Podsho Rossiyasi tomonidan Toshkentni bosib olinishi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Podsho Rossiyasi tomonidan Toshkentni bosib olinishi

Купить

Podsho Rossiyasi
tomonidan Toshkentni
bosib olinishi

Reja :

1. RossiyaningXIX asrning birinchi yarmida ozbek
xonliklariga tajovuzi.

2. Orta Osiyoni egallash uchun Rossiya va
Angliyaning kurashi.

3. Toshkent shahrini Rossiya tomonidan bosib
olinishi


Orta Osiyo xonliklarining Chor Rossiyasi tomonidan bosib olinishi va
mustamlaka aylantirilishi hamda podsho Rossiyasining Turkistonda olib
borgan mustamlaka siyosatiga doir manbalar boy va salohiyatlidir. Bu
manbalarni bir necha Xilga bolib organishimiz mumkin. Manbalar
orasida eng ishonarli va nufuzli hisoblanganlari mahalliy
tarixchilarimiz tomonidan XIX asr ikkinchi yarmi va XX asr boshlarida
yaratilgan. Ular orasidan Muhammad Solix Toshkandiyning «Tarixi
jadidi Toshkand», Avaz Muhammad Attor Xoqandiyning «Tarixi
Jahonnamoyi», Muhammad Yunus Toibning «Tarixi Aliquli
Amirlashkar», Mullo Holiboy Mametovning «Urus lashkarlarining
Turkistonda tarixi 1269-1281 sanalarda qilgan futuxotlari», Mullo Olim
Maxmudxojaning «Tarixi Turkiston», Niyoz Muhammad Xuqandiyning
«Tarixi shohruXIy», Ibratning «Tarixi Fargona», Muhammad Yunus
Bayoniyning «Shajarai Xorazmshohiy» va boshqa bir qator asarlarini
alohida korsatib otishimiz mumkin.


Bu manbalar bilan bir qatorda Ozbekiston
respublikasi Markaziy Davlat arXIVida
saqlanayotgan koplab hujjatlar, rus
harbiylari va tarixchilari tomonidan yozib
qoldirilgan asarlar va hujjatlar ham
mavzuni organishda muhim manbalar bolib
hizmat qiladi. Biroq bu asarlar va
hujjatlarni organishda ularga tanqidiy
nuqtai nazardan yondashib, haqqoniy va
holis xulosalar chiqarish maqsadga
muvofiqdir.


XIX asr ortalariga kelib Chor Rossiyasi va Angliya
davlatlarning mustamlakachilik siyosatidagi manfaatlari
Orta Osiyoda toqnashdi. Har ikki davlatning Turkistonga
bolgan qiziqishlari bundan ancha avvalroq boshlangan
bolib, har ikki davlat ham Turkistonni oz manfaatlari
doirasiga kiritishga harakat qilardilar. XIX asr
boshlaridanoq Angliya ozining Hindiston va Afgonistondagi
mulklaridan turib ozbek xonliklari bilan savdo-sotiq va
diplomatik aloqalarini boshlab yubordi. Angliya
siyosatchilari Rossiyaning ozbek xonliklari bilan tobora
iqtisodiy jihatdan yaqinlashib borayotganidan tashvishga
tushib, xonliklarning Rossiya imperiyasi tomonidan bosib
olinishidan xavsirardi. Oz navbatida Rossiya ham Buyuk
Britaniyaning Turkiston va Kaspiy dengizi sharqidagi erlarni
bosib olishdan tashvishga tushgan edi.


XIX asr ortalariga kelib, Rossiya va Angliya ortasidagi raqobat va
keskinlik chuqurlashdi. 1856 yil 19 martda har ikki davlat ozaro
keskinlikni yumshatish maqsadida bitim imzolaydi. Biroq bu bitim ham
vaziyatning yumshashiga ta`sir korsata olmadi. 1858 yil mart oyida
Angliya parlamenti Hindistonda mustamlaka siyosatini amalga oshirish
va Turkiston xonliklari bilan savdo aloqalarini kengaytirish kozda
tutuvchi qarori va mahsus qomita tashkil etdi. Bu esa rus
hukumatining qattiq tashvishga soldi va ozbek xonliklarini bosib olish
masalasini kun tartibidagi birinchi oringa olib chiqdi. Dastlabki harbiy
harakatlar Qoqon xonligiga qarshi qaratildi. Rossiya imperiyasining
keyingi yillaridagi olib borgan tashqi siyosati Angliya bilan keskin
vaziyatning yuzaga kelishiga olib keldi. Har ikki davlat ham yuz berishi
muqarrar bolgan harbiy toqnashuvning oldini olib, 1869 yilda
muzokaralar otkazdi. Bu muzokaralar ikki davlat ortasidagi betaraf
hududni aniqlab berishi lozim edi.


Biroq Rossiya hukumati Angliyaning betaraf hudud
Afgoniston va Orta Osiyo bolishi kerak degan talabiga
qarshi chiqib, betaraf hudud Afgoniston bolishi, Orta Osiyo
esa Rossiya imperiyasi tasir doirasida bolishi kerak degan
siyosatni ilgari surdi. Oqibatda bu masala ochiq qoldi.
Keyinchalik Rossiyaning Orta Osiyodagi bosqinchilik
siyosatini kuzatib turgan Angliya hukumati vakili, Hindiston
vitse-qiroli Forsayt 1873 yildi yashirincha Toshkentga keldi
va Kaufman bilan uchrashib, Rossiyaning Orta Osiyoni
butunlay bosib olishga roziligini va Afgoniston betaraf
hudud bolib qolishni bildirdi. shu tariqa Angliya va Rossiya
ortasidagi Orta Osiyo masalasida yuzaga kelgan
raqobatchilik rus diplomatiyasining ustunligi bilan tugadi.
Biroq Angliyaning aralashuvi bilan Buxoro amirligi oz
mustaqilligini qisman saqlab qolishga erishdi.


XIX-asr oʻrtalarida Rossiya podsho hukumati yirik strategik mavqega ega
boʻlgan Toshkentni bosib olish maqsadida harbiy yurish boshladi. Bu
vaqtda Toshkent va Toshkent viloyati Qoʻqon xonligi tarkibida edi. 1864-yil
dekabr Mixail Chernyayev boshchiligidagi rus qoʻshinlari Chimkent yoʻlidan
kelib Oqqoʻrgʻon tepaligiga oʻrnashdilar va shaharni qamal qilib toʻplardan
oʻqqa tutdilar. Toshkentliklar shaharni qattiq turib himoya qildilar.
Qoʻqondan xonlik lashkarboshisi Mulla Alimqul mingboshi koʻp ming
kishilik qoʻshin bilan Toshkentga yetib kelgach, Chernyayev qoʻshinlari
bilan Chimkentga chekinishga majbur boʻldi.

Biroq 1865-yil 27-aprelda Chernyayev qariyb 2000 kishilik qoʻshin bilan
yana Toshkent tomon yoʻlga chiqib, Chirchiq daryosi boʻyidagi Niyozbek
qalʼasini egallaydi va shaharni suvsiz qoldirish maqsadida Kaykovus arigʻi (
Boʻzsuv kanali) suv oladigan toʻgʻonni buzdirib tashlaydi. Lashkarboshi
Alimqul ham oʻz qoʻshinlari bilan Qoʻqondan Toshkentga yetib keladi.
Sulton Saidxon, Alimqul va toshkentlik akobir-ulamolar boshchiligida
shaharni himoya qilishga katta tayyorgarlik koʻriladi. Chernyayev 7-mayda
qoʻshinlari bilan Toshkentga yaqinlashadi. Uning qoʻshinlari Salor arigʻini
kechib oʻtib, Tarxon-Sayyod (hozirgi Darxonota) arigʻining oʻng sohili
(hozirgi Pushkin koʻchasi)da muqobil turgan Toshkent himoyachilariga
qarata toʻpdan oʻt ochadilar.


9-may kuni shaharning shimoli-sharqidagi
Shoʻrtepada Toshkent himoyachilari bilan rus
bosqinchilari oʻrtasida yana qattiq jang boʻladi.
Jangda Alimqul ogʻir yarador boʻlgach, himoyachilar
oʻrtasida parokandalik va vahima boshlanadi.
Qoʻqon xonligi askarlari Alimqul xazinasini olib oʻz
yurtlariga joʻnab ketdilar. Toshkentda Qoʻqon
xonligining 60 yillik hukmronligi barham topdi.
Buxoro amirligi , Qoʻqon va Xiva xonligi|xonliklari
Toshkent himoyachilarining yordam soʻrab qilgan
murojaatlariga rad javobini berdilar. Chernyayev
fursatni boy bermaslik uchun Toshkentni qamal
qildi. Shahar aholisi suvsiz qoldi, oziq-ovqat zaxirasi
ham tugadi. 14-iyunda Chernyayev askarlari
shaharga bostirib kirishga muvaffaq boʻldi, ular
doʻkon va uylarga oʻt qoʻydilar.


Shahar mudofaasida faol qatnashgan toshkentlik tarixchi
Muhammad Solih „Jadidai tarixi Toshkand“ asarida yozishicha,
toshkentliklar dushmanga qattiq qarshilik koʻrsatganlar.
Bosqinchilar birinchi galda Oʻrda saroyini yondirdilar, keyin
portlatdilar. Uch kun davom etgan jangdan soʻng 42 kun suvsiz
qolgan va ochlikdan tinkasi qurigan Toshkent himoyachilari 17-
iyunda ertalab taslim boʻlishga majbur boʻldilar. Chernyayev shahar
ayonlaridan Toshkentning 12 darvozasi ramziy oltin kalitlarini
topshirishni talab qildi. Juda koʻp odam qurbon boʻldi. Chernyayev
buyrugʻi bilan uylar yondirildi, egalari otib tashlandi yoki miltiq
nayzasi bilan sanchib oʻldirildi. Hech kimga shafqat qilinmadi.

Shunday qilib, podsho Rossiyasi qoʻshinlari maxsus otryadi bilan
Toshkentni bosib olishga muvaffaq boʻldi. Toshkent va unga
qarashli atrof yerlarda rus davlatining hukmronligi oʻrnatildi.
Toshkent Rossiyaning keyinroq Turkiston xonliklarini bosib olishi
uchun tayanch punktiga aylantirildi.

ETIBORINGIZ UCHUN
RAXMAT

Podsho Rossiyasi tomonidan Toshkentni bosib olinishi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish