Parrandalarning gamboro kasalligi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	34.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Parrandalarning gamboro kasalligi

Купить

Mavzu: PARRANDALARNING GAMBORO KASALLIGI
Reja:
1. Parrandalarni gamboro kasalligiga ta’rif , qo’zg’atuvchisi,
epizootologiyasi.
2. Klinik belgilari.
3. Patologoanatomik o’zgarishlar, tashxisi, qiyosiy tashxisi, oldini olish
chora – tadbirlari.

Gamboro kasalligi- Morbus Gamboro - (yuqumli bursit, yuqumli
nekroz) o’tkir kechadigan kontagioz kasallik bo’lib, 2-15 kunlik jo’jalarda
uchraydi. Ichaklar faoliyatining buzilishi, buyrak va fabrisa xaltachalarining
yallig’lanishi hamda kengayishi bilan kechadi.
Kasallik asosan sanoatlashgan parrandachilik xo’jaliklarida, ayniqsa
broyler xo’jaliklarida tarqalishi aniqlangan. Uning kelib chiqish sabablarini
mutaxassislar chet eldan olib kelingan parrandalar deb hisoblashadi.
Qo’zg’atuvchisi. Filtrlanuvchi virus bo’lib, reoviruslar guruhiga
mansub. Virion kattaligi 50-70 mm, ekosaedrik simmetriyaga ega va 90%
oqsil, 10% ribonuklein kislota saqlaydi. Virusning ikkita serotipi aniqlangan:
Si-1 jo’jalardan, 23/82 esa kurkalardan ajratilgan.
Virus efir va xloroformga chidamli. Bino ichidagi yog’och va metallar
ustki qismida virus o’zining faolligini 122 kungacha saqlaydi. Suv, yem va
tezakda 52 kun yashaydi. U rN 7,0-7,5 da nisbiy chidamli va ishqorli rN ga
seziluvchandir. Virus 60 °S da qizdirilganda 90 minut, 25 °S da - 21 kun,
minus 20 °S da saqlanganda uch yil faolligini saqlaydi.
Muzlatish va eritish virusga ta’sir qilmaydi. 20% li efir eritmasi bilan
ishlov berilganda 18 soat, 20% li xloroform eritmasida 10 minutgacha
o’lmaydi. Odatdagi dezinfeksion vositalar (1% li fenol, krezol, formalin) da 1
soat ichida o’ladi. Penisillin va streptomisinga chidamli.
Gamboro kasalligi virusi tovuq embrionining allantois bo’shlig’iga
yoki xorioallantois pardasiga yuqtirilganda yaxshi o’sadi. U faolligini
ekishda namoyon qilib, embrionlarni 3-7 kunda o’ldiradi. Virusni 20-25
kunlik jo’jalarda o’stirish mumkin.
Iqtisodiy zarar. Kasallik qayd qilingan parrandachilik xo’jaliklari katta
iqtisodiy zarar ko’radi, chunki bunday xo’jaliklarni sog’lomlashtirish qiyin
bo’lib, uzoq muddatga cho’zilib ketadi. Jo’jalar orasida o’lim 5-30 foiz
atrofida kuzatiladi.

Epizootologiyasi. Virus jo’jalar kasallangan vaqtdan boshlab ikki
haftagacha go’ng bilan ajralib turadi, bunda to’shama, katakcha, asbob-
uskuna va yem ifloslanadi. Parrandalar og’iz hamda ko’z va burun shilliq
pardalari orqali zararlanadi. Virusning bir tovuqxonadan boshqasiga parranda
boqarlarning kiyim-kechaklari, poyafzallari hamda asbob-uskunalar orqali
o’tishi aniqlangan.
Virus uzoq masofalarga yovvoyi parrandalar orqali tarqaladi. U tuxum
orqali va aerogen yul bilan ham o’tishi mumkin.
Gamboro kasalligi bo’yicha epizootik holatni aniqlash uchun
O’zbekiston Respublikasining har xil geografik zonalarida joylashgan go’sht
va tuxum yetishtiriladigan bir nechta parrandachilik xo’jaliklari
tekshirilganda ularning hammasida kasallik borligi ma’lum bo’ldi.
Kasallik yilning hamma faslida uchraydi, ayrim hollarda u yashirin
kechadi. Nosog’lom xo’jaliklar Gamboro kasalligi kolibakterioz va
pullorozterlama kasalligi bilan birga kechishi aniqlandi.
Klinik belgilari. Kasallikning birinchi klinik belgilari moyil jo’jalarda
2-3-kuni namoyon bo’lib, u odatda 7 kun davom etadi. O’lgan parrandalar
bo’yni va oyoqlarini tekis uzatib yotganligi ko’rinadi. Kasallikning birinchi
belgisi oq-sarg’ish suvdek suyuq ich ketishidir. Birdan ishtaha yuqoladi,
patlar hurpayadi, depressiya ro’y beradi, bosh va bo’yin qaltirab, kasal
parranda birdan o’lib qoladi. Respirator belgilar bo’lmaydi. Kasallikning 2-3-
kunlari ko’p jo’ja nobud bo’ladi. Gamboro kasalligi o’tkir kechadigan
parrandachilik xo’jaliklarida kasallikning klinik belgilari 25 kunlik yoshga
to’g’ri keladi. Odatda kasallikning bunday kechishi sporadik xarakterga ega
bo’lib, asosan yangi olib kelingan va emlangan parrandalarda kuzatiladi.
Kasallanib tuzalgan jo’jalar kamqon, oriq, raxit, o’sishdan qolgan bo’lib,
ozuqani yomon hazm qiladi.

Patologoanatomik o’zgarishlar. Kasal, o’ldirilgan va o’lgan
parrandalarni yorib ko’rilganda fabrisa xaltachasi 2-3 marta kattalashgan,
shilliq pardalari shishgan va qonga to’lgan bo’lib, og’ir hollarda bursa
bo’shlig’ida fibrin qatlami ko’rinadi. Muskullar suvsiz va oqargan. Ko’krak,
qomat, son muskullarida va oshqozonning shilliq pardasiga qon quyilgan.
Buyrak kattalashgan, to’q jigar rangda, kanalchalarda esa siydik kislotasi
to’plangan.
Tashhis. Gamboro kasalligi boshqa kasalliklarga o’xshash, tipik
kechganda klinik belgilari va patologoanatomik o’zgarishlar bo’yicha
diagnoz qo’yish osonroq. Kasallikning boshlanish davrida yoki atipik
kechganda laboratoriya tekshirishlari (virusni tovuq embrionidan ajratib
olish, biosinama qo’yish, serologik reaksiya) bilan aniqlash mumkin. Virus
odatda zararlangan buyrak, ichak, fabrisa xaltachasidan ajraladi.
Laboratoriyaga tekshirish uchun o’lgan parrandalardan kloaka
xaltachasi, buyrak, jigar, taloq yuboriladi. Parrandalardan namunalar
kasallikning birinchi klinik belgisi paydo bo’lganda olinadi.
Patologoanatomik namunani xovonchada yanchiladi va fiziologik
eritma (1:10) qo’shiladi. Olingan 10% li suspenziyani minutiga 3000 marta
aylanadigan sentrifugada 15 minut sentrifuga qilinadi. Ustidagi suyuqlikka
100 TB-ml penisillin va 100 lekg-ml streptomisin qo’shiladi, sovutgichda
(4°) 6-12 soat saqlanadi va moyil parrandalarning embrionlarini zararlash
uchun ishlatiladi.
Zararlash uchun Gamboro kasalligi va boshqa yuqumli kasalliklar
bo’yicha sog’lom bo’lgan xo’jaliklardan olingan 9 kunlik tovuq embrioni
ishlatiladi. Tuxum po’chog’ini teshib, 2-3 mm chuqurlikda tekshiriladigan
namuna 0,2 ml hajmda yuboriladi. Po’choqdagi teshikka parafin qo’yiladi.
Embrionlar termostatga joylashtiriladi va 10 kun 37°S da inkubasiyaga
qo’yiladi. Inkubasiya jarayonida sutkada bir marta ovoskopiya o’tkaziladi.

O’lgan embrionlarni oldin 2-3 soat 4°S gacha sovutilib, shu kuni ochish
kerak. Tirik embrionlar ham inkubasiyaning 10-kuni 4°S gacha sovutiladi va
ochiladi. Embrionlar zararlangandan keyin 3-7-kuni o’lsa, spesifik
hisoblanadi.
O’lgan va o’sishdan qolgan embrionlardan steril probirkalarga (har bir
embriondan alohida) allantois suyuqligi olinadi va GPA, GPB da 0,2 mm
ekib tozalikka tekshiriladi. Ekmalar termostatda 37°S da 5 kun saqlanadi.
Virusni ajratib olish, uning patogenligini o’rganish hamda kasallikni
eksperimental keltirib chiqarish uchun jo’jalardan biosinama olinadi.
Zararlashda 20-25 kunlik jo’jalardan foydalaniladi. Tekshiriladigan namuna
10-15 kunlik jo’jalarning burniga 0,5 ml miqdorda yuboriladi va 15 kun
kuzatiladi. Biosinama natijalari kasallikning klinik namoyon bo’lishi va
patologoanatomik o’zgarishlar, kechikkan vaqtda qon zardobida maxsus
antitelolarning topilishiga qarab baholanadi. Diagnozni serologak tasdiqlash
uchun RDP reaksiyasi qo’llaniladi. Angigen sifatida tovuq embrioni
xorioallantois pardasidan tayyorlangan maxsus antigen ishlatiladi.
Respublika ilmiy-ishlab chiqarish parrandachilik veterinariya
laboratoriyasining ma’lumoti bo’yicha, ko’pchilik xo’jaliklarda jo’jalar qon
zardobida yuqori titrda antitelolar borligi aniqlangan.
Qiyosiy tashhis. Gamboro kasalligini infeksion bronxit, N’yukasla
kasalligi, Marek kasalligi, limfoidli leykoz, Raus sarkomasi, koksidioz,
prostoginimoz, nefrozonefrit, adenovirusli aplastik anemiya, jigar va
buyrakni yog’ bosishi sindromi, avitaminoz «A», har xil zaharlanishdan farq
qila bilish kerak.
Keyingi yillarda Gamboro kasalligiga qarshi emlangan parrandalarda
antitelo darajasini aniqlash uchun kenetik immunofermentli usul tavsiya
etilgan.

Oldini olish. Umumiy veterinariya-sanitariya tadbirlari parrandachilik
xo’jaliklarini Gamboro kasalligadan to’liq sog’lomlashtirishni ta’minlaydi.
Shuning uchun bu kasallikning oldini olish va yo’qotish bo’yicha kompleks
tadbirlardan biri maxsus profilaktika-vaksinasiya hisoblanadi. Bu maqsadda
tirik va inaktivasiyalangan vaksinalar qo’llaniladi. AQShda Gamboro
kasalligining oldini olish uchun yaratilgan tirik vaksina Burgine 14 kunlik
jo’jalarga ichadigan suviga qo’shib beriladi. Ikkinchi marta 35 kunligida
emlanadi. Uchinchi emlash 17 haftada moyli adsorbbatvaksina bilan
o’tkaziladi. Bu tirik vaksinaga nisbatan ona tovuqlarni uzoq himoya qiladi va
yuqori titrda saqlanadi.
1978 yili Gollandiya firmasi olimlari tirik vaksina-Nobilis (shtamm D-
78) ni yaratdilar, u parrandalarda past antiteloda ham immunsupressiya paydo
qilmaydi. Tuxum qiladigan jo’jalar Novi vae. Sumboro vaksinasi bilan
emlangan ona tovuqlardan olingan bo’lsa, 21-28 kunligida bu vaksinani
ichirib emlanadi. Emlangan ona tovuqlardan olingan bo’lsa, 14-24 kunligida
emlanadi. Ikkinchi emlash inaktivasiyalangan Nobilis (shtamm 228-1)
vaksinasi bilan tuxum qilishidan uch hafta oldin muskuli orasiga 0,5 ml
dozada emlanadi.
Agar ona tovuqlar inaktivasiyalangan Novi vae. Sumboro vaksinasi
bilan emlangan bo’lsa, go’shtga topshiriladigan jo’jalar 17-23 kunligida,
emlanmagan bo’lsa, 7-14 kunligida emlanadi.
Italiya va sobiq Yugoslaviyada ona tovuqlarga qo’llaniladigan
emulsinvaksina organizmda yuqori darajada presipitasiyalovchi antitelo hosil
qiladi. Bunday ona tovuqlardan olingan jo’jalarda ham gumoral antitelo
ko’rsatkichlari yuqori bo’ladi.
Fransuz firmasi Rhone Meriaex kasallikning oldini olish uchun tirik
quritilgan Sumborae CT vaksina tavsiya etgan. Birinchi emlash 7 kunlik,
ikkinchi emlash 21 kunlik jo’jalarda o’tkaziladi. Keyinchalik tuxum qila

boshlashidai 2-4 hafta oldin muskuli orasiga yoki terisi ostiga 0,3 ml dozada
inaktivasiyalangan moyil ad’yuvantli Sumboritla vaksinasi yuboriladi.
Butun ittifoq parrandachilik ilmiy tekshirish veterinariya institutida
(Sankt-Peterburg) tirik quruq virus vaksina yaratilgan, u flakonlarda 1500-
4000 dozada (virusning konsentrasiyasiga qarab) chiqariladi.
Nosog’lom yoki xavfli xo’jaliklarda jo’jalar 7-10 kunligida ichirish
yo’li bilan ikki marta 10-14 kun oralatib emlanadi. Immunitet 21 kundan
keyin boshlanib, 2 oy davom etadi.
Shunday qilib, epizootologik tekshirishlar, klinik kuzatishlar,
patologoanatomik yorib ko’rish va laboratoriya tekshirish natijalari Gamboro
kasalligining O’zbekiston Respublikasining yirik parandachilik xo’jaliklarida
tarqalganligini ko’rsatadi. Bu - kasallikning bundan keyin tarqalishiga yo’l
qo’ymaslik va zarur profilaktik chora-tadbirlar ko’rishni taqozo etadi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
Asosiy adabiyotlar
1.Salimov X.S., Qambarov A. “Epizootologiya” darslik Toshkent-2016y.
2.Bakulin V.A. “Bolezni ptis”, darslik, Sankt-Peterburg. VNIVIP 2006g.
3.Bessarobov i dr. “Bolezni ptis”, uchebnoye posobiye dlya VUZ ov.
Moskva, izdatelstvo “Lan” 2007 g.
Xorijiy adabiyotlar
1 .David E. Swayne, John R. Glisson, Larry R. McDougald, Lisa K. Nolan,
David L. Suarez, Venugopal L. Nair, «Diseases of Poultry», Wiley-
Blackwell; 13 edition, USA, 2013.
Qo’shimcha adabiyotlar
1.Bessarobov B.F., Baydevlatov A.B. “Resepturnыy spravochnik po
boleznyam ptis”, uchebnoye posobiye, MKIPP “Mariya” 1992 g.
2.Korovin R.N. “Spravochnik veterinarnogo vracha ptisevodcheskogo
predpriyatiya” tom-1,2. Sankt-Peterburg. 1995 g.
Internet sayt lari :
1. www. Ziyo.net.uz.
2. email: zooveterinarya@ mail.ru
3. email: sea@mail.net21.ru
4. email: veterinary@actavis.ru
5. email: fvat@academy.uzsci.net
6. Zooveterinariya jurnal i . Toshkent, 200 8
1. http: //www//infect/ru

Parrandalarning gamboro kasalligi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish