Po‘lat soliyevning o‘zbekiston ilm-faniga qo‘shgan hissasi
![hukumatining maxsus qarorini ham chiqartirib, uni bajarishga boshchiligini
Toshkentdagi Revolyusiya tarixi ilmiy-tadqiqot institute nazoratida Po’lat
Solievga yuklaydilar. 1933-yili O’zbekiston pedagogika akademiyasi
O’zbekiston SSR davla t universitetiga aylantirilgan va 1935-yil sentyabrida
uning qoshida O’zDUda O’rta Osiyo respublikalari ichida birinchi
bo’lib ,,O’rta Osiyo tarixi’’ kafedrasi tashkil etilgan. Po’lat Soliev ushbu
kafedraning mudiri etib tayinlangan. Ushbu kafedrada o’z davrining yetuk
olimlari Abdurauf Fitrat, O. Hoshimov, A.M. Krasgyusov, S.A Leskovskiy,
S.V.Yushkov, M.Ya. Fenomenov va A. Makiev tayinlagan. Ushbu katedrada o’z
davrining yetuk olimlari Abdurauf Fitrat, O. Hoshimov, A.M. Krasgyusov, S.A.
Leskovskiy, S.V. Yushkov, M.Ya Fenovenov va A. Makiev kabi professorlar
faoliyat ko’rsatgan. 1936-yili Po’lat Soliyev Toshkentga butunlay ko’chib o’tib
, O’zbekiston SSR markaziy ijroiya qo’mitasi qoshida tashkil etilgan Fan
qo’mitasida ish boshlaydi. Ushbu tuzilma keyinchalik O’zbekiston SSR xalq
komissarlari soveti qaramog’iga berilgan va unda Po’lat Soliyev O’zbekiston
tarixi bo’limini boshqargan. Ayni paytda Toshkent, Samarqand, Farg’ona va
Buxoro oliy o’quv yurtlarida talabalarga ma’ruzalar o’qigan. Po’lat Soliyev
sermahsul va serqirra olim sanaladi. 1920-yillarda uning Qur’oni Karim
matnini ilmiy shahrlar bilan ilk bor o’zbek tiliga tarjima qilgani ma’lum.
Shuningdek, ,,Buxoro tarixi’’ [1923] va ,,Mang’itlar saltanati davrida Buxoro
o’lkasi’’ [1925] kabi asarlarini yaratgani bunga misoldir. Tarixchi olim O’rta
Osiyo tarixi masalalariga murojaat etar ekan, 1926-yili o’zining yirik
asarlaridan biri -,,O’zbekiston va Tojikiston’’ asarini yozgan. Unda o’zbek,
qozoq, qirg’iz va turkmanlarning ijtimoiy, iqtisodiy hayoti, dehqonchiligi, ulardagi
yer va suv masalalari, shuningdek, Rossiya imperiyasining Turkistonni tayyor xom
ashyo bazasiga aylantirishga urinishlarini yoritib bergan. Uning ilmiy
faoliyatidagi yana bir muhim asar- ,,O’zbekiston tarixi’’ ni yaratishi bo’ldi.
Bu o’zbek xalqining ko’p asrlik tarixidagi birinchi urinish bo’lib, qadimgi,
O’rta asr va boshqa manbalardan olingan ma’lumotlarni jamlash,
umumlashtirishni taqozo qilgan. Po’lat Soliyev uni taxminan 1935-yili yozib
tugatgan va qo’lyozmani O’zbekiston SSR Kompartiyasi markaziy qo’mitasi
birinchi kotibi Akmal Ikromov raisligidagi guruhga muhokama qilish uchun
topshirgan. Afsuski, ushbu qo’lyozma nusxasi 1937-yil Po’lat Soliyev
qamoqqa tashlangach, yo’qotilgan. Uningn mustamlakachilar tomonidan
qatag’on qilinishi va turgan gap edi. Negaki, kuchli bilan, iste’dod va o’z
e’tiqodiga ega milliy oydinlar kommunistlar uchun eng katta xavf
sanalganlar. Toshkent qamoqxonasida bir yil davomida saqlangan jafokash
olim 1938-yil 13-oktabrda otuvga hukm qilingan. Angliya mustamlakasidan
qutulib, mustaqillikni qo’lga kiritgan. Hindiston bosh vaziri Javoharlal Neru
1954-yil SSR da amalga oshirilgan ilk tashrifi chog’ida Toshkentda ham
bo’lib, Fanlar Akademiyasiga kelganda, Po’lat Soliyev bilan uchrashmoqchi
ekanligini bildirgan. Fanlar akademiyasi prezidenti Tesha Zohidov, ,,u kishi](https://docx.uz/documents/e34b8b9d-1c08-40fb-b33b-e844d14367d2/page_23.png?v=1)
Po‘lat soliyevning o‘zbekiston ilm-faniga qo‘shgan hissasi