Plantaganetlar va kapetinglar o‘rtasidagi aloqalar - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	50.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Plantaganetlar va kapetinglar o‘rtasidagi aloqalar

Купить

P LANTAGANETLAR VA KAPETINGLAR O’RTASIDAGI
ALOQALAR
MUNDARIJA
KIRISH ...................................................................................................................... 2
I BOB.PLANTAGANETLAR VA KAPETINGLAR O’RTASIDAGI ALOQALAR
................................................................................................................................... 4
1.1.Oilaviy drama. .................................................................................................... 4
1.2.Urush davridagi qarama-qarshiliklar. .................................................................. 8
II BOB.1337-1453 YILLARDAGI YUZ YILLIK URUSH. ................................... 13
2.1. Fransiya mag’lub bo’ldimi? .............................................................................. 13
2.2.Yuz yillik urushning tugashi. ............................................................................. 15
III BOB. “PLANTAGANETLAR VA KAPETINGLAR ORTASIDAGI
ALOQALAR” MAVZUSINI O’RGANISHDA METODLARDAN
FOYDALANISH. .................................................................................................... 19
3.1.Uchta to`g`ri va bitta noto`g`ri metodi. ............................................................. 19
3.2.Akvarium metodi. .............................................................................................. 20
XULOSA ................................................................................................................. 21
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ................................................................. 23

KIRISH
Yuz yillik urush — 14—15-asrlarda ingliz va frantsuz qirolliklari o rtasidagiʻ
uzoq davom etgan harbiy-siyosiy mojaroning an anaviy nomi. So’zning ma’lum
ʼ
bir ma’nosida, bu urush 19-asrda tarixchilar tomonidan o’ylab topilgan, iboraning
o’zini muomalaga kiritgan va uning xronologik doirasini aniqlagan, ya’ni o’n olti
yildan ortiq asrdir. Biroq, 1337-1453 yillar oralig’ida Evropada yashagan odamlar
Yuz yillik urush davrida yashayotganliklarini tasavvur ham qilishmagan.
Evropaliklarning bir necha avlodlari, birinchi navbatda Angliya va Frantsiyada,
ular ikki qirollik xonadoni: frantsuz kapetianlari va ingliz Plantagenetslari (kitobda
ular ikkita geraldik ramz shaklida tasvirlangan) o’rtasidagi chuqur va uzoq
muddatli adovatning guvohlari ekanligini bilishgan. - ingliz leopard va frantsuz
lis). Vaqti-vaqti bilan ingliz-fransuz qarama-qarshiliklari qonli qurolli
to’qnashuvlarga va hatto o’z davri uchun katta janglarga olib keldi, masalan, Crecy
(1346), Poitiers (1356), Agincourt (1415), Formigny (1450) kabi janglar. .
Angliya-Fransuz qarama-qarshiligining kelib chiqishi Yuz yillik urush
voqealaridan juda uzoqda edi. Ular zamondoshlarining tarixiy xotirasida deyarli
qolmadi. Tarixchining fikriga ko’ra, turli xil sabablarning yagona majmuasi tufayli
yuzaga kelgan ingliz-fransuz qarama-qarshiligi kamida uch yuz yilni (XII-XV
asrlar) o’z ichiga oladi. U nafaqat janglarda, balki oilaviy sulolaviy nizolarning
dramatik aralashishida, murakkab va nozik diplomatik o’yinda, shaxsiy va davlat
manfaatlarining qarama-qarshiligida namoyon bo’ladi.
1985 yilda "Oliy maktab" nashriyoti mening "1337-1453 yillardagi yuz yillik
urush" kitobimni nashr etdi. Bu Yuz yillik urushning rus tilidagi birinchi tadqiqoti
edi. Ushbu kitob yuqorida aytib o’tilgan asarni qisman qayta ko’rib chiqilgan
shaklda o’z ichiga oladi, lekin u bilan cheklanmaydi, chunki ingliz-fransuz qarama-
qarshiligi tarixi ushbu asarda 12-asrdan boshlab taqdim etilgan.
Taqdim etilgan va tahlil qilinayotgan voqealarning faktik tomoni ko plab
ʻ
manbalar asosida ko paytiriladi: o ttizdan ortiq o rta asr yilnomalari, ko plab
ʻ ʻ ʻ ʻ
diplomatik hujjatlar, qirollar yozishmalari va boshqalar. Kitob ustida ishlash
jarayonida imkon qadar harakat qildim. , voqealarning asosiy ishtirokchilarining

portretlarini qayta yaratish. Bular, birinchi navbatda, Angliya va Frantsiya qirollari
bo’lib, ular orasida Genrix II Plantagenet, Richard I Arslon, Eduard III, Filipp II
Avgust, Karl V Donishmand, Karl VII kabi taniqli shaxslar bor. Kitobning ko’p
sahifalari ayol tasvirlariga bag’ishlangan. Ular orasida G’arbiy Evropa o’rta
asrlarining eng ajoyib ayollaridan biri, bu dramaning kelib chiqishida turgan va
Frantsiya va Angliya malikasi bo’lgan Akvitaniyalik Alienor ham bor. Ko’p asrlik
ingliz-fransuz qarama-qarshiligini bartaraf etishda G’arbiy Evropa o’rta asrlarining
eng mashhur ayol arbobi Jan D’Ark muhim rol o’ynadi.
Ko’p yillar davomida cho’zilgan ingliz-fransuz mojarosi voqealarining keng
panoramasi nafaqat ushbu mamlakatlarga taalluqlidir - bu G’arbiy Evropa
hayotidagi yuqori o’rta asrlar va uning boshlanishi davridagi ko’plab muhim
hodisalarni aks ettiradi. pasayish.

I BOB.PLANTAGANETLAR VA KAPETINGLAR O’RTASIDAGI
ALOQALAR
1.1.Oilaviy drama.
Fransiya va Angliya tarixiy taqdirlarining g’alati bir-biriga bog’lanishining
boshlang’ich nuqtasi XI asr o’rtalarida sodir bo’lgan voqea edi. - shimoliy fransuz
feodallari gersogi Uilyam Normandiyaning ingliz-sakson qirolligini bosib olishi.
Fransiya qirolligi 10-asr oxiriga kelib nisbatan izolyatsiya qilingan davlatga
aylana boshladi. Uning ichida hali ham siyosiy va hududiy birlik yo’q edi, garchi
unga birinchi frantsuz Kapetilar sulolasidan bo’lgan qirol boshchilik qilgan bo’lsa
ham. Eng yirik feodallar - gertsoglar va graflar - ilk kapetiyaliklarga nisbatan o’zini
juda mustaqil tutgan. Davlat chegarasi tushunchasi umuman yo’q edi va kuchlilar
hukmronligi ko’pincha eng jiddiy siyosiy masalalarni hal qildi. Aynan shu erda
Normandiya gertsogi Uilyam Bosqinchining jasur va mohiyatan sarguzasht
korxonasi joylashgan bo’lib, u 1066 yilda Angliyaning janubiy qirg’og’iga,
nisbatan kichik armiya hamrohligida qo’ngan va hayratlanarli darajada osonlik
bilan militsiya ustidan g’alaba qozongan. tarqoq va qoloqroq anglosakson
qirolliklari. Uilyam bosqinchi Angliya qiroli bo’ldi va tabiiyki Shimoliy
Fransiyadagi Normandiya gersogligini o’z hukmronligi ostida saqlab qoldi. Bu
voqea ingliz qirollarining Normand sulolasi va ularning vorislari tomonidan
Britaniya orollari va Fransiya hududigacha bo lgan ma lum bir siyosiy tuzilmaniʻ ʼ
yaratish va saqlab qolishga qaratilgan bir necha asrlik urinishlarining boshlanishi
bo ldi.
ʻ
11-asr 2-yarmi - 12-asr o rtalaridagi siyosiy voqelikda. qit’a va orol
ʻ
egaliklarini birlashtirish masalasi haqiqatdan ham frantsuz kapetiyaliklari va
Normanlar sulolasidan bo’lgan ingliz qirollari o’rtasidagi munosabatlarning o’zagi
edi. Biroq, bu shunchaki qirol tomonidan hurmat ko’rsatish muammosi emas edi
(ehtirom - vassal va lord o’rtasidagi vassal kelishuvni rasmiylashtirish marosimi) -
ingliz tojining qit’a mulki atrofidagi kurash birinchi qadamlardan boshlab huquqiy
va qonunchilikda o’z aksini topdi. keyin harbiy-siyosiy shaklda feodal
davlatlarning markazlashuvi va universallashuvi ichki jarayonlarining to’qnashuvi.

12-asrning boshida taklif qilingan. Fransiya qiroli Lyudovik VI Tolstoy (1108-
1137) o’z vassallariga (shu jumladan Angliya qirollari - Normandiya gersoglariga)
sodiqlik qasamyodini talab qildi, qirol hokimiyatining frantsuz erlarini birlashtirish
bo’yicha birinchi qasddan urinishlari bilan bog’liq bo’lmasa kerak. toj homiyligi.
Ingliz qiroli qit’ada ko’plab yirik feodallardan biri - o’z pozitsiyalarini
mustahkamlash uchun kurashda qirol hokimiyatining asosiy raqiblari sifatida
harakat qildi. Ingliz qirollarining qarshiliklari ayniqsa xavfli edi, chunki u toj
hokimiyatiga va Fransiyadan tashqaridagi resurslarga tayangan. Qiziquvchan;
ingliz qirollari tomonidan ularning qit’ada kapetiya vassallari sifatidagi maqomini
qonuniy tan olinishi 12-asr o’rtalarida sodir bo’lgan. yangi Plantagenet sulolasining
birinchi vakili Genrix II (1154-1189) davrida. Bu mashhur o’rta asr hukmdori
Angliyaga nisbatan markazlashtirish tendentsiyasining so’zsiz tashuvchisi bo’lgan,
bu uning mashhur islohotlari (sud, harbiy va boshqalar) tomonidan yorqin dalolat
beradi. Biroq, Genrix II ning siyosiy faoliyati bir chiziqli emas edi. U hech qanday
kuch bilan ingliz toji homiyligida universal tipdagi ulkan qirollikni yaratishga
intildi. Taqdir unga muvaffaqiyat kutish uchun jiddiy sabablar berdi. Genrixning
kelib chiqishi Britaniya orollari va kontinental mulklarning birlashishini ramziy
qildi. Uning onasi Matilda Normand sulolasidan chiqqan, u Uilyam bosqinchining
nabirasi edi. Genrix II ning otasi Anju oilasidan frantsuz grafi edi. Bundan tashqari,
1152 yilda, hali ingliz qiroli bo’lmagan Genri, Akvitaniyalik Eleanorga (1122-
1204), Akvitaniya gersogining qizi Giyom de Puatyega uylandi, u unga
Fransiyaning janubi-g’arbiy qismida - Akvitaniyada ulkan mulk olib keldi. sep
sifatida. Bu mintaqaning chegarasi (Angliyada odatda Gaskoni, Fransiyada -
Akvitaniya yoki Gvina deb atalgan) pastki Dordogne shimolidan boshlanib,
janubdagi Pireney tog’lariga etib bordi. G arbdan sharqqa Biskay ko rfaziʻ ʻ
qirg og idan Garonnaning o rta oqimigacha cho zilgan. Shunday qilib, frantsuz
ʻ ʻ ʻ ʻ
erlarining taxminan yarmi ingliz tojining hukmronligi ostiga o’tdi: ularning butun
g’arbiy qismi, Brittani yarim orolidagi mustaqil gersoglikdan tashqari.
Ikki qirollik xonadonining taqdiri bir-biri bilan chambarchas va murakkab
bog’liq edi. Ushbu oilaviy-feodal kataklizmiga, ayniqsa, qo’rqinchli eslatma,

Akvitaniya gertsoginyasi Eleanor nafaqat G’arbiy Evropaning tan olingan birinchi
go’zalligi va eng badavlat kelin, balki Fransiya qirolining ajrashgan rafiqasi
bo’lgan. Kapetian Lui VII (1137-1180).
Albatta, butun Yevropa Lui VII ajralish tashabbuskori ekanligini bilardi.
Qanday bo’lmasin, u shoh kabi emas, erkak kabi, u Alienoraning ochiq-oydin
beparvoligiga, uning yigitlar bilan unchalik yashirin bo’lmagan sevimli
mashg’ulotlariga, ayniqsa Ikkinchi salib yurishi paytida (1147-1149), go’zal malika
buni aniq ko’rsatdi. qiziqarli sarguzasht sifatida qaraladi. 12-asrda ajralish. katolik
mamlakatida bu qiyin masala edi, lekin xafa bo’lgan er Rim papasidan nikohni
buzish uchun ruxsat oldi (va shuning uchun janubi-g’arbiy qismida Alienorga
meros bo’yicha tegishli bo’lgan va shaxsiy mulkidan bir necha baravar katta
bo’lgan ulkan boy mulkni yo’qotish) frantsuz qirolining).
Ikki G’arbiy Yevropa davlati taqdiriga katta ta’sir ko’rsatgan bu mashhur
oilaviy drama o’tmish voqealarini tushunish uchun ijtimoiy-iqtisodiy va sinfiy
motivlarning etarli emasligining eng yorqin misollaridan biridir. Shunisi e’tiborga
loyiqki, tarixni tushuntirishga bunday yondashuvning ashaddiy muxlisi Karl Marks
o’zining "Xronologik ekstrakt" asarida Lui VIIni eshak deb atagan. Darhaqiqat, u
o’zining mashhur "sinfiy manfaatlarini" mensimay, Alienor bilan ajrashdi. Aftidan,
u sobiq turmush o’rtog’iga nisbatan nafratda bo’lgan va garchi u o’z davri uchun
keksa ayol bo’lsa ham (1152 yilda u o’ttizdan oshgan), ingliz qiroliga to’rtta o’g’il
berdi, ulardan biri Richard Arslon bo’ldi. G’arbiy Evropaning eng mashhur
ritsarlari. Ammo Lui VII tomonidan unga qo’yilgan ayblovlar orasida uning taxt
vorisi bo’lgan o’g’il tug’a olmasligi haqida aytilgan.
Genrix II ning uzoq hukmronligi davrida ingliz va frantsuz qirollik
xonadonlari o’rtasida har yili ziddiyatlar yuzaga kelardi. To’g’ri, ular hali ham
Akvitaniyalik Alienorning ikki eri o’rtasidagi katta oilaviy janjalga juda o’xshash
edi.
Genrix II hukmronligining boshlanishi ingliz qiroli va uning akasi Jefri
o’rtasidagi keskin ichki kurash bilan bog’liq bo’lib, u Meyn, Anju va Turenga
da’vo qilgan. Ularni o’z hukmronligi ostida ushlab turish uchun Genri

kapetiyaliklarga yordam so’rashga majbur bo’ldi. 1158 yilda ingliz qiroli Parijga
tashrif buyurdi, qirol tomonidan qabul qilindi va, ehtimol, yordam va’dasini oldi.
Lui VII bilan ittifoqning narxi o’zini qit’adagi kapetiyaliklarning vassali deb tan
olgan ingliz qirolining hurmati edi (1160). Umumjahon monarxiya uchun kurash
birinchi Plantagenetni katta yon bosishga undadi. 12-asr siyosiy tafakkuri
doirasida. Ingliz qiroli o’zining qit’aviy mulklarini 60-yillardagi kapetiliklar kabi
zaif hukmdorlar qo’lidan "olishga" rozi bo’lib, suverenlik maqomini qisman
qurbon qildi. XII asr Ularning hududining kichikligi (lotincha dominium - egalik
qilish, G’arbiy Evropada feodalning merosxo’r erlari yig’indisi), nomukammal
davlat apparati va yirik feodallarning haqiqiy mustaqillik an’analari chuqur ildiz
otgan. Fransiya deyarli nominal. Ko’rinishidan, Kapetiyaliklarning zaifligini
kutgan holda, Genrix II bu qadamni, ehtimol, vaqtinchalik deb hisoblab, bu
qadamni qo’yishga qaror qildi. Qanday bo’lmasin, o’sha yilning oxirida, 1160
yilda, ingliz qiroli o’zini umuman vassalga o’xshamadi: u Lui VII ning qiziga
Konstansga ikkinchi turmushidan mahr sifatida va’da qilingan qal’alarni majburan
tortib oldi. Kastiliya Margaret, ellikdan ortiq frantsuz ritsarlarini asirga oldi va etti
yoshli o’g’li Genrixni uch yoshli Margaritaga majburan uylandi. Frantsuz qiroli
bularning barchasiga chidashi va ikki yildan keyin Plantagenet bilan yarashishi
kerak edi. 1
60-yillarda - 70-yillarning boshlarida. XII asr Genrix II siyosatida
universalistik tendentsiyalar kuchaydi. U Shotlandiya va Uelsga bosim o’tkazdi,
ularning hukmdorlaridan vassal majburiyatlarni oldi; siyosiy bosim va o’g’li
Jefrining sulolaviy nikohi yordamida u Brittani gersoglarini ingliz tojining
syuzerinligini tan olishga majbur qildi; qurolli vositalar bilan Normandiya va
Markaziy Fransiyadagi mulklarining chegaralarini kengaytirdi; Irlandiyani zabt
etish boshlandi. Xuddi shu yillarda ingliz qiroli kapetiyaliklar bilan to’qnash
kelgan taqdirda xalqaro yordamni ta’minlashga qaratilgan birinchi qadamlarni
qo’ydi.
1
AP – Annales Paulini (1307–1370) // Edvard I va Eduard II hukmronligi yilnomalari /

1163 yil 19 martda Doverda Genrix II va Flandriya grafi Tyerri o’rtasida
muhim do’stlik shartnomasi imzolandi. Flandriya o’sha paytda G’arbiy Evropadagi
eng muhim mustaqil fieflardan biri edi. Nominal jihatdan Flandriya graflari
frantsuz qirollarining vassallari hisoblangan, ammo haqiqiy siyosiy haqiqatda bu
hali o’zini namoyon qilmagan. Bundan tashqari, 60-yillarda. XI asr Flandriyalik
graf Boduen V hatto Kapetlik yosh Filipp I ning homiysi sifatida ham ishlagan va
hujjatlarda o’zini "shohlikning ishonchli vakili va boshqaruvchisi" deb atagan. 12-
asrning ikkinchi yarmida. Flandriya kuchli mustaqil pozitsiyani saqlab qoldi.
Fransiya monarxiyasidan xavf hali sezilmadi. Angliya 11-asr oxiridan boshlab
Flamandlarning mustaqilligiga dushman kuch sifatida qaraldi. Keyin, Britaniya
orollaridagi muvaffaqiyatlardan ilhomlanib, Normanlar uyining birinchi vakillari
Flandriyani sulolaviy yo’llar bilan o’zlarining qit’a mulklariga qo’shib olishni
rejalashtirdilar. 1163 yilgi shartnoma, aftidan, Flandriya grafi tomonidan Genrix II
ning bosimisiz va, shubhasiz, xudbinlik bilan imzolangan. Graf aslida frantsuz toji
oldidagi vassal majburiyatlariga xiyonat qildi: u ingliz qiroliga kerak bo’lganda
harbiy yordam (Fransiyaga qarshi urush bo’lsa ham ming otliq) va’da qildi.
Flandriyalik Tyerri o’zini frantsuz qiroliga sodiq qolgandek ko’rsatib,
kapetiyaliklarning iltimosiga binoan Angliyaga qarshi urush bo’lgan taqdirda
harbiy xizmatga borishini, ammo "u iloji boricha kamroq odamni olishini" yozgan.
Shartnomaning oxirida vassalning qarziga xiyonat qilganlik uchun to’lov
ko’rsatilgan - yillik 500 marka kumush pensiya. Bu "fief" (fief - vassal tomonidan
lorddan olinadigan qat’iy daromad) ko’p o’n yillar davomida ingliz qirolining
Flandriya graflarini yakuniy qayta yo’naltirish uchun kurashining usullaridan biri
edi. 2
1.2.Urush davridagi qarama-qarshiliklar.
Yuz yillik urush davridagi qarama-qarshiliklar majmuasining paydo bo’lishi
va mustahkamlanishi va ularni hal qilish davri o’rtasidagi o’tish yangi bosqichga
aylandi - o’rta asrlarda G’arbiy Evropadagi eng yirik harbiy-siyosiy mojaro.
Angliya-fransuz qarama-qarshiliklari tarixining ikkinchi bosqichi mintaqadagi
2
Aukt. ign. – Monasterio Sancti Albanidagi Chronicon Rerum Yestarum, Regnate Henrico Sexto, quodam
Auctore Ignoto Compilatum. L., 1870 yil.

xalqaro munosabatlarning rivojlanishida sezilarli o’zgarishlar bilan ajralib turdi.
Ularning eng keng tarqalgan xususiyatlari allaqachon nomlangan. Aftidan, "oilaviy
drama" ning o’ziga xos xususiyatlari yuqori o’rta asrlarning yangi davrida ikki
monarxiya o’rtasidagi qarama-qarshilikning kuchayib borayotgan davlatlararo
tabiati bilan to’liq siqib chiqarildi. Biroq, nisbatan yaqin kelajakdagi voqealar
ko’rsatganidek, Yuz yillik urush ostonasida uzoq vaqtdan beri davom etayotgan
oilaviy noroziliklar xuddi shunday jiddiylik va murosasizlik bilan namoyon bo’ldi.
Bu orada, 13-asrning ikkinchi yarmidan boshlab, raqiblarning diqqat
markazida, shubhasiz, Fransiyaning janubi-g’arbiy qismidagi ingliz mulklariga
qaratildi. Ingliz qiroli Akvitaniya gertsogi unvonini, Fransiyaning tengdoshi va
kapetiyaliklarning vassali maqomini saqlab qoldi. Bu, albatta, Fransiya
monarxiyasining markazlashtirish siyosatining katta g’alabasi edi. Ingliz qirolining
Fransiyadagi huquqiy mavqei hozirda eng yirik frantsuz feodal yer egalari bilan
taxminan bir xil edi. Biroq, uning haqiqiy imkoniyatlari ancha muhim edi.
Plantagenets, albatta, beqiyos ko’proq mustaqillik va moddiy resurslarga ega edi.
Bu ularning qit’adagi egaliklarini Fransiyaning separatist kuchlarining eng muhim
tayanchiga aylantirdi. Shuning uchun janubi-g’arbda ingliz hokimiyatini yo’q
qilish Fransiya qirolligida markazlashtirishni yakunlashning ajralmas sharti bo’lib
qoldi.
Angliya uchun birinchi Plantagenetsning "Angevin imperiyasi" ning ushbu
so’nggi bo’lagini saqlab qolish bir necha jihatdan muhim edi. Bu qit’ada katta
hududiy yo’qotishlarga qaramay, hali orol davlatiga aylanmagan ingliz
monarxiyasining siyosiy obro’si haqida edi. Tovar-pul munosabatlari
mustahkamlanib, savdo aloqalarining ahamiyati ortishi bilan janubi-g arbiyʻ
yerlarning iqtisodiy ahamiyati ortib bordi. Angliyaning so’nggi egaligining
Fransiya hududlari orasida va Pireney yarim oroli bilan chegarada joylashganligi
unga muhim harbiy va strategik ahamiyatga ega edi.
O’tgan yuz yildagi holatlar va voqealarning g’alati bir-biriga bog’liqligi uni
Plantagenetsning qit’adagi so’nggi mulki bo’lgan Akvitaniyalik Alienorning
sepining parchasiga aylantirdi. La-Mansh bo’ylab keng ingliz erlarini qayta tiklash

yo’lidagi har qanday harakat muqarrar ravishda ingliz Gaskoniga - qirolicha
Eleanor va uning toj kiygan o’g’li Richard Arslon Yurak kabi mashhur
Plantagenetsning vatani bo’lishi kerak edi. Va 13-asrning o’rtalarida yangi vaqtlar
va yangi haqiqatlar. "Trubadurlar mamlakati" shon-shuhratiga juda ko’p moddiy
fikrlarni qo’shib, bu sohaga qiziqish ortdi.
Dengiz savdosi uchun qulay geografik joylashuvi, ajoyib suv yo’llarining
mavjudligi, qishloq xo’jaligi va hunarmandchilikning yuqori darajada
rivojlanganligi, boy shaharlar mavjudligi tufayli qit’adagi ushbu ingliz mulkining
ob’ektiv qiymati oshdi. Yirik savdo va harbiy portlarning (Bordo, Bayonna, Daks)
mavjudligi va Pireney yarim oroli mamlakatlariga strategik muhim yaqinlik ham
katta ahamiyatga ega edi. Bularning barchasi Akvitaniyaga egalik masalasini
ingliz-fransuz qarama-qarshiliklarida asosiy muammoga aylantirdi (tarixiy
adabiyotda u odatda "Gaskon muammosi" deb ataladi).
Janubi-g’arbiy Britaniya hokimiyati masalasining ziddiyatli tabiati Parij
tinchligi sharoitida belgilandi. Shartnoma imzolanganidan bir necha oy o’tgach,
1260 yil yanvarda Lyudovik IX rasmiy hujjatlarda Genrix III ni o’zining vassali
(fidelis noster) deb atagan, ta’bir joiz bo’lsa, hukmdorning vassal maqomining
qisman tabiati haqida hech qanday izohlarsiz. bir asrdan kamroq vaqt oldin
Evropada etakchi rolga da’vo qilgan eng yirik davlatlardan biri. Angliya qiroli
Genrix III 60-yillarning boshlarida edi. juda qiyin vaziyatda. Uning siyosatidan
ko’p yillik ichki norozilik, xalqaro maydondagi muvaffaqiyatsizliklar va
chambarchas bog’liq moliyaviy tovlamachilik siyosiy inqirozga olib keldi, bu
miqyosda Yersiz Ioann hukmronligining oxiri va Genrix III ning taxtga o’tirilishi
voqealaridan ham oshib ketdi. . Yirik feodallar boshchiligidagi siyosiy
muxolifatning nutqi va undan keyingi 1263-1265 yillardagi fuqarolar urushi.
Angliyada, Parij tinchligi imzolangandan keyingi dastlabki yillarda ular ingliz
qirolini nafaqat Lui IX ning vassaliga, balki vassaliga, albatta, itoatkor qilishdi.
Yaqinlashib kelayotgan fuqarolar urushi oldida Genrix III frantsuz qirolidan
nafaqat vahima bilan shunday qiyinchilik bilan erishilgan tinchlikni saqlab qolishni
iltimos qildi, balki uning yordamiga ham ishondi. Bir oz taradduddan keyin uning

ukasi Richard Kornuoll, Germaniya imperatori ingliz qiroliga harbiy yordam va’da
qildi. Aftidan, Genrix III frantsuz qirolidan eng avvalo siyosiy yordam kutgan edi.
Lui IX ning maxsus xalqaro vakolati shu qadar e’tirof etilgan haqiqat ediki, ingliz
qiroli bunga murojaat qilishga majbur bo’ldi. 1261-1262 yillarda Genrix III
o’zining eski siyosiy raqibiga qayta-qayta maktub orqali murojaat qildi va keyin
shaxsiy suhbat uchun Parijga keldi. Parijdagi uchrashuv chog’ida ingliz qiroli Lui
IX ga sodiqligini ko’rsatib, uni Angliyadagi ichki mojaroda qulay pozitsiyaga
tayyorlashga aniq intildi. Lui IX ning hakamlik sudi ("Amiens Mizasi" 1264)
haqiqatan ham Genrix III ga uning isyonkor fuqarolarining "noto’g’riligini" tan
olib, haqiqiy siyosiy yordam ko’rsatdi. 3
Fransiya monarxiyasining Angliyadagi ichki siyosiy inqirozga nisbatan
sodiqligi ingliz-fransuz qarama-qarshiliklarining haqiqiy yumshatilishini
anglatmaydi. Ularning asosiy og’riqli nuqtasi ingliz Gaskoni edi. Bu erda
Fransiyaning siyosati aniq inglizlarga qarshi edi. Parij tinchligi shartlarini bajarish
yirik yer egalari, cherkov va shahar aholisining bevosita qarshiligiga duch keldi.
Limuzen, Perigord va Quersidagi turli ijtimoiy qatlamlar vakillari o’zlarining yangi
hukmdori - Angliya qiroliga sodiqlik qasamyod qilishga shoshilmadilar. Ular,
birinchi navbatda, yangi huquq va imtiyozlar talab qilib, hokimiyatning o’zgarishi
faktidan o’zlari uchun maksimal foyda olishga intilishdi. Bu Fransiya janubi-
g’arbiy qismining tarixiy, etnik va madaniy o’ziga xosligiga asoslangan uzoq
davom etgan, chuqur ildiz otgan separatizmning oqibati edi. 13-asrning ikkinchi
yarmida. Fransiya tojining siyosati ushbu tendentsiyalarning keskin kuchayishiga
yordam berdi. Limoges, Perige va Kahorning yirik shahar markazlari bo’lgan yangi
hududlarni inglizlar hukmronligi ostiga o’tkazish to’g’risidagi o’zboshimchalik
bilan qaror qabul qilinishi va Gaskoniyada frantsuz suzeranitetining o’rnatilishi
allaqachon so’nmas separatistik kayfiyatni qo’zg’atishi kerak edi. Lui IX ning
harakatlari ularning mustahkamlanishiga faol yordam berdi. 1262 yilda u Genrix
III ga o’z vassallaridan biriga buyruq bera boshladi (albatta, Angliyadagi keskin
vaziyat va yangi vassalning majburiy "itoatkorligi" hisobga olindi). Parij
3
ASR – Angliya-Shotlandiya munosabatlari, 1174–1328 / Ed. WEL toshlari. L, 1965 yil.

parlamentida - ingliz qirolining vassal sifatidagi kuriya senyori - xuddi shu 1252
yildan boshlab, Akvitaniya gertsogi (ya’ni ingliz qiroli) va uning Fransiya janubi-
g’arbiy qismidagi ma’muriyati vakillari ustidan shikoyatlar osongina qabul qilindi.
Bordo arxiyepiskopi obro’li frantsuz qiroli tomonidan aniq ma’qullangan Gaskoni
ingliz hukmdoriga umumiy bosimda ishtirok etdi. U Angliya vitse-qiroli shahzoda
Eduardga qarshi shikoyatni to’g’ridan-to’g’ri Papaga yubordi.
Angliya fuqarolar urushi davrida Gaskoni kabi boshqarish qiyin bo’lgan
hududni saqlab qolish deyarli imkonsiz bo’lib tuyuldi. Biroq, ob’ektiv ravishda,
Fransiyaning janubi-g’arbiy qismidagi aholiga xos bo’lgan yuksak mustaqillik ruhi
ingliz qirolining foydasiga harakat qildi. Ushbu tanqidiy daqiqada ingliz Gaskoni
taqdiri sezilarli darajada bog’liq bo’lgan jamiyatning qatlamlari (baronlar,
ruhoniylar, shahar elitasi) frantsuz toji hukmronligi ostida bo’lishga unchalik ham
tayyor emas edilar. Fransiyadagi markazlashtirishning muvaffaqiyatlari, agar
so’nggi yarim asrda misli ko’rilmagan darajada mustahkamlangan kapetiyaliklar
domen egaliklariga kiritilgan bo’lsa, janubi-g’arbiy mintaqalarning mustaqillik
ruhini saqlab qolish qiyinligini aniq ko’rsatdi. Natijada, ingliz Gaskoni, uni
boshqarishning barcha qiyinchiliklariga qaramay, ingliz monarxiyasi uchun og’ir
60-yillarda omon qoldi. XIII asr uning hokimiyati ostida. Ehtimol, boshqa holatlar
ham bunga hissa qo’shgandir.

II BOB.1337-1453 YILLARDAGI YUZ YILLIK URUSH.
2.1. Fransiya mag’lub bo’ldimi?
1337 yilda e’lon qilingan urush, ko’pgina o’rta asrlardagi urushlar singari,
asta-sekinlik bilan boshlandi. Birinchi harbiy harakatlar Angliya-Fransiya
raqobatining asosiy ob’ekti bo’lgan hududlarda: Janubi-G’arbiy Fransiya va
Flandriyada yakunlanganligi xarakterlidir. Filipp VI buyrug’i bilan Angliya
mahrum bo’lgan Gaskonyada frantsuz qo’shinlari inglizlarni qal’alardan siqib
chiqarishga va Bordoga hujum qilishga harakat qiladilar. Seneschal Oliver Ingham
boshchiligidagi ingliz garnizonlari bu hujumni ushlab turganda, ingliz qo’shinlari
Flandriyaga qo’ndi. Ularning maqsadi, aftidan, chalg’itish va razvedka harakatlari
edi. Fransiya hududiga chuqur kirmasdan, ular qirg’oqbo’yi hududlarini vayron
qildilar va talon-taroj qildilar. Bunga javoban frantsuz floti Janubiy Angliya
qirg’oqlarida - Sautgempton, Portsmut va boshqalarda bir qator reydlarni boshladi.
1339 yil kuzida Edvard III boshchiligidagi ingliz qo’shinining birinchi
ta’sirchan bosqinchi Gollandiya orqali Shimoliy Fransiyaga. Ushbu ekspeditsiyada
Gollandiyadan ingliz qirolining ittifoqchilari - Brabant gertsogi, graf Geldern,
Yulix margravi va boshqalar qatnashdilar. Pikardiyadan o’tib, ingliz qiroli,
yilnomachi Uolsingem ta’kidlaganidek, "minglab qishloqlarga o’t qo’ydi va katta
vayronagarchilikka olib keldi " 4
. Ushbu yilnomachining xabari Fransiya hududiga
muntazam ravishda yirtqich reydlar boshlanganidan dalolat beradi, bu esa kelgusi
bir asrdan ko’proq vaqt davomida uning eng katta falokatlaridan biriga aylanadi.
Biroq, ishlar bundan uzoqqa bormadi - Filipp VI boshchiligidagi frantsuz
armiyasining yaqinlashgani haqidagi xabar Edvardni to’xtashga majbur qildi.
Frantsuzlar ham shunday qilishdi. Froissartning so’zlariga ko’ra, taxminan 40 ming
kishidan iborat bo’lgan qo’shinlar jangga kirishga shoshilmayotgan suverenlarning
buyrug’iga binoan qotib qolishdi va ayblov xatlari, tahdid qilish tahdidlari va
hokazolarni almashishni boshladilar. Keyin raqiblar boshlamasdan orqaga
chekinishdi. jang.
4
51 Walsingham, VIP 216.

Muddati o’tib ketgan va muqarrar harbiy mojaroning rivojlanishidagi bunday
qat’iyatsizlik o’zaro katta tayyorgarlik haqidagi mish-mishlar bilan oziqlangan
urushayotgan tomonlarning tabiiy ehtiyotkorligidan tashqari jiddiy sabablarga ega
bo’lishi kerak. Ingliz tarixchilari tarixni ko’rib chiqishda o’ziga xos tarafkashliklari
tufayli,
Yuz yillik urush buni faqat Filipp VI ning qo’rqoqligi va o’rtamiyonaligi bilan
izohlaydi. Ammo e’tiborga olish kerak bo’lgan jiddiyroq omillar ham bor. Eng
avvalo, 1332 yildan beri davom etgan Shotlandiya bilan kurash sharoitida Angliya
Fransiya bilan urushga kirishishga majbur bo’ldi. Edvard III ning shotlandlar bilan
“yakuniy tinchlik”ga erishish uchun bir necha bor urinishlari muvaffaqiyatsiz
tugadi. Bu uni o’ta ehtiyotkor bo’lishga majbur qildi, chunki Fransiyadagi
mag’lubiyat Shotlandiyani jonlantirishi kerak edi.
Urushayotgan qo’shinlarning har birining ittifoqchilari ishonchsiz edi. Filipp
VI tomonida so’zlagan Chexiya qiroli Yan Lyuksemburg va Lotaringiya gertsogi
uni jangdan qaytardi va uni ehtimoliy mag’lubiyatdan qo’rqitdi. Germaniya va
Gollandiyadagi ingliz ittifoqchilari (aslida yollanma askarlar) ingliz armiyasini
butunlay tark etishdi. Papaning roli haqida ham unutmasligimiz kerak. U
tinchlikparvar pozitsiyasini oldi, lekin haqiqatan ham frantsuz qirolini qo’llab-
quvvatladi. Edvard III aqlli va nozik siyosatchi sifatida o’sha davr jamiyatining
"mafkuraviy markazi" ni hisobga olmay qololmadi. U inglizlar bosqinining
kechiktirilishini "papaning irodasi" bilan bog’ladi 5
.
Shunday qilib, Angliya va Fransiya o’rtasidagi janjallarning boshlanishi 30-
yillarning oxirida ekanligini ko’rsatadi. XIV asr Jang qilayotgan tomonlarning
birortasining harbiy yoki xalqaro ustunligi hali o’zini namoyon qilgani yo’q.
Bundan tashqari, Edvard III Fransiya bilan tinchlik muzokaralariga va mojaroni hal
qilishga tayyor bo’lgan bo’lishi mumkin. Buni 1339-yil oxiri — 1340-yil
boshlarida “o zini frantsuz qiroli deb atagan Filipp Valua bilan” muzokaralar olibʻ
borish uchun bir qator elchilarning tayinlanishi dalolat beradi. Ingliz vakillari
barcha munozarali masalalar bo’yicha "tinchlik, sulh yoki urushni davom ettirish
5
52 Foedera, V. II. Pars III. 198-bet.

haqida gapirish" vakolatiga ega bo’lishdi - birinchi navbatda Akvitaniyadagi ingliz
huquqlari va Fransiyaning Shotlandiyani qo’llab-quvvatlashini tugatish haqida 6
.
Inglizlar 1340-yil 24-iyun kuni Flandriya qirg’oqlari yaqinidagi Sluys jangida
dengizdagi birinchi yirik harbiy g’alabasini qo’lga kiritdilar. Edvard III ning
frantsuz flotiga zarba berish istagi juda tushunarli edi. Qit’adagi urushning
muvaffaqiyati uchun dengizda ustunlikka erishish kerak edi. Aks holda, ingliz
armiyasining orqa qismida doimiy ravishda armiya, jihozlar, pul va boshqalarni
etkazib berishni to’xtata oladigan xavfli kuch bo’lar edi.
2.2.Yuz yillik urushning tugashi.
1420 yildagi Troya shartnomasi Yuz yillik urush tarixida uning yakunlanishi
haqidagi yana bir huquqiy illyuziyani yaratdi. Fransiyadagi o’ziga xos vaziyat
ushbu hujjatning xatiga to’g’ri kelmaydi. Genrix V e’lon qilingan "Regent va
Fransiya qirolligining vorisi" mamlakatning haqiqiy bo’ysunishiga erishishi kerak
edi. Troyada sulh imzolangandan keyingi voqealar bu vazifaning naqadar
qiyinligini ko’rsatdi. Bir tomondan, ingliz qiroliga vatanparvarlik dasturi uni
haqiqiy kuchga aylantirgan "Dofin partiyasi", ikkinchi tomondan, fransuz
aholisining keng qatlamlarining ommaviy qarshiligi kuchayishi bilan qarshilik
ko’rsatdi.
Shimoliy Fransiya hududini keng qamrovli ravishda zabt etgandan so’ng
(ya’ni, 1417 yilning yozidan boshlab) Genrix V tobora jiddiy qiyinchiliklarni
engishga majbur bo’ldi. 1420 yilgi shartnoma ommaviy qarshilikka barham bera
olmadi. Uzoq o’n yilliklar davomida o’sib chiqqan milliy o’z-o’zini anglash
elementlari "qonuniy suveren" ga bo’ysunishning azaliy an’analaridan kuchliroq
bo’lib chiqdi. Angliya qirolining regent va Fransiya tojining vorisi deb e’lon
qilinishi uning mavqeini mustahkamlashga zarracha hissa qo’shmadi. Aksincha,
Fransiyaning xorlanishi va birlashgan Angliya-Fransuz qirolligida parchalanib
ketish xavfi bosqinchilarga qarshi kurashni yanada qattiqlashtirdi.
Troya shartnomasi imzolangandan so’ng, Genrix V va Burgundiya gertsogi
Filipp Shimoliy Fransiyani bosib olishni davom ettirdilar. Ularning qo’shinlari
6
53 sm.: Xuddi shu. V. II. Pars IV. B. 49, 52, 61.

Parij tomon yo’l oldilar va yo’lda har bir shahar va qal’ada umidsiz qarshilikka
duch kelishdi. Ko’rinishidan mag’lub bo’lgan Fransiya ustidan g’alaba qozonish
yaqinligini his qilgan Genrix V o’zining yangi fuqarolarining itoatsizligidan
g’azablandi. Natijada, u an’anaviy qo’rqitish taktikasiga murojaat qilib, o’zining
ko’lami va izchilligi bo’yicha o’zidan oldingilaridan o’zib ketdi. Qarshilik
ko’rsatgan shaharlar "regentga qarshi isyonkor va frantsuz tojining vorisi", ya’ni
isyonkor deb e’lon qilindi. Shuning uchun, yilnomachilar yozganidek, ular
ko’pincha "xarobaga aylantirilgan" yoki "yoqib yuborilgan " 7
.
Parijning janubidagi Sena daryosi bo’yida joylashgan kichik Melena shahri
devorlarida Genrix V nasihat bilan harakat qilishga harakat qildi. Angliya armiyasi
bu erda bir oydan ko’proq vaqt davomida qolib ketdi. Qabul qilib bo’lmaydigan
kechikishdan g’azablangan Genrix V Charlz VIni o’z lageriga olib keldi va Melun
aholisidan "haqiqiy suvereniga" bo’ysunishni talab qildi. Ular o’z qirollariga sodiq
bo’lganliklari uchun taslim bo’lishmayapti, deb javob berishdi, chunki "ingliz
qiroli Fransiyaning azaliy dushmani " 8
. Ochlik, ot go’shti, mushuklar va
boshqalarni iste’mol qilishda shahar aholisi va ritsar Guillaume Barbazan
boshchiligidagi garnizon shaharni ushlab turishda davom etdi. Faqat ochlik ularni
taslim bo’lishga majbur qildi. "Bu qamal, - deb yozgan edi Uolsingem, - inglizlar
duch kelgan eng qiyin va xavfli edi " 9
. Harbiy nuqtai nazardan, taxmin aniq
bo’rttirilgan: inglizlar Kale, Ruan va boshqa shaharlarning kattaroq qamallarini
esladilar. Biroq, Melun ularning tasavvurini qarshilikning shafqatsizligi (butun
armiyaga qarshi kichik shahar militsiyasi) va Genrix V huquqlarini qat’iyan tan
olmaslik bilan hayratda qoldirdi.
O’n sakkiz haftalik qamaldan keyin Melunni egallab olgan ingliz qiroli
garnizon bilan shafqatsizlarcha ishladi. Himoyaning ko’plab ishtirokchilari osilgan,
Barbazan temir qafasga yotqizilgan . O’tgan asrda larzaga kelgan urushning
ritsarlik tamoyillari nihoyat bekor qilindi. Kurash misli ko’rilmagan shiddatlilikka
erishdi.
7
111 Walsingham, V. II. 335-bet; Monsterlet. 473-bet; Kochon. 437-bet
8
112 Monsterlet. B. 487–488.
9
113 Uolsingem, V. II. 335-bet.

Fransiya qiroli unvonini saqlab qolgan Karl VI mamlakat aholisining asosiy
qismi nazarida uning suverenitetining timsoli bo’lishni to’xtatdi. Shuning uchun
uning "suyukli o’g’li Angliya qiroli, Fransiya regenti va vorisi" bilan tinchlikni
saqlash uchun imzolagan chaqiriqlari hech qanday ta’sir ko’rsatmadi. Shu bilan
birga, rasmiy Fransiya tomonidan rad etilgan Daupin Charlz mamlakat janubida
jo’shqin qabul bilan uchrashdi va uning nomi Genrix V hokimiyatiga qarshilik
bayrog’iga aylandi. Dauphin Troya shartnomasini noqonuniy deb e’lon qildi,
chunki Charlz VI "o’z xohishi bilan emas, balki inglizlarning irodasi bilan" harakat
qilgan. Solnomachi Bazin yozganidek, Daupinga sodiq qolganlar "nafaqat
egaliklarini himoya qilish uchun, balki inglizlarni qirollikdan quvib chiqarish
uchun ham bor kuch va kuchlarini bag’ishladilar " 10
. Va buni Genrix V ning
Daupinni jamoatchilik fikriga yovuz va qotil sifatida ko’rsatishga urinishlari bilan
oldini olish mumkin emas edi.
Aftidan, ingliz qiroliga u o’zidan oldingilar singari bu urushda haqiqiy
g’alabadan yiroq ekanligi ayon bo’ldi. Qonuniy ravishda tugallangan urushni
kuchaytirish va kengaytirish kerak edi. U yangi mablag’ va qo’shinlarni talab qildi.
Ularni qabul qilish uchun Genrix o’zining "frantsuz rafiqasi" Ketrin Valua bilan
birga 1420 yil oxirida Angliyaga jo’nab ketdi. Bundan tashqari, u yaqinlashib
kelayotgan qiyin kurashda ikki jabhada urush xavfidan xalos bo’lish uchun
Shotlandiya bilan sulh tuzish niyatida edi. 1418-yildan boshlangan Angliya uchun
eng xavfli Franko-Shotlandiya ittifoqi Dofin Charlz uchun muhim yordamga
aylandi. Shotlandiya qo’shinlari uning armiyasining muhim qismini tashkil etdi va
inglizlarga qarshi harbiy operatsiyalarda qatnashdi.
Inglizlar yana bir yirik g’alabadan xursand bo’lishdi, bu har doimgidek "hal
qiluvchi" bo’lib tuyuldi. Angliyada frantsuzlarning juda bo’rttirilgan yo’qotishlari
haqida mish-mishlar tarqaldi (taxminan 10 mingdan ortiq odam g’alabani
inglizlarga Xudoning o’zi yuborgan deb aytishdi); Bu Bedford gertsogining
obro’sini oshirdi, bu unga urush uchun parlamentdan qat’iy ravishda yangi
mablag’larni talab qilishga imkon berdi. Charlz VII, Monstreletning so’zlariga
10
114 Havza, n. IP 70–71.

ko’ra, mag’lubiyatdan "chuqur qayg’uga tushdi". Urushda burilish nuqtasi va uning
g’alaba bilan yakunlanishi uchun imkoniyat yana paydo bo’lgandek tuyuldi. Biroq,
Fransiyadagi ingliz kuchiga hal qilinmagan qarshilikning doimiy omiliga ichki
siyosiy va xalqaro xarakterdagi qiyinchiliklar qo’shildi.
Qirolning amalda yo’qligi ingliz sudidagi vaziyatning keskinlashishiga zamin
yaratdi. Yosh Genrix VI eng nufuzli shaxslar o’rtasida raqobat ob’ektiga aylanishi
kerak edi. Bunga o’zining katta akasi Bedfordni Fransiyaning go’dak qiroli va
regentining "himoyachisi" etib, ikkinchi ukasi Gloster gertsogini esa Angliya
regenti etib tayinlagan Genrix Vning irodasi yordam berdi. Ertami-kechmi ular
o’rtasida hokimiyat uchun kurash boshlanib ketmasligi mumkin edi. Uning birinchi
alomatlari 1423 yilda Genrix V vafotidan bir yil o’tgach paydo bo’ldi. Yana bir yil
o’tgach, Verneuil jangidan ko’p o’tmay, Fransiyadagi Bedford Gloster gertsogi
inglizlarning asosiy ittifoqchisi Filipp Burgundiya bilan to’qnash kelganini bilib
oldi. Gloster Gollandiyadagi bir qator Burgundiya mulklariga sulolaviy huquqlarni
qo’ydi. Bu qadam Fransiyadagi Britaniya kuchi va urush taqdiri uchun halokatli
xavf bilan to’la edi.

III BOB. “PLANTAGANETLAR VA KAPETINGLAR ORTASIDAGI
ALOQALAR” MAVZUSINI O’RGANISHDA METODLARDAN
FOYDALANISH.
3.1.Uchta to`g`ri va bitta noto`g`ri metodi.
Ta’rifi
Har bir ishtirokchi bir varaq qog`ozda o`rganilayotgan yoki o`rganilgan
mavzu bo`yicha uchta to`g`ri fikr va bitta noto`g`ri fikrni yozadi. Ishtirokchilar
juftliklarga to`planadilar, varaqlar bilan almashadilar va qaysi fikr noto`g`ri
bo`lgan ekanligini aniqlaydilar.
Foydalanish doiralari
Uy ishini tekshirish vaqtida, tabiiy va aniq fanlarda mavzuni
mustahkamlashda foydalanish mumkin.
Afzalliklari
Kuzatuvchanlikni rivojlantiradi, axborotni tanlab olish ko`nikmasini ishlab
chiqadi, bolalarni xato topish va fikrlarni ifodalashga o`rgatadi, o`qituvchiga
o`quvchilarning bilimlarini tekshirishga imkon beradi.
Qiyinchiliklari
Materialni o`zlashtirib ololmagan bolalar topshiriqni uddalay olmasliklari
xavfi bor. O`qituvchiga fikrlar aniqligi va to`g`riligini kuzatish, mashqni o`tkazish
uchun vaqtni mo`ljallab olish qiyin, chunki o`quvchilarda ko`pincha fikrlarni aniq
ifodalash ko`nikmasi mavjud bo`lmaydi.

3.2.Akvarium metodi.
Ta’rifi.
1. 5-6 nafar ishtirokchilar rahbar bilan birga doira shakli bo’ylab o’tiradilar.
Ular – «baliqlar». Ularning atrofiga guruhning qolgan ishtirokchilari o’tiradilar
(yoki turadilar). Ular – «baliq ovchilari».
2. Ichki doira a’zolari («baliqlar») o’qituvchi taklif qilgan savolni faol
muhokama qiladilar. “Baliq ovchilari” esa kuzatib turadilar va savolni
muhokama qilayotgan biron o’quvchining fikri ularni qiziqtirib qolganda
jarayonga kirishadilar: qo’shimcha qiladilar, savol beradilar, aniqlashtiradilar.
SHunda «baliq ovchisi» fikri uni qiziqtirib qolgan «baliq»ning yoniga turib olishi
kerak.
3. Bir muammoning (masalaning) muhokamasi tugaganidan so’ng
ishtirokchilar joylari bilan almashadilar (doiradan tashqarida turganlar endi doira
bo’ylab o’tiradilar). Barcha ishtirokchilar doirada o’tirishlari maqsadga
muvofiqdir.
Foydalanish doiralari .
Tabiiy va aniq fanlarni o’rganish jarayonlarida qo’llaniladi.
Afzalliklari.
Ishtirokchilarga norasmiy sharoitda fikr almashishga, berilgan muammoni
(masalani) hal qilish bo’yicha o’z nuqtai nazarlarini bayon etishga imkon yaratadi.
Muhokama jarayoniga erkin qo’shilish va undan chiqib ketishga imkon beradi.
Tahliliy fikrlash, e’tibor jamlash va kuzatuvchanlikni rivojlantiradi. Nutqni va
teskari aloqa texnikasini rivojlantiradi.
Qiyinchiliklari.
Muammoni muhokama qilishda barcha o’quvchilar faol ishtirok etish
jarayonida bahs-munozalar, nizolar yuzaga kelishi mumkin. SHu bois o’qituvchi
yaxshi tayyorlanishi va kuchli qarama-qarshiliklar paydo bo’lishiga yo’l
bermaydigan uslublarni bilishi lozim.

XULOSA
Manbalarda yuz yillik urush voqealari keng aks ettirilgan. Bir necha avlod
odamlari o’z hayotlarini Angliya va Fransiya o’rtasidagi davom etayotgan qurolli
to’qnashuv muhitida o’tkazdilar. Ularning ongida ingliz-fransuz kurashi tarixi
faktlari turlicha, ammo har doim sezilarli aks ettirilgan. Bu bizga to’liq va
to’g’ridan-to’g’ri o’rta asr yilnomachilarining asarlarida kelgan.
Xronikalar xalqaro munosabatlarning haqiqiy tarixini va ingliz-fransuz
kurashini o’rganish uchun qiziqarli manbadir. Faqat ularning yordami bilan xalqaro
hayotdagi ko’p qirrali va keng ko’lamli voqealarning nisbatan to’liq tasvirini qayta
tiklash mumkin. Ushbu eng muhim manbalarning ishonchliligi va to’liqligi ko’plab
omillarga bog’liq: yilnomachining hayot vaqti, uning ijtimoiy mansubligi va
jamiyatdagi mavqei, ongliligi va siyosiy e’tiqodi va nihoyat, shaxsiy did va mehr-
muhabbatga. Xronika ma’lumotlarining ishonchliligining birinchi ko’rsatkichi
muallifning umri hisoblanadi. Eng to’liq va aniq ma’lumot yilnomachi guvohi
bo’lgan voqealar haqida, deb taxmin qilish tabiiydir. Ushbu holat ushbu kitob
muallifi tomonidan qat’iy hisobga olingan. 12-asrning ikkinchi yarmidan yozilgan
o’ttizga yaqin xronika ishlatilgan. 15-asrning o’rtalariga qadar. asosan Angliya va
Fransiyada; Shotlandiya va ispan xronikalari ham ozroq ishtirok etgan. Angliya-
fransuz raqobatining dastlabki bosqichi voqealari, asosan, rasmiy yilnomalarda
hukmron doiralarning qarashlari va pozitsiyalarini aks ettirgan holda yoritiladi. Bu
ma’noda, masalan, Abbot Benediktning "Qirol Genrix II faoliyati" asari yoki Rojer
Vendoverning "Tarix gullari" xronikasining birinchi qismi (muallifning o’zi
birinchi yarmida yozgan) 13-asr, ammo Genrix II ga bag’ishlangan yilnomaning
boshlanishi uning o’tmishdoshlarining asarlaridan tuzilgan). Ushbu
yilnomachilarning asarlari hali ham erta o’rta asrlar yilnomalari bilan genetik
aloqasini ochib beradi (ularning ko’pchiligi "butun dunyo" miqyosiga ega edi),
ammo ular allaqachon siyosiy voqealarga va mualliflarning faoliyatini tasvirlashda
ularning tarafkashligiga katta qiziqish bildirmoqda. "ularning" shohi. Ingliz va
frantsuz monarxiyalari o’rtasidagi munosabatlarning ziddiyatli xarakterini hisobga

olgan holda, bu juda erta bosqichda voqealarni baholashda va hatto yoritishda
ma’lum bir noxolislikka olib keldi.
Bu tendentsiya 13-asr yilnomalarida, Fransiyada ham, Angliyada ham xronika
yuqori darajaga ko’tarilganda yanada sezilarli bo’ldi. Angliyadagi Muqaddas Alban
monastiri rohibi Metyuning Angliyadagi mashhur xronikasi yoki Lui IX
maslahatchisi Jan Joinvilning frantsuz qirolining xatti-harakatlari haqidagi ishi
Angliya va Fransiya o’rtasidagi chuqur qarama-qarshiliklarni aniq anglash bilan
ranglanadi. mualliflar o’z avlodlariga "o’z" monarxining to’g’ri ekanligiga
ishonchni etkazishlari kerak. Asosan 13-asrning ikkinchi yarmidagi voqealarga
bag ishlangan Sharqiy Angliyadagi monastirlardan birining yilnomasi (ya niʻ ʼ
Avliyo Albanlarning rasmiy qirollik skriptoriyasida yaratilmagan) Metyu asaridan
ham noxolisroqdir. Parij. Bu nafaqat ingliz qirolining xatti-harakatlarini
ma’qullash, balki u dushman bo’lgan mamlakatlar va xalqlarga (Fransiya,
Shotlandiya) nisbatan keskin dushmanlikni his qiladi. Fransiyaning Pireney yarim
oroliga tajovuzkor ekspeditsiyalarini aks ettirgan XIII asrning ikkita ispan
xronikasi ham xolis tavsifdan uzoqdir. Ularning mualliflari fransuzlarning ritsarlik
fazilatlariga hurmat bajo keltirishsa-da, ular Pireney tog’lari ortidagi zabtlari
haqiqatiga hamdard bo’lolmaydilar. Aksariyat G’arbiy Evropa mamlakatlarida
millatlarning shakllanishi va mustaqil davlatchilikning gullab-yashnashi jarayoni
yilnomachilarning xolis tavsifdan uzoqlashishiga olib keldi; tadbirlar, ayniqsa
xalqaro.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. AL- Annales Londonienses (1194-1330) // Edvard I va Edvard II
hukmronligi yilnomalari / Ed. V. Stubbs. L., 1882. VI
2. AP – Annales Paulini (1307–1370) // Edvard I va Eduard II hukmronligi
yilnomalari /
3. Ed. V. Stubbs. L., 1882. VI
4. APS - Shotlandiya parlamentlarining aktlari, 1124-1423. Edinburg, 1844. VI
5. ASR – Angliya-Shotlandiya munosabatlari, 1174–1328 / Ed. WEL toshlari.
L, 1965 yil.
6. Aukt. ign. – Monasterio Sancti Albanidagi Chronicon Rerum Yestarum,
Regnate Henrico Sexto, quodam Auctore Ignoto Compilatum. L., 1870 yil.
7. Havza - Tomas havzasi. Charlz VII tarixi / Ed. Ch. Samara. P., 1944. V. I–II.
8. Benet - Jon Benetning 1400-1462 yillar uchun yilnomasi / Ed. 9. L. Xarris
va boshqalar. // Camden Miscellany. L., 1972 yil. V.XXIV.
9. Benoit XII - Benua XII (1334-1342). Lettres yopiladi va patentlar
interessant les pays autre que la France / Publ. J.- M. Vidal. P., 1913–1942.
T. I–V.
10. Berry – Le Recouvrement de Normandie, par Berry, Herault du Roy / Ed. J.
Stivenson // Normandiyadan inglizlarning quvg’in qilinishi haqidagi
hikoyalar. L., 1863 yil.
11. Blondell - Robertus Blondelly de Reductione Normanniae / Ed. J.
Stivenson // Inglizlarning Normandiyadan haydalishi haqidagi hikoyalar. L.,
1863 yil.
12. Burton - Burton Th. Chronica monasterii de Melsa, 1396 yil fondi, muallif
Toma de Burton, abbat / Ed. EA Bond. L., 1866–1 868. V. I – HI.

Plantaganetlar va kapetinglar o‘rtasidagi aloqalar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish