Parrrandalar grippi grippia avium - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	35.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Parrrandalar grippi grippia avium

Купить

Mavzu: PARRRANDALAR GRIPPI Grippia avium
Reja:
1. Parrandalar grippiga ta’rif , Qaysi mamlakatlarda ko’p tarqalgan,
qo’zg’atuvchilari, epizootologiyasi.
2. Klinik belgilari?
3. Patologoanatomik o’zgarishlari, tashxisi, qiyosiy tashxisi, oldini olish
chora – tadbirlari.

Parrandalar gripp kasalligi virus qo’zg’atadigan o’ta kontagioz, o’tkir
kechadigan yuqumli kasallik bo’lib, barcha uy parrandalari va yovvoyi
parrandalar va sayroqi qushlar ham kasallanadi. Kasallik septisemiya,
markaziy va periferik nerv tizimi, oshqozon-ichak, nafas a’zolari, ko’z,
bo’g’inlar, toj va sirg’alari yallig’lanishi kabi klinik belgilar ko’rinishida
naoyon bo’ladi.
Tarixiy ma’lumot. Kasallik qadimdan ma’lum, ammo epizootiya,
panzootiya, epidemiya, pandemiya holatida 2000-2007 yillarda uchradi.
Faqatgina Turkiya davlatida 2005 yilning 15 dekabridan 2006 yil 31
yanvarigacha kasallik tarqalgan xududlarda 1608398 bosh parranda
o’ldirilgan va yoqib yo’q qilingan. Yuqori patogen parranda grippi (YuPPG)
Osiyoda 2003-2004 yillar katta talofatlar keltirdi, ya’ni 10 mamlakatda
ro’yxatga olindi. Bu mamlakatlarda parrandalar grippi kasalligi
qo’zg’atuvchisi yuqori patogenli Xitoyda H
5 N
1 , Koreyada H
5 N
1 , Yaponiyada
H
5 N
1 , Pokistonda H
7 , Taylandda H
5 N
1 , Iordaniyada H
5 N
1 , Kombodje H
5 N
1 ,
Vetnamda H
5 N
1 , Xindistonda H
5 N
1 , viruslari aniqlandi.
H5N1 YuPPG ning tarixi va evolyusiyasi, reprospektiv holatlar shuni
ko’rsatdiki 2004 yilga kelib kasallikning keng tarqalishidan oldin z –
genotipning xususiyati quruqlikda va suvda yashovchi parrandalar
organizmida bir necha yillar davomida shakllandi.
H5N1 YuPPG ning tarixi va evolyusiyasi retrospektiv holatlar
(insonlarda va cho’chqalarda).
- Gongkongda 2-holat, insonlarda aniqlangan, Fujan viloyatida, z-
genotipi.
- 2001-2003 yillar Fujan viloyatida YuPPG virusi cho’chqalardan
ajratib olingan.
- 2003 yil cho’chqalarda serologik tekshiruvlar o’tkazilib (Guangdong
viloyati) YuPPG – viruslari tasdiqlangan.

YuPPG – epidemiologiyasi
AQSh – 2004 y tovuq va kurkalarda H
7 N
2 , H
2 N
2 , H
7 N
3 , H
3 N
2 , H
5 N
2 ,
aniqlangan.
AQSh – 2005 yil o’rdaklarda H
7 N
2 aniqlangan.
Kanada – 2004 yil o’rdak va tovuqlarda H
7 N
3 aniqlangan.
Meksika – 2005 yil tovuqlarda H
5 N
2 (LP) aniqlangan.
Janubiy Afrika 2006 yil tovuqlarda H
5 N
2 aniqlangan.
Misr 2006 yil yovooyi o’rdaklarda H
10 N
7 aniqlangan.
Italiya 2005 yil kurkalarda H
5 N
2 aniqlangan.
Yuqorida faktlar shundan dalolat beradiki keyingi yillar YuPPG
kasalligi jahon veterinariyasi va medisinasi oldiga global masala qo’ydi, u
ham bo’lsa bu kasallikni yo’qotishning ham qarshi kurashning samarala
usullarini ishlab chiqish.
Iqtisodiy zarar. Kasallik o’ta kontagioz va tez tarqaladi. Shiddatli
kechadi, 100 % gacha nobud bo’ladi. Xorij mamlakatlarida YuPPG
kasalligida “Stemping aut” kasallik ro’yxatga olingan fermada barcha
parrandalar va parrandaxonalar, asbob –anjomlar to’lasincha kuydirib
yo’qotish uslubi ham qo’llaniladi. Bu juda katta iqtisodiy inqiroz, qolaversa
insonlarga ham yuqish xavfi esa hammasidan muhimi bo’lib siyosiy va
sosiologik muammodir.
Qo’zg’atuvchisi. Paramiksovirus, polimorf virionlar – ipsimon,
tayoqchasimon, raketka shaklidagi viruslar, barcha filtrlardan o’taoladi, virus
kattaligi 60 – 80 nm. Ko’pincha odamlarda gripp kasalligi qo’zg’atuvchi
virionlarga shaklan qiyofadosh. Virionlar 9 – 12 kunlik tovuq embrionlarida
kultura hosil qilaoladi, 12 – 14 kunlik o’rdak embrionlarida ham kultura hosil
qiladi. Passaj embrionlarda bir nechabor takrorlanishi virionlar virulentlik
darajasining oshishini ta’minlaydi. Virionlar uy parrandalari eritrositlari,
maymunlar eritrositlari, dengiz cho’chqasi, yilqilar, qoramollar eritrositlarini

agglyutinasiyaga uchratadi. Kasallanib sog’aygan parrandalar qon zardobida
antitelolar bo’lib, gemagglyutinasiya reaksiyasini tormozlaydi va virionlarni
neytrallaydi. Virionlar past harorat ta’siriga (muzlatishga) ancha chidamli,
yuqori xaroratga esa chidamsiz +100 S 0
, harorat 2 – 3 minutda o’ldiradi.
YuPPG – kaslligi ko’pincha sekundar infeksiya tarzida ham uchraydi.
Epizootologiyasi. YuPPG kasalligi bilan barcha turdagi uy
parrandalari, yovvoyi parrandalar, sayroqi qushlar kasallanadi, jahon
medisinasida va veterinariyasida cho’chqalarda, odamlarda ham ro’yxatga
olinganligi qayd etilgan. Yilning faslllari, parrandalar yoshi, jinsi, zoti,
konstitusiyasi kasallik paydo bo’lishida roli deyarlik aniqlanmagan. Virus
organizmga xar xil yo’llar bilan kiradi, asosiysi respirator va alimentar yo’llar
hisoblanadi. Virionlar organizmga kirgach qon va limfa tizimi orqali butun
organizmga tarqaladi. Parrandachilik fermalariga kasallikning kirish yo’llari:
- fermaga begona transport vositalari, odamlarning kirishi tufayli;
- begonalar kiyishi uchun maxsus ust-bosh va poyafzal bo’lmasligi;
- yangi sotib olingan, olib kelingan parrandalarni kamida 2 xafta
izolyatorlarda saqlab, veterinariya nazoratini, klinik-diagnostik
tekshiruvlardan o’rkazish;
- kasal parranda o’liklarini to’g’ri kelgan joyga (ariq, ko’l, ko’cha, dala,
daryo va h.k) tashlanishi;
- kasal parrandalar o’liklari, mahsulotlari, tuxum, tuxum po’choqlari,
infeksiyalangan oziqalari kuydirib yo’q qilinmasligi.
Patogenez. Virionlar organizmga tushgach, septisemiya paydo qiladi.
Butun organizm a’zolariga tarqalib, rivojlanish jarayonida ekzo va
endotoksinlar ajratadi. Bu o’z navbatida qon tmirlar intima qavatiga ta’sir
etib, yallig’lanish–nekrotik jarayonni keltirib chiqaradi. Qon tomirlar
devoridan sizilib chiqa boshlaydi, giperemiya va qon quyilishlar sodir
bo’ladi. Yurak va tana mushaklari distrofik – degenerativ o’zgarishga uchrab,

funksional faoliyati izdan chiqadi. Taloq, jigar, buyrak, o’pka, oshqozon-
ichak va bosh miya to’qimalarida ham intoksikasiya natijasida distrofik,
degenerativ o’zgarishlar kuzatiladi.
Kechishi va klinik belgilari. Kasallikning inkubasion davri 1- 3 kun,
ba’zan uzoqroq davom etadi. Immuniteti yo’q parrandalarda kasallik og’ir
kechadi, bu holat yosh parrandalarda deyarlik 100 % namoyon bo’ladi. Nafas
qiyinlashadi, toj va sirg’alari shishib ko’karadi, (venoz giperemiya), oyoq
bo’g’inlari shishib ketadi, parranda oyog’ida tik turaolmaydi. Kasallik 3-4
kun ichida o’lim bilan tugaydi. Asabiy tizim o’zgarishi tufayli oyoq va
qanotlar, bo’yin falajlanadi. Tuxumdan qoladi, holsizlanadi, ko’zini yumib,
cho’nqayib qoladi. Rinit, kon’yunktivit, keratit paydo bo’ladi, tumshug’idan
yopishqoq shilimshiq oqib turadi. Kasallik shiddatli, o’tkir formada
kechganda qaltirash hosil bo’lib, parranda 1-2 kunda o’ladi.
Patologoanatomik o’zgarishlar. Toji, sirg’alari ko’karib, shishib
ketadi, tumshug’idan shilimshiqli suyuqlik oqib turadi, bursitlar paydo bo’lib,
bo’g’imlar deformasiyasi hosil bo’ladi, shilliq pardalarda qon quyilishlar
kuzatiladi. Rinit, kon’yunktivit, keratitga hos distrofik o’zgarishlar paydo
bo’ladi. Shilliq pardalarda, teri osti klechatkasida, bo’yin ko’kraklarda shish
va qon quyilishlar bo’ladi. Jig’ildonda havo to’planib, oziqa hazm
bo’lmagach, u eskirib, to’xtab qolish natijasida, yoqimsiz qo’lansa hid chiqib
turadi. Muskulli va bezli oshqozon chegarasida kuchli qon quyilish
kuzatiladi. Ichaklar limfoid follikulalarida, epikard ostida ham qon quyilgan
bo’ladi. Taloq biroz atrofiyalanadi. O’pkaga qon to’lib sal shishadi va
prevmoniya o’choqlari paydo bo’ladi. Miya qon tomirlari shishib, miyaga
qon quyilishi kuzatiladi.
Diagnoz. Epizootologik ma’lumotlar, klinik belgtlari, patanatomik
o’zgarishlar, laboratoriya diagnostik tekshiruvlari, virusologik tekshiruvlar,
serologik tekshiruvlar, barchasidan olingan ma’lumotlar to’liq o’rganilib

diagnoz qo’yiladi, lozim topilsa biosinov o’tkaziladi. Bunda 8-10 kunlik
tovuq embrioni xorionallantois pardasiga yuqtiriladi. RTGA, RA, RMA
natijalari ham hisobga olinadi.
Differensial diagnoz. YuPPG kasalligini parotif, virusli gepatit,
pasterellyoz, aerosistit kasalliklaridan farqlay bilish shart.
- paratif bilan deyarlik yosh parrandalar kasallanib, asosan oshqozon-
ichak kasalliklaridir, asosiy farq paratifda bakteriologik tekshiruv endo va
baktoagar muhitiga ekish masalani ochiq – oydin yechib bera oladi.
- virusli gepatit ham asosan yosh parandalarda uchrab, deyarlik barcha
patologoanatomik o’zgarishlar jigarda kuzatiladi. Lozim bo’lsa virusologik
tekshiruv o’tkaziladi.
- pasterellyoz ham asosan yosh parrandalar moyil bo’lib, bunda ham
mikrobiologik tekshiruv bilan pasterellalar topiladi.
- aerosistit – bu yuqumsiz kasallik, mikrobiologik tekshiruv natijasi,
mikro–makroklimat ko’rsatkichlari, rasion va parvarish shart–sharoitlarda bu
kasallikni osongina farqlab bera oladi.
Davolash. Radikal davolash, samarali effekt beruvchi davolash ishlab
chiqilmagan. Qolaversa masalaga iqisodiy nuqtai – nazardan yondashilganda,
insoniyatga yuqish ehtimoli bo’lganligi sababli kasal parrandalar yoqib yo’q
qilinadi.
Davolash – I.K.Kravesa (1960) kasallangan parrandalarga yodni 1:1000
nisbatdagi eritmasini ichiladigan suv sifatida qo’lladi, biovetinning suvdagi
eritmasini 1 bosh jo’jaga 15–20 mg hisobda 1 kunda 2 marta beriladi.
Davolashka kunlik interval bilan takrorlanadi.
Immunitet va immunizasiya – YuPPG kasalligiga qarshi tirik va o’lik
vaksina ishlab chiqilgan. Vaksinasiyadan bir oy o’tgach transvarial
immunitet paydo bo’lishi o’rganilgan.
Qarshi kurashish choralari.

- inkubasiya uchun sog’lom xo’jaliklardan tuxum olinishi shart;
- inkubatorlar albatta dezinfeksiya qilinadi;
- parrandachilik fermer xo’jaligi atrofi o’raladi, kirish–chiqish nazorat
punkti o’rnatiladi;
- yangi keltirilgan parrandalar kamida ikki xafta izolyatorda saqlanadi, shu
davrda xar kuni veterinar vrach tekshiruvi o’tkaziladi;
- parrandaxonalarda zoogigiyenik normativ talablar, yorug’lik, mutloq va
nisbiy namlik, harorat, havoning almashinish tezligi, NH
3 , CO
2 miqdori,
to’shamalar, yayratish maydonchalari va hokazo standart talablarga mos
kelishi shart;
- tovuqxona xizmatchilari shaxsiy gigiyenasi, maxsus ust–bosh,
poyafzallari doimo nazoratda bo’ladi;
- profilaktik, rejali dezinfeksiya, deratizasiya o’z vaqtida sifatli
o’tkaziladi;
- ozuqalarga antibiotiklar, vitaminlar, makro–mikroelementlar, sulfamidlar
qo’shib rasion tuziladi va amalda bajariladi;
- parrandalar parvarishiga faqat tayinlangan, maxsus instruktaxdan o’tgan
kishilar xizmat qilishi ta’minlanadi;
- Yosh bolalar, homilador ayollar, keksa kishilar parrandaxonaga
kiritilmaydi;
- parrandalar o’laksalari maxsus kishilar tomonidan selofan qopchalarga
solinib, a’lohida ajratilgan joyda kuydirib yo’q qilinadi;
- xizmatchilar bir oyda kamida 2 marta tibbiy ko’rikdan o’tib turishi
ta’minlanadi;
- tuman, viloyat davlat veterinariya bo’limlari bilan uzluksiz a’loqa
ta’minlanadi;
- veterinariya qonunchiligida ko’rsatilgan barcha talablar malakali
bajariladi;

- veterinariya xujjatlari bekamiko’st to’ldirilib, ma’suliyatli kishi imzosi
bilan tasdiqlanadi;
- ferma, mahalla, xudud, tuman epizootik xaritasi bo’lishi shart.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
Asosiy adabiyotlar
1.Salimov X.S., Qambarov A. “Epizootologiya” darslik Toshkent-2016y.
2.Bakulin V.A. “Bolezni ptis”, darslik, Sankt-Peterburg. VNIVIP 2006g.
3.Bessarobov i dr. “Bolezni ptis”, uchebnoye posobiye dlya VUZ ov.
Moskva, izdatelstvo “Lan” 2007 g.
Xorijiy adabiyotlar
1 .David E. Swayne, John R. Glisson, Larry R. McDougald, Lisa K. Nolan,
David L. Suarez, Venugopal L. Nair, «Diseases of Poultry», Wiley-
Blackwell; 13 edition, USA, 2013.
Qo’shimcha adabiyotlar
1.Bessarobov B.F., Baydevlatov A.B. “Resepturnыy spravochnik po
boleznyam ptis”, uchebnoye posobiye, MKIPP “Mariya” 1992 g.
2.Korovin R.N. “Spravochnik veterinarnogo vracha ptisevodcheskogo
predpriyatiya” tom-1,2. Sankt-Peterburg. 1995 g.
Internet sayt lari :
1. www. Ziyo.net.uz.
2. email: zooveterinarya@ mail.ru
3. email: sea@mail.net21.ru
4. email: veterinary@actavis.ru
5. email: fvat@academy.uzsci.net
6. Zooveterinariya jurnal i . Toshkent, 200 8

1. http: //www//infect/ru

Parrrandalar grippi grippia avium

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish