Parrandalar chechagi va marek kasalligi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	536.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Parrandalar chechagi va marek kasalligi

Купить

Mavzu: PARRANDALAR CHECHAGI VA MAREK KASALLIGI
Reja:
1. Parrandalarni chechak kasalligiga ta’rif , M arek kasalligiga ta’rif,
qo’zg’atuvchilari, epizootologiyasi, patogenezi, klinik belgilari.
2. Tashxisi, qiyosiy tashxisi, davolash, maxsus profilaktika, oldini olish va
qarshi kurashish tadbirlari.

Parranda chechagi (Variola avium) - virusli kontagioz kasallik bo’lib,
parranda oyoqlarining patsiz qismlari, boshi, toji, cirg’achalari, quloq
solinchagi (mochki), tumshuq atrofi va burun teshiklarida chechak
ekzantemalarining rivojlanishi hamda og’iz bo’shlig’i, nafas a’zolari va
ko’zlarining shilliq qavatlarida difteroid zararlanish namoyon bo’ladi.
Sinonimlari: kontagioz epitelioma, difteriya, kurka sinusiti, teri g’uddachasi
(bo’rtigi).
Chechak kasalligi ilk bor 1775 yilda “Yuqumli kon’yunktivit” nomi
bilan aniqlanib, hozirgi davrda dunyoning ko’pchilik davlatlarida tovuq, kurka,
shuningdek, tovus, kaptar va boshqa dekorativ hamda yovvoyi qushlar orasida
keng tarqalgan bo’lib, doimiy epizootik xavf tug’diradi va uning oqibatida
parrandachilik xo’jaliklarida katta iqtisodiy zarar sodir etiladi. Xususan, kasal
parrandalarning 50 – 70 % gacha o’lishi, o’lmay qolganlarining 30 % gacha
yaroqsiz hisoblanishi, ulardan olingan inkubasion tuxumlarning 80 % gacha
palag’da bo’lishi va tuxumdorlikning 5 karra kamayib ketishi kuzatiladi.
Qo’zg’atuvchisi. Chechakni qo’zg’atuvchi virus Avipoxviridae oilasi,
Avipoxvirus avlodiga mansub bo’lib, uning o’lchami 260 –390 nm . Ushbu
viruslar tashqi muhitning turli omillariga chidamli hisoblanib, quruq epiteliyda 37
– 38 0
S daraja haroratda – 8 kun, 0 – 6 0
S da – 8 yil, -15 0
S dan past haroratda esa 15
yilgacha hayotchanligini saqlaydi.
Chechak yarachalarning po’stloqlarida - 15 0
S da 2 yilgacha, par va patlarni
yuzasida - 195 kungacha, tuxum puchog’ida - 59 kungacha va suvda 66
kungacha virus o’z virulentlik xususiyatini saqlaydi. Ayni paytda ushbu virus
quyoshning to’g’ri tushuvchi nurlari ta’sirida 6 – 11 soatda nobud bo’ladi.
Shuningdek, 1 % li o’yuvchi natriy ta’sirida 5 daqiqada, 70 – 75 % li etil
spirti ta’sirida 10 daqiqa va 50 % li spirtda 30 daqiqada faolsizlanadi.
Epizootologik ma’lumotlar. Tovuq, kurka, kaklik, bedana, to’ti, kanareyka,
chumchuq, sayroqi qush, zyablik, oqqush, tuyaqush va yirtqich qushlarning
chechak bilan kasallanishi aniqlangan. G’oz va o’rdaklar esa nisbatan kam
kasalanishadi.

Chunki tashqi muhit ularning tanasidan tushadigan teri epiteliysining
ajratmalari, og’iz, burun va ko’z shilliqlari hamda axlati orqali doimiy
ravishda zararlanib turadi. Shuning uchun oziqa, suv,
to’shama, turli jihozlar, tuxum, inkubasiya va so’yish sexlarining chiqindilari
ham virus yuqtiruvchi manba bo’lib qoladi. Yovvoyi qushlar, kemiruvchilar
va qon so’ruvchi hasharotlar esa virusni tashuvchisi bo’lib “xizmat” qiladi.
Parranda terisi va shilliq pardalarning tirnalgan sohasi “infeksiya eshigi “
vazifasini o’taydi.
Chechak kasalligi 4 – 12 oylik tovuqlar orasida ko’p uchrab, kasalikning
teri shaklida - 5 – 8 %, difteritik va aralash shaklida esa 50 – 70 % gacha
parranda o’ladi, tuxumdorlik esa 40 – 50 % ga kamayadi.
Kurkalar orasida esa chechak kasalligi surunkali kechib, xo’jalikda oylar
davomida kuzatilishi mumkin. Ayni paytda kasallikning shakliga bog’liq
ravishda kasal kurkalar orasidagi o’lim ko’rsatgichi 50% va undan ortiq bo’ladi.
Kanareykalar orasida chechak kasalligi juda og’ir shaklda namoyon bo’lib,
yashin tezligida, o’tkir va surunkali oqimlarda kechadi.
Patogenez. Chechakni qo’zg’atuvchi virus organizmga kirgach, dastlab ,,kirish
eshigi “ atrofidagi to’qimalarda tarqalib, 24 – 48 soatdan keyin esa qon oqimi
orqali turli organlar bo’ylab yoyiladi. Bu holat viremiya jarayonining birinchi
bosqichi hisoblanib, virus barcha organlarda ko’payadi va to’planadi.
Viremiyaning ikkinchi bosqichida esa virus keng qamrovli tarqalib, teri va shilliq
qavatlarning jarohatlanishi boshlanadi.
Klinik belgilari . Tovuqlarda kasallikning yashirin (inkubasion) davri 4 – 14
kun davom etadi. Parrandalarda kasallikning teri (ko’p uchrovchi tipik shakli),
difteritik, aralash va atipik (ichki organlarning jarohatlanishi) shakllari namoyon
bo’ladi. Tovuqlarda chechakning teri va aralash shakllarida tumshuq, qovoq, toj,
sirg’acha hamda tananing patsiz sohalarida doirasimon oqish – sarg’ish, so’ngra
qizg’ish dog’chalar paydo bo’lib, keyinchalik 0.5 sm gacha diametrli o’lchamdagi
sugalsimon epiteliomaga aylanadi.

Kasallikning 17 – 19 - kunlari esa infeksiyaning ikkilamchi xuruji kuzatilib,
parranda tanasining nisbatan toza qismlarida ham chechak yarachalarining hosil
bo’lishi qayd etiladi. Tananing chechak yarachalari hosil bo’lgan sohasida teri juda
qalinlashib, toj va sirg’achalarning shakli o’zgaradi. Ko’z qovoqlarining
jarohatlanishi esa uni deformasiyalanishiga sabab bo’ladi va natijada parranda
ko’zlarini yopolmaydi. Ayni paytda kon’yunktivit, keratit va panoftalmiya
rivojlanadi.
Chechakning difteritik va aralash shakllarida nafas olish organlari hamda
oshqozon ichak tizimining shilliq pardalarida oqish, loyqalangan va bo’rtib
turadigan tugunlar shaklidagi yarachalar paydo bo’ladi. Bu holat keng yoyilib,
o’lchami ortib boradi va o’zaro qo’shilishib shilliq qavatga yopishib turgan
po’stloq hosil qiladi. Ushbu po’stloq qatlamini olishga harakat qilinsa, qon
quyilishi va eroziya boshlanadi. Burun – xalqum zararlanganda infeksiya ko’z
- yosh kanali va ko’z osti chuqurchasiga tarqaladi. Oqibatda esa ko’z ostida
o’rmon yoki grek yong’og’i kattaligida zich va og’riqli shish (bo’rtik ) hosil
bo’ladi. Og’iz bo’shlig’ining zararlanishi tufayli oziqlanish qiyinlashsa, nafas
olish tizimining jarohatlanishi oqibatida esa yutal va nafasning bo’g’ilishi
kuzatiladi. Bunda parranda bo’ynini cho’zib, tumshug’ini ochib turadi,
hushtaksimon ovoz chiqaradi, qiynalib havo tortadi va ko’pchiligi nafasi
bo’g’ilib o’ladi.
Kurkalarning chechak kasalligi ko’p hollarda oshqozon - ichak tizimining
zararlanishi bilan sodir etilib, ularning jig’ildoni va muskulli oshqozoni
ko’proq, ichaklari esa nisbatan kamroq jarohatlanadi.
Kanareykalarda chechakning yashin tezligidagi oqimi sezilarli klinik belgilarsiz
kechib, kasallikning o’tkir oqimi (o’pka shakli)da esa nafas qisilishi, kon’yunktivit
va rinit kuzatiladi. Surunkali oqim murakkab holatda sodir etilib, tumshuq, ko’z,
qovoq va qanotlarning zararlanishidan tashqari, ularning tovoni va kaftida chechak
yarachalari paydo bo’lib, nekroz va barmoqlarining uzilib tushishi kuzatiladi.

Kaptarlarning chechak kassalligi asosan teri shaklida kechib, ko’zining
chekkasida, tumshug’ining asosida va oyoqlarida chechak yarachalari paydo
bo’lishi qayd etiladi.
Patologoanatomik o’zgarishlar . Parrandaning terisi va shilliq pardalarida
xarakterli jarohatlar kuzatilib, gavda yorib ko’rilganda autointoksikasiya
alomatlari va juda oriqlash holati aniqlanadi. Chechakning difteritik va aralash
shaklidan o’lgan parrandaning nafas tizimi organlarini shilliq qavatida qiyin
olinadigan po’stloq, havo xaltachalarida esa tiqin (probka) lar topiladi.
Kasallikning atipik shaklida esa teri qoplamasida o’zgarishlar kuzatilmaydi, balki
jigar yuzasida kichik sarg’ish o’choqchalar aniqlanadi. Shuningdek, o’pkada shish,
yurak epikardida va ichakning seroz qavatlarida nuqtali qon quyilishlar uchraydi.
Chechakning surunkali kechishi oqibatida o’lgan parranda gavdasi juda oriq
bo’lib, jigar, buyrak, yurakda distrofik o’zgarishlar, taloqni shishishi va qo’ng’ir -
sariq tusda bo’lishi kuzatiladi.
Tashhis. Parrandalarning chechak kasalligiga tashhis qo’yishda epizootologik
ma’lumotlar, klinik belgilar, patologoanatomik o’zgarishlar va labarotoriya
tekshiruvi natijalariga asoslaniladi.
Laboratoriya tekshiruvini o’tkazish uchun parrandaning boshi, terining
zararlangan qismlari va ichki organlari jo’natiladi. Laboratoriya tahlili Morozov
yoki Pashen usuli bo’yicha o’tkazilib, tamg’asimon surtmalarda chechak
tanachalarining topilishi asosida tashhis tasdiqlanadi. Qaysiki, Borelning
“kokkisimon tanachalari” ga o’xshab qo’ng’ir rangda to’planib turadi.
Bionamuna qo’yish uchun klinik sog’lom va organizmida chechak virusiga
qarshi antitelolari bo’lmagan tovuqlardan foydalaniladi. Buning uchun
tekshirilayotgan patologik namuna tovuqning yengil tirnalgan toji yoki boldirining
follikulasiga surtiladi. Ushbu sinovdan keyin 5 – 7 kun o’tgach, parrandaning
tojida chechak yarachalari yoki boldirning zararlantirilgan qismida chechak
oqibatidagi follikulit aniqlansa, bionamuna ijobiy hisoblanadi.

Qiyosiy tashhis . Chechak kasalligini tovuqlarda A – avitaminoz, kandidamikoz,
aspergillyoz, yuqumli laringotraxeit hamda bronxit kassalliklaridan, kurkalarda
sinusitdan va kaptarlarda trixomonoz kassalligidan qiyosiy farqlash talab etiladi.
Davolash . Parranda terisidagi chechak “toshma” larini yumshatish uchun neytral
yog’lar, sintomisinli malham yoki gliserin surtiladi. Chechak yarachalarining
yuzasiga esa 1 % li yod – gliserin ( yod – 0.1; kaliy yod – 1.0; gliserin – 30.0
gacha), 3 – 5 % li xloramin eritmasi kabi kuydiruvchi dori vositalari bilan ishlov
beriladi. Burun bo’shlig’i va ko’z kon’yunktivasi iliq suvda yuvilib, borat
kislotasining 2 – 3 % li eritmasi purkaladi. Parrandalarga cheklanmagan miqdorda
suv berilib, unga kaliy yod qo’shib turiladi. Shuningdek, chechak oqibatidagi
asoratlarni oldini olish uchun quyidagi antibiotiklardan birisini va vitaminlarni
qo’llash tavsiya etiladi: baytril- 10%, 1l suvga 0,5-1,0 ml miqdorda 5-7 kun;
norfloks-200, 1 l suvga 0,5 – 1,0 ml dozada 3-5 kun; enroksil, 1 l suvga 0,5
ml dan 5 kun yoki enroflon preparatini 1l suvga 0,5-1,0 ml miqdorda 5 kun
davomida uzluksiz erkin ichiriladi. Shuningdek, odatdagi miqdorlarda A, D
3 , S
va V guruhi vitaminlarini omuxta yem tarkibiga qo’shib berilishi muhim
ahamiyat kasb etib, parrandalarni sog’ayishini tezlashtiradi va o’lim holatini
kamaytiradi.
Maxsus profilaktika . Tovuqlarni chechakka qarshi profilaktik emlash uchun
quyidagi tirik emlama (vaksina) lar qo’llaniladi: immunogen va areaktiv
xususiyatli shtamm hisoblangan kaptar chechagini qo’zg’atuvchi virusning “ND
shtammi“ dan tayyorlangan emlama; tovuq chechagini qo’zg’atuvchi
virusning ,,K shtammi” dan tayyorlangan emlama. Ushbu emlamalar
parrandalarning 3 – 4 oylik yoshida mavjud yo’riqnoma bo’yicha qo’llanilib,
ularning qanot pardasiga ,,qo’sh ignali“ inyektor yordamida sanchib emlanadi.
Oldini olish va qarshi kurashish tadbirlari. Parrandalar orasida chechak
kasalligi aniqlanganda, xo’jalikka karantin o’rnatish talab etiladi. Kasal
parrandalar majburiy so’yilib, chechak bilan og’ir zararlanganlarining gavdasi
butunligicha texnik util qilinadi. Parrandaning faqat bosh sohasi zararlangan
bo’lsa, boshning o’zi util qilinib, go’shti va ichki organlari dastlab qaynatilib,

so’ngra foydalanilishi mumkin. Parrandaxonadagi go’ng biotermik usul bilan
zararsizlantiriladi yoki yoqiladi. Pat va parlar esa 3 % li formaldegid va 1 % li
o’yuvchi natriy eritmalari bilan dezinfeksiya qilinadi.
Xo’jalikda chechak kasalligi tugatilgach, yakuniy dezinfeksiya va dezinseksiya
o’tkazilib, 2 oydan so’ng karantin bekor qilinadi.
Keyingi davrda keltiriladigan parrandalar esa belgilangan tartibda chechakka
qarshi emlanishi talab etiladi.

Neurolimphomatos
Marek kasalligi tovuqlar kasalligi bo’lib, virus qo’zg’atadi. Oyoqlar
nervining chala va to’liq falajlanishi, ko’z rangdor pardasining ko’kimtir rangga
kirishi, limfosit va plazmatik hujayralar tomonidan boshqarilmaydigan proliferitik
o’zgarish bilan ifodalanadi. Markaziy nerv sistemasi, shuningdek qanotlar, dum va
bo’yin zararlanadi.
Tarixiy ma’lumot. Kasallik birinchi marta 1907 yilda venger olimi Marek
tomonidan aniqlandi. Uning virusi uzoq muddat o’rganilib, 1967 yilgi Xalqaro
kongressda mustaqil kasallik deb e’lon qilindi. Marek kasalligi hozirgi paytda
parrandachilik taraqqiy qilgan mamlakatlarning hammasida tez-tez uchrab turadi.
Jumladan bizning mamlakatimizda ham keyingi 15-20 yil ichida qayd qilinib
turibdi.

Iqtisodiy zarar. Asosan 4 haftalikdan 22 haftalikgacha bo’lgan jo’jalar
kasallanadi. O’lim 1-30 foiz, ko’ppincha 3-5 foiz atrofida ro’y berib, oylab davom
etadi. Kasallik boshlangandan 1-1,5 oy keyin o’lim 30 foizgacha yetadi. Kasallik
leykoz bilan assosiasiya holatida kechsa, leykoz virusiga nisbatan sinergizm
kuchayib, talofat 90 foizga yetishi mumkin. Kasallik chiqqudek bo’lsa, xo’jalikni
sog’lomlashtirish va karantin o’tkazish uchun ma’lum miqdorda mablag’ sarflash
talab etiladi.
Qo’zg’atuvchisi. Kasallikning qo’zg’atuvchisi bo’lgan virus tovuq embrioni
va kultura hujayralarida yaxshi o’sib rivojlanadi va ko’payadi. U har xil obyektlar
(to’shama, asbob-anjomlar va boshqalar)da 1 yilgacha saqlanishi mumkin. Virus
parranda pati follikulalarining epitelial hujayralarida o’sib rivojlanadi.
Epizootologiyasi. Kasallik keng tarqalgan bo’lib, Yevropa
mamlakatlarining ko’p joylarida uchraydi. Asosan tovuqlar, ayrim hollarda esa
bedanalar, o’rdak, kurka, oqqush, tustovuqlar kasallanadi. Kasallikka eng moyili
jo’jalar hisoblanadi. Ularda 2 haftalikgacha ko’proq uchraydi. Kasal parrandalar
kasallik qo’zg’atuvchi asosiy manbadir, chunki ular nafas olish va ovqat hazm
qilish a’zolarining chiqindilari bilan tashqi muhitga virus ajratib turadi. Qurib
ko’chib tushgan pat follikulalari va qazg’oqlar bilan ham virus ajralib tushadi.
Viruslar tovuqxonalarning changlarida ko’p uchraydi.
Tabiiy sharoitda virus ikki yul bilan tarqaladi: kasal tovuqlardan olingan
embrionlar-virus tashuvchilar orqali (vertikal yul bilan tarqalish); bevosita va
bilvosita kasallik qo’zg’atuvchisining manbai orqali (gorizontal yo’l bilan
tarqalish). Bundan tashqari, qora qo’ng’izlar ham virus tashuvchi xizmatini
o’taydi. Virus tashuvchanlik va virus tarqatuvchanlik Marek kasalligida umr bo’yi
davom etishi mumkin. Jo’jalarning qorin pardasiga, muskuli orasiga, venasiga,
terisi ostiga, intraserebral va intranazal usullarda yuqumli material yuborib,
kasallik qo’zg’atish mumkin. Bir kunlik jo’jalar yaxshi va qulay obyekt
hisoblanadi.
Patogenez. Kasallangan parrandalar qonida virus aniqlanadi. Organizmda
virus leykositlar bilan tarqalib, limfoid hujayralarda o’sib, rivojlanadi (fabrisiya

xaltachasi, taloq, timus, murtak va ko’r ichakda). Buyrak kanalining epitelial
to’qimalari hamda patlar follikulalari virus rivojlanib o’sishi uchun eng qulay
joydir. Oq qon tanachalari kuchli zararlanadi.
Klinik belgilari. Marek kasalligining viruslari virulentlik xususiyati
bo’yicha bir-biridan farq qiladi. Uning bir xillari o’tkir kechadigan kasallik
qo’zg’atsa, boshqa xillari surunkali kechadigan kasallik qo’zg’atadi, ayrimlari esa
avirulentlidir. Ko’pchilik qo’zg’atuvchilar Marek kasalligida xo’rozlar tovuqlarga
qaraganda chidamliligini aniqlashdi. Oq plimutar zotlari kasallikka o’ta moyil
bo’ladi.
Kasallik surunkali kechganda yashirin davri 2-3 hafta davom etib, markaziy
va periferik nerv sistemasi zararlanadi: kasal parranda oqsaydi, oyoq, bo’yin, qanot
va dum chala yoki to’liq falajlanadi, ko’zning rangdor pardasi ko’kimtir bo’lib,
qorachigi kichrayib ketadi, bu pirovard natijada ko’rlikka olib borishi mumkin.
O’tkir kechganda 1 oyliqdan 5 oylikgacha bo’lganlari ko’p kasallanadi.
Kasallik birdaniga boshlanib, chala yoki to’liq falaj kuzatiladi. Bir hafta ichida 1-2
oylik jo’jalar kasalga chalinib bo’ladi. Kasalga chalingan parrandalarda depressiya,
ataksiya va bo’g’ilish hollari kuzatilib, ozish hamda degidratasiya holatlari
namoyon bo’ladi. Kasallik boshlangach, 2-6 haftadan keyin parrandalar o’la
boshlaydi.
Ko’pincha Marek kasalligi yuqumli bronxit, respirator mikroplazmoz,
kolibakterioz va koksidiozlar bilan asoratli holatda uchraydi. Leykoz bilan ham
assosiasiya shakldda namoyon bo’ladi.
Patologoanatomik o’zgarishlar. Kasallik surunkali kechayotganda o’lgan
parrandalarda tolalarining diffuz o’choqli yo’g’onlashganligi kuzatiladi. Ichki
a’zolarda 20 foizgacha shish paydo bo’ladi. Bunday o’zgarish ko’pincha tuxumdon
va urug’donda ko’zga yaqqol tashlanadi. O’lim kasallikning o’tkir kechayotgan
paytida ro’y bersa, shish ichki a’zolar, teri-muskullarda kuzatilib, asosiy
o’zgarishlar markaziy va periferik nerv sistemalarida namoyon bo’ladi.
Zararlangan nerv tolalari yo’g’onlashib, shishadi va sarg’ish rangda ko’rinadi.
Limfoid to’qimalarda proliferativ o’zgarishlar ro’y beradi. Periferik nervlarda shish

paydo bo’lib, nerv ustuni va uning tashqi po’stloqlarida diffuz o’choqli o’zgarish
vujudga keladi. Ko’z rangdor pardasining epitelial to’qimalarida limfoid,
psevdoeozinofil va plazmosit hujayralar mavjudligi kuzatiladi.
Diagnoz va differensial diagnoz. Kasallikka diagnoz qo’yish uchun uning
epizootologiyasi, klinik belgilari, patologoanatomik o’zgarishlari hisobga olinib,
virusologik, serologik va gistologik tekshirishlar o’tkaziladi. Virusdan
tayyorlangan antigen pat follikulasi materiali bilan RDP qo’yish yaxshi
ko’rsatkichdir. Virus tovuq embrioni va kul’tura hujayralarida yaxshi o’sib
rivojlanadi.
Immunitet. Kasallikning oldini olish uchun kurkalarning gerpes virusidan
tayyorlangan (FS-126 shtammasi) quruq kultural virus vaksina qo’llaniladi.
Vaksina kurkalar virusining virulentli shtammasidan olingan bo’lib, o’rdak,
bedana, tovuq fibrioblastlarida o’stiriladi. Eritilib tayyorlangan vaksina 0,2 ml dan
jo’jalarning son muskuli orasiga yuboriladi. Immunitet 2 haftadan keyin paydo
bo’lib, parranda hayotining oxirigacha davom etadi. Shu bilan birga parrandachilik
fabrikalarida kompleks chora-tadbirlar ham o’tkaziladi.
Oldini olish. Inkubatorga tuxum faqat sog’lom xo’jaliklardan olib kelinishi
shart. Jo’ja sotib olib kelishga ham xuddi shunday talab qo’yiladi. Parrandalar
qat’iy yoshiga qarab saqlanishi zarur. Chala yoki to’liq falaj kuzatilib qolgudek
bo’lsa, darhol tekshirib, diagnozi aniqlanadi. O’z vaqtida profilaktik dezinfeksiya
o’tkazib turiladi. Cheklash tadbirlari ko’riladi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
Asosiy adabiyotlar
1. Salimov X.S., Qambarov A. “Epizootologiya” darslik Toshkent-2016y.
2. Bakulin V.A. “Bolezni ptis”, darslik, Sankt-Peterburg. VNIVIP 2006g.
3. Bessarobov i dr. “Bolezni ptis”, uchebnoye posobiye dlya VUZ ov.
Moskva, izdatelstvo “Lan” 2007 g.
Xorijiy adabiyotlar
1. David E. Swayne, John R. Glisson, Larry R. McDougald, Lisa K. Nolan,
David L. Suarez, Venugopal L. Nair, «Diseases of Poultry», Wiley-
Blackwell; 13 edition, USA, 2013.
Qo’shimcha adabiyotlar
1.Davlatov R.B., Eshbo’riyev B.M. “Parrandalarni asrash, oziqlantirish va
ularning kasalliklarini oldini olish hamda davolash bo’yicha” tavsiyalar,
Toshkent 2016 y.
2. Bessarobov B.F., Baydevlatov A.B. “Resepturnыy spravochnik po
boleznyam ptis”, uchebnoye posobiye, MKIPP “Mariya” 1992 g.
3. Korovin R.N. “Spravochnik veterinarnogo vracha ptisevodcheskogo
predpriyatiya” tom-1,2. Sankt-Peterburg. 1995 g.
Internet sayt lari :
1. www. Ziyo.net.uz.
2. email: zooveterinarya@ mail.ru
3. email: sea@mail.net21.ru
4. email: veterinary@actavis.ru
5. email: fvat@academy.uzsci.net
6. Zooveterinariya jurnali. Toshkent, 2008

Parrandalar chechagi va marek kasalligi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish