Pedagogikaning ilmiy-tadqiqot metodlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	24.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Pedagogikaning ilmiy-tadqiqot metodlari

Купить

PEDAGOGIKANING ILMIY-TADQIQOT METODLARI.
R E J A :
1. Ilmiy-tadqiqot metodlar haqida tushuncha.
2. Pedagogik kuzatish metodi.
3. Suhbat metodi.
4. Anketa metodi.
5. Intervyu metodi.
6. Ta’lim muassasasi hujjatlarini tahlil qilish metodi.
7. Test metodi.
8. Pedagogik tahlil metodi.
9. Bolalar ijodini o’rganish metodi.
10. Pedagogik tajriba metodi.
11. Matematik-statistik metod.

Pedagogika fani rivoji muayyan pedagogik muammolarni tadqiq etish
maqsadida olib borilgan tadqiqot ishlarining g’oyasi, mazmuni hamda natijalari
hisobiga ta’minlanadi. Ijtimoiy va ishlab chiharish jarayonining keskin rivojlanishi
shaxsni har tomonlama kamol toptirish imkonini beruvchi omil hamda pedagogik
shart-sharoitlarni aniqlash, jamiyat va shaxs ma’naviyatiga ziyon yetkazuvchi
holatlarni bartaraf etishni taqozo qiladi. Tarbiya jarayonlarining mohiyatini anglash
ularni keng yoki tor doirada o’rganish, mavjud ko’rsatkichlar vositasida ularning
sodir bo’lish sabablarini o’rganish, zarur chora-tadbirlarni belgilash ilmiy
izlanishlarni tashkil etish zaruriyatini yuzaga keltiradi. Pedagogik izlanishlarning
samarali kechishi bir qator obyektiv va subyektiv omillarga bog’liq. Mazkur
jarayonda maqsadga muvofiq keluvchi, maqbul. Ayni vaqtda samarali bo’lgan
metodlarni tanlay olish ham muhimdir.
Pedagogikaning ilmiy-tadqiqot metodlari shaxsni tarbiyalash, unga muayyan
yo’nalishlarda chuqur, puxta ilmiy bilimlarni berishga berish tamoyillari, obyekti
va subyektiv omillarini aniqlovchi pedagogik jarayonning ichki mohiyati, aloqa va
qonuniyatlarini maxsus tekshirish va bilish usullaridir.Ayni vaqtda O’zbekiston
Respublikasida pedagogik yo’nalishda olib borilayotgan ilmiy izlanishlar dialektik
yondoshuvga asoslanadi.
Pedagogik hodisa, voqyelik va ularning qonuniyatlarilarini aniqlashga
bunday yondashuv pedagogik hodisa va jarayonlarning umumiy aloqasi, ularning
izchil, uzluksiz rivojlanishi, bolaning fiziologik rivoji uning psixologik,
intellektual jihatdan takomillashtirib borishini ta’minlashi, qarama-qarshiliklarning
shaxs kamolotini ta’minlashdagi o’rni va roli, shuningdek, dialektika
kategoriyalarining ahamiyatini e’tirof etadi.
Pedagogik ilmiy tadqiqotlarni amalga oshirish murakkab, muayyan
muddatni taqozo etuvchi, izchillik, uzluksizlik, tizimlilik hamda aniq maqsad kabi
xususiyatlarga ega bo’lgan jarayon bo’lib, uning samarali bo’lishi uchun bir qator
shartlarga rioya etish zarur. Ular quyidagilardir:
1) muammoning dolzarbligi va mavzuning aniq belgilanganligi;
2) ilmiy farazlarning to’g’ri shakllantirilganligi;

3) vazifalarning tadqiqot maqsadi asosida to’g’ri belgilanganligi;
4) tadqiqot metodlar tizimiga nisbatan obyektiv yondashuv;
5) tajriba-sinov ishlari jarayoniga jalb etiluvchi respondentlarning yosh,
psixologik va shaxsiy xususiyatlari, shuningdek, shaxs rivojlanishi
qonuniyatlarining to’g’ri hisobga olinganligi;
6) tadqiqot natijalarini oldindan tashhislash va uning natijalarini bashoratlash;
7) tadqiqot natijalarining kafolatlanganligi.
Zamonaviy sharoitda pedagogik yo’nalishda tadqiqotlarni olib borishda
quyidagi metodlardan foydalanilmoqda:
1. Pedagogik kuzatish metodi.
2. Suhbat metodi.
3. Anketa metodi.
4. Intervyu metodi.
5. Ta’lim muassasasi hujjatlarini tahlil qilish metodi.
6. Test metodi.
7. Pedagogik tahlil metodi.
8. Bolalar ijodini o’rganish metodi.
9. Pedagogik tajriba metodi.
10. Matematik-statistik metod.
Pedagogik kuzatish metodi. Uni qo’llash jarayonida ta’lim muassasalarining
o’quv-tarbiya ishlari jarayonini o’rganish asosida tadqiq etilayotgan muammo
holat aniqlanadi, tajriba- avvali va yakunida qo’lga kiritilgan ko’rsatkichlar
o’rtasidagi farq to’g’risidagi ma’lumotga ega bo’linadi. Pedagogik kuzatish
murakkab va o’ziga xos xususiyatlarga ega. Kuzatish aniq maqsad asosida,
uzluksiz, izchil va tizimli amalga oshirilsa, kutilgan natijani qo’lga kiritish
mumkin. Olib borilayotgan pedagogik kuzatish ta’lim-tarbiya sifatini oshirish,
o’quvchi shaxsini shakllantirishga xizmat qilsa, mazkur metodning ahamiyati
yanada oshadi.

Pedagogik kuzatuvni tashkil etishda xatoga yo’l qo’ymaslik muhimdir.
Buning uchun tadqiqotchidan quyidagilar talab etiladi:
1) kuzatuv jarayonida aniq maqsadga egalik;
2) kuzatishni tizimli ravishda yo’lga qo’yish;
3) kuzatishning har bir bosqichida muayyan vazifalarni hal etish;
4) har bir holatning mohiyatini sinchiklab o’rganish;
5) xulosa chiqarishga shoshilmaslik.
Suhbat metodi . Bu metod pedagogik kuzatish jarayonida ega bo’lingan
ma’lumotlarni boyitish, mavjud holatga to’g’ri baho berish, muammoning
yechimini topishga imkon beruvchi pedagogik shart-sharoitlarni yaratish, tajriba-
sinov ishlari subyektlari imkoniyatlarini muammo yechimiga jalb etishga yordam
beradi. Suhbat maqsadga muvofiq holda individual, guruhli hamda ommaviy
shaklda o’tkaziladi. Suhbat jarayonida respondentlarning imkoniyatlari to’la-to’kis
namoyon bilishga erishish muhimdir. Uning samarali bo’lishi uchun quyidagilarga
amal qilish maqsadga muvofiq:
1) maqsaddan kelib chiqqan holda suhbat uchun belgilanuvchi
savollarning mazmuni aniqlash hamda savollar o’rtasidagi mantiqiylik va
izchillikni ta’minlash;
2) suhbat joyi va vaqtini aniq belgilash;
3) suhbat ishtirokchilarining soni xususida ma’lum to’xtamga kelish;
4) suhbatdosh to’g’risida avvaldan muayyan ma’lumotlarga ega bo’lish;
5) suhbatdosh bilan samimiy munosabatda bo’lish;
6) suhbatdoshning o’z fikrlarini erkin va batafsil ayta olishi uchun sharoit
yaratish;
7) savollarning aniq, qisqa va ravshan berilishiga erishish;
8) olingan ma’lumotlarni o’z vaqtida tahlil qilish.
Anketa metodi (fransuzcha – tekshirish). Ushbu metod yordamida
pedagogik kuzatish va suhbat jarayonida to’plangan dalillar boyitiladi. Anketa
metodi ham tizimlangan savollar asosida respondentlar bilan muloqotni tashkil
etishga asoslanadi. Anketa savollariga javoblar, ko’p hollarda, yozma ravishda

olinadi. O’rganilayotgan jarayon mohiyatidan kelib chiqqan holda anketa savollari
quyidagicha bo’ladi:
1) ochiq turdagi savollar (respondentlarning erkin, bafsil javob berishlari
uchun imkon beruvchi savollar);
2) yopiq turdagi savollar (respondentlar «ha», «yo’q», «qisman» yoki
«ijobiy», «qoniqarli», «salbiy» va hokazo tarzdagi javob variantlarini tanlash
orqali savollarga javob beradilar).
Anketa metodini qo’llashda ham bir qator shartlarga amal qilish zarur. Ular
quyidagilardir:
1) anketa savollari tadqiq etilayotgan muammoning mohiyatini yoritishga
xizmat qilishi lozim;
2) anketa savollari yirik hajmli va noaniq bo’lmasligi kerak;
3) anketa savollari o’quvchilarning dunyoqarashi, yosh va psixologik
xususiyatlarini inobatga olish asosida tuzilishi zarur;
4) anketa savollari respondentlar tomonidan to’la javoblar berilishini
ta’minlovchi vaqtni kafolatlay olishi zarur;
5) anketa o’quvchilarning pedagogik va psixologik tavsifnomalarini to’zish
manbaiga aylantirib yuborilmasligi zarur;
6) anketa javoblari muayyan mezonlar asosida puxta tahlil etilishi shart.
Intervyu metodi respondent tomonidan tadqiq etilayotgan muammoning
u yoki bu jihatini yorituvchi hodisaga nisbatan munosabat bildirilishini
ta’minlaydi. Intervyu respondent e’tiboriga turkum savollarni havola etish asosida
o’tkaziladi. Intervyu jarayonida olingan savollarga nisbatan tadqiqotchi tomonidan
munosabat bildirilishi uning samarasini oshiradi.
Ta’lim muassasasi hujjatlarni tahlil qilish metodi. Pedagogik hodisa va
dalillarni tekshirish maqsadida ta’lim muassasalari faoliyati mazmunini yorituvchi
ma’lumotlarni tekshirish maqsadga muvofiqdir. Mazkur metod O’zbekiston
Respublikasining «Ta’lim to’g’risida»gi Qonuni hamda «Kadrlar tayyorlash milliy
dasturi» talablarining ta’lim muassasalari amaliyotidagi bajarilish holatini
o’rganish, bu boradagi faollik darajasi, erishilgan yutuq hamda yo’l qo’yilgan

kamchiliklarni aniqlash, ilg’or tajribalarni ommalashtirish va ta’lim muassasasi
pedagogik tajribasini oshirish maqsadida qo’llaniladi.
Ta’lim muassasasi faoliyati mohiyatini yorituvchi hujjatlar quyidagilardan
iborat: o’quv mashg’ulotlarining jadvali, o’quv dasturi, guruh (yoki sinf) jurnallari,
o’quvchilarning shaxsiy varaqalari, buyruqlar, Pedagogik Kengash yig’ilishi
bayonnomalari yozilgan daftar, Pedagogik Kengash qarorlari, ta’lim muassasasi
smetasi hamda pasporti, tarbiyaviy ishlar rejasi, o’quv-tarbiya ishlarini tashkil etish
borasidagi hisobotlar, ta’lim muassasasi jihozlari (o’quv partalari, stol stullar,
yumshoq mebellar va hokazolar) qayd etilgan daftar va hokazolar.
Mazkur metod muayyan yo’nalishlarda o’quv-tarbiya ishlari samaradorligi
darajasi, o’quvchilarda hosil bo’lgan bilim, ko’nikma va malakalar hajmi, ilg’or
pedagogik tajribalar mazmunini o’rganishda muhim ahamiyatga ega.
Test metodi. Ushbu metod respondentlar tomonidan muayyan fan sohasi
yoki faoliyat (shu jumladan, kasbiy faoliyat) bo’yicha o’zlashtirilgan nazariy bilim
va amaliy ko’nikma, malakalar darajasini aniqlashga xizmat qiladi. Test o’z
mohiyatiga ko’ra quyidagi savollardan iborat:
1)ochiq turdagi savollar (respondentlarning erkin, bafsil javob berishlari uchun
imkon beruvchi savollar);
2)yopiq turdagi savollar (respondentlar «ha», «yo’q», «qisman» yoki
«ijobiy», «qoniqarli», «salbiy» va hokazo tarzdagi javob variantlarini tanlash
orqali savollarga javob beradilar).
3)to’g’ri javob variantlari qayd etilgan savollar (respondentlar o’z
yondashuvlariga ko’ra to’g’ri deb topgan javob variantini belgilaydilar).
Test metodini qo’llashda aniqlanishi zarur bo’lgan bilim, ko’nikma va
malakalarni turkum asosida berilishiga e’tibor berish maqsadga muvofiqdir. Ushbu
metodning afzalligi respondentlar javoblarini aniq mezonlar bo’yicha tahlil etish
imkoniyati mavjudligi hamda vaqtning tejalishi bilan tavsiflanadi. Biroq, metod
ayrim kamchilikdan ham holi emas. Chunonchi, aksariyat holatlarda javoblar
yozma ravishda olinadi, shuningdek, respondent taqlif etilayotgan javob

variantlardan birini tanlashi zarur. Shu bois respondent o’z fikrini batafsil ifoda
etish imkoniyaga ega emas.
Pedagogik tahlil metodi . Tadqiqotni olib borish jarayonida ushbu metodni
qo’llashdan ko’zlangan maqsad tanlangan muammoning falsafiy, psixologik
hamda pedagogik yo’nalishlarda o’rganilganlik darajasini aniqlashdan iborat
bo’lib, tadqiqotchi ilgari surayotgan g’oyaning nazariy jihatdan haqqoniyligini
asoslashga xizmat qiladi.
Bolalar ijodini o’rganish metodi . Mazkur metod o’quvchilarning muayyan
yo’nalishlardagi layoqati, qobiliyati, shuningdek, ma’lum fan sohalari bo’yicha
bilim, ko’nikma va malakalari darajasini aniqlash maqsadida qo’llaniladi. Uni
qo’llashda o’quvchilarning ijodiy ishlari – kundaliklari, insholari, yozma ishlari,
referatlari, hisobotlari muhim vosita bo’lib xizmat qiladi. Metodning afzalligi
shundaki, u ma’lum o’quvchiga xos bo’lgan individual imkoniyatni ko’ra olish,
baholash va uni rivojlantirish uchun zamin yaratadi.
Bolalar ijodini o’rganishning quyidagi shakllar i mavjud:
1) fan olimpiadalari;
2) turli mavzulardagi tanlovlar;
3) maktab ko’rgazmalari;
4) festivallar;
5) musobaqalar.
Pedagogik tajriba (eksperiment – lotincha «sinab ko’rish», «tajriba qilib
ko’rish») metodi . Pedagogik tajriba metodidan muammo yechimini topish
imkoniyatlarini o’rganish, mavjud pedagogik sharoitlarning maqsadga erishishning
kafolatlay olishi, ilgari surilayotgan tavsiyalarning amaliyotda o’z in’ikosiga ega
bo’la olishi hamda samaradorligini aniqlash maqsadida foydalaniladi. Muayyan
muammo yechimini topishga yo’naltirilgan pedagogik tajriba ma’lum doirada, soni
aniq belgilangan respondentlar ishtirokida amalga oshiriladi. Mazkur metoddan
foydalanish tadqiqotchi tomonidan ilgari surilayotgan maxsus metodikaning
samaradorligini aniqlay hamda unga baho bera olishi zarur.

Pedagogik tajriba ham bir qator shartlarga amal qilgan holda tashkil
etiladi. Xususan:
1) tajribaning maqbul loyiha (dastur) asosida uyushtirilishi;
tadqiqot ilmiy farazining puxta asoslanishi;
tadqiqot obyektlari va usullarining to’g’ri tanlanishi;
tajriba o’tkazilish vaqti hamda davomiyligini aniqlanishi;
zarur pedagogik shart-sharoitlar (asbob-uskuna, jihozlar, vositalar)ning
yaratilganligi;
tajriba ma’lumotlarini umumlashtirish, tahlil qilish va natijalarni qayta ishlash.
Pedagogik tajriba yakunida olingan natijalarga asoslanib umumiy xulosaga
kelinadi va ilmiy-metodik tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Matematik-statistik metod tajriba-sinov ishlari, shuningdek, umumiy holda
tadqiqotning samaradorlik darajasini aniqlash maqsadida qo’llaniladi, muammo
holatini ifodalovchi ko’rsatkichlar maxsus matematik formulalar yordamida qayta
tahlil etiladi. Yakuniy qiymat tadqiqot samarasini ifodalovchi asosiy ko’rsatkich
hisoblanadi. Ayni vaqtda pedagogik yo’nalishda tadqiqotlar olib borishda
Styudent, Rokich, V.P.Bespalko hamda V.V.Grechixin metodlaridan keng
foydalanilmoqda.

Adabiyotlar:
1)Karimov I.A. O’zbekistonninng o’z istiqlol va taraqqiyot yo’li. –
Toshkent, O’zbekiston, 1992.
2) Karimov I.A. Barkamol avlod – O’zbekiston taraqqiyotining poydevori.
– Toshkent, Sharq nashriyot-matbaa konserni, 1997.
3) O’zbekiston Respublikasining «Ta’lim to’g’risida»gi Qonuni Barkamol
avlod – O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. – Toshkent, Sharq
nashriyot-matbaa konserni, 1997.
4) Forobiy, Abu Nasr. Fozil odamlar shahri. – Toshkent, Halq merosi
nashriyoti, 1993.
5) Pedagogika. G’A.Q.Munavvarovaning umumiy tahriri ostida. -
Toshkent, O’qituvchi, 1993.

Pedagogikaning ilmiy-tadqiqot metodlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish