǵan investiciyalıq joybarlardıń
eń iri hám strate
ǵiyalıq áhmiyetke iye bol ǵan bóle ǵi sanaat hám ener ǵetika tarawına
tuwra keledi. Bul tarawlarda
ǵı investiciyalar mámlekettiń ekonomikalıq
ǵ
árezsizli ǵin támiyinlew, óndirislik potencialdı arttırıw hám eksport imkaniyatların
keńeytiwde sheshiwshi rol atqardı.
Neft-
ǵaz sanaatı Ózbekstanda investiciyalardıń eń iri ba ǵdarlarınan biri boldı.
Mámleket neft-
ǵaz sanaatın modernızaciyalaw hám jańa kánlerdi ózlestiriw
maqsetinde kóple
ǵen sırt el kompaniyaları menen bir ǵe islesiwdi ornattı. Sonıń
ishinde, Rossiyanıń "Lukoyl" kompaniyası Ózbekstanda bir neshe iri joybardı
ámel
ǵe asırdı. "Qandım-Xauzak-Shodı-Qońırat" káni joybarı 2007-jılı baslanıp,
2011-jılı juwmaqlandı. Bul joybar
ǵa 1,5 mlrd. dollar investiciya tartıldı hám
nátiyjede kúnine 13 mlrd. kub metr
ǵaz islep shı ǵarıw quwatlılı ǵı jaratıldı. Sonday-
aq, "
Ǵ issardıń tereń ǵorizontları" joybarında da "Lukoyl" qatnasıwı menen
áhmiyetli nátiyjeler
ǵe erisildi. Ǵ az ximiyası tarawında ǵı investiciyalıq joybarlar
Ózbekstan ushın joqarı qosımsha qun jaratıw kózqarasınan úlken áhmiyetke iye
boldı. Ústirt
ǵaz-ximiya kompleksi - "Ózbekneft ǵaz" milliy kompaniyası hám Qubla
19

Koreya "Lotte Chemical" kompaniyasınıń qospa joybarı bolıp, oǵan 4 mlrd. dollar
átirapında investiciya kir
ǵizildi. Kompleks 2016-jılı iske qosıldı hám jılına 387 mıń
tonna poliyetilen, 83 mıń tonna polipropilen islep shı
ǵarıw quwatlılı ǵına iye boldı.
Bul ónimler eksport etilip, mámleketke sezilerli valyuta túsimin támiyinledi. 5
Ózbekstan investiciyaları (2020-2025);
Jıl FDI (mlrd
$) U lıwma
investitsiya
(mlrd $) Ósiw
dárejesi Tiykar
ǵı
ja
ǵday Túsindirme
2020 1.73 20–22 páseyiw Pandemiya
tásiri COVID
sebepli
investiciyalar
azaydı
2021 2.28 24–26 ósiw Tikleniw
basqıshı Ekonomika
tiklene
basladı
2022 2.66 28–30 Turaqlı
ósiw Belsendilik
arttı Sanaat
joybarları
kóbeydi
2023 2.16 30–32 Azıraq
páseyiw Sırtqı
faktorlar Ǵ
lobal
mashqalalar
tásiri
2024 11.9 34–35 Keskin
ósiw Investiciya
sekiriwi Iri sırt el
investorları
kirdi
2025 38.2 43.1 Rekord
ósiw Eń joqarı
nátiyje Tariyxıy
maksimal
kórsetkish
Sur
ǵil ǵaz-ximiya kompleksi de usı dáwirdiń iri joybarlarınan biri boldı.
"Ózbekneft
ǵaz," Qubla Koreyanıń "Samsun ǵ En ǵineerin ǵ," "Lotte Chemical" hám
"Ko
ǵas" kompaniyaları menen bir ǵelikte ámel ǵe asırıl ǵan bul joybar ǵa 4,2 milliard
dollar investiciya kir
ǵizildi. Kompleks tábiy ǵıy ǵazden ximiyalıq ónimler islep
shı
ǵarıwdı jol ǵa qoydı. Bunnan tısqarı, Qońırat soda zavodı hám "ÓzXimiyasanaat"
kompleksi de investiciyalıq joybarlar sheńberinde qurıldı.
5
Sultanov B., Mirzaev K. Ener
ǵetika sektori ǵa investiciyalar: muammolar va istiqbollar. -
Tashkent: ÓzME, 2022
20

Elektr enerǵetikası tarawında da iri investiciyalıq joybarlar ámel ǵe asırıldı.
Tashkent ÍES-2 hám Sırdárya TRESti modernızaciyalaw joybarları Yaponıyanıń
JICA (Japan International Cooperation A
ǵency) shólkeminiń kreditleri tiykarında
ámel
ǵe asırıldı. Bunnan tısqarı, Qarawılbazar hám Talimaran ıssılıq elektr
stanciyalarınıń quwatlılı
ǵın arttırıw, Talimarjan ıssılıq elektr stanciyasınıń jańa
blokların qurıw joybarları da ámel
ǵe asırıldı. Ǵ idroelektrostanciyalardı
rekonstrukciyalaw hám modernızaciyalaw boyınsha da investiciyalar tartıldı.
Qolaylı ener
ǵetika tarawında soń ǵı jılları Ózbekstan jedel pátlerde
rawajlanbaqta. 2021-jıldan baslap quyash hám samal ener
ǵiyası joybarları keń
kólemde ámel
ǵe asırılmaqta. BAÁ, Qıtay, Franciya hám basqa da mámleketlerdiń
iri kompaniyaları Ózbekstanda quyash elektr stanciyaların qurıw boyınsha
shártnamalar dúzdi. Jizzaq wálayatında
ǵı "Nur Nawayı" quyash elektr stanciyası
(100 MVt), Qashqadárya wálayatında
ǵı samal elektr stanciyası, sonday-aq,
Samarqand hám Nawayı wálayatlarında
ǵı quyash elektr stanciyaları usı joybarlar
qatarına kiredi. 2030-jıl
ǵa barıp qayta tikleniwshi ener ǵiya dárekleriniń ulıwma
elektr ener
ǵiyasında ǵı úlesin 25 procentke jetkeriw rejelestirilmekte hám onıń ushın
20 milliard dollardan aslam investiciya tartıw názerde tutıl
ǵan. Metallur ǵiya
sanaatında da iri investiciyalıq joybarlar ámel
ǵe asırıldı. "Ózmetkombinat" -
Ózbekstan metallur
ǵiya kombinatı - Bel ǵiyanıń "Arbed" kompaniyasınıń
qatnasıwında modernızaciyalandı hám óndiris quwatlıqları arttırıldı. Sonday-aq,
Almalıq kán-metallur
ǵiya kombinatı da sırt el investiciyaları tiykarında
modernızaciyalanıp, óndiris kólemi sezilerli dárejede arttırıldı. Nawayı kán-
metallur
ǵiya kombinatında altın islep shı ǵarıw da jańa texnolo ǵiyalar hám sırt el
investiciyalarınıń járdeminde zamana
ǵóy dáreje ǵe kóterildi.
Avtomobil qurılısı sanaatı - Ózbekstanda investiciyalıq joybarlardıń eń ayqın
úl
ǵilerinen biri. 1996-jili "ÓzDaewooAvto" kompaniyası - keyin ala " Ǵ M
Uzbekistan" atı menen jumıs alıp bar
ǵan, házir bolsa "Óz-ZAN" atı menen bel ǵili
bol
ǵan kompaniya dúzildi. Koreys Daewoo, keyin ala Ǵ eneral Motors penen
bir
ǵelikte Asaka qalasında zamana ǵóy avtomobil islep shı ǵarıw zavodı qurıldı. Bul
zavodta islep shı
ǵarıl ǵan avtomobiller tek ǵana Oraylıq Aziya emes, al Rossiya,
21

Ukraina, Ázerbayjan hám basqa da mámleketlerǵe eksport etildi. Soń ǵı jılları "Óz-
ZAN" zavodında "Cobalt," "Malibu," "Equinox," "Tracker" modellerin islep
shı
ǵarıw da baslandı hám jańa investiciyalar tiykarında óndiris quwatlıqları
arttırıldı.
Toqımashılıq hám jeńil sanaat tarawı da iri investiciyalıq joybarlar ushın
áhmiyetli ba
ǵdar boldı. Naman ǵan, Fer ǵana, Ándijan, Buxara, Xorezm
wálayatlarında sırt el investiciyalarınıń járdeminde qurıl
ǵan júzle ǵen toqımashılıq
kárxanaları iske qosıldı. Sırt el investiciyaları tiykarında islep shı
ǵarıl ǵan paxta-
toqımashılıq ónimleriniń eksport kólemi keskin arttı. Usı tárizde sanaat hám
ener
ǵetika tarawında ǵı investiciyalıq joybarlar Ózbekstan ekonomikasın sapa
ja
ǵınan jańa basqıshqa kóterdi.
2.2. Awıl xojalı
ǵ?ı hám infrastruktura tarawında ǵ?ı investiciya joybarları.
Awıl xojalı
ǵı Ózbekstan ekonomikasında áhmiyetli orın iyelep, xalıqtıń úlken
bólimi usi taraw menen bánt.
Ǵárezsizlik jıllarında awıl xojalı ǵın modernızaciyalaw,
onı zamana
ǵóy texnolo ǵiyalar menen támiyinlew hám a ǵrosanaat kompleksine sırt
el investiciyaların tartıw boyınsha izbe-iz siyasat alıp barıldı. Bul siyasat paxta
monopoliyasınan waz keship, awıl xojalı
ǵın diversifikaciyalaw ǵa qaratıldı. Awıl
xojalı
ǵında dáslep jer qatnasıqların reformalaw hám fermer xojalıqları sistemasın
qáliplestiriw tiykar
ǵı wazıypa boldı. Fermerlik háreketiniń rawajlanıwı menen bir ǵe
óndiris procesine investiciyalar tartıldı. Zamana
ǵóy awıl xojalı ǵı texnikaları,
suw
ǵarıw úskeneleri hám joqarı ónimdarlı tuqımlar en ǵizildi. Bul bolsa ónimdarlıqtı
arttırıw hám óndiris kólemin keńeytiw
ǵe xızmet etti.
Suw
ǵarıw sistemaların modernızaciyalaw áhmiyetli investiciya ba ǵdarına
aylandı. Jańa kanallar, nasos stanciyaları hám suw bólistiriw sistemaları qurıldı.
Tamshılatıp suw
ǵarıw hám suwdı únemleytu ǵın texnolo ǵiyalar en ǵizildi. Bul ilajlar
suw resurslarınan nátiyjeli paydalanıw hám awıl xojalı
ǵı óndirisiniń turaqlılı ǵın
támiyinledi.
Awıl xojalı
ǵı ónimlerin qayta islew tarawında da investiciyalıq joybarlar
ámel
ǵe asırıldı. Miywe-ovoshlardı qayta islew, saqlaw hám eksportqa tayarlaw
22

ushın zamanaǵóy kárxanalar shólkemlestirildi. Suwıtqısh qoymaxanalar, lo ǵistika
orayları hám qadaqlaw liniyaları qurıldı. Bul ónimlerdiń sapasın saqlaw hám eksport
kólemin arttırıw imkaniyatın berdi. Sharwashılıq tarma
ǵında investiciyalar arqalı
jańa fermalar shólkemlestirildi hám barları modernızaciyalandı. Zamana
ǵóy ba ǵıw
texnolo
ǵiyaları, násilshilik jumısları hám veterinariya xızmetleri rawajlandırıldı.
Nátiyjede
ǵósh, sút hám basqa da ónimler islep shı ǵarıw kólemi arttı.
Infrastruktura tarawında
ǵı investiciyalıq joybarlar ekonomikalıq jumıstı
qollap-quwatlaw
ǵa xızmet etti. Transport infrastrukturası rawajlandırılıp, avtomobil
jolları, temir jollar hám kópirler qurıldı. Jańa lo
ǵistika orayları shólkemlestirildi, bul
bolsa júk tasıw hám sawda processlerin jedellestirdi.Ener
ǵetika infrastrukturası da
jetilistirildi. Elektr tarmaqları hám podstanciyalar modernızaciyalandı, jańa ener
ǵiya
quwatlıqları iske qosıldı. Awıllıq aymaqlarda elektr támiynatı jaqsılandı hám
óndirislik jumıstı keńeytiw imkaniyatı jaratıldı. Baylanıs hám kommunikaciya
infrastrukturasınıń rawajlanıwı da investiciya siyasatınıń áhmiyetli bóle
ǵi boldı.
Internet tarmaqları keńeytildi, telekommunikaciya xızmetleri jaqsılandı. Bul biznes
júr
ǵiziw, málimleme almasıw hám xızmet kórsetiw sapasın arttırdı.Turaq jay hám
sociallıq infrastruktura joybarları arqalı xalıqtıń turmıs sharayatı jaqsılandı. Awıllıq
jerlerde jańa turaq jaylar, mektepler, emlewxanalar hám basqa da sociallıq obyektler
qurıldı. Bul aymaqlarda jasaw sapasın arttırıw
ǵa xızmet etti.
Paxta sanaatı uzaq jillar Ózbekistan awıl xojalı
ǵının tiykarın qurap keldi.
Dáslepki jıllarda paxta klasterlerine sırt el investiciyaların tartıw jedel ámel
ǵe
asırıldı. Túrk, Qıtay, Koreya, Hindstan kompaniyaları Ózbekstanda
ǵı paxta-
toqımashılıq hám paxta tazalaw zavodlarına investiciya kir
ǵizdi. Keyin ala húkimet
siyasatı paxta jetistiriwden ovosh, miyweli ba
ǵlar, ǵarbiz hám qawin,
júzim
ǵershilik, sharwashılıq hám qusshılıqqa investiciya tartıw ǵa burila basladı.
Qusshılıq hám sharwashılıq tarawında iri investiciyalıq joybarlar ámel
ǵe
asırıldı.
Ǵ ollandiya, Ǵ ermaniya, Franciya, Braziliya kompaniyaları Ózbekstanda ǵı
qusshılıq hám sharwashılıq fermer xojalıqların zamana
ǵóy texnolo ǵiyalar menen
úskenelew, selekciya jumısları hám veterinariya xızmetin kórsetiwde bir
ǵe islesti.
Nátiyjede
ǵósh hám sút ónimlerin islep shı ǵarıw kólemi sezilerli dárejede arttı.
23

"UzKumus," "Sarbon" sıyaqlı jerǵilikli brendler zamana ǵóy sırt el investiciyaları
járdeminde rawajlandı. 6
Ba
ǵshılıq, júzim ǵershilik hám ovosh jetistiriw tarawında da sırt el
investiciyaları áhmiyetli rol oynadı. Samarqand, Fer
ǵana, Qashqadárya,
Surxandárya wálayatlarında zamana
ǵóy ba ǵlar qurıldı, ıssıxana xojalıqları
shólkemlestirildi. Izrail, Niderlandiya, Ispaniya kompaniyaları tamshılatıp suw
ǵarıw
texnolo
ǵiyaları, zamana ǵóy qadaqlaw hám saqlaw infrastrukturasın Ózbekstan ǵa
alıp keldi. Bul investiciyalar miywe-ovosh eksportın arttırıw
ǵa tikkeley úles qostı.
Suw
ǵarıw infrastrukturasına investiciyalar Ózbekstan awıl xojalı ǵı ushın
o
ǵada úlken áhmiyetke iye boldı. Ámiwdárya hám Sırdárya basseynlerinde
suw
ǵarıw sistemaların modernızaciyalaw, kanal hám suw imaratların ońlaw hám
keńeytiw boyınsha iri joybarlar ámel
ǵe asırıldı. Xalıqaralıq joybarlar sheńberinde,
sonıń ishinde, Aziya rawajlanıw banki (ADB), Jáhán banki hám Islam rawajlanıw
bankiniń kreditleri járdeminde mıńla
ǵan kilometr salma hám kanallar ońlandı, suw
saqla
ǵısh hám nasos stanciyaları modernızaciyalandı.
Transport infrastrukturası tarawında Ózbekstan
ǵárezsizlik jıllarında úlken
investiciyalıq joybarlardı ámel
ǵe asırdı. Temir jol tarawında ǵı eń áhmiyetli joybar -
An
ǵren-Pop temir jol koridorınıń qurılısı boldı. Bul 123 km uzınlıqta ǵı jol hám 19,2
km uzınlıqta
ǵı Qamchiq ótkeli arqalı ótetu ǵın tunnel 2016-jılı qurıp pitkerildi.
Joybar
ǵa 1,7 mlrd. dollar investiciya kir ǵizildi hám ol Fer ǵana oypatlı ǵın Tashkent
penen tikkeley temir jol arqalı baylanıstırıp, re
ǵion ekonomikasına unamlı tásir
kórsetti.
Tez júretu
ǵın temir jol háreketine Ózbekstan Oraylıq Aziyada birinshi bolıp
ótti. 2011-jili Tashkent-Samarqand tezjúrer temir jol koridorı iske túsirildi. Keyin
ala Samarqand-Qarshi hám Tashkent-An
ǵren koridorları da qurıldı. Bul joybarlar ǵa
Yaponıya, Qıtay, Koreya kompaniyaları investiciya kir
ǵizdi hám zamana ǵóy
Afrosiyob poezdları satıp alındı. Tezjúrer temir jollar turizm hám biznes sayaxatları
ushın sharayat jaratıp, ekonomikalıq hám sociallıq jaqtan úlken nátiyje berdi.
6
Xoliqov T. Transport infratuzilmasi
ǵa investiciyalar va ularnin ǵ samaradorli ǵini baholash
metodolo
ǵiyasi. - Tashkent: TMI, 2022
24

Aviaciya tarawında da iri investiciyalıq joybarlar ámelǵe asırıldı. Tashkent
xalıqaralıq aeroportında jańa terminal qurılısı (2018-jıl), Samarqand xalıqaralıq
aeroportınıń keńeytiliwi hám modernızaciyalanıwı, sonday-aq, Naman
ǵan, Buxara,
Úr
ǵensh aeroportlarınıń ońlanıwı investiciyalıq joybarlar sheńberinde ámel ǵe
asırıldı. 2023-jılı Tashkentte Jańa Ózbekstan aeroportınıń qurılısı baslandı - bul
joybar
ǵa 2 mlrd. dollardan aslam investiciya jumsaw rejelestiril ǵen hám ol
Ózbekstan aviaciya infrastrukturasında
ǵı eń iri joybar esaplanadı.
Jol qurılısı tarawında da investiciyalar jedel ámel
ǵe asırıldı. Tashkent-
Samarqand-Buxara-Nókis, Tashkent-Fer
ǵana, Tashkent-Termiz sıyaqlı ma ǵistral
jollardı qurıw hám rekonstrukciyalaw boyınsha iri joybarlar ámel
ǵe asırıldı. Qıtay,
Qubla Koreya, Rossiya, Túrkiya hám Islam rawajlanıw bankleriniń kreditleri jáne
sırt el kompaniyalarınıń investiciyası járdeminde mıńla
ǵan kilometr jańa jollar
qurıldı hám ońlandı. Qala ishki jolları hám kópirlerdi qurıwda da investiciyalar jedel
tartıldı.
Kommunallıq infrastruktura tarawında ishimlik suwı támiynatı sistemaların
modernızaciyalaw boyınsha iri joybarlar ámel
ǵe asırıldı. Qala hám awıllıq jerlerde
ishimlik suwı támiynatın jaqsılaw ushın Jáhán banki, ADB, AIIB, Islam rawajlanıw
bankiniń kreditleri tartıldı. Kanalizaciya sistemaların rawajlandırıw hám tazalaw
imaratların qurıw boyınsha da investiciyalar qaratıldı. Bunnan tısqarı, ıssılıq
támiynatı sistemaların modernızaciyalaw hám
ǵaz támiynatı sistemasın keńeytiw
boyınsha da úlken jumıslar orınlandı.
2.3. Sociallıq taraw hám innovaciyalar tarawında
ǵ?ı investiciya joybarları.
Bilimlendiriw sistemasında ámel
ǵe asırıl ǵan investiciyalıq joybarlar jańa
mektepler, kolledjler hám joqarı bilimlendiriw mákemelerin qurıw jáne barların
rekonstrukciyalaw
ǵa ba ǵdarlandı. Oqıw imaratları zamana ǵóy úskeneler menen
támiyinlendi, laboratoriyalar hám málimleme texnolo
ǵiyaları infrastrukturası
rawajlandırıldı. Bilimlendiriwdiń sapasın arttırıw maqsetinde sanlı texnolo
ǵiyalar
en
ǵizildi hám aralıqtan bilimlendiriw imkaniyatları keńeytildi.
25

Densawlıqtı saqlaw tarawında investiciyalıq joybarlar medicina mákemelerin
modernızaciyalaw, jańa emlewxanalar hám poliklinikalar qurıwǵa qaratıldı.
Zamana
ǵóy dia ǵnostika hám emlew úskeneleri en ǵizildi, joqarı texnolo ǵiyalı
medicinalıq xızmetler kórsetiw imkaniyatı jaratıldı. Medicina xızmetkerleriniń
mamanlı
ǵın arttırıw hám xızmet kórsetiwdiń sapasın jaqsılaw ǵa ayrıqsha itibar
qaratıldı.Mádeniyat hám sport tarawlarında da investiciyalıq joybarlar ámel
ǵe
asırıldı. Mádeniyat orayları, teatrlar, muzeyler hám sport obyektleri qurıldı jáne
rekonstrukciyalandı. Bul obyektler xalıqtıń bos waqtın mazmunlı shólkemlestiriw
hám salamat turmıs tárizin rawajlandırıw
ǵa xızmet etti.
Turaq jay qurılısı hám kommunallıq xızmetler sisteması sociallıq tarawdıń
áhmiyetli ba
ǵdarı sıpatında rawajlandırıldı. Zamana ǵóy turaq jay massivleri qurıldı,
ishimlik suwı,
ǵaz hám elektr támiynatı jaqsılandı. Kommunallıq infrastrukturanı
modernızaciyalaw arqalı xalıqqa xızmet kórsetiw sapası arttırıldı.Innovaciyalar
tarawında investiciyalıq joybarlar ilim hám texnolo
ǵiyalardı rawajlandırıw ǵa
qaratıldı. Ilimiy-izertlew institutlarınıń jumısı qollap-quwatlandı, jańa innovaciyalıq
oraylar hám texnoparkler shólkemlestirildi. Zamana
ǵóy texnolo ǵiyalardı óndiriske
en
ǵiziw arqalı ekonomikanıń báseki ǵe shıdamlılı ǵı arttırıldı.
Málimleme texnolo
ǵiyaları tarawında investiciyalar arqalı sanlı infrastruktura
keńeytildi. Internet tarmaqları rawajlandırıldı, elektron xızmetler sisteması en
ǵizildi
hám IT tarawında jańa kárxanalar shólkemlestirildi. Sanlı ekonomika elementleriniń
keńnen en
ǵiziliwi nátiyjesinde biznes processleri ápiwayılastırıldı.Startap
joybarların qollap-quwatlaw innovaciyalıq rawajlanıwdıń áhmiyetli ba
ǵdarına
aylandı. Jas isbilermenler ushın finanslıq hám shólkemlestiriwshilik járdem
mexanızmleri jaratıldı. Innovaciyalıq ideyalardı ámel
ǵe asırıw ushın ǵrantlar,
investiciyalar hám biznes inkubatorlardıń jumısı jol
ǵa qoyıldı.Ener ǵiya únemlewshi
hám ekolo
ǵiyalıq taza texnolo ǵiyalardı en ǵiziw de investiciya siyasatınıń áhmiyetli
bóle
ǵi bolıp esaplanadı. "Jasıl ekonomika" principleri tiykarında joybarlar ámel ǵe
asırılıp, qorsha
ǵan ortalıqtı qor ǵaw ǵa qaratıl ǵan ilajlar kúsheytildi. 7
7
Bekmurodov A. Erkin iqtisodiy zonalar: jahon tajribasi va Ózbekiston amaliyoti. - Tashkent:
"Akademiya," 2020
26

Sociallıq taraw - bilimlendiriw, densawlıqtı saqlaw, turizm hám mádeniyat -
Ózbekstanda investiciyalardıń áhmiyetli baǵdarına aylandı. Ásirese 2017-jıldan
baslap sociallıq taraw
ǵa sırt el hám ishki investiciyalardı tartıw sezilerli dárejede
kúsheydi. Bul tarawda
ǵı investiciyalar insan kapitalın rawajlandırıw, xalıqtıń turmıs
dárejesin jaqsılaw hám ekonomikalıq rawajlanıwdıń turaqlı tiykarların
bekkemlew
ǵe xızmet etti. Bilimlendiriw tarawına sırt el investiciyaları hám bir ǵe
islesiw joybarları keń kólemde en
ǵizildi. Bir qatar sırt el universitetleriniń
Ózbekstanda
ǵı filialları ashıldı - Websterdiń Ózbekstan filialları, Torino politexnika
universiteti, Incheon universiteti, Sin
ǵapur menedjment universitetiniń filialları - bul
bir
ǵe islesiw joybarları bilimlendiriwdiń sapasın jaqsılaw hám xalıqaralıq
standartlardı en
ǵiziw ǵe imkaniyat berdi. Bul joqarı oqıw orınları tek ǵana sırt el
investiciyaları esabınan qurılmay, al óziniń oqıw ba
ǵdarlamaları arqalı mámleketke
zamana
ǵóy bilim hám texnolo ǵiyalardı alıp keldi.
Mektepke shekem
ǵi bilimlendiriw tarawına da iri investiciyalar qaratıldı.
2017-jıldan baslap mektepke shekem
ǵi bilimlendiriw mákemeleri tarma ǵın
keńeytiw boyınsha keń kólemli ba
ǵdarlama ámel ǵe asırıldı. Mámleketlik hám jeke
menshik investiciyalar tiykarında mıńla
ǵan jańa baqshalar qurıldı hám barları
rekonstrukciyalandı. Xalıqaralıq shólkemler - UNICEF, Jáhán banki, ADB -
mektepke shekem
ǵi bilimlendiriw joybarların qollap-quwatladı. Nátiyjede qamtıp
alıw kórsetkishleri sezilerli dárejede arttı.
Densawlıqtı saqlaw tarawında Ózbekstan
ǵárezsizlik jıllarında úlken
investiciyalıq joybarlardı ámel
ǵe asırdı. Respublikalıq qáni ǵelestiril ǵen medicina
orayları - júrek, onkolo
ǵiya, nevrolo ǵiya, endokrinolo ǵiya hám basqa da tarawlar
boyınsha - iri investiciyalıq joybarlar tiykarında qurıldı hám zamana
ǵóy medicinalıq
úskeneler menen támiyinlendi. Wálayat hám rayon dárejesinde
ǵi emlewxana hám
poliklinikalardı rekonstrukciyalaw jáne úskenelew boyınsha ba
ǵdarlamalar ADB,
Jáhán banki, AIIB kreditleriniń járdeminde ámel
ǵe asırıldı.
Jeke menshik medicina sektorı da sırt el investiciyaları járdeminde rawajlana
basladı. Túrkiya, Qıtay, Koreya, Rossiya medicina kompaniyaları Ózbekstanda
klinikalar ashtı hám zamana
ǵóy medicinalıq xızmetler kórsetiwdi jol ǵa qoydı.
27

Medicinalıq úskeneler hám dári-dármaq tarawında da óndiris joybarları ámelǵe
asırıldı - "Pharmstandart Ózbekstan," "Akrikhin Ózbekstan" hám basqa da
kárxanalar dári quralların islep shı
ǵarıwdı basladı.
Turizm tarawında Ózbekstan 2017-jıldan baslap iri investiciyalıq joybarlardı
ámel
ǵe asırmaqta. Samarqand, Buxara, Xiywa, Shahrisabz sıyaqlı tariyxıy qalalar
hám olarda
ǵı mádeniy miyras obyektleri átirapında zamana ǵóy miymanxana hám
turizm infrastrukturası qurılmaqta. Marriott, Hilton, Hyatt, Wyndham, Radisson
sıyaqlı xalıqaralıq miymanxana tarmaqları Ózbekstan
ǵa kirip keldi hám iri
miymanxanalar qurdı. Samarqandta qurıl
ǵan Marakanda turizm kompleksi,
Tashkentte
ǵi Silk Road Samarkand yamasa Hayot Re ǵency - usı dáwirdiń iri
investiciyalıq joybarları sıpatında ayrıqsha atap ótiledi.
Sanlı ekonomika hám IT tarawında
ǵı investiciyalıq joybarlar Ózbekstan ushın
jańa dáwir baslan
ǵanın ańlatadı. 2019-jılı shólkemlestiril ǵen IT-Park tez arada
mámlekette
ǵi eń tartımlı investiciya maydanshasına aylandı. 2024-jıl ǵa kelip IT-
Parkte 3000 nan aslam kompaniya jumıs alıp barıp, olardıń arasında Microsoft,
Ǵ
oo ǵle, SAP, Samsun ǵ, Huawei sıyaqlı xalıqaralıq texnolo ǵiya ǵiǵantları da bar.
IT-Park rezidentleri salıq jeńilliklerinen paydalanıp, IT-ónim hám xızmetlerdi
eksport etpekte.
Jasalma intellekt, blokcheyn, fintech hám basqa da zamana
ǵóy texnolo ǵiyalar
tarawında
ǵı startap ekosistemaları Ózbekstanda qáliplesıp, sırt el venchur kapitalın
tartpaqta. "UzCard," "Click," "Payme" sıyaqlı jer
ǵilikli fintech kompaniyaları sırt el
investiciyaları járdeminde rawajlanıp, finanslıq inklyuziyanı támiyinlemekte. Sanlı
húkimet (e-
ǵovernment) sistemasın rawajlandırıw ushın Qubla Koreya, Estonıya
hám basqa da mámleketlerdiń tájiriybesi hám investiciyaları tartıldı.
Arnawlı ekonomikalıq hám erkin ekonomikalıq zonalar investiciyalıq
joybarlardı ámel
ǵe asırıwdıń nátiyjeli platforması bolıp xızmet etti. "Nawayı" erkin
industrial-ekonomikalıq zonası - házir
ǵi kúnde Ózbekstanda ǵı eń iri erkin
ekonomikalıq zona - lo
ǵistika orayı sıpatında jedel rawajlanbaqta. Bul zonada
Koreya, Qıtay, Yaponıya hám basqa da mámleketlerdiń kompaniyaları jumıs alıp
barıp,
ǵlobal támiynat shınjırlarına qosılmaqta. Jizzaq arnawlı industrial zonasında
28

farmacevtika, elektronıka hám basqa da joqarı texnoloǵiyalı ónimler islep
shı
ǵarılmaqta.
Sport hám mádeniyat tarawında da investiciyalıq joybarlar ámel
ǵe asırıldı.
Olimpiada qalashası (Tashkent), zamana
ǵóy sport obyektleri, kóp funkciyalı sport
kompleksleriniń qurılısı usı taraw
ǵa ba ǵdarlan ǵan investiciyalardıń kórinisi bolıp
esaplanadı. Sonday-aq, Samarqandta qurıl
ǵan "Ózbekstan" muzıkalı teatrı,
Tashkentte
ǵi Jańa Ózbekstan ba ǵı hám basqa da mádeniy obyektler mámleketlik
hám sırt el investiciyaları tiykarında qurıldı. 8
8
Kalandarov O. Ózbekistonda so
ǵliqni saqlash sohasi ǵa investiciyalar: muammolar va
istiqbollar. - Tashkent: TTA, 2022
29

Juwmaq
Ózbekstan ǵárezsizlik jıllarında ámel ǵe asırıl ǵan investiciyalıq joybarlardı
tallaw tómende
ǵi áhmiyetli juwmaqlardı shı ǵarıw ǵa imkaniyat beredi.
Birinshiden, Ózbekstan
ǵárezsizlikke eriskennen soń, investiciyalıq ortalıqtı
qáliplestiriw hám sırt el investiciyaların tartıwdıń puqta huqıqıy hám institucionallıq
tiykarların jarattı. 1994-jılda
ǵı "Shet el investiciyaları haqqında" ǵı nızamnan baslap,
eki tárepleme investiciyalardı qor
ǵaw shártnamalarına shekem - barlıq bul
nızamshılıq bazası investorsız ekonomikalıq rawajlanıwdı támiyinlep berdi.
Ekinshiden, Ózbekstanda sırt el investiciyaların tartıwdıń nátiyjeli
mexanızmleri islep shı
ǵıldı hám en ǵizildi. Erkin ekonomikalıq zonalar, arnawlı
sanaat zonaları, texnoparkler, "Bir ayna" principi, salıq jeńillikleri hám basqa da
xoshametlew quralları investorlar ushın qolaylı ortalıq jaratıp, mámleketke sırt el
kapitalınıń a
ǵımın támiyinledi.
Úshinshiden, 2017-jıldan baslap ámel
ǵe asırıl ǵan túpkilikli reformalar -
valyutanı liberallastırıw, salıq reforması, hákimshilik tosqınlıqlardı azaytıw,
menshiklestiriw procesin kúsheytiw - Ózbekstannıń investiciyalıq tartımlılı
ǵın
sezilerli dárejede arttırdı hám sırt el investiciyaları a
ǵımında tariyxıy jańa joqarı
kórsetkishler
ǵe erisiw imkaniyatın berdi.
Tórtinshiden, sanaat hám ener
ǵetika tarawında ǵı investiciyalıq joybarlar
Ózbekstan ekonomikasın sapa ja
ǵınan jańa basqıshqa kóterdi. Neft- ǵaz sanaatı, ǵaz-
ximiya kompleksleri, elektr ener
ǵetikası, avtomobil qurılısı hám toqımashılıq
tarawında
ǵı iri joybarlar mámlekette óndiris potencialın arttırıp, eksport
imkaniyatların keńeytti. Sonıń ishinde, Ústirt hám Sur
ǵil ǵaz-ximiya kompleksleri,
"
Ǵ M Uzbekistan" avtomobil zavodı bul tarawda ǵı ayqın mısallar sıpatında ayrıqsha
atap ótiledi.
Besinshiden, awıl xojalı
ǵı hám infrastruktura tarawında ǵı investiciyalıq
joybarlar mámlekettiń ekonomikalıq baylanıslılı
ǵın bekkemlep, túrli re ǵionlardıń
ekonomikalıq potencialın ashıw
ǵa járdem berdi. An ǵren-Pop temir jol tunneli,
Tashkent-Samarqand tezjúrer temir jolı, jańa aeroportlar hám ma
ǵistral jollardıń
30

qurılısı, suw támiynatı hám kommunallıq infrastrukturanı modernızaciyalaw
joybarları bul tarawdaǵı investiciyalardıń áhmiyetin dálilleydi.
Altınshıdan, sociallıq taraw - bilimlendiriw, densawlıqtı saqlaw, turizm hám
sanlı ekonomika - keyin
ǵi jıllarda investiciyalar ushın jańa hám perspektivalı
ba
ǵdar ǵa aylandı. Xalıqaralıq universitetlerdiń filialları ashıldı, jeke menshik
medicina klinikaları rawajlandı, xalıqaralıq miymanxana tarmaqları kirdi, IT-Park
hám texnoparkler bolsa Ózbekstannıń sanlı ekonomikada
ǵı ornın bekkemledi.
Ulıwma al
ǵanda, Ózbekstan ǵárezsizlik jıllarında investiciya tarawında úlken
jol basıp ótti. Dáslepki jıllarda
ǵı sheklen ǵen kapital a ǵımınan baslap, házir ǵi kún ǵe
kelip jılına milliardlap dollar sırt el investiciyaları tartılatu
ǵın mámleketke aylanıw -
bul Ózbekstan ekonomikalıq siyasatınıń úlken jetiskenli
ǵi bolıp esaplanadı.
Investiciyalıq joybarlardıń tabıslı ámel
ǵe asırılıwı tek ǵana ekonomikalıq
kórsetkishlerde emes, al xalıqtıń turmıs dárejesi hám jumıs orınların jaratıwda da óz
kórinisin taptı.
Keleshekte investiciyalıq ortalıqtı jáne de jaqsılaw, jeke menshik sektordı
kúsheytiw, joqarı texnolo
ǵiyalı hám innovaciyalıq tarmaqlar ǵa investiciyalardı
tartıw, re
ǵionallıq teńsalmaqlılıqlardı azaytıw Ózbekstan investiciyalıq siyasatınıń
tiykar
ǵı wazıypaları bolıp qalmaqta. Turaqlı, ashıq-aydın hám boljaw múmkin
bol
ǵan investiciyalıq ortalıqtı támiyinlew mámleket ekonomikasınıń uzaq múddetli
turaqlı rawajlanıwınıń kepili bolıp esaplanadı.
31

PAYDALANILG?AN ÁDEBIYATLAR.
1. Ózbekstan Respublikasınıń "Shet el investiciyaları haqqında"
ǵı Nızamı. -
Tashkent, 1994.
2. Ózbekstan Respublikasınıń "Investiciya iskerli
ǵi haqqında" ǵı Nızamı. - Tashkent,
1998, 2020 (jańa redakciyası).
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń "Ózbekstan Respublikasın bunnan bılay da
rawajlandırıw boyınsha Háreketler strate
ǵiyası haqqında" ǵı Pármanı. - 2017-jıl 7-
fevral, PF-4947-san.
4. Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń "2022-2026-jıllar
ǵa mólsherlen ǵen Jańa
Ózbekstannıń rawajlanıw strate
ǵiyası haqqında" ǵı Pármanı. - 2022-jıl 28-yanvar.
5. Ózbekstan Respublikası Mámleketlik statistika komiteti. Rásmiy statistikalıq
ma
ǵlıwmatlar toplamı. - Tashkent, 2022.
Investiciyalar hám sırtqı sawda ministrli
ǵi. Ózbekstan ǵa sırt el investiciyaları
haqqında esabat. - Tashkent, 2022.
7. Xolmatov I., Er
ǵashev O. Ózbekistonda investiciya muhitini shakllantirish va
rivojlantirish. - Tashkent: "Fan va texnolo
ǵiya," 2021.
8. Yusupov A., Karimov B. Xorijiy investiciyalar va iqtisodiy wsish: Ózbekiston
tajribasi. - Tashkent: "Ózbekiston," 2022.
Rashidova M. Mustaqillik yillarida Ózbekiston iqtisodiyotinin
ǵ rivojlanish
tendensiyalari. - Tashkent: TDIU baspası, 2021.
10. Bekmurodov A. Erkin iqtisodiy zonalar: jahon tajribasi va Ózbekiston amaliyoti.
- Tashkent: "Akademiya," 2020.
11. Sultanov B., Mirzaev K. Ener
ǵetika sektori ǵa investiciyalar: muammolar va
istiqbollar. - Tashkent: ÓzME, 2022.
12. Ibra
ǵimov J. Ózbekistonda qishloq xwjali ǵiǵa investiciyalar va ularnin ǵ
samaradorli
ǵi. - Tashkent: TDIU, 2023.
13. Nazarov N. Raqamli iqtisodiyot va IT-sektor: Ózbekistonda yan
ǵi investiciya
imkonıyatlari. - Tashkent: TATU, 2023.
32

14. Jáhán banki. Ózbekstan ekonomikalıq xabarı. - Tashkent, 2022.
15. Aziya rawajlanıw banki. Ózbekstan Mámleketlik esabatı. - Tashkent, 2022.
XVF. Ózbekstan IV-statya Másláhátlesiw esabatı. - Tashkent, 2022.
17. UNCTAD. World Investment Report 2023: Investinǵ in Sustainable Ener ǵy for
All. - Tashkent, 2022.
18. EBRD. Transition Report 2022-2023: Business Unusual. - Tashkent, 2022.
19. Moody's Investors Service. Ózbekstan krediti analizi esabı. - Tashkent, 2022.
20. Xoliqov T. Transport infratuzilmasi
ǵa investiciyalar va ularnin ǵ samaradorli ǵini
baholash metodolo
ǵiyasi. - Tashkent: TMI, 2022.
21. Órinov D. Ózbekistonda turizm sohasi
ǵa investiciyalarnin ǵ rivojlanish
tendensiyalari. - Samarqand: SamDU, 2023.
22. Abdullaeva
Ǵ . Investiciya proceslerinde mámleketlik-jeke menshik sheriklik:
teoriya hám ámeliyat. - Tashkent: TDIU, 2021.
23. Kalandarov O. Ózbekistonda so
ǵliqni saqlash sohasi ǵa investiciyalar:
muammolar va istiqbollar. - Tashkent: TTA, 2022.
24. www.investpro.uz - Ózbekstan Respublikası Investiciyalar hám sirtqi sawda
ministrli
ǵiniń rásmiy saytı.
25. www.stat.uz - Ózbekstan Respublikası Mámleketlik statistika komitetiniń
rásmiy saytı.
INNOVACIYALÍQ TEXNOLOGIYALAR UNIVERSITETI
33

Ekonomika tálim baǵdarı ____ kurs studenti __________________________________ kurs
jumısın qor
ǵaw boyınsha 2026 jıl «____» _____________ kún ǵi № _________ sanlı májilisiniń
P R O T O K O L I
Kurs jumısını ń atı _________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
Qatnasıwshılar:
Komissiya baslı ǵ
ı ____________________
A ǵ
zaları _____________________________________________________________________
Jumıs joybarı boyınsha:
Kurs jumısı basshısı ______________________
Kurs jumısı boyınsha tómende
ǵi materiallar usınıldı:
1. Jazılıwı hám hújjetlestiriliwi _________________________________________
2. Qor ǵ
aw waqtında ǵ ı bayanat __________________________________________
3. Beril
ǵen sorawlar ǵ a juwapları _________________________________________
4. Kurs jumısı basshısını ń juwma ǵ
ı ______________________________________
_____________________________________________________________________________
Kurs jumısın qor
ǵaǵannan keyin studentke tómende ǵi sorawlar berildi:
1. ___________________________________________________________________________
2. ___________________________________________________________________________
3. ___________________________________________________________________________
Komissiya sheshimi:
1. Student ________________________________________ kurs jumısın orınla
ǵan hám ____
baha
ǵa jaqla ǵan dep esaplansın.
Komissiya baslı
ǵı: ______________________
Komissiya a ǵ
zaları: ______________________
______________________
______________________
Xatker:__________________________
34

Купить

Похожие документы
c++ tilinde qáte jaǵdaylar menen islew (exceptions)
C++ da sikllar va interatsiya usullari.
Avtomaktab prava testlari javoblari bilan
Agros test
Strategik boshqaruvda kompyuter modellashtirish