Parazitologiya fanining predmeti, tarkibi va vazifalari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	23.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Parazitologiya fanining predmeti, tarkibi va vazifalari

Купить

“ Parazitologiya fanining predmeti, tarkibi va vazifalari ”
REJA
1. Parazitologiyaning predmeti. Uning mazmuni va o’rganadigan
obyekti.
2. Parazitologiya fanining hajmi va tarkibi.
3. Parazitologiyaning umumbiologik fan sifatida boshqa biologik va
tabiatshunoslik fanlari bilan bog’liqligi.
4. Parazitologiyaning nazariy va amaliy ahamiyati.
5. Parazitologiyaning vazifalari.

Parazitologiya fanining predmeti, tarkibi va vazifalari
Tirik organizmlar orasida mavjud bo’lgan turli-tuman munosabatlardan
biri “parazit-xo’jayin” tizimi hisoblanib, unda bir turdagi organizm (parazit)
boshqa turdagi organizm (xo’jayin) hisobidan oziqlanadi va uni o’ziga
doimiy yoki vaqtincha boshpana (yashash joyi) qilib oladi.
“Parazit-xo’jayin” tizimi simbiotik munosabatlarning boshqa shakllari
singari tarixiy rivojlanish jarayonida yuzaga kelgan.
Ushbu tizimdagi munosabatlarning turli-tuman ko’rinishi va
xususiyatlarini parazitologiya fani o’rganadi.
Parazitologiya so’zi yunoncha bo’lib, parasitos- tekinxo’r, hamtovoq va
logos- so’z, fan ma’nosini anglatadi. Shunga binoan parazitologiya bir
organizmning ikkinchi organizmda parazitligi jarayonini, parazitlarning
odam, hayvonlar va shuningdek o’simliklarda yuzaga keltirgan kasaliklarini
aniqlash bilan birga, shu kasaliklarni oldini olish hamda parazitlarga qarshi
kurash choralarini ishlab chiquvchi fandir. Bundan tashqari parazitologiya
parazit hayvonlarni morfologiyasi, embriologiyasi, fiziologiyasi, biokimyosi,
sistematikasi, ekologiyasi, shuningdek filogeniyasi kabi masalalarini ham
o’rganuvchi fandir.
Parazitologiya umumbiologik fan sifatida bir qator bo’limlarga ajraladi.
Bunday bo’limlar qatoriga odamning turli organ, sistema va tuqimalarida
parazitlik qiluvchi hayvonlarni o’rganuvchi tibbiyot parazitologiyasi, chorva
hayvonlari va uy parrandalari parazitlarini o’rganuvchi veterinariya
parazitologiyasi hamda turli-tuman madaniy o’simliklarni parazitlarini
o’rganuvchi fitoparazitologiya kabilarni aytib o’tish o’rinlidir.
Parazitlarni ma’lum bir taksonomik guruhlarga mansub bo’lishiga
qarab ushbu fan tarkibidagi protozoologiya (bir xujayrali hayvonlar kichik
olamiga mansub bo’lgan turlar haqidagi fan), gelmintologiya (parazit
chuvalchanglar haqidagi fan) va araxnoentomologiya (qon suruvchi va

kasallik qo’zg’atuvchilarni yuqtiruvchi bo’g’imoyoqlilar haqidagi fan) kabi
xususiy bo’limlarni alohida qayd qilish lozimdir.
Parazitologiya bir qator umumbiologik (zoologiya, botanika, hayvonlar
morfologiyasi va fiziologiyasi, biokimyo, genetika, sistematika,
mikrobiologiya va boshqalar) va tabiatshunoslik (geografiya, geologiya,
ximiya, matematika, fizika) fanlari, shuningdek tibbiyot va qishloq xo’jaligi
fanlari bilan bog’liqdir.
Parazitologiya umumbiologik fan sifatida juda muhim nazariy va
amaliy muammolarni bajarishni o’z oldiga vazifa qilib qo’ygan. Bu vazifalar
qo’yidagilardan iborat:
1. Parazitlarni hamda ularni yuqtiruvchilarini voyaga yetgan
(imaginal) davri va hayot siklining turli bosqichlarida morfologik belgi va
xususiyatlari o’rganiladi. Ushbu ishlar jumlasiga, shuningdek xujayin axlati
bilan tashqariga chiqariladigan sistalar, gelmintlarning tuxumlarini ham
tadqiqot qilish ko’zda tutiladi.
Tadqiqot ishlarini olib boruvchi mutaxassis biron-bir parazit turini
aniqlashi lozim ekan, u albatta shu hayvonni gavda qismlarini yoki ayrim
organlarini (gavda ortiqlari va ularning ranggi hamda shakli, qanotlaridagi
tomirlar va ularning shoxlanish xususiyatlari, tashqi qoplag’ichidagi tuklar va
qilchalarning joylashish xarakteri, ularning soni, rivojlanishning bir
bosqichdan navbatdagi bosqichga o’tishi jarayonida gavda ortiqlarining
o’zgarishi kabi vaqtinchalik organ hamda belgilarning bo’lish-bo’lmasligi)
juda puxta bilishi lozim.
2. Ma’lum bir turdagi xo’jayinning yoki uning turli
populyasiyalarini parazitlari faunasi va ularning sistematik o’rni o’rganiladi.
Xo’jayin tanasidagi parazitlar faunasi (turlar tarkibi)ni hamda ularning
hayvonlar olamida tutgan sistematik o’rnini ilmiy jihatdan aniqlash, shu
parazitning keltirib chiqargan kasalligini diagnostikasini to’g’ri qo’yish

mumkin bo’ladi. Bu esa o’z navbatida shu kasallikni muvaffaqiyatli davolash
imkonini beradi.
3. Parazit va uni yuqtiruvchi hayvonlarni hayot siklidagi rivojlanish
bosqichlarini ekologik xususiyatlari o’rganiladi. Parazitlarni hayot siklidagi
turli bosqichlarining (tuxumlari, lichinkalari, invazion lichinka, nimfa,
g’umbak, imago) atrof muhitni abiotik va biotik omillariga nisbatan
munosabatini o’rganishdan asosiy maqsad, parazit biologiyasida mavjud
bo’lgan bo’sh joyni (zvenoni) aniqlashdan iboratdir. Bu esa o’z navbatida shu
parazitga nisbatan profilaktik choralarni va davolash usullarini izlab topish
imkonini beradi.
4. Kasallik yuqtiruvchilarni epidemiologik va epizootologik roli
o’rganiladi. Yuqtiruvchining odam va hayvonlar orasida kasallik
qo’zg’atuvchilarni tarqatishi, qo’zg’atuvchi bilan yuqtiruvchining o’zaro
munosabati, qo’zg’atuvchini yuqtiruvchi tomonidan qabul qilish sharoiti va
uni odam yoki hayvonlar tanasiga o’tkazish mexanizmi, nihoyat yuqtiruvchi
tanasida kasallik qo’zg’atuvchining saqlanish muddati kabilar bo’yicha aniq
ma’lumotlar to’planadi.
5. Parazitning odam yoki hayvon organizmiga (shuningdek
o’simlikka) salbiy ta’sir qila olish darajasini o’rganib, ushbu holatlarni oldini
olish va davolash choralari ishlab chiqiladi. Bunday choralar birinchi
navbatda odam yoki hayvon tanasidagi (shuningdek o’simlikdagi) parazitni
yo’q qilishga qaratiladi.
6. Turli-tuman yashash sharoitida parazit bilan xujayin orasidagi
o’zaro ta’sir darajasi o’rganiladi. Muhit omillarining xujayin organizmiga
ta’siri natijasida uning umumiy holatini aniqlash orqali undagi parazitning
holati bo’yicha ma’lumotlar ham aniqlanadi.
7. Kasallik qo’zg’atuvchi parazitlarga shuningdek yuqtiruvchilarga
nisbatan qarshi kurash choralari ishlab chiqiladi.

8. Parazitologiyaning asosiy vazifalaridan biri parazitar va
transmissiv kasalliklarni yo’q qilishga qaratilgan profilaktik chora-tadbirlar
tizimini ishlab chiqish bilan birga, ayrim parazitlarni ma’lum hudud
miqyosida umuman yo’q qilish maqsadi ham qo’yiladi.

ADABIYOTLAR RO’YXATI
1. John T.Sullivan. Electronic Atlas of Parasitology. Copyright. 2000. The
McGraw-Hill Companies.
2. Корнакова, Е. Е. Медицинская паразитология. Учебник / Е.Е.
Корнакова. - М.: Academia, 2013. - 224 c.
3. Thomas C . Cheng . General Parasitology . Copyright . 1986. Academic Press .
Inc .
4. Гинецинская Т.А., Доброволський А.А. «Частная паразитология»,
Москва, «Высш. школа», 1978.
5. Догель В.А., «Общая паразитология». Ленинград., Изд. ЛГУ, 1962.
6. Эргашев Э.Х., Шопўлатов Ж.Ш. «Паразитология асослари ва
трематодозлар билан цестодозлар». Тошкент, «Ўзбекистон» нашр.,
1981.
7. Қулмаматов А. «Умуртқасиз паразит ҳайвонлар». Тошкент,
«Ўқитувчи» нашр., 1988.
8. Дадаев С. Паразитология «Ўқитувчи» нашр., Тошкент, 2006.

Parazitologiya fanining predmeti, tarkibi va vazifalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish