Oziq-ovqat sanoatida axborot o‘lchov tizimlari va ularning ahamiyati - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	45.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Oziq-ovqat sanoatida axborot o‘lchov tizimlari va ularning ahamiyati

Купить

Oziq-ovqat sanoatida axborot o‘lchov tizimlari va ularning ahamiyati
MUNDARIJA:
Kirish…………………………………………………………………………... 3
I. BOB OZIQ-OVQAT SANOATIDA AXBOROT-O‘LCHOV
TIZIMLARI HAQIDA UMUMIY TUSHUNCHA
1.1 Axborot-o‘lchov tizimlarining mohiyati va turlari. 5
1.2 Oziq-ovqat ishlab chiqarishda axborot-o‘lchov tizimlarining qo‘llanilishi. 7
II. BOB OZIQ OVQAT SANOATI UCHUN YUQORI ANIQLIK
O'LCHASH USKUNALARI
2.1Oziq-ovqat sanoatida weSCAN 3000/5000 va weSCAN 7000 skanerlari
2.2 Volumetrik jismlarning ta'rifi 9
2.3 Manipulyatorlar bilan yotqizish
2.4 Zichlikni aniqlash
2.5Yog 'qatlamini aniqlash 11
III. BOB O‘ZBEKISTON OZIQ-OVQAT SANOATIDA AXBOROT-
O‘LCHOV TIZIMLARINING HOLATI VA ISTIQBOLLARI
3.1 O‘zbekistonda axborot-o‘lchov tizimlarining joriy holati. 15
3.2 Rivojlanish istiqbollari va davlat dasturlari.
3.3 Mahalliy ishlab chiqarishning raqobatbardoshligini oshirishda axborot-
o‘lchov tizimlarining roli. 18
21
III. Xulosa……………………………………………………………………… 24
IV. Foydalanilgan adabiyotlar………………………………………………… 26

Kirish
Bugungi kunda oziq-ovqat sanoati jamiyat taraqqiyotining ajralmas qismi
bo‘lib, insonlarning sog‘lom hayot kechirishida va iqtisodiy barqarorlikni
ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Oziq-ovqat mahsulotlarining sifati va
xavfsizligini ta’minlash, ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish hamda
resurslardan samarali foydalanish bugungi kun sanoatining dolzarb masalalaridan
biridir. Bu borada axborot-o‘lchov tizimlari muhim rol o‘ynaydi.
Axborot-o‘lchov tizimlari ishlab chiqarish jarayonlarining turli bosqichlarida
qo‘llanilib, xomashyo sifatini nazorat qilishdan tortib, tayyor mahsulotni
qadoqlashgacha bo‘lgan barcha jarayonlarni aniqlik va tezkorlik bilan
boshqarishga yordam beradi. Ushbu tizimlar yordamida ishlab chiqarishda aniqlik
darajasi oshadi, inson omiliga bog‘liq xatolar kamayadi va mahsulot sifatining
yuqori darajada bo‘lishi ta’minlanadi.
Oziq-ovqat sanoatida axborot-o‘lchov tizimlarining ahamiyati faqat sifatni
nazorat qilish bilan cheklanib qolmaydi. Ular resurslardan samarali foydalanishni
tashkil etish, energiya va xomashyo iste’molini optimallashtirish, ishlab chiqarish
jarayonlarini ekologik xavfsiz qilish kabi vazifalarni ham bajaradi. Shu sababli,
zamonaviy oziq-ovqat sanoati uchun axborot-o‘lchov tizimlarining mavjudligi va
samarali ishlashi ustuvor vazifalardan biri hisoblanadi.
Mazkur kurs ishida oziq-ovqat sanoatida axborot-o‘lchov tizimlarining
ahamiyati, ularning ishlash prinsiplari, qo‘llanilish sohalari va rivojlanish
istiqbollari o‘rganiladi. Shuningdek, O‘zbekiston oziq-ovqat sanoatida ushbu
tizimlarni joriy etish tajribasi va kelajakdagi imkoniyatlar ham tahlil qilinadi.
Mavzuning dolzarbligi va amaliy ahamiyati mazkur ishni bajarish uchun asosiy
omillardan biri sifatida tanlangan.
Kurs ishining maqsadi: Oziq-ovqat sanoatida axborot-o‘lchov
tizimlarining ahamiyatini aniqlash, ularning qo‘llanilish imkoniyatlarini o‘rganish
hamda O‘zbekiston sharoitida ushbu tizimlarni samarali joriy etish bo‘yicha
tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
3

Kurs ishining obekti: Oziq-ovqat sanoatida qo‘llanilayotgan zamonaviy
axborot-o‘lchov tizimlari va ularning ishlab chiqarish jarayonlariga ta’siri bilan
bog‘liq bo‘lgan masalalardir.
Kurs ishining dolzarbligi: Hozirgi kunda oziq-ovqat mahsulotlariga
bo‘lgan talab ortib borayotgani va iste’molchilar tomonidan mahsulot sifatiga
yuqori talab qo‘yilayotgani sababli, ishlab chiqarish jarayonlarida axborot-o‘lchov
tizimlaridan foydalanish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Axborot-o‘lchov tizimlari
nafaqat mahsulot sifatini ta’minlash, balki ishlab chiqarish samaradorligini
oshirish, resurslarni tejash va ekologik xavfsizlikni ta’minlashda ham muhim o‘rin
tutadi. Shu sababli, ushbu mavzuning dolzarbligi zamonaviy oziq-ovqat sanoati
rivojlanishidagi ustuvor yo‘nalishlar bilan bevosita bog‘liqdir.
Kurs ishining predmeti: Oziq-ovqat sanoatida axborot-o‘lchov
tizimlarining texnologik jarayonlarga integratsiyasi, ularning sifat nazorati va
ishlab chiqarish samaradorligini oshirishdagi roli hisoblanadi.
Kurs ishing hajmi: Ushbu Kurs ishi kirish, 3 ta bob, 7 ta reja, xulosa va
foydalanilgan adabiyotlar qismidan iborat.
4

I.BOB OZIQ-OVQAT SANOATIDA AXBOROT-O‘LCHOV TIZIMLARI
HAQIDA UMUMIY TUSHUNCHA
1.1 Axborot-o‘lchov tizimlarining mohiyati va turlari
Axborot-o‘lchov tizimlari (AO'T) – bu axborotni yig‘ish, qayta ishlash,
uzatish va saqlash vazifalarini bajaruvchi texnologik vositalar va usullar yig‘indisi.
Ular asosan fizik, kimyoviy, biologik yoki texnologik jarayonlarni nazorat qilish,
diagnostika qilish va boshqarishda qo‘llaniladi. Bunday tizimlar zamonaviy ishlab
chiqarishda, ilmiy tadqiqotlarda, tibbiyotda, transportda va boshqa ko‘plab
sohalarda muhim ahamiyatga ega.
Axborot-o‘lchov tizimlarining mohiyati. Axborot-o‘lchov tizimlari quyidagi
vazifalarni bajaradi:
O‘lchov – turli fizik yoki kimyoviy kattaliklarni aniqlash va ularning
qiymatlarini olish.
Axborot yig‘ish – o‘lchov natijalarini yozib olish va dastlabki qayta ishlash.
Ma’lumotlarni qayta ishlash – yig‘ilgan axborotni tahlil qilish, uning asosida
foydali xulosalar chiqarish va qaror qabul qilish uchun tayyorlash.
Uzatish va saqlash – axborotni masofaga uzatish va uzoq muddatga saqlash.
Boshqaruv – olingan ma’lumot asosida jarayonlarni avtomatlashtirilgan
boshqarish.
Axborot-o‘lchov tizimlarining turlari. AO'T turli belgilarga ko‘ra
tasniflanadi:
1. Qo‘llash sohasi bo‘yicha:
Ilmiy-texnik AO'T: ilmiy tadqiqotlarda qo‘llanadi.
Texnologik AO'T: ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarishda ishlatiladi.
Tibbiy A'T: diagnostika va davolash jarayonlarida qo‘llaniladi.
Transport A'T: harakatni boshqarish va xavfsizlikni ta’minlash uchun.
2. O‘lchov kattaligi bo‘yicha:
Fizik kattaliklar AO'T: masofa, harorat, bosim, tezlik va boshqa fizik
kattaliklarni o‘lchaydi.
5

Kimyoviy kattaliklar AO'T: modda konsentratsiyasi, pH darajasi, tarkib
tahlili.
Biologik kattaliklar AO'T: yurak urishi, qon bosimi, o‘pkalar faoliyati kabi
biologik parametrlarni o‘lchaydi.
3. Texnologik asosiga ko‘ra:
Analog AO'T: uzluksiz signallar bilan ishlaydi.
Raqamli (digital) AO'T: diskret (raqamli) ma’lumotlar bilan ishlaydi.
Aralash AO'T: analog va raqamli signallarni qayta ishlash imkoniyatiga ega.
4. Avtomatlashtirish darajasi bo‘yicha:
Qo‘lda boshqariladigan tizimlar: operator tomonidan boshqariladi.
Avtomatik tizimlar: mustaqil ishlaydi va qarorlarni avtomatik qabul qiladi.
Yarim avtomatik tizimlar: operator nazoratida avtomatlashtirilgan
funksiyalarni bajaradi.
5. Kompyuterga bog‘liqligi bo‘yicha:
Avtonom AO'T: kompyutersiz ishlaydi.
Kompyuterga bog‘liq AO'T: ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilishda
kompyuterlardan foydalanadi.
Axborot-o‘lchov tizimlarining asosiy komponentlari:
Sensorlar va o‘lchov asboblari: fizik yoki kimyoviy kattaliklarni sezib,
ulardan ma’lumotlarni yig‘adi.
Ma’lumotlarni qayta ishlash bloklari: yig‘ilgan axborotni tahlil va qayta
ishlash uchun dasturlarni o‘z ichiga oladi.
Axborot uzatish vositalari: masofadagi ma’lumotlarni uzatish uchun aloqa
kanallari (Wi-Fi, Bluetooth, optik tolalar va h.k.).
Ma’lumotlarni ko‘rish qurilmalari: monitor, displey yoki boshqa interfeyslar
orqali ma’lumotlarni ko‘rsatadi.
Axborot-o‘lchov tizimlari zamonaviy texnologik jarayonlarda o‘zining
aniqligi, tezkorligi va ishonchliligi bilan katta ahamiyat kasb etadi. Bu tizimlarning
rivojlanishi sun’iy intellekt, IoT (Internet of Things) va katta ma’lumotlar (Big
Data) texnologiyalari bilan chambarchas bog‘liq.
6

1.2 Oziq-ovqat ishlab chiqarishda axborot-o‘lchov tizimlarining qo‘llanilishi
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda (AO'T)ning qo‘llanilishi yuqori aniqlik, sifat
nazorati va samaradorlikni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu
tizimlar oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish jarayonlarida turli bosqichlarda
qo‘llaniladi: xomashyo sifatini baholash, ishlab chiqarish jarayonini boshqarish,
tayyor mahsulotlarni nazorat qilish va xavfsizlik talablariga rioya qilish.
Oziq-ovqat sanoatida axborot-o‘lchov tizimlarining asosiy qo‘llanilishi:
1. Xomashyo sifatini baholash. Oziq-ovqat ishlab chiqarishda xomashyoning
sifatini nazorat qilish muhim ahamiyatga ega. Bu yerda AÖT quyidagicha
ishlatiladi: protein, yog‘, namlik, shakar yoki tuz darajasini aniqlash, zararli
mikroorganizmlar yoki patogenlarni aniqlash, rang, hidi va ta’mini tahlil qilish.
2. Jarayonni avtomatlashtirish va monitoring qilish. Ishlab chiqarish
jarayonida AO'T yordamida asosiy parametrlarni avtomatlashtirish va nazorat
qilish imkoniyati mavjud: pishirish, sterilizatsiya, sovutish jarayonlarida aniqlikni
ta’minlaydi, texnologik jarayonning uzluksizligini ta’minlaydi, fermentatsiya
jarayonida yoki ichimliklar ishlab chiqarishda ishlatiladi, mahsulotning sifat
ko‘rsatkichlarini boshqarish uchun.
3. Mahsulot sifatini nazorat qilish. Tayyor mahsulotning sifatini nazorat
qilish uchun AO'T quyidagilarni amalga oshiradi: Paketlangan mahsulotlarni
og‘irlik va hajm bo‘yicha nazorat qilish. tarkibdagi ingredientlarning belgilangan
me’yorga muvofiqligini aniqlash, maxsus optik skanerlash texnologiyalari
yordamida.
4. Xavfsizlik nazorati. Oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda AO'T
yordamida quyidagi jarayonlar amalga oshiriladi: mahsulot tarkibida zararli metall
zarralarini aniqlash, mahsulot tarkibidagi begona jism va qattiq moddalarning
mavjudligini aniqlash, bakteriyalar va boshqa zararli organizmlarni yo‘q qilish
uchun.
5. Izchil kuzatish (traceability) tizimi. Oziq-ovqat ishlab chiqarishda
mahsulotni ishlab chiqarishdan tortib, iste’molchiga yetib borishigacha bo‘lgan
jarayonni kuzatish zarur. AO'T orqali: Partiya raqami bo‘yicha kuzatuv. Saqlash va
8

tashish sharoitlarini nazorat qilish (masalan, sovutish zanjiri). Kuzatish uchun IoT
qurilmalari va sensorlardan foydalanish.
Qo‘llaniladigan zamonaviy texnologiyalar:
IoT (Internet of Things): Harorat, namlik va boshqa parametrlarni real vaqt
rejimida kuzatish imkonini beradi.
Sun’iy intellekt (AI): Qayta ishlash jarayonlarini optimallashtirish va
nuqsonlarni aniqlash.
Raqamli sensorlar: yuqori aniqlikdagi ma’lumotlarni yig‘adi.
Avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari (SCADA): butun texnologik
jarayonni bir tizimda boshqaradi.
AO'T qo‘llanilishining afzalliklari:
Ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi: inson omiliga bog‘liq xatoliklarni
kamaytiradi.
Sifatni ta’minlaydi: mahsulotlarning bir xil sifatini kafolatlaydi.
Me’yoriy talablarga muvofiqlikni ta’minlaydi: oziq-ovqat xavfsizligi va
standartlariga rioya qiladi.
Tezkor tahlil imkoniyati: real vaqt rejimida monitoring va boshqaruv.
Iqtisodiy samaradorlikni oshiradi: xomashyo va resurslardan oqilona
foydalanish imkonini beradi.
Oziq-ovqat sanoatida axborot-o‘lchov tizimlarini qo‘llash zamonaviy
raqobat muhitida sifat va samaradorlikni oshirishning muhim omillaridan biridir.
Bu tizimlar oziq-ovqat ishlab chiqarishni ekologik toza, xavfsiz va barqaror
qilishga yordam beradi.
9

II.BOB Oziq-ovqat sanoati uchun yuqori aniqlikdagi o'lchash uskunalari.
2.Oziq-ovqat sanoatida weSCAN 3000/5000 va weSCAN 7000 skanerlari
Hajmi, vazni, pozitsiyasi yoki tashqi ko'rinishi bo'ladimi, biz sizning
mahsulotingiz haqida hamma narsani juda jiddiy qabul qilamiz. Axir, qayta ishlash
jarayoni mahsulotingizga qanchalik aniq moslashtirilgan bo'lsa, butun ishlab
chiqarish jarayoni shunchalik tejamkor bo'ladi. Ayniqsa, quruq jambon kabi
pishlok yoki hayvonot mahsulotlarini ishlab chiqarishda o'lchash uskunalari
yo'qotishlar va hosildorlik kabi omillarga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Shu sababli,
oziq-ovqat sanoati sohasida optik o'lchash texnologiyalari va sanoat tasvirlari
bo'yicha o'zimizning maxsus vakolatli markazimiz bor, o'n yillik tajribaga ega
taxminan 30 nafar xodim. Bizning yuqori aniq va texnik jihatdan ilg'or
yechimlarimiz turli Weber mahsulotlarida, masalan, weSCAN 3000/5000 va w
eSCAN 7000 skanerlari. Oziq-ovqat sanoatida weSCAN 3000/5000 va weSCAN
7000 skanerlari qo‘llanilishiga oid qo‘shimcha ma’lumot:
Integratsiya imkoniyatlari
1. ERP tizimlari bilan integratsiya:
Ushbu skanerlardan olingan hujjatlar SAP, Oracle, yoki boshqa ERP
tizimlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yuklanishi mumkin.
Bu ishlab chiqarish, ta’minot zanjiri va ombor boshqaruvi jarayonlarini
raqamlashtirishni osonlashtiradi.
2. OCR (Optik belgi tanish) texnologiyasi:
10

Skanerlarda OCR funksiyasi mavjud bo‘lib, hujjatlardagi matnlarni raqamli
formatga aylantiradi.
Bu mahsulotning tarkibi, saqlash muddati va ishlab chiqarish sanasi kabi
ma’lumotlarni tezkor qidirish va tahlil qilishni ta’minlaydi.
Avtomatlashtirilgan hujjat tasnifi weSCAN 7000 murakkab algoritmlar
yordamida hujjatlarni avtomatik ravishda kategoriyalarga ajratishi mumkin
(masalan, shartnomalar, sertifikatlar, invoyslar).
Xavfsizlik va sifat nazorati
1. Hujjatlarni shifrlash:
Maxfiy ma’lumotlarni himoya qilish uchun skanlangan hujjatlar shifrlanadi. Bu
oziq-ovqat mahsulotlari retsepturalari yoki yetkazib beruvchi ma’lumotlari kabi
nozik ma’lumotlar uchun muhimdir.
Audit jarayonlari:
Skanerlash orqali barcha hujjatlar elektron arxivda saqlanadi va kerakli vaqtda
audit uchun tayyor bo‘ladi.
3. Raqamli arxiv boshqaruvi:
Mahsulot ishlab chiqarish jarayonlarida har bir partiya bilan bog‘liq hujjatlar bir
joyda saqlanadi va osongina kuzatiladi.
2.1Volumetrik jismlarning ta'rifi
Mahsulotni hajmli tana sifatida belgilash, mahsulot rentabelligining maksimal
qiymati bilan eng keng mahsuldorlik oralig'ida dastlabki mahsulotni keyingi qayta
ishlash jarayonini optimallashtirishning zarur shartidir. Shuning uchun, pastırma
yoki quruq jambon kabi heterojen tabiiy mahsulotlarni qayta ishlashda, skanerlash
tizimidan foydalanish - kesgichda o'rnatilgan skaner sifatida yoki yuqori oqim
komponenti sifatida - elementar hisoblanadi. Weber weSCAN 3000/5000
maksimal skanerlash tezligida mutlaq aniqlikni ta'minlash uchun lazer
11

texnologiyasidan foydalanadi. Asinxron skanerlash turli vaqtlarda olingan bir
nechta tasvirlardan uch o'lchamli tanani qayta qurish imkonini beradi. Olingan
ma'lumotlar mahsulotdan yuqori rentabellik va bo'laklarga va bo'laklarga kesishda
minimal yo'qotishlar bilan optimal foydalanishni kafolatlaydi.
2.2Manipulyatorlar bilan yotqizish
Weber wePICK kabi robot qo'llaridan foydalangan holda qoplamali
echimlarda qismning harakati joylashuv va yo'nalishni to'g'rilash uchun optik
o'lchash uskunalari bilan to'ldiriladi. Qadoqlashdan oldin ham barcha kesilgan
qismlar suratga olinadi va keyin to'g'ri joylashuvi tekshiriladi. Natijada, konveyer
lentasidagi joylashuvi, joylashuvi va yo'nalishi, shuningdek, mahsulotning
o'lchamlari (maydoni) ma'lum bo'lib, robot qo'l alohida qismlarni ehtiyotkorlik
bilan va aniq ushlash va harakatlantirish imkonini beradi.
Yig'ilgan ma'lumotlar, shuningdek, ehtiyojni aniqlash va yuqori oqim jarayoni
parametrlarida zarur tuzatishlar kiritish uchun statistik tarzda qayd etiladi.
12

Robototexnika: Robotlar yordamida ishlab chiqarish operatsiyalarini
(masalan, yig‘ish, qayta ishlash, qadoqlash) avtomatlashtirish. Inson ishtirokini
talab qilmaydigan yuqori aniqlikdagi ishlarni bajarish.
Dasturiy ta’minot: PLC (Programmable Logic Controller) yordamida
jarayonlarni dasturiy boshqarish. Sun’iy intellekt va mashinaviy o‘qitish
texnologiyalari yordamida jarayonlarni optimallashtirish.
2.3 Zichlikni aniqlash
Zichlikni aniqlasha yniqsa, teshiklari bo'lgan pishloqlar va tarkibiy qismlari
zichligi (yog'li / yog'siz tarkibi) bo'yicha sezilarli darajada farq qiladigan
mahsulotlarda, zichlik va og'irlikni aniq aniqlash uchun rentgen skaneridan
foydalanish kerak, shunda xom ashyodan foydalanish mumkin bo'ladi. mumkin
bo'lgan eng yaxshi usul. Buning uchun kesiladigan mahsulotlar bir necha qatorda
skanerga beriladi. X-ray texnologiyasidan foydalangan holda har bir alohida
mahsulotning zichligi individual ravishda aniqlangandan so'ng, mahsulotlar mos
keladigan qator uchun o'rnatilgan tortish stantsiyasida tortiladi.
QADOQLASH NAZORATI
Skanerlash yechimlarimiz yordamida siz turli xil qadoqlash parametrlarini
yozib olishingiz va kuzatishingiz mumkin:
Paketdagi mahsulotlarning to'liqligi va miqdori
Paketdagi yorliqlar va yorliqlarning joylashuvi, yo'nalishi va sifati
Chop etilgan shriftlar va kodlarning o'qilishi
Qadoqlash tekshiruvi haqida gap ketganda, bizning skanerlash tizimlarimiz
3D ma'lumotlarini rangli ma'lumotlar bilan birlashtirish qobiliyati tufayli har
13

tomonlama mos keladi. Kombinatsiyalangan kuzatuv stantsiyasini tizimga
integratsiyalashuvi ketma-ket joylashgan bir nechta kuzatuv stantsiyalariga
qaraganda nafaqat tezroq, balki ancha osondir.
Yog 'qatlamini aniqlash
Weber ASD 460 yog 'qatlamini olib tashlash mashinasi kamera va oldindan
dasturlashtirilgan bo'ylama profil zarbalari yordamida yog' qatlamining qalinligini
aniqlash funktsiyasiga ega, bu esa ishlov berish jarayonini to'liq avtomatlashtirish
imkonini beradi. Mashinaga kirishda mahsulot doimiy ravishda yon tomondan
nazorat qilinadi. Bu yog 'va go'sht darajasini aniqlaydi, keyinchalik ular mashinani
boshqarish tizimiga uzatiladi. Ushbu ma'lumotlarga asoslanib, yog'ni go'shtdan
ajratish uchun kesish balandligi aniqlanadi va yuqori aniqlik bilan dinamik
ravishda sozlanadi. Bu mahsulotlarni qayta ishlashda bir xil natijani va shuning
uchun hisob-kitoblarga ishonchni ta'minlaydi, bu ayniqsa, bel va pirzola kabi
"olijanob" qismlarni qayta ishlashda muhim ahamiyatga ega.
Xomashyo va mahsulot sifatini nazorat qilishning afzalliklari:
 Sifatni barqaror ta’minlash: Mahsulotlar har doim bir xil yuqori sifatga ega
bo‘ladi.
 Xavfsizlikni ta’minlash: Mahsulotlarda patogen mikroorganizmlar yoki
zararli moddalar bo‘lmasligini kafolatlash.
 Tezkor va samarali ishlab chiqarish: Texnologiyalar yordamida jarayonlarni
avtomatlashtirish va optimallashtirish.
14

III. BOB O‘ZBEKISTON OZIQ-OVQAT SANOATIDA
AXBOROT-O‘LCHOV TIZIMLARINING HOLATI VA ISTIQBOLLARI
3.1 O‘zbekistonda axborot-o‘lchov tizimlarining joriy holati
O‘zbekistonda (AO'T) joriy holati so‘nggi yillarda texnologik rivojlanish va
avtomatlashtirishga qaratilgan davlat siyosati natijasida sezilarli o‘zgarishlarni
boshdan kechirmoqda. AO'T turli sohalarda, jumladan, sanoat, qishloq xo‘jaligi,
oziq-ovqat ishlab chiqarish, transport va sog‘liqni saqlashda faol joriy etilmoqda.
Ushbu tizimlar orqali samaradorlikni oshirish, sifatni ta’minlash va resurslardan
oqilona foydalanishga erishilmoqda.
O‘zbekistonda AO'Tning qo‘llanilishi. Sanoat sohasida: Jarayonlarni
boshqarish va monitoring qilishda SCADA tizimlari keng qo‘llanilmoqda.
Xomashyo tarkibini tahlil qilish va sifat nazorati uchun zamonaviy o‘lchov
texnologiyalari ishlatilmoqda. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish va
energiya samaradorligini oshirish uchun o‘lchov tizimlari joriy qilinmoqda.
Qishloq xo‘jaligida:
 Tomchilatib sug‘orish tizimlari: IoT va AO'T yordamida suv
iste’molini boshqarish va samaradorlikni oshirish.
 Hosildorlik monitoringi: Yer maydonlarini kuzatish uchun dron va
sensor texnologiyalari qo‘llaniladi.
 Ekologik monitoring: Tuproq va suv sifatini o‘lchash orqali qishloq
xo‘jaligini ekologik jihatdan barqaror qilish.
Oziq-ovqat sanoatida: Mahsulotning tarkibi, namlik darajasi va sifatini tahlil
qilish uchun laboratoriya va onlayn nazorat tizimlari. Qadoqlash va saqlash
jarayonlarini avtomatlashtirish. Xavfsizlik nazorati uchun IoT texnologiyalari va
sensor tizimlari.
Transport va logistika: Avtomobil oqimi va yo‘l harakati xavfsizligini
boshqarish uchun AO'Tdan foydalaniladi. Yuk tashish jarayonlarini kuzatish va
optimallashtirish uchun GPS va IoT asosidagi tizimlar.
15

Energetika sohasida: Elektr energiyasini iste’mol qilishni kuzatish uchun aqlli
hisoblagichlar (Smart Meters) keng tatbiq etilmoqda. Energiyani tejashga
qaratilgan avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari.
Sog‘liqni saqlashda: Tibbiy diagnostika uchun zamonaviy axborot-o‘lchov
qurilmalari. Elektron tibbiy yozuvlar tizimlari va telemeditsina imkoniyatlari.
AO'T rivojlanishini qo‘llab-quvvatlovchi omillar. Davlat siyosati:
O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish strategiyasi doirasida axborot
texnologiyalari va avtomatlashtirilgan tizimlar keng targ‘ib qilinmoqda.
"Elektron hukumat" tizimi: Davlat boshqaruvida axborot texnologiyalarining
faol joriy etilishi AO'Tning boshqa sohalarda rivojlanishini rag‘batlantiradi.
Ilmiy-texnik baza: O‘zbekistonda o‘lchov texnikasi va axborot tizimlari
bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda. Oliy ta’lim muassasalari, jumladan,
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti (TATU), yangi mutaxassislarni
tayyorlashga katta e’tibor qaratmoqda.
Xorijiy investitsiyalar: O‘zbekistonning xorijiy kompaniyalar bilan
hamkorligi yuqori texnologiyalarni joriy etishda muhim rol o‘ynamoqda. Mahalliy
korxonalar uchun zamonaviy axborot-o‘lchov texnologiyalarini import qilish
imkoniyatlari kengaymoqda.
Qiyinchiliklar va yechimlar. Qiyinchiliklar: Ayrim korxona va tashkilotlarda
foydalanilayotgan texnologiyalar zamonaviy talablarni qondirmaydi.
Malakali mutaxassislar yetishmovchiligi: AO'T sohasida yuqori darajadagi
bilimga ega kadrlarning yetishmasligi.
Investitsiyalar yetarli emasligi: Mahalliy korxonalar uchun zamonaviy
texnologiyalarni xarid qilishda moliyaviy cheklovlar.
Yechimlar. Texnologik modernizatsiya: Mahalliy korxonalar uchun soliq
imtiyozlari va davlat subsidiyalari orqali zamonaviy texnologiyalarni joriy etish.
Mutaxassislar tayyorlash: Oliy ta’lim muassasalarida AÖT bo‘yicha maxsus
o‘quv dasturlarini kengaytirish.
Xalqaro hamkorlik: Yetakchi xorijiy kompaniyalar bilan qo‘shma loyihalar va
tajriba almashuvini yo‘lga qo‘yish.
16

O‘zbekistonda AO'T rivojlanishi davlat dasturlari va xususiy sektorning
faolligi tufayli katta istiqbollarga ega:
IoT va aqlli tizimlarning keng qo‘llanilishi. Sun’iy intellekt va katta
ma’lumotlar tahlilining turli sohalarda integratsiyasi. Qishloq xo‘jaligi va sanoatni
avtomatlashtirish orqali resurslardan samarali foydalanish. Mahalliy AO'T ishlab
chiqaruvchilarini qo‘llab-quvvatlash orqali texnologik mustaqillikka erishish.
O‘zbekistonda AO'Tning joriy etilishi iqtisodiyotning barcha sohalarida
samaradorlikni oshirish va xalqaro raqobatbardoshlikni ta’minlash uchun muhim
vosita hisoblanadi.
17

3.2 Rivojlanish istiqbollari va davlat dasturlari
O‘zbekistonda AO'Tni rivojlantirish milliy iqtisodiyotni raqamlashtirish va
avtomatlashtirishga qaratilgan davlat strategiyasining muhim qismidir. So‘nggi
yillarda davlat tomonidan ushbu yo‘nalishda bir qancha dasturlar va loyihalar
ishlab chiqildi, ularning asosiy maqsadi ishlab chiqarish, qishloq xo‘jaligi,
energetika, transport, sog‘liqni saqlash va boshqa sohalarda texnologik
jarayonlarni modernizatsiya qilishdan iborat.
Rivojlanish istiqbollari. Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish: "Raqamli
O‘zbekiston – 2030" strategiyasi doirasida ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish
sohalarida AO'Tni joriy etish ko‘zda tutilgan.
IoT (Narsalar interneti) va katta ma’lumotlar (Big Data) texnologiyalari
asosida axborot tizimlarini rivojlantirish rejalashtirilmoqda.
AO'T orqali real vaqt rejimida monitoring va tahlil tizimlarini kengaytirish.
Sanoat va ishlab chiqarishda modernizatsiya: Yirik sanoat korxonalarida SCADA,
DCS va IoT texnologiyalarini joriy qilish. Robototexnika va sun’iy intellekt (AI)
asosidagi ishlab chiqarish tizimlarini rivojlantirish. Mahalliy sanoatda zamonaviy
o‘lchov asbob-uskunalari ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish.
Qishloq xo‘jaligini avtomatlashtirish: Sug‘orish tizimlarini optimallashtirish
uchun IoT va zamonaviy o‘lchov texnologiyalaridan foydalanish. Tuproq tarkibini
va hosildorlikni real vaqt rejimida kuzatish imkonini beruvchi tizimlarni joriy
etish.
Qishloq xo‘jaligi texnikalarini avtomatlashtirish va boshqaruv tizimlarini
integratsiya qilish.
Energetika sohasida optimallashtirish: Aqlli hisoblagichlarni (Smart Meters)
keng joriy etish. Elektr tarmoqlarini boshqarishda avtomatlashtirilgan monitoring
tizimlarini rivojlantirish. Qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanishni
osonlashtiruvchi texnologiyalarni tatbiq etish.
Transport va logistika: Yo‘l harakatini boshqarish uchun avtomatlashtirilgan
tizimlarni joriy qilish. Yuk tashishda GPS va IoT texnologiyalaridan foydalanish.
Shahar infratuzilmasini aqlli boshqarish (Smart City) bo‘yicha loyihalar.
18

Sog‘liqni saqlash: Elektron tibbiy yozuvlarni yurituvchi AÖT tizimlarini
kengaytirish. Diagnostika va monitoring uchun yuqori aniqlikdagi o‘lchov
uskunalarini tatbiq etish. Telemeditsina xizmatlarini rivojlantirish.
Davlat dasturlari. "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasi: Ushbu
strategiya mamlakatni raqamli iqtisodiyotga o‘tkazish bo‘yicha asosiy hujjat
hisoblanadi. Strategiya doirasida AÖTni barcha sohalarda joriy etish va texnologik
modernizatsiyani amalga oshirish nazarda tutilgan. Ma’lumotlarni qayta ishlash
markazlari va "bulutli texnologiyalar"ni rivojlantirish bo‘yicha loyihalar amalga
oshirilmoqda.
Innovatsion rivojlanish strategiyasi: Texnologik tadqiqot va ishlanmalarni
qo‘llab-quvvatlash orqali yangi avlod AÖT texnologiyalarini ishlab chiqish.
Startap loyihalar va innovatsion texnologiyalarni moliyalashtirish uchun maxsus
jamg‘armalar tashkil etilgan.
Qishloq xo‘jaligi raqamlashtirish dasturi: 2020–2030 yillarga mo‘ljallangan
ushbu dastur sug‘orish tizimlarini avtomatlashtirish va hosildorlikni oshirishga
qaratilgan. IoT qurilmalari yordamida yer resurslarining samarali boshqaruvini
ta’minlash nazarda tutilgan.
"Elektron hukumat" tizimi: Davlat xizmatlarini avtomatlashtirish va raqamli
boshqaruv tizimini rivojlantirish orqali davlat boshqaruvini samarali qilish. AO'T
yordamida fuqarolar va davlat o‘rtasidagi muloqotni soddalashtirish.
Xalqaro hamkorlik dasturlari: Jahon banki, BMT va Osiyo taraqqiyot banki
kabi xalqaro tashkilotlarning ko‘magida turli sohalarda AÖTni rivojlantirish
loyihalari amalga oshirilmoqda. Xorijiy kompaniyalar bilan qo‘shma texnologik
loyihalar amalga oshirilmoqda.
AO'T rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar. Ijobiy omillar: Davlat
tomonidan qo‘llab-quvvatlash va moliyalashtirish. Zamonaviy texnologiyalarni
ishlab chiqarishda xorijiy investitsiyalar. Kadrlar tayyorlash va texnologik
innovatsiyalarni joriy etishga qaratilgan dasturlar.
19

Cheklovchi omillar: AO'T uskunalarining qimmatligi va mahalliy ishlab
chiqarishning yetishmasligi. Malakali mutaxassislar yetishmovchiligi. Ba’zi
korxonalarda texnologik modernizatsiya bo‘yicha infrastrukturaviy cheklovlar.
O‘zbekistonda AO'T rivojlanishi davlat strategiyalari va texnologik
modernizatsiya dasturlari bilan chambarchas bog‘liq. AO'Tning keng joriy etilishi
iqtisodiy samaradorlikni oshirish, resurslardan oqilona foydalanish va xalqaro
raqobatbardoshlikni kuchaytirishga xizmat qiladi. Kelajakda mahalliy ishlab
chiqarishni rivojlantirish va innovatsion texnologiyalarni milliy iqtisodiyotga
integratsiya qilish asosiy ustuvor yo‘nalishlardan biri bo‘lib qoladi.
20

3.3 Mahalliy ishlab chiqarishning raqobatbardoshligini oshirishda axborot-
o‘lchov tizimlarining roli
Mahalliy ishlab chiqarishning raqobatbardoshligini oshirishda (AO'T)
muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu tizimlar yordamida ishlab chiqarish
jarayonlarini avtomatlashtirish, mahsulot sifatini nazorat qilish, samaradorlikni
oshirish va xarajatlarni kamaytirish imkoniyati yaratiladi. AÖTning keng
qo‘llanilishi nafaqat ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi, balki milliy
mahsulotlarning xalqaro bozorda raqobatbardoshligini ham ta’minlaydi.
Mahalliy ishlab chiqarishda AO'Tning ahamiyati. Sifatni yaxshilash: AO'T
yordamida xomashyo va tayyor mahsulot sifatini tahlil qilish va nazorat qilish
osonlashadi. Zamonaviy sensorlar va o‘lchov qurilmalari mahsulotning
standartlarga muvofiqligini tekshirish imkonini beradi. Mahsulot sifati yuqori
bo‘lgan hollarda u xalqaro bozorda muvaffaqiyatli raqobatlashadi.
Ishlab chiqarishni avtomatlashtirish: AO'T avtomatlashtirilgan
texnologiyalarni joriy etishga imkon beradi. Xatoliklarni kamaytirish va
jarayonlarni optimallashtirish orqali ishlab chiqarish samaradorligi oshiriladi.
Inson omiliga bog‘liqlikni kamaytirib, mahsulot ishlab chiqarishning uzluksizligini
ta’minlaydi.
Xarajatlarni kamaytirish: Energiya va xomashyo sarfini monitoring qilish va
optimallashtirish imkonini beradi. Nomaqbul mahsulotlar va ishlab chiqarish
qoldiqlarini kamaytiradi. Resurslardan samarali foydalanish orqali tannarxni
pasaytiradi.
Jarayonlarni optimallashtirish: Real vaqt rejimida ma’lumotlarni yig‘ish va
tahlil qilish orqali ishlab chiqarish jarayonlarining samaradorligini oshirish.
Tizimlar integratsiyasi orqali turli texnologik bosqichlarni yagona boshqaruv
tizimiga birlashtirish.
Jarayonlarni uzluksiz kuzatish va tezkor qaror qabul qilish imkoniyati.
Xalqaro talab va standartlarga javob berish: Zamonaviy AO'T ISO, HACCP, va
boshqa xalqaro standartlar talablariga muvofiq mahsulot ishlab chiqarish imkonini
21

beradi. Bu mahsulotlarning eksportga chiqishi uchun zarur shart hisoblanadi.
Mahalliy ishlab chiqarishning raqobatbardoshligini oshirish yo‘llari
Innovatsion texnologiyalarni joriy etish: Raqamli texnologiyalar va IoT
(Internet of Things) yordamida ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarish. Sun’iy
intellekt va katta ma’lumotlar tahlilini qo‘llash orqali samaradorlikni oshirish.
Modulyar tizimlar yaratish: AO'T asosida ishlab chiqarishni moslashuvchan
boshqarish tizimlarini joriy qilish. O‘zgaruvchan talab va bozor sharoitlariga tez
moslashish imkoniyatini yaratish.
Mahalliy resurslardan samarali foydalanish: Mahalliy xomashyo tarkibini
tahlil qilish va sifatini optimallashtirish orqali uning qiymatini oshirish. Qayta
ishlash texnologiyalarini joriy qilish orqali resurslarni to‘liq o‘zlashtirish.
Ekologik jihatdan barqaror ishlab chiqarish: AO'T orqali chiqindilarni
monitoring qilish va ularni qayta ishlashni avtomatlashtirish. Energiya
samaradorligini oshirish orqali ekologik izni kamaytirish.
Mahalliy ishlab chiqarish uskunalarini rivojlantirish: AO'T texnologiyalari
bo‘yicha mahalliy ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash. Import o‘rnini
bosuvchi uskunalarni ishlab chiqarishni rivojlantirish.
Mahalliy ishlab chiqaruvchilarga AO'Tning ta’siri. Ijobiy tomonlari:
Avtomatlashtirilgan tizimlar yangi texnologiyalarni integratsiya qilishni
osonlashtiradi. Mahsulotning yuqori sifati iste’molchilar va investorlarda ishonch
uyg‘otadi. Yevropa va Osiyo bozorlariga eksport qilish imkoniyatlari kengayadi.
Cheklovlar va qiyinchiliklar:
Texnologik xarajatlar: Zamonaviy AO'T texnologiyalarini joriy etish
dastlabki davrda katta sarmoya talab etadi.
Mutaxassislar yetishmasligi: Mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun malakali
texnik xodimlarni tayyorlash muhim.
Texnologiyalarni import qilishga bog‘liqlik: Mahalliy ishlab chiqaruvchilar
ko‘p hollarda xorijiy uskunalarga tayanadi.
Davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash. Moliyaviy yordam va subsidiyalar:
Davlat tomonidan AO'Tni joriy qilish uchun maxsus grant va imtiyozli kredit
22

dasturlari taqdim etilmoqda. Innovatsion texnologiyalarni import qilishda soliq
imtiyozlari beriladi.
Mutaxassislarni tayyorlash: Oliy ta’lim va malaka oshirish markazlarida
AO'T sohasida kadrlar tayyorlashga alohida e’tibor qaratilmoqda. Chet ellarda
tajriba almashuv dasturlari tashkil etilmoqda.
Milliy standartlar va sertifikatlash: Mahalliy mahsulotlarni xalqaro
standartlarga moslashtirish uchun AO'Tning rivojlanishini qo‘llab-quvvatlovchi
huquqiy baza yaratilgan. Sertifikatlash tizimlarini modernizatsiya qilish orqali
mahalliy ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash.
Mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun AO'Tning joriy qilinishi
raqobatbardoshlikni oshirish, sifatni yaxshilash va xarajatlarni kamaytirishning
samarali vositasidir. AO'T texnologiyalari yordamida milliy iqtisodiyotning turli
sohalarida ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish va optimallashtirish
orqali mahalliy mahsulotlarning xalqaro bozorlardagi mavqeini mustahkamlashga
erishish mumkin.
23

Xulosa.
Mazkur kurs ishida (AÖT)ning ishlab chiqarish jarayonlaridagi roli,
ularning qo‘llanilish sohasi, O‘zbekistondagi holati va rivojlanish istiqbollari
atroflicha o‘rganildi. Tadqiqotlar va tahlillar asosida quyidagi xulosalar chiqarildi:
Axborot-o‘lchov tizimlarining ahamiyati. AO'T texnologiyalari bugungi kun
ishlab chiqarish jarayonlarining ajralmas qismi hisoblanadi. Ular xomashyo sifatini
nazorat qilishdan tortib, tayyor mahsulotning xalqaro talab va standartlarga
muvofiqligini ta’minlashgacha bo‘lgan barcha bosqichlarda qo‘llaniladi. Ushbu
tizimlar yordamida ishlab chiqarishda sifatni yaxshilash, energiya va resurslardan
samarali foydalanish hamda avtomatlashtirilgan monitoring orqali samaradorlikni
oshirishga erishiladi.
Mahalliy ishlab chiqarishning raqobatbardoshligi. Mahalliy ishlab
chiqaruvchilar uchun AO'T texnologiyalarining joriy qilinishi sifatni oshirish va
tannarxni pasaytirish orqali raqobatbardoshlikni ta’minlashning asosiy vositasidir.
Ayniqsa, xalqaro bozor talablari va sertifikatlash tizimlariga javob berish uchun
ushbu tizimlar muhim ahamiyatga ega. IoT, sun’iy intellekt, va katta ma’lumotlar
tahlilidan foydalanish orqali ishlab chiqarish jarayonlari innovatsion darajaga
ko‘tarilishi mumkin.
O‘zbekistondagi holat va rivojlanish istiqbollari. O‘zbekistonda AO'T
texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha davlat dasturlari faol amalga oshirilmoqda.
“Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida ishlab chiqarish va xizmat
ko‘rsatish sohalarida avtomatlashtirilgan tizimlarni kengaytirish rejalashtirilgan.
Davlat tomonidan innovatsion texnologiyalarni rivojlantirish, mutaxassislarni
tayyorlash va texnologik modernizatsiya uchun maxsus dasturlar ishlab chiqilgan.
Shuningdek, xalqaro hamkorlik asosida zamonaviy texnologiyalarni joriy qilish
bo‘yicha qator loyihalar amalga oshirilmoqda.
AO'Tni joriy qilishning afzalliklari. Sifat nazorati: Ishlab chiqarish
jarayonlarida sifatni real vaqt rejimida monitoring qilish imkonini beradi.
Xarajatlarni kamaytirish: Resurslarni optimallashtirish va ishlab chiqarish
qoldiqlarini kamaytirish orqali tannarx pasaytiriladi.
24

Xavfsizlik: Jarayonlarni avtomatlashtirish orqali inson omiliga bog‘liq
xatoliklar kamayadi va ish sharoitlari yaxshilanadi.
Bozorga moslashuvchanlik: O‘zgaruvchan talablarni tezkor qondirish uchun
moslashuvchan ishlab chiqarish tizimlari yaratiladi.
Rivojlanish yo‘nalishlari. Kelajakda AO'Tning quyidagi yo‘nalishlari
bo‘yicha rivojlanishi kutilmoqda: IoT va aqlli tizimlarning kengayishi. Mahalliy
ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash va texnologik eksportni rag‘batlantirish.
Energiya samaradorligini oshirish va ekologik barqarorlikni ta’minlash. Sun’iy
intellekt asosidagi avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarini keng joriy qilish.
Qiyinchiliklar va tavsiyalar. AO'Tni keng joriy qilish jarayonida texnologik
xarajatlar, malakali mutaxassislar yetishmovchiligi va infratuzilma muammolari
asosiy cheklovchi omillar sifatida kuzatilmoqda. Ushbu muammolarni hal qilish
uchun: Davlat tomonidan qo‘shimcha subsidiyalar va grantlarni taqdim etish.
Ta’lim sohasida AO'Tga ixtisoslashgan yo‘nalishlarni kengaytirish. Xalqaro tajriba
va innovatsion texnologiyalarni joriy etishni rag‘batlantirish lozim.
Axborot-o‘lchov tizimlari O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida strategik
ahamiyatga ega texnologiyalar hisoblanadi. Ushbu tizimlar yordamida ishlab
chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, sifatni nazorat qilish va raqamlashtirish
amalga oshiriladi. Kelajakda AO'T texnologiyalarining keng ko‘lamli qo‘llanilishi
milliy ishlab chiqarishning samaradorligini oshirish va xalqaro bozorlardagi
mavqeini mustahkamlashga xizmat qiladi. Shu sababli, AO'Tni rivojlantirish va
joriy qilish davlat va xususiy sektor uchun ustuvor yo‘nalishlardan biri bo‘lib
qoladi.
25

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Abdullaeva, N. (2019). Oziq-ovqat sanoatida axborot texnologiyalarining
ahamiyati. Tashkent: O‘zbekiston milliy universiteti nashriyoti.
2. Sodiqov, B. (2020). Axborot-o‘lchov tizimlari va oziq-ovqat sanoatida
ularning qo‘llanilishi. Tashkent: O‘zbekiston davlat axborot texnologiyalari
universiteti nashriyoti.
3. Yo‘ldoshev, M., & Sharipov, D. (2018). Sanoat va ishlab chiqarishda
axborot texnologiyalarining innovatsion yechimlari. Tashkent: Science and
Technology Publishers.
4. Mirzaev, A. (2017). Oziq-ovqat sanoatida axborot tizimlarining qo‘llanilishi
va uning iqtisodiy samaradorligi. Tashkent: O‘zbekiston iqtisodiyot
akademiyasi nashriyoti.
5. Qodirov, O. (2021). Oziq-ovqat sanoatida avtomatlashtirish va axborot
tizimlari. Tashkent: O‘zbekiston sanoat va texnologiyalar universiteti
nashriyoti.
6. Tursunov, B., & Yusupov, K. (2020). Axborot texnologiyalari va oziq-ovqat
sanoatidagi integratsiya . Tashkent: O‘zbekiston ilmiy-texnikaviy nashriyoti.
7. Sultonov, D. (2019). Oziq-ovqat sanoatida axborot o‘lchov tizimlarining
ro‘li va rivojlanish istiqbollari. Tashkent: O‘zbekiston texnik universiteti
nashriyoti.
26

Oziq-ovqat sanoatida axborot o‘lchov tizimlari va ularning ahamiyati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish