Pedagogik paradigmalar va ularning ijtimoiy taraqqiyotidagi ahamiyati - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	26.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Pedagogik paradigmalar va ularning ijtimoiy taraqqiyotidagi ahamiyati

Купить

Pedagogik paradigmalar va ularning ijtimoiy taraqqiyotidagi
ahamiyati
1. Ta’lim paradigmalari
2. Ta’limni rivojlantiruvchi zamonaviy konsepsiyalar
3. Ilm-fanni 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasining mohiyati

Paradigma yunoncha so‘z bo‘lib, namuna, o‘rnak degan ma’nolarni
bildiradi. Paradigma – ma’lum davr ichida jamoatchilik tomonidan qabul
qilingan, ko‘pchilik tomonidan e’tirof etilgan va ilmiy muammolarni hal etish
namunasi bo‘lib xizmat qiladigan nazariyadir. Paradigmalar ta’lim-tarbiya
mazmunini yangilashga xizmat qiladigan metodologik yondashuvlarni
aniqlash imkoniyatini yaratmoqda. Paradigmalar hodisa va jarayonlarni
o‘zaro bog‘liq, yaxlit deb, tadqiq etadi va ta’lim falsafasi rivojida muhim
ahamiyatga ega. Ularda ta’limning yangi qonuniyatlari va qadriyatlari
falsafiy jihatdan asoslanadi. Paradigmalar hal qilinishi zarur bo‘lgan
muammolarni o‘z ichiga oladi. Ayrim tadqiqotlarda paradigmalar ta’limning
kontseptual modeli sifatida qo‘llanishi ko‘rsatiladi. Hozirgi kunda ta’lim
amaliyotida paradigmalarning bir necha turlari qo‘llanadi. Jumladan:
1. An‘anaviy-konservativ paradigma (ta’lim paradigmasi).
2. Ratsionalistik paradigma.
3. Fenomenologik (gumanistik paradigma).
4. Texnokratik paradigma.
5. Ezoterik paradigma.
Pedagogik paradigmalar hozirgi zamon didaktikasining va yosh avlod
tarbiyasining fundamental masalalarini yoritadi, ta’limning yangi
qadriyatlarini o‘zida aks ettiradi, bu jihatdan metodologik asos bo‘lib xizmat
qiladi. Ayni vaqtda ta`lim paradigmalarini belgilashga nisbatan uch xil
yondashuv mavjud:
- Qadriyatli (aksiologik) yondashuv – madaniyat inson xayotining
mazmuni sifatida tushuniladi.
- Faoliyatli yondashuv asosan madaniyat moddiy va ma`naviy
boyliklarini yaratishga yunaltirilgan faoliyatning sinalgan usullari
sifatida talkin etiladi.

- Shaxsiy yondashuv – madaniyat muayyan shaxs timsolida namoyon
buladi.
Madaniyatga nisbatan turli yondashuvlarning mavjudligi bir kator
paradigmalarning yaratilishiga zamin yaratadi. Xar bir paradigma muayyan
ta`limiy muammolarni xal etishga yunaltiriladi. Xususan:
- ijtimoiy institut sifatida ukuv muassasalarining vazifalari;
- ta`limning samarali tizimi;
- ukuv yurtlari oldida turgan eng muxim, ustuvor masala;
- ta`limning ijtimoiy axamiyatli maksadlari;
- muayyan bilim, kunikma va malakalarning kimmatli xisoblanishi.
Ayni vaqtda quyidagi paradigmalar mavjud:
Bilim olishning an`anaviy paradigmasi (modeli) (J.Majo, L.Kro,
J.Kapel va boshkalar). Unga kura ta`limning asosiy maksadi – “Bilim,
kanchalik kiyin bulmasin bilim olish”. An`anaviy paradigma maktabning
maksadi yosh avlodga individual rivojlanishi xamda ijtimoiy tartibni saqlab
kolishga yordam beruvchi madaniy meroslarning muxim elementlari – bilim,
kunikma va malakalar, ilgor goyalar va kadriyatlarni saklab kolish xamda
ularni yoshlarga yetkazish muxim ekanligini yoritadi. Bilim olish
paradigmasining asosiy maksadi: ta`lim olish, tarakkiyot va madaniyatning
eng muxim elementlarini avloddan-avlodga yetkazish.
Ratsionalistik (bixevioristik) paradigma (P.Blum, R.Ganye, B.Skinner
va boshkalar). Ratsionalistik paradigma dikkat markazida ta`lim mazmuni
emas, balki ukuvchilar tomonidan turli bilimlarni uzlashtirilishini
ta`minlovchi samarali usullari yotadi. Ta`limning ratsionalistik modeli
asosini B.Skinerning ijtimoiy injeneriya bixevioristik (inglizcha behavior –
xulki) konsepsiyasi tashkil kiladi. Maktabning maksadi – ukuvchilarda garb
madaniyati ijtimoiy koidalari, talablari va kuzlagan maksadlariga mos
keladigan moslashtiruvchi “xulkiy repertuar”ni shakllantirishdir. Shu bilan

bir vaktda, “xulqi” atamasi bilan “insonga xos xamma ta`sirlanishlar – uning
fikrlari, sezgi va xarakatlari” ifodalanadi (R.Tayler). Bunda ta`limning asosiy
metodlari, urgatish, trening, test sinovlari, individual ta`lim, tuzatishlari bulib
koladi. Buning okibatida, ta`limninggina emas, balki dars berishning xam
ijodiy xarakterini aniqlash muammosi muxokama qilinmaydi.
P.Blum barcha uquvchilar faqat uzlashtiribgina kolmay, balki
muvaffaqiyatli ukishlari mumkin deb xisoblaydi. Ukuvchining optimal
kobiliyatlari ma`lum sharoitlarda, ukuvchiga ta`lim berish natijasi uning
sur`ati bilan aniklanadi. Olimning firicha, ta`lim oluvchilarning 95 foizi
ta`lim muddatlariga bulgan cheklashlar olib tashlanganda ukuv kursining
butun muzmunini uzlashtirib olishga kodirlar. Ana shu nuktai nazardan
ukuvchilar tomonidan bilimlarning muvaffakiyatli uzlashtirishini
ta`minlovchi metodika ishlab chikiladi, uning moxiyati kuyidagichadir:
Butun sinf yoki kurs uchun tula uzlashtirish etaloni, mezonnini anik
belgilab olish asosida ukituvchi ta`lim yakunida erishilishi kerak bulgan anik
natijalarning ruyxati va unga muvofik keluvchi testlarni tuzadi. Uquv
birliklari, ya`ni, ukuv materiallarining yaxlit bulimlari kursatiladi, ularni
uzlashtirish natijalari aniklanadi, yakuniy baxoga ta`sir kursatmaydigan
navbatdagi testlar tuziladi. Bu testlarning vazifalari – tuzatish,
korreksiyalashdan iborat.
Tula uzlashtirishga yunaltirilgan xar bir ukuv kurs materiallarini uzlashtirish
darajasini baxolash uchun test sinovlarini utkazish. Bu urinda xar bir
ukuvchiga baxo va ta`lim maksadlarining axamiyatini tushuntirish muxim.
Gumanistik (fenomenologik) paradigmaga kura (A.Maslou, A.Kombs,
K.Rodjers, L.S.Vugodskiy va boshkalar) ta`lim oluvchi erkin shaxs, ijtimoiy
munosabatlar subyekti sifatida uziga xos rivojlanish imkoniyatlariga ega.
Ular bolani rivojlantirish maksadida uni shaxslararo munosabatlar jarayoniga
yunaltiradi. Ta`limning fenomenologik (fenomen yunoncha «phainomenon»

– xisoblangan, ya`ni, mashxur, aloxida nodir odam) modeli ukuvchilarning
individual-psixologik xususiyatlarini xisobga olib, ularning talab va
kizikishlariga xurmat bilan munosabatda bulishni kuzda tutadi. Uning
vakillari ukuvchini nodir shaxs deb xisoblaydilar. Gumanistik paradigma
doirasida faoliyat olib boruvchi xar bir ta`lim tizimi ijodiy rivojlanadi va
ukuvchi xamda ukituvchining erkinligi va ijodkorligini yoqlaydi. Gumanistik
paradigma goyalari 1991 yildan keyin respublika uzluksiz ta`lim tizimiga
joriy etila boshlandi. Paradigmaning dikkat markazida ukuvchining barkamol
rivojlanishi, uning intellektual extiyojlari, “erkin fikrlaydigan shaxsni
tarbiyalash” masalasining ijobiy xal etilishi yotadi. Ayni vaktda respublika
ta`lim muassasalarida kuyidagi goyalarga amal kilinmokda: “Demokratik
jamiyatda bolalar, umuman xar bir inson erkin fikrlaydigan etib tarbiyalanadi.
Agar bolalar erkin fikrlashga urganmasa, berilgan ta`lim samarasi past bulishi
mukarrar. … Mustakil fikrlash – xam katta boylikdir”1.
Ezoterik paradigma (yunoncha «esoterikos» ichki, sirli, yashirin,
fakatgina biluvchilar uchun muljallangan insonning dunyo bilan uzaro
alokalari yuksak darajalarini aks ettiradi). Modelning moxiyati xakikat abadiy
va uzgarmas, doimiy ekanligini ta`kidlashdan iborat. Paradigma tarafdorlari
xakikatni bilib bulmasligi, unga fakatgina faxmlash asosida erishish
mumkinligini ta`kidlaydilar. Pedagogik faoliyatning oliy maksadi koinot
bilan mulokot, ukuvchining tabiiy kuchlarini ozod etish va rivojlantirishdan
iborat. Shu bilan birga, ukituvchining ximoyalash vazifasi muximdir, u
ukuvchining mavjud imkoniyatlarini uni ma`naviy, jismoniy, psixik jixatdan
rivojlantirishga yunaltiradi.
Ilmiy-texnik, texnokratik paradigmaning asosiy maksadi amaliyotni
takomillashtirish asosida ta`lim oluvchilarga “anik” ilmiy bilimlarni berish va
ularning uzlashtirilishini ta`minlashdir. Bilim – kuchdir, shu bois shaxs
kimmati uning urganish, bilim olish, imkoniyatlari bilan belgilanadi. Shaxs

muayyan (urtacha, standartlashtirilgan) bilim yoki xulk-atvor egasi bulsagina
kadriyat sifatida e`tirof etiladi degan goya ushbu paradigmaning asosini
tashkil etadi.
Sunggi yillarda noinstitutsional paradigma rivojlana boshladi. U ta`limni
ijtimoiy institutlar, ya`ni, maktab va oliy ta`lim muassasalaridan tashkarida
tashkil etish goyasini ilgari suradi. Bu ta`lim “tabiatda” – Internet, “ochiq
maktablar” – kompyuterlar vositasida ta`lim dasturlariga (masofadan uqitish)
muvofiq uqitish samarali deya xisoblaydi.
Ta’lim jarayonini rivojlantirishga qaratilgan qator kontseptsiyalar, nazariy
yondashuvlar:
-gumanitar ta’lim kontseptsiyasi;
- shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim;
- o‘quvchini uzluksiz rivojlantirish modeli;
- o‘quv fanlarini o‘qitish kontseptsiyasi;
- analitik-empirik o‘qitish;
- tahlilga asoslangan ta’lim;
- o‘quvchining favqulotda talantini hisobga olish asosida o‘qitish kabi
nazariyalar shular jumlasidandir.
Shaxsga yo‘naltirilgan rivojlantiruvchi ta’lim paradigmasi bu jihatdan
muhim ahamiyatga ega. Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim jarayoni pedagogik
tenglik g‘oyasiga tayangan holda, o‘qituvchi hamda o‘quvchi orasidagi
sub‘ekt-sub‘ekt munosabatida amalga oshiriladi. Har bir o‘qituvchi o‘z
predmeti doirasida insonparvarlikka asoslangan ta’lim berishga intilishi
lozim.
Iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohani jadal rivojlantirish, ilmiy-
intellektual hamda moliyaviy resurslarni to‘liq safarbar etgan holda ilmiy-
innovatsion salohiyatdan keng foydalanish, istiqbolda ilm-fanni muntazam
isloh qilib borishning ustuvor yo‘nalishlarini belgilash, zamonaviy bilimga

ega va mustaqil fikrlaydigan yuqori malakali kadrlar tayyorlash, ilmiy
infratuzilmani modernizatsiya qilish ishlarini sifat jihatidan yangi bosqichga
ko‘tarish maqsadida, shuningdek 2017 — 2021-yillarda O‘zbekiston
Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha
Harakatlar strategiyasini “Ilm, ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish
yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturiga muvofiq:
Ilm-fanni 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi (keyingi o‘rinlarda
— Konsepsiya) hamda Konsepsiyaning maqsadli ko‘rsatkichlari va
indikatorlari tasdiqlandi.
Ilm-fanni 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini 2020 — 2022-
yillarda amalga oshirish bo‘yicha “Yo‘l xaritasi”;
Ilm-fan sohasi va ilmiy-tadqiqot ishlarini 2021 — 2023-yillarda
moliyalashtirish hajmini kengaytirish va moliyalashtirish manbalarini
diversifikatsiyalashning maqsadli;
Ilm-fan sohasi va ilmiy-tadqiqot ishlarini 2021 — 2023-yillarda
moliyalashtirish hajmini kengaytirish va moliyalashtirish manbalarini
diversifikatsiyalashning maqsadli parametrlariga erishish bo‘yicha kompleks
chora-tadbirlar rejasi tasdiqlandi.
2021-yil 1-yanvardan boshlab Ilmiy darajali kadrlar tayyorlashni
muvofiqlashtirishning yagona elektron tizimi joriy etildi.
Konsepsiyaga ko’ra, ilm-fanni rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari
quyidagilardan iborat:
birinchisi, ilm-fan sohasida boshqaruv tizimini takomillashtirish;
ikkinchisi, ilm-fan va ilmiy faoliyatni moliyalashtirish tizimini
takomillashtirish hamda moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiyalash;
uchinchisi, yuqori malakali ilmiy va muhandis kadrlar tayyorlash
hamda ularni ilmiy faoliyatga yo‘naltirish;

to‘rtinchisi, ilm-fanni rivojlantirishning zamonaviy infratuzilmasini
yaratish;
beshinchisi, ilm-fan taraqqiyotiga ko‘maklashadigan zamonaviy
axborot muhitini shakllantirish.
Ilm-fan sohasida boshqaruv tizimini takomillashtirish vakolatli davlat
organi tomonidan ilmiy-tadqiqot dasturlarining muvofiqlashtirilishini va
boshqarilishini nazarda tutadi.
Ilmiy faoliyatni tashkil etish quyidagi asosiy boshqaruv
jarayonlarining hamjihatligini va izchilligini ta’minlashi zarur:
ilm-fan sohasida siyosatni belgilash — sohadagi vakolatli davlat
organi tomonidan milliy ustuvor yo‘nalishlarni belgilash va ilmiy dasturlarni
boshqarishni nazarda tutadi;
ehtiyojlarni aniqlash — ustuvor ilmiy yo‘nalishlar doirasida ilmiy
faoliyatga oid davlat dasturlari loyihalarini saralashni nazarda tutadi.
Vakolatli davlat organi tarmoq vazirliklari bilan birgalikda ilmiy faoliyatga
oid dasturlar loyihalarini ishlab chiqadi;
rejalashtirish — qo‘yilgan vazifalarni amalga oshirish mexanizmlarini
va kutilayotgan natijalarni muayyan ko‘rsatkichlar bilan belgilashni nazarda
tutadi;
moliyaviy tahlil — zarur moliyalashtirish hajmini qo‘yilgan
vazifalarni hisobga olgan holda bosqichma-bosqich baholashni belgilaydi;
buyurtmalarni tahlil qilish — davlat va xo‘jalik boshqaruvi, mahalliy
davlat hokimiyati organlaridan kelib tushgan talabnomalarni texnik va ilmiy
ekspertizadan o‘tkazishni nazarda tutadi;
amalga oshirish (yoki moliyalashtirish) — ilmiy faoliyatga oid davlat
dasturlari loyihalarining Davlat budjetidan moliyalashtirilishini nazarda
tutadi;

natijalarni monitoring va tahlil qilish — ilmiy faoliyatga oid davlat
dasturlarini amalga oshirishning holati va kutilgan natijalarga erishilganligi
baholanadi;
natijalarga mutaxassis bahosini olish — texnik va ilmiy ekspertiza
o‘tkazish orqali amalga oshiriladi. Bunda loyihalar bo‘yicha oraliq natijalar
ekspertizasi ham o‘tkazilishi mumkin;
tijoratlashtirish va natijalarni ishlab chiqarishga yo‘naltirish —
natijalarni iqtisodiyot tarmoqlariga va ijtimoiy sohaga joriy qilishni nazarda
tutadi;
ilmiy faoliyatni boshqarish — ilm-fan va ilmiy faoliyatning vakolatli
davlat organi tomonidan boshqarilishini nazarda tutadi.
Bunda, ilm-fan sohasida boshqaruv tizimini takomillashtirish borasida
quyidagi ishlar amalga oshiriladi:
1) jahon tajribasida loyihaviy boshqaruv o‘zining samaradorligini
ko‘rsatayotganini inobatga olib, ilm-fanni boshqarishda dasturiy maqsadli
yondashuvni qo‘llash, yangi boshqaruv vositalarini joriy etish va ulardan
foydalanish yo‘lga qo‘yiladi. Bu tashkilot ichida mablag‘larni samarali
taqsimlash, loyihani amalga oshirish jarayonini nazorat qilish hamda ichki va
tashqi muhitdagi o‘zgarishlarni hisobga olgan holda uning bajarilishiga
tuzatish kiritish imkonini beradi. Budjetdan moliyalashtiriladigan grant
loyihalariga davlat buyurtmasi joriy qilinadi va loyihalarga tanlovlar vakolatli
davlat organi tomonidan tematik tarzda muntazam o‘tkazib boriladi;
2) respublikada ilmiy sohaning holati va kelgusida rivojlanishini
aniqlash uchun maqsadli ko‘rsatkichlarning strategik jihatdan maqbul
bazasini, ilmiy faoliyat sohasidagi chuqur, batafsil ekspert-tahlil va prognoz
ishlarini tayyorlash hamda amalga oshirish bo‘yicha milliy dastur ishlab
chiqiladi;

3) ilmiy tashkilotlarning holati va ish faoliyatini baholash, ilm-fanni
taraqqiy ettirish bo‘yicha davlat siyosatini muvofiqlashtirish va strategik
rivojlanishning vazifa hamda yo‘nalishlarini belgilash, ilmiy-tadqiqot sohasi
rivojlanishining salbiy va ijobiy tomonlarini aniqlash uchun tizimli ravishda
(har uch yilda bir marotaba) mahalliy ilmiy salohiyat, davlat ilmiy-texnik
ekspertizasi va ilm-fanni rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari xalqaro audit
tashkilotlari tomonidan mustaqil fan auditidan o‘tkaziladi.
Mustaqil fan auditi o‘tkazishga bevosita vakolatli davlat organi mas’ul
bo‘lib, audit natijalariga ko‘ra yangi infratuzilmalar va fan yo‘nalishlari
tashkil qilinadi, mavjudlari samaradorligiga ko‘ra kengaytiriladi (yoki
qisqartiriladi) va yangi yo‘nalishlar ustida faoliyat yuritish uchun qayta
shakllantiriladi;
4) vakolatli davlat organi tomonidan yillik monitoring tizimi yo‘lga
qo‘yilib, yo‘nalishlaridan kelib chiqqan holda mustaqil fan auditi natijalari
bilan uyg‘unlashtirilgan ilmiy tashkilotlarning milliy reyting tizimi
shakllantiriladi;
5) ilmiy va texnikaviy rivojlanishning afzalliklari va nuqsonlari
to‘g‘risida xulosa chiqarishga imkon beradigan, har bir sohaning innovatsion
rivojlanishidagi istiqbolli ilmiy va texnologik yo‘nalishlarini aniqlash, ilmiy,
texnikaviy va sanoat-texnologik faoliyat natijalarini iqtisodiy baholash
maqsadida forsayt guruhlari tashkil etiladi va forsayt tadqiqotlari o‘tkazib
boriladi;
6) ustuvor qadam sifatida ilmiy tashkilot rahbari lavozimiga ilm-fan
tizimini boshqarish ko‘nikmasiga va iqtisodiy bilimga ega bo‘lgan yosh
mutaxassisni tayinlash amaliyoti kiritiladi. Ilmiy tashkilotlar rahbarlarini
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat boshqaruvi
akademiyasida o‘qitish va muntazam malakasini oshirib borish tizimi joriy
qilinadi. Har bir ilmiy tashkilotda ilm-fan va ilmiy faoliyat bo‘yicha

tashkilotning maslahatchisi lavozimi kiritilib, bu lavozimga taniqli fan
namoyandalari va yetakchilaridan biri tayinlanadi. Bosh maslahatchi
tashkilotning Ilmiy kengashini boshqarish vakolatiga ega bo‘ladi;
7) ilm-fanda o‘zini o‘zi boshqarish tizimini rivojlantirish orqali davlat
va ilmiy tashkilotlar o‘rtasida ijtimoiy sheriklikni kuchaytirish hamda uning
doirasida loyihalarni amalga oshirish, ilmiy yo‘nalishlarni shakllantirish va
ularning samarali faoliyat yuritishini ta’minlash hamda ilmiy maktablar, fan
namoyandalari va yetakchi olimlarning sohadagi mas’uliyatini oshirish
maqsadida har bir fan yo‘nalishlari bo‘yicha nodavlat notijorat tashkilotlari
sifatida fan jamiyatlari tashkil qilinadi.
Shuningdek, ilm-fanni rivojlantirish iqtisodiyot tarmoqlari ehtiyojlari,
xarajatlarning mutanosib tarkibi va xususiy sektor talabiga yo‘naltirilgan
holda amalga oshirilishi kerak. Bunda ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik
ishlari uchun quyidagi xarajatlar tarkibi ta’minlanadi:
tadqiqot turlari bo‘yicha: fundamental tadqiqotlar uchun ilm-fanni
rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlashga ajratilgan barcha mablag‘larning — 15
foizi, amaliy tadqiqotlar uchun — 20 foizi, tajriba-konstruktorlik ishlanmalari
uchun 65 foizi. Bunda ijtimoiy-gumanitar fanlar sohasining xususiyatidan
kelib chiqib mablag‘lar taqsimotiga tegishli o‘zgartirish kiritilishi mumkin;
moliyalashtirish manbalari bo‘yicha: Davlat budjeti — 45 — 50 foiz,
xususiy va tadbirkorlik sohalari — 45 — 50 foiz, xorijiy investitsiyalar — 5
foiz.
Davlat buyurtmasi doirasida ustuvor tadqiqotlar hamda davlat
ahamiyatiga ega dasturlar (mineral xomashyo, tog‘-kon, yoqilg‘i-energetika,
suv xo‘jaligi tizimlari, seysmik va ekologik xavfsizlikni ta’minlash, tabiiy va
texnogen tabiatli favqulodda holatlarning oldini olish va bartaraf etish
kabilar) moliyalashtirilishi zarur.

Mazkur chora-tadbirlar bilan bir qatorda iqtisodiyotni ilmiy jihatdan
qo‘llab-quvvatlashni moliyalashtirishda o‘zini o‘zi ta’minlashga erishish
maqsadida xususiy sektorning ilmiy mahsulotlarga buyurtmalari mustaqil
ravishda shakllantirilishi va moliyalashtirilishini rag‘batlantirish nazarda
tutiladi.
Loyihani amalga oshiruvchilar davlat manfaatlarini hisobga olgan
holda samaradorlik, dolzarblilik, malaka va asbob-uskunalar bilan
ta’minlanganlik mezonlari bo‘yicha mamlakat ichidagi va xorijdagi ilmiy
jamoalar orasidan tanlab olinadi.
Ilmiy faoliyat natijalariga fuqarolik huquqlarining vujudga kelishini
va jalb etilishini tartibga soluvchi me’yoriy-huquqiy asoslar
takomillashtiriladi, ularning sanoatga joriy qilinishini ta’minlaydigan
infratuzilma yaratiladi.
Ilm-fanni rivojlantirishning zamonaviy infratuzilmasini yaratish
borasida quyidagi ishlar amalga oshiriladi:
1) ilmiy tashkilotlar va oliy ta’lim muassasalarining ilmiy
laboratoriyalari zamonaviy asbob-uskunalar bilan jihozlanadi hamda
butlovchi qismlar bilan ta’minlanadi;
2) ilmiy faoliyat infratuzilmalari (ilmiy tashkilotlar va oliy ta’lim
muassasalari) doirasida milliy ilmiy laboratoriyalar tarmog‘i yaratiladi;
3) ilm-fanni rivojlantirish uchun mahalliy va xorijiy olimlarga
markazlarning asbob-uskunalari, tajriba-ishlab chiqarish bazalari va boshqa
ilmiy resurslaridan foydalanishga keng imkon yaratilgandagina ilmiy
tashkilotlar hamda muassasalar salohiyatidan to‘liq va samarali foydalanish
ta’minlanadi. Buning uchun ilmiy tashkilotlar huzurida ilmiy rivojlanishning
ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha jamoaviy foydalaniladigan ilmiy
laboratoriyalar hamda GLP va GMP jahon standartlariga mos uskunalar bilan

jihozlangan zamonaviy laboratoriya majmualari bosqichma-bosqich tashkil
etiladi;
4) nodavlat loyiha va konstruktorlik tashkilotlarini rivojlantirishga
e’tibor qaratiladi va investitsiya dasturlari doirasida qo‘llab-quvvatlanadi;
5) ilmiy tashkilotlar, universitetlar tarkibida ilmiy-innovatsion
klasterlar, innovatsiya markazlari, konstruktorlik ustaxonalari, biznes
akseleratorlar, startap akseleratorlari tashkil qilinadi. Hududiy markazlarda
esa innovatsiya markazlari, yoshlar texnoparklari, texnologiyalar transferi
markazlari, kichik ilmiy-ishlab chiqarish klasterlari hamda innovatsion
poligonlar tashkil qilinadi;
6) ilmiy ishlanmalarni tijoratlashtirish, mahsulotlar marketingi bilan
shug‘ullanadigan alohida kompaniyalar tashkil etilib, ilm-fanga oid dasturlar
doirasida yaratilgan yangi ishlanmalar marketingini yuritish va sheriklikda
tijoratlashtirish majburiyatlari yuklanadi;
7) xususiy sektor va xo‘jalik yurituvchi subyektlar, jumladan davlat
boshqaruvi organlari ishtirokidagi jamg‘armalar tashkil qilinadi hamda yangi
ishlanmalarni tijoratlashtirish uchun shart-sharoitlar yaratiladi;
8) rivojlangan davlatlar tajribasidan kelib chiqib, ilmiy ekspertiza
jarayonida “manfaatlar to‘qnashuvi” omillarini cheklash maqsadida ilmiy
loyihalar ekspertizasiga mas’ul tuzilma tashkil qilinib, muhokamalarga chet
el mutaxassislarini jalb qilgan holda ekspertizaning to‘la interaktiv platforma
orqali o‘tkazilishi ta’minlanadi.
Ilm-fan taraqqiyotiga ko‘maklashadigan zamonaviy axborot muhitini
shakllantirish borasida quyidagi ishlar amalga oshiriladi:
1) milliy ilmiy portalni yaratish: portal doirasida mamlakatning ilmiy
salohiyatiga oid barcha ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan yagona akademik
makon, ilmiy-tadqiqot loyihalarini moliyalashtirish uchun arizalarni
avtomatik tarzda topshirish va ro‘yxatdan o‘tkazish tizimi yaratiladi;

2) olimlar, tashkilotlar, ilmiy-texnik axborot manbalari reytinglarini
joriy etish: boshqaruv qarorlarini qabul qilishda axborotning muhim rolini
hisobga olgan holda ilmiy salohiyatni baholash ko‘rsatkichlari joriy etiladi.
Obyektiv miqdoriy ko‘rsatkichlarning joriy etilishi moliyalashtirish uchun
loyihalarni tanlab olish va natijada ilmiy-tadqiqot faoliyati samaradorligini
oshirishga yordam beradi;
3) ilmiy va ilmiy-texnikaviy rivojlanishni prognozlash: ilmiy va
texnologik rivojlanishni prognozlashning tizimli jarayoni mahalliy va jahon
miqyosidagi ilmiy hajmdor mahsulotlar ishlab chiqaruvchilari tomonidan
talab qilinadigan ilmiy tadqiqotlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni shakllantirish
uchun zarurdir.
4) mamlakatning ilmiy-texnik salohiyatini baholash: ilm-fan sohasi
holati va uni yanada rivojlantirish tendensiyalari tahlili, so‘nggi yillarda
mamlakatimiz ilm-fanining sifatli va miqdoriy rivojlanishini o‘rganish,
mahalliy ilmiy-texnik salohiyatning kuchli va zaif tomonlarini aniqlash va
tahlil qilish, ilmiy tashkilotlar va oliy ta’lim muassasalari faoliyatini hamda
ilmiy infratuzilmani rivojlantirish samaradorligini tahlil qilish, ilmiy-tadqiqot
va tajriba-konstruktorlik ishlarining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga ta’sir
qiluvchi mexanizmlarini o‘rganish, ilmiy-tadqiqot dasturlarining
samaradorligi va natijadorligini baholash tizimini takomillashtirish
yo‘nalishlarida ishlar amalga oshiriladi

Foydalaniladigan adabiyotlar ruyxati

1. Mirziyoyev Sh.M. Milliy taraqqiyot yo limizni qat iyat bilan davom yettirib,ʼ ʼ
yangi bosqichga ko taramiz. 1-jild, Toshkent,”O zbekiston”, 2017 yil.
ʼ ʼ
2. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon demokratik O zbekiston davlatini birgalikda
ʼ
barpo yetamiz. Toshkent, “O zbekiston”, 2017 yil.
ʼ
3. Mirziyoyev Sh.M. O zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning
ʼ
Oliy Majlisga murojaatnomasi. “Xalq so zi” gazetasi, 2017 yil, 23-dekabr, 2-bet.
ʼ
4. Mirziyoyev Sh.M. Konstitutsiya – erkin va farovon hayotimiz, mamlakatimizni
yanada taraqqiy ettirishning mustahkam poydevoridir. “Xalq so zi” gazetasi, 2017
ʼ
yil, 8-dekabr, 1-3 betlar.
5. Mirziyoyev Sh.M. O zbekiston Respublikasi Prezidentining “O zbekiston
ʼ ʼ
Respublikasini yanada rivojlantirish bo yicha harakatlar strategiyasi to g risida”gi
ʼ ʼ ʼ
farmoni. Toshkent, “Аdolat”, 2018 yil.
6. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga
quramiz. T., O zbekiston, 2017 yil.
ʼ
7. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta minlash yurt
ʼ
taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. T., O zbekiston, 2017 yil.
ʼ
8. Karimov I.А. Аsarlar to plami. 1-23 jildlar. -T.:“O zbekiston”, 1996-2015 y.y.
ʼ ʼ
9. Karimov I.А. Yuksak ma naviyat – yengilmas kuch. –T.:“Ma naviyat”, 2008.
ʼ ʼ
10. Karimov I.А. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish
va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi. –T.:“O zbekiston”, 2010.
ʼ
11.Karimov I.А. O zbekiston mustaqillikka yerishish ostonasida. -T.:“O zbekiston”,
ʼ ʼ
2011.
12. Karimov I.А. Bosh maqsadimiz – keng ko lamli islohotlar va modernizasiya
ʼ
yo lini qat iyat bilan davom yettirish. T.:O zbekiston, 2013.
ʼ ʼ ʼ

Pedagogik paradigmalar va ularning ijtimoiy taraqqiyotidagi ahamiyati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish