Pedagogik nizolar va ularni bartaraf etish texnologiyasi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	33.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Pedagogik nizolar va ularni bartaraf etish texnologiyasi

Купить

PEDAGOGIK NIZOLAR VA ULARNI BARTARAF ETISH
TE X NOLOGIYASI
Reja:
1. Pedagogik nizolarning asosiy sabablari.
2. Pedagogning pertseptiv (o’quvchi, talabalarni tushunish) x atolari.
3. Pedagogning o’quvchilar bilan ish yoki shaxsiy ish yuzasidan bo’ladigan
kelishmovchiliklarni.
4. Yosh pedagoglar faoliyatida odatda yo’l qo’yiladigan hatolar va ularni
engish yo’llari.

1. Pedagogik nizolarning asosiy sabablari.
«Pedagogik jarayondagi alokalar tizimida o’qituvchi bilan o’quvchi
o’rtasidagi muomala – munosabatlar katta urin egallaydi. Muallim pedagogik
jarayonda asosiy figura, yetakchi kishidir. Unga yosh avlodni o’qitish va
tarbiyalash vazifasi yuklatilgan. O’qituvchi pedagogik ishda fidoyilik
ko’rsatib, muallimlik burchini yuksak darajada bajarib, bolalarga bilim berib,
ular qalbiga xalollik, go’zallik, xakikat, odob – axloq nurini singdira
olganliklari, xushmuomalada bo’lganliklari uchun bunday obru va xurmatga
erishganlar.
Afsuski, hamma muallimlar haqida ham shunday deb bulmaydi.
O’zining dagal muomalasi bilan bolaning kunglini ukishdan sovitib, dilini
urinsiz ranjitadiganlar ham uchrab turadi. Pedagogik amaliyot, badiiy
adabiyotda bunga misol bo’ladigan dalillar ko’p. Bundaylar yoshlar
tarbiyasiga, ularning axloqiga salbiy ta‘sir etadilar. Tarbiyaviy ishlarga
to’zatish qiyin bo’lgan darajada ziyon yetkazadilar. Natijada o’qituvchi bilan
o’quvchi, talaba o’rtasida nizo tugila boshlaydi.
Barkamol ijodkor shaxsni shakllantirishga, tarbiyalashga doir axloqiy
normalar pedagogik etikada ifodalangan. Tarbiyalanuvchiga ijobiy ta‘sir
o’tkazish shartlaridan biri bo’lgan ishonch bilan unga nisbatan kuyilayotgan
talablarning birligidir. Bu qonuniyat pedagogik amaliyotda ko’p marta
sinovdan utgan va o’zini oklagan. Muallimlar, talabalar bilan utkazilgan
suxbat natijalari shundan dalolat beradiki, maktabda xushmuomala
o’qituvchilar bilan bir katorda bolalarga xuda – bexudaga duk urib, bakirib
muomala kiladigan o’qituvchilar ham uchraydi. Bunday muomala jamiyatda
kabul qilingan umuminsoniy va milliy axloqiy normalarga to’g’ri kelmaydi.
Bunday o’qituvchilar bolalar orasida obru orttira olmaydilar.
Pedagogik jarayon, tarbiya jarayoni, odamlarning tabiati shu darajada
murakkabki, muallim ba‘zan istasa – istamasa ko’pollik qilishga «majbur»
bo’ladi, o’quvchi muallimning urinli talablarini bajarmayotgan paytlarida u
o’zini tuta olmay qoladi. Muallim o’z talablarini, xatto ko’pollik holatini

ham, bolaga yaxshilik kilayapman deb xisoblaydi, chunki bu ishni bolaga
bilim berish, uni to’g’ri yulga solish, yaxshi odam kilib tarbiyalash uchun
kilayotganligiga ishonadi. Sa‘diy She‘roziyning «Guliston» ( Toshkent, 1968 )
asarining «Tarbiya ta‘siri bayoni» bobidagi xikoyatlari, Alisher Navoiyning
«Maxbub – ul – kulub» asaridagi «Mudarrislar to’g’risida», «Maktabdorlar
to’g’risida»gi maqolalarida bildirilgan muloxazalar bu fikrimizga
hamoxangdir.
Bunday holatlar ko’pincha, tarbiyasi qiyin bola bilan muomala –
munosabatlar jarayonida sodir bo’ladi. Shuni ham unutmaslik lozimki,
bunday bola odatda, nosoglom oiladan chikadi. Bola oiladagi yomon
muxitning ko’rboni bo’lishi ham mumkin. Tajribali pedagoglar tarbiyasi qiyin
bola bilan ishlash, muomala qilish murakkabligini, shu bilan birga ular
insoniy mehrga zor, xushmuomalaga, e‘tiborga muxtoj ekanligini,
bundaylarga nisbatan bardoshli, sabr – tokatli, kechirimli bo’lish zarurligini
ham ta‘kidlaydilar.
Jismoniy jarohat olgan bolani o’qituvchi jazolamasligini hamma
biladi. Jismoniy tarbiya muallimi oyogi jaroxatlangan boladan yugurish
musobakasida katnashishni talab etmaydi. Bola ba‘zan qalbi, ruhi
jaroxatlangan holda maktabga kelishi mumkin. Ta‘lim jarayonida buni
hamma o’qituvchilar ham e‘tiborga oladimi? Afsuski, yuk. Bola javob
berishni xoxlamayapti, dars tayyorlashni istamagan deb xisoblab, hamma
o’quvchilarga bir xil talab qo’yish, bir xil muomala qilish hollari ko’plab
uchraydi. Ba‘zan boladan xatto u bajara olmaydigan ishlar ham talab
etiladi…
Muallimning biror tasodifiy xatti – harakat natijasida o’quvchilarda u
xakda sodir bo’lgan fikr ham ta‘lim – tarbiya jarayoniga salbiy ta‘sir etishi,
muallimning ishini murakkablashtirishi mumkin. Odatda bunday ziddiyatlar
o’zok davom etadi». ( Malla Ochilov. Muallim qalb me‘mori. Toshkent,
«O’qituvchi». 2001 yil. 56 – 57 betlar ). Natijada o’qituvchi bilan o’quvchi
orasida nizolar chikadi. O’quvchi o’qituvchidan norozi holda, undan

o’zoklashib yuradi. Ayrim hollarda muallimni ximoya kilaman deb, kattalar
boladan kechirim surashni talab etadilar, holbuki bu nizoga o’qituvchining
noto’g’ri xatti – harakati sabab bo’lgan. Bunday vaqtda bolaning kadr –
kimmati xisobga olinmaydi.
Ayrim hollarda bolaga mas‘uliyatli ishlarni topshiradilar, bola esa
bunday paytlarda kattalar topshirigini bajarmay qo’yadi, o’zining
mustakilligini cheklashlarini yoktirmaydi, kattalarning talablariga ko’pincha
salbiy munosabatda bo’ladi. Ota – onalar esa ugil yoki kizlarining ulgayib
qolganligini sezmagan, ularni xali ham «yosh bola» deb xisoblaydigan
oilalarda usmir bilan kattalar o’rtasida tez – tez nizolar, tuknashuvlar bo’lib
turadi.
Kattalar bolaga qanday munosabatda bo’lishlari kerak? Avvalo,
bolaning xulqiga doimiy e‘tibor berish, uning xulqiga kat‘iy, o’zluksiz
raxbarlik qilish, shuningdek, bularning hammasini shunday amalga oshirish
kerakki, bola mayda - chuyda ishlarida ham kattalarning doimiy vosiyligini
sezmasin. Ayniksa, usmir yoshida ularning xayotidagi yangi mavkelari bilan
xisoblashadigan, ularni «kichkina» deb xisoblamaydigan, talabchan, lekin
adolatli o’qituvchilarni xurmat kiladilar.
Katta yoshli bolalar uchun qiziqishlarining turli – tumanligi
harakterilidir. Ularning bu qiziqishlari to’g’ri tarbiyalansa, ular usmirning
qobiliyatlari va mayllarining rivojlanishiga jiddiy ta‘sir ko’rsatishi mumkin.
O’qituvchining o’quvchi – talabalar bilan ish yoki shaxsiy ish
yo’zasidan ayrim vaqtlarda kelishmovchiliklari bo’lib turadi. O’quvchi
atrofdagilarning unga bergan baxosiga nisbatan tankidiy karaydi. Uning
kayfiyatidagi ranjish va ikkilanishning sababi ham ana shunda. Tasodifiy
muvaffakkiyat yoki kattalarning maktab qo’yishi bolaning o’ziga ortikcha
baxo berishiga, o’ziga xaddan tashkari ishonuvchanlikka, maktanchoklikka
olib keladi. Xatto, vaqtincha tasodifiy muvaffakkiyatsizlik bolada o’z kuchiga
ishonmaslikni uygotishi, ikkilanish, ko’rkoklik, jur‘atsizlik va uyatchanlik
xissini oshirib yuborishi mumkin. Shuning uchun o’qituvchi va

tarbiyachilarning bolalar bilan bo’ladigan munosabati aloxida nazokatni talab
etadi. Usmirlik yoshida zaif, mustakil emas, kichkina deb nom chikarishdan
ko’rkish xavfi kuchayadi.
Muomaladagi dagallik, talabchanlik, xurmatsizlik o’quvchiga yosh
bolalarga bo’lganday muomalada bo’lish, ular yaxshi tushunaman deb
xisoblagan masalalar buyicha o’zlarining mustakil fikrlarini aytish huquqini
mensimaslik, ularning yukori natijalarga erishishidagi kuch va imkoniyatlariga
shubxalanish kabi xodisalar, odatda norozilik yoki anik ifodalangan bashqa
bir salbiy reaktsiyalar, xodisalarni xosil kiladi.
Ayrim o’qituvchilar xayotida sodir bo’ladigan anik xatolar uchrab
turadi. O’qituvchilar (yosh o’qituvchilar nazarda tutilayapti) bir xil
o’quvchilarni (o’zlashtirayotgan) doim maktaydilar, bashqalarni
(o’zlashtirmayotgan) hamisha koyiydilar. Buning ustiga
o’zlashtirmayotganlarga, odatda, o’zlashtirgan sinfdoshlariga nisbatan tez – tez
va kattik tanbex beradilar. Xatto kam o’zlashtiradigan o’quvchilarni javob
berishga ham kam taklif kiladilar.
Mana bunday vaziyatda o’quvchilar bir – birlariga nisbatan karam
bo’lib qoladilar, o’qituvchiga nisbatan norozilik kayfiyati paydo bo’ladi. Kam
o’zlashtirgan o’quvchiga «yomon» baxo qo’yadi, buning ustiga bir necha
kungil bo’zar achchik, istexzoli so’zlar ham aytiladi. Bunday holat juda ko’p
o’qituvchilar xayotida uchraydi va bu xatoni o’quvchi umrbod kechirmaydi.
Nizolarning kelib chiqish sabablari guruhdagi har bir shaxsning fe’l
atvoridagi xatti-harakatlarida, shaxs mansub bo’lgan millat, xalq hudud
xususiyatlarida namayon bo’ladi.
Bo’lajak pedagoglar pedagogik nizolarning yuzaga kelishi ruhiy asoslari bilan
tanishishi, ya’ni pedagogik nizolarni kelib chiqish sabablarini bilishi, shu o’rinda
turli pedagogik nizolarni oldini olish va bartaraf etish usullari haqidagi nazariy
bilimlarni amaliyotda keng tatbiq eta olishi lozim bo’lib, bu talablar bilimlariga
quiylgan asosiy talablardan biri sanaladi. Pedagogik nizolarning kelib chiqish
sabablarini bilish va ularning oldini olish pedagogik madaniyatni rivojlantiradi.

Pedagogik nizolarni yuzaga keltirmaslik uchun nizolarni, muammolarni oldini
olishda o’qituvchi pedagogik qobiliyati va mahorati muhim rol o’ynaydi,
o’qituvchilik ishida muvaffaqiyatga erishish uchun har bir muallim pedagogik
mahoratni egallashlari zarur. Pedagogk faoliyatning samarali bo’lishi uchun
o’qituvchida qobiliyatning quyidagi turlari mavjud bo’lmog’i lozim:
- Bilish qobiliyati. O’qituvchi o’z mutaxassisligini kuchli bilishi, o’z fani
sohasida kashfiyotlarni hamisha kuzatib borishi kerak.
- Tushuntira olish qobiliyati - o’quv materialini o’quvchilarga
tushunarli qilib yetkazib bera olish muammoli, nizoli mavzularni hayotiy misollar
asosida tushuntirib bera olish:
- kuzatuvchanlik qobiliyati – o’quvchining tarbiyalanuvchi ichki
dunyosiga kira olishi, o’quvchi shaxsini va uning vaqtinchalik ruhiy holatlarini
yaxshi tushinish bilish bilan bog’liq bo’lgan kuzatuvchanlikka ham e’tiborini
qaratish.
Ta’lim jarayonida o’qituvchi nizolarni yuzaga keltirmasligi uchun o’quvchini
yosh va individual xususiyatlariga ham e’tibor berish lozim. Har bir guruh
talabalarini xarakteri, tempramentiga qarab munosabatga kirishsa, o’qituvchi va
o’quvchilar o’rtasida nizolar yuzaga kelmaydi.
2. Pedagogning pertseptiv (o’quvchi, talabalarni tushunish) x atolari.
To’qnashuv qarama-qarshiliklar motivi. To’qnashuv qarama-qarshilik nizolar
guruhlarda, jamoalarda vujudga keladi. Shaxsning jamiyatdagi o’rni o’zini qanday
tutishi egallangan mavqeyi hech sababsiz o’z-o’zidan ro’y bermaydi. Faoliyatni
amalga oshishi va shaxs hulq atvorini tushuntirish uchun motiv tushunchasiga
to’xtalamiz. Motiv aniqroq tushuncha bo’lib, u shaxsdagi u yoki bu hulq atvorga
nisbatan turgan moyillik hozirlikni tushuntirib beruvchi sababni nazarda tutadi.
To’qnashuv qarama-qarshgilik motiviga misol. Mashhur nemis olimi Kurt Levan
motivlar muammosi to’qnashuv qarama qarshiliklar asosidaligi qo’yidagicha
e’tirof etadi. Masalan, tehnika oliygohida “materiallarning qarshiligi” nomli kurs

bor bo’lib, shu kursni o’zlashtirish va undan sinovdan o’tish ko’pchilikka
osonlicha ruy bermaydi. Hali kurs boshlanmmasdanoq, yosh talabalarda shu kurs
vauning talabalariga nisbatan shunday ustanovka shakllanadiki,albatta, bu kurs
qiyin uni olib boruvchi o’qituvchi o’ta talabchan,qattiqqo’l va hakozo degan.
Bunday totiv mana necha avlod talabalar boshidan chiqayotgan holat endi aniq bir
shaxs ning dars jarayonim boshlangan keiyngi harakatlari aniq bir motivlar bilan
izohlanadi va tirishqoq talaba uchun bu fan ham bosh3qa fanlar qatori tinimsiz
izlanishi, o’z vaqtida darslarni tayyorlashni talab qilsa, boshqasi uchun dangasaroq
talaba uchun bu darsdan qiyin dars yo’q. Ta’lim-tarbiya jarayonidagi majburiylik
O’zbekiston Respublikasida ta’limni qo’yidagi turlari majburiy amalga oshiriladi.
- maktabga ta’lim
- umumiy o’rta ta’lim
- o’rta mahsus kasb-hunar ta’limi
maktabgacha ta’lim bola shaxsnini sog’lom va etuk, maktabda o’qishga
tayyorlangan tarzda shakllantirish maqsadini ko’zlaydi.
- Umumiy o’rta ta’lim bosqichlari qo’yidagicha boshlang’ich ta’lim (1-6
sinflar) umumiy o’rta ta’lim (1-6sinflar). Boshlang’iya ta’lim umumiy o’rta ta’lim
olish uchun zarur bo’lgan saboqlarni bilim ko’nikmalar asoslarini
takamillashtirgan qaratilgan.
Umumiy o’rta ta’lim bilimlarining zarur ham jihatlikni beradi. Mustaqil
fikrlash, takomillashgan qobiliyati va amaliy tarbiya ko’nikmalarini rivojlantirgan.
O’rta mahsus kasb-hunar ta’limi oliy maqsadida har kim umumiy o’rta ta’lim
asosida akademik litsey yoki kasb-hunar kollejida o’qishning yo’nalishini ehtiyoriy
ravishda takomillashtirish huquqiga ega.
Nizoning ijobiy va salbiy tomonlari. Pedagogika nizolarini salbiy tomonlari
o’quvchilar bilimining baholashda jiddiy hatolarda yana biri turish guruhlarga
sub’ektiv yondashishidir. Bu o’quvchi tomonidan ayni bir javob uchun ayni bir ish
uchun turli o’quvchilarni baholashda tafovutlarda aks eatdi. Bunday vaziyatga
e’tibor qiling. Doskada past o’zlashtiradigan o’quvchi javob bermoqda,
ishonchsiz, o’rinsiz gapirmoqda. Bunday holatda o’qituvchining munosabati

qanday bo’ladi u o’quvchi gapini shartta bo’lib, unga “ikki” qo’yadi va joyiga
o’tkazadi: “Sen” hech qachon odam bo’lmaysan, “Senga o’rgatsa ham befoyda
ekan deb izzat qiladi. Endi boshqa vaziyatni ko’raylik. Doska olidida yaxshi
o’zlashtiruvchi kishi bugun darsga tayyor emas, ishonchsiz holda javob berayapti
o’qituvchi uni ancha suyaydi. Bu vaziyatlarda nizoni salbiy tomonlarini yaqqol
ko’zda tashlanadi.
Nizoning ijobiy tomonlari pedagog ta’lim jarayonida aqliy hujum
metodikalaridan foydalanadi. Aqliy hujum metodikasida muomoli vaziyatli
savollar guruhga tashlanadi.. muammolani mavzu yuzasidan har bir talaba o’z
fikrlarini bildiradi. Nizolar, mojoralar to’qnashuv qarama-qarshiliklar tufayli
talabalar fikrlari yanada keng ay ib b o rada.
Biror kasbning haqiqiy ustasi bo’lish uchun kishida tabiiy qobiliyat, ma’lum
jismoniy, va ruhiy islohatlar, puhta tayyorgarlik shaxsiy tayyorgarlik ayrim shaxsiy
sifatlar bo’lish kerak. Pedagogik maqsadga yo’naltirishda qanday munosabatlarga
e’tiborimizni qaratishimiz kerak. Pedagogik kasbini tanlangan kishi avvolo
sog’lom bo’lishi so’zlarni to’g’ri va yaxshi talafuz qila olishi bosiq asablari joyida
bo’lishi, boshqalar bilan muomolada o’zini tuta olishi zarur. SHuningdek bolalalrni
yoqtirishi ular bilan ishonch bilan ishlashga mayli borlik, hushmuomilalik keng
fikrlay olish tashkilotchilik, o’ziga va boshqalarga nisbatan talabchanlik kabi
shaxsiy sifatlar mavjudligi ham kishining pedagogik ishga yaroqligini ko’rsatadi.
Pedagog o’z maqsadiga yutug’larga erishishi uchun munosabatga o’quvchilar bilan
kirishi uchun qo’yidagi vazifalarga ega bo’lishi lozim. Bolalarni sevish va ular
bilan ishlashga qiziqish pedagogik ishni sevish, psihologik va pedagogik ziyraklik
va kuzatuvchanlik tashkilotchilik qobiliyati, haqqoniy, dilkashlik, talabchanlik,
qatiylik va maqsadga intilish, vazminlik o’zini tuta olish. Pedagog pedagogik
maqsadga yo’naltirilgan munosabat jarayonda o’quvchilarni harakter
xususiyatlariga ham alohida e’tiborini qarata olishi lozimdir.
Maqsadga erishishga birgalikda intilish. Ta’lim sohasida biz maqsadga
erishimiz. Uchun albatta birgalikda intilishimiz lozimdir. Ta’limni tashkil etuvchi
hodimlar bu pedagoglardir shunday ekan ta’limni samarali amalga oshishida

kimlar bilan birgalikda ishlashimiz o’rinli Ma’lum, pedagogik kasbda maqsadga
erishish uchun o’qtuvchining faqat bilimdon bo’lishi, u yoki bu fanini chuqur
bilishining etarli emas. O’qituvchi tarbiya hamdir. U bolalarning yosh va ruhiy
xususiyatlarini e’tiboriga olib biror fanni qay darajada, qanday usullar bilan
o’rganishni ham, bolalarni qanday tarbiyali metodikasini ham, inson shaxsning
shakllanishi qonunniyatlarini ham bilishi zarur.
3. Pedagogning o’quvchilar bilan ish yoki shaxsiy ish yuzasidan
bo’ladigan kelishmovchiliklarni.
Pedagog jamoa bilan ishlashni bilishi, guruh talablariga munosabati
jarayonida bir hil muomola bo’lishi, ota-onalar bilan ishlashi guruh rahbari ish
tizimining ajralmas qismidir. Ota-onalar bilan ishlash sinf rahbaridan ular bilan
ishonchli va ishchan munosabati o’rnatish pedagog nazokat, chidam, izchil va
qat’iy e’tiborini talab qiladi. Tarbiyaning umumiy va vazifalari ota-onalar jamoasi
orqali muvoffaqiyatli hal qilinadi. Sinf rahbari ota-onalari tarbiyasi qiyin
o’quvchilar bilan yakka tartibda ishlashga majbur qilib ogohlantirsa maqsadga
erishishning qiyinchiliklarga duch kelmaydi.
Ta’lim-tarbiya jarayoni pedagog va o’quvchilar o’rtasidagi munosabatdir.
Prezidentimiz I. Karimov takidlagannidek “birorni o’qitadigan tarbiya
qiladigan inson avvolo o’zi har tomonlama barkamol bo’lmog’i lozim. Zamon
talablari shuki, professor va o’qituvchilar o’zlarida mavjud bo’lgan bilim va saviya
bilan cheklanib qolmasdan, horijiy mamlakatlar tajribasini va qund va savot bilan
o’rganib mag’zini chaqib o’ndan keyin talabalarga saboq berishlari zarurligini
alohida ta’kidlaydi. O’qituvchining ijobiy munosabatlari qay darajada
shakllanganligida ham bog’liqdir. Qobiliyat jarayonida, faoliyat jarayonida paydo
bo’ladi va rivojlanadi deb ta’kidlaydi professor M. Ochilov hamda o’qituvchi
qobiliyatini qo’yidagi turlarni tavsiya etadi. Jumladan, bo’lishi qobiliyati,
tushuntira olish qobiliyati, muomola qilish qobiliyati kabilar.
Uzluksiz ta’limda dars va ma’ruzalarni mukammal tashkil qilishi
o’qituvchining ijobiy munosabatlaridan biridir. Yuqori saviyada o’tilgan mavzular

yoshlar ongiga uzoq saqlanadi. Ularning iymon e’tiqodi va mafkuralarning
shakllanishiga samarali ta’sir ko’rstadi. Shu sababli o’qituvchining ishlash saviyasi
o’z burchiga munosabati, yoshlarga murabbiylik ishtiyoqi, pedagogik mahorati,
dastlab dars ma’ruzalarida ko’rinadi.
Dars berish sa’natini egallashda o’qituvchi ishontirgan o’quv mashg’uloti
guruh bilim berish vositasi bilan birga, mustaqil O’zbekistonning ravnaqi, ertangi
kunga bo’lgan ishonch, xalqimizning aql zakofati va mehnatining nimalarga
qodirligi jamiyatning munosib fuqorosi va quruvchisi bo’lishi uchun nima qilish
zarurligini ko’rsatuvchi ko’zgu bo’lib, hizmat qiladi. Yoshlarimiz dars jarayonida
ijobiy munosabatlari o’zlarida shakllantirsinlar. O’quvchi yoki talabalar darsdan
har jihatdan mamnun bo’lsinlar ularda romatik orzular uyg’onsin, tafakkuri
rivojlansin amaliy faoliyat, ijodiy qobiliyat, o’qish-o’rganish va mehnatga havas
kuchaysin. Ular o’quv mashg’ulotidan keyin baholari bilan emas, balki bilim va
malakalari hosil qilinganliklarini ma’naviy oziq olganlarning his qilsinlar. Ta’limni
mazmundor, qiziqarli va tushunarli bo’lishi ustoz bilan shogirdlar qalbini ruhini bir
biriga mustahkam bog’laydi, ular o’rtasida samimiy hurmatni o’zaro ishonchni
mustahkamlaydi. Buning uchun o’qituvchi avvolo, o’z fanini va uni o’qitish yo’l
usullarini mukammal o’zlashtirib olishi, o’qituvchi murabbiyga hos madaniyatni
yuqoriligi, o’z shogirdlariga hurmat va muhabbat, ular hayotiga qiziqish va ruhiy
holatlarini bilish tushunishi, bosiqlik, his tuyg’ularni boshqara olishlari, tashqi
ko’rinishi, kiyinish madaniyatiga e’tibor berishlari, nutq madaniyatining yuqoriligi
jamoat ishlariga faoliyatchi, ayniqsa omma o’rtasida ilmiy ma’rifat va ma’naviy
madaniy ishlar tahribotchilari bo’lishlari lozim. SHundagina mamlakatimiz.
Kelajagi bo’lgan yoshlarimiz. O’z murabbiylari nomini zo’r ehtirom, chuqur
minnatdorchilik bilan tilga oladilar. Buning uchun har bir o’qituvchi tegishli
ma’lumot egasi, yuksak kasbiy tayyorgarligi va yuqori ahloqiy fazilat egasi
bo’lishlari darkor.
O’qituvchining salbiy munosabatlari o’qituvchi tomonidan o’quvchilar
bilimini baholashda qo’yilgan hatolar faqat baholashda qo’yilgan hatolar faqat
baholash kompanentlarining o’zgarishiga emas, balki butun o’quv bilish

faoliyatining o’zgarishiga olib keladi. Ular bu tizimga hos bo’lgan kamchiliklarni
kuchaytirib, uni kamsuqum yoki yoqimsiz qilib qo’yadi. O’quvchi o’z-o’zini bilan
qiyoslangan sinorda ijobiy natijalar qo’lga kiritildi. Bolalar bilishini shunday
taqqoslash kerakki, unda birovni yuqori ko’tarib, boshqalarni erga o’rmay,
bolalarning eng yaxshi natijalarga erishuvini va o’z shaxsini takomillashtirishini
qo’llab-quvvatlasin. Pedagog nizolarni, qarama-qarshiliklarni oldini olishda har bir
o’quvchini harakteriga e’tiborini qaratish kerak.
4.Yosh pedagoglar faoliyatida odatda yo’l qo’yiladigan xatolar va
ularni yengish yo’llari.
Jamiyatimiz keng qamrovchi bo’lib u erda turli hil harakterdagi shaxslarni
uchratishimiz mumkin. Shaxslararo nizolar albatta faoliyat turlarida namayon
bo’ladi. Masalan guruh misolida ko’ramiz. Tasavvur qiling bir guruhda iqtidorli
talantli shaxslarimiz bor. Ular har bir mazmuni yaxshi o’zlashtirib mustaqil
fikrlarini bildira oladilar, fikr doiralari keng bo’lganligi sababli u shaxslar o’rtasida
to’qnashuv, majoro kelishmovchilik, nizolar yuzaga keladi. Har bir guruh a’zosi
o’z fikrini to’hriligini isbotlay oladilar bunday holatlarda nizoni boshqarish
o’qituvchi tomonidan bartaraf etiladi. Har bir sohada shaxslar o’rtasida nizolarni
ko’rishimiz mumkin. Shaxslar o’z ustidan ishlasa, fikrini isbotlay oladimi, ular
nizolarni echimini ham topadilar.
Muloqot pedagogik nizolarning echish va boshqarish usulidir. Muloqotdagi
nizo shakllari turlichadir. Masalan yuzma-yuz yoki tehnik vositalar (telefon
telegraf va shunga o’hshash vositalar) bilan amalga oshiriliadi. Oilada nizo
muloqot ayrim a’zolari o’rtasida bo’lishi mumkin.
O’zaro munosabatlarga kirishilganda nizoni yuzaga keltirmaslikning asosiy
omili o’zaro til topishish, bir-birini tushunishdir. Bu jarayonning murakkabligi,
kerak bo’lsa, o’zaro til topishishi bir-birini tushuna olish lozim.
Har qanday faoliyatdan zerikish, garchan mumkin, faqat odam muloqotdan
ayniqsa, uning norasmiy,samimiy, bevosita shaklidan charchamaydi, yaxshi
suhbatdoshlar doimo ma’naviy jihatdan rag’batlantiriladilar. Aslida har bir

insonning ijtimoiy tajribasi, uning insoniy, qiyofasi, fazilatlari, hattoki nuqsonlari
ham muloqot jarayonlarining mahsulidir. Har qanday muloqotlarning elemintar
funktsiyasi suhbatdoshilarning o’zaro bir-birini tushunishlarini ta’minlashdir.
Pedagogik nizolarni oldini olishda gaplashayotgan odamlar biri gapiradi, ikkinchisi
tenglaydi, eshitadi. Muloqotning samaradorligi ana shu ikki qirraning qanchalik
o’zaro mosligi, bir-birini to’ldirishga bog’liq ekan noto’g’ri tasavvurlardan bir
shuki, odamni muomola yoki muloqatga o’rgatganda, uni faqat gapirishga,
mantiqan asoslangan so’zlardan foydalanib ta’sirchan gapirishcha o’rgatishadi.
Uning ikkinchi tomoni-tinglash qobiliyatiga diyarli e’tibor berilmaydi. Mashhur
amerikalik notiq, psiholog Deyl Karnegi “yaxshi suhbatdosh – yaxshi gapirishni
biladigani emas, balki yaxshi tinglashni biladiganidir” deganda aynan shu
qobiliyatlarning insonlarda rivojlangan bo’lishini nazarda tutgan edi. Pedagogik
muloqot - o’qituvchi va o’quvchi o’rtasidagi o’zaro munosabatdir. Pedagoglik
jarayondagi aloqalar tizimida o’qituvchi bilan o’quvchi o’rtasidagi muomola –
munosabatlar katta o’rin egallaydi.
O’qituvchi hayotga endigina kirib kelayotgan, barkamol shaxs sifatida
shakllanayotgan insonlar - yosh bolalar bilan muloqotda bo’ladi. O’qituvchining
biror tasodifiy xatti-harakati natijasida o’quvchilarda u haqda sodir bo’lgan fikr
ham ta’lim-tarbiya jarayoniga salbiy ta’sir etishi, o’qituvchining ishini
murakkablashtirishi mumkin. Odatda, bunday nizolar uzoq davom etadi va
o’qituvchi foydasiga hal etiladi. O’qituvchi obro’sini saqlayman deb, kattalar
ba’zan o’quvchining qadr-qimmatini erga uradilar, o’quvchidan kechirim surashni
talab etadilar, vaholanki bu nizoga o’qituvchining noto’g’ri xatti-harakati sabab
bo’lgan.

FOYDALANILADIGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
Asosiy adabiyotlar:
1. Хоliqоv А. Pеdаgоgik mаhоrаt (darslik). -T., 2011.
2. Аzizхodjаеvа N.N. Pеdаgоgik texnologiya va pеdаgоgik mаhоrаt (o‘quv
qo‘llanma) . –T., 2006.
3. Зиёмухаммедов Б. Педагогик махорат асослари. (ўқув қўлланма). -Т.,
2009.
4. Боубекова Г.Д., Холикова Г.Т., Магзумова Г. Педагогичес k ое
мостерство. Учебное пособия. Т.: 2002
Qo‘shimchа аdаbiyotlаr
1. Ibragimov X., Yoldoshev U. va boshqalar Pеdаgоgik psixologiya (o‘quv
qo‘llanma) . -T., 2007.
2. Оchilоv Mаllа. Muаllim qаlb mе`mоri. – T., 2000.
3. Pirmuhаmmеdоvа M. Pеdаgоgik mаhоrаt аsоslаri.-T.: 2001.
4. Kаrimоvа V. “Mustаqil fikrlаsh” mеtоdik qo‘llаnmа. -T.: - 2000 y.
5. Hаmdаmоvа M. Yoshlаrning intеllеktuаl sаlоhiyatini rivоjlаntirish
mехаnizmining pеdаgоgik-psiхоlоgik аsоslаri (uslubiy tаvsiyalаr), 2007.
6. Tоlipоv O‘.Q., Usmоnbоеvа M. Pеdаgоgik tехnоlоgiyalаrning tаtbiqiy
аsоslаri.-T.. 2006.
7. Hоdiеv B.Y., Bоltаbаеv M.R. “Оliy o‘quv yurtidаgi tаrbiyaviy ishlаrgа
psiхоlоgik yondаshuvlаr”. -T.: 2009.

Pedagogik nizolar va ularni bartaraf etish texnologiyasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish