Pol qoplamalari va ularni kichchik tamirlash usullari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	5.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Pol qoplamalari va ularni kichchik tamirlash usullari

Купить

Pol qoplamalari va ularni kichchik tamirlash usullari
Reja:
1. Pol qoplamalarining turlari.
2. Pol qoplamalariga ishlov berish.

Pol qoplamalarining turlari
Lok va bo‘yoqlar. Pardozlashning so‘nggi bosqichi loklash yuza
bo‘yashdan iborat. Bu yo‘l bilan pardozlash materialining tiniqligi, jilolanishi,
yog‘ochning tabiiy gulini o‘zgartirishiga qarab ikki turga bo‘linadi: yog‘ochning
tabiiy rangi va gulini o‘zgartirmaydigan tiniq yoki duradgorlik pardozi va
yog‘ochining tabiiy rangi hamda gulini yo‘qotib, sidirg‘a ko‘rinishga keltiradigan
tiniqmas yoki bo‘yoqchilik pardozi.
Odatda, rangi va guli ko‘rimsiz bo‘lgan yog‘ochdan tayyorlangan; buyum
va mebellarga tiniqmas pardoz beriladi. Bu maqsadda moyli va sirli (emalli)
bo‘yoqlar ishlatiladi.
Tiniqmas pardozlash yo‘li bilan bargli va igna bargli sifatsiz yog‘ochlardai
tayyorlangan buyum va mebellar bo‘yaladi.
Tiniqmas pardoz ishlari donalar, seriyalab buyum ishlab chiqarishda,
xonalarni pardozlashda qo‘llaniladi. Ish tartibi quyidagicha olib boriladi:
gruntovkalash, quritish; shpaklyovkalash, quritish, jilvirlash; birinchi marta
bo‘yash, quritish, jilvirlash; ikkinchi marta bo‘yash, quritish jilvirlash; uchinchi
marta bo‘yash, quritish.
Sanoatda moyli bo‘yoqlar quyuq holda ishlab chiqariladi. Uni ishlatish
vaqtida alif qo‘shib suyultiriladi va ishga moslanadi.
Sirli bo‘yoqlar moyli va nitroemallarga bo‘linadi. Moyli sirlar loklarda,
nitroemallar nitroloklarda tayyorlanadi. Sirli bo‘yoqlar turli rangda tayyorlanib
tayyor holda sotiladi.
Bo‘yoq, suvda, spirt yoki moyda eriydigan va yog‘ochning tabiiy gulini
yo‘qotmagai holda rang berish hususiyatiga ega bo‘lgan moddalardir. Bo‘yoqlar
o‘simlik bo‘yog‘i va sun’iy bo‘yoqlarga bo‘linadi.
O‘simlik bo‘yoqlari ayrim daraxt va o‘simliklardan olinadi. Sariq bo‘yoq,
(rang) sariq zanjabildan, qora bo‘yoq, zirkdan, jigarrang — olma daraxti
po‘stlog‘idan, ko‘k rang — javdar bug‘doydan olinadi.

Sun’iy bo‘yoqlar toshko‘mirni qayta ishlash natijasida hosil bo‘lgan
mahsulotlardan olinadi. Ularning asosli va kislotali xillari bo‘ladi. Bo‘larga
yong‘oq beisi va qizil rang beyslar misol bo‘la oladi.
Bo‘yaladigan yog‘och sirtini yoppa tipiqmas parda bilan qoplab
berkituvchi bo‘yovchi moddalar pigmentlar deb ataladi. Pigmentlar bo‘yoq,
moddalaridan suvda va boshqa erituvchilarda eritmasligi bilan farq qiladi. Bu
xildagi pigmentlarga: belila, oxra, suvik, sinkalar kiradi. Ular maydalangan talqon
bo lida bo‘lib, biron-bir bog‘lovchi modda
(moy, lok, yelim) bilan aralashtirilgan
holda ishlatiladi.
Pigmentlar rang belgisiga qarab
klasslarga bo‘linadi. Pigmentlar oq, qora,
kul rang, qizil, sariq, yashil, ko‘k va jigar
rang bo‘ladi.
Bo‘yash cho‘tka yordamida
suvtish va purkash yo‘li bilan bajariladi.
Sirtning katta-kichikligiga qarab har xil
cho‘tkalar ishlatiladi (95- rasm). Cho‘tka
yordamida buyashda imkoni boricha
cho‘tkani yog‘och tolalari yo‘nalishi
bo‘yicha ortiqcha bosmasdan, bir tekis
yurgiziladi. Aks xolda bo‘yoq
qatlamining notekis chiqib chatnab, yorilib ketishiga va buyum rangining bnr xil
chiqmasligiga sabab bo‘ladi. Buning oldini olish va bo‘yoq qatlamining tekis,
sifatli chiqishini ta’minlash uchun yangi yog‘och buyumlar kamida 2—3 -marta
bo‘yaladi. Xar bir qayta bo‘yashda oldingi qatlamning qurishiga imkon berish
keraq Moyli bo‘yoqlar kamida 24 soat ichida quriydi. Moyli bo‘yoqlarning
qurishini tezlatish maqsadida oz miqdorda (2,5—5%) aseton qo‘shiladi.
Pol qoplamalariga ishlov berish95-rasm.Bo’yoq cho’tkalari.a-yumaloq, b-
fle’s, v-raxlestka, g-filenkasinon, d-
trafaretlar uchun, e-taroqsimon, j-
qirqimlar uchun

Pol qoplamalari ulardan uzoq muddat xizmat qilishga asos bo‘ladi. Pol
qoplamalrini to‘g’ri tanlash ularning sifatini oshirishga xizmat qiladi. Sirli
bo‘yoqlarning moyli bo‘yoqlardan farqi shundaki, u 30—40 minut ichida quriydi,
ishni tezlatish imkonini beradi. Sirli bo‘yoqlar imkoni boricha, gruntovkalangan
sirtlarga surtiladi. Surtish mumkin qadar tez olib boriladi. Sirli bo‘yoqlarni
purkagich yordamida ham purkash mumkin.
Loklar tiniq pardozlashda ishlatilib yog‘ochning tabiiy gulini o‘zgartmagan
holda yoki uni boshqacha tusga kiritgan holda sirtda yupqa, qattiq parda qatlami
hosil qilib uning jilolanishini, namga, temperaturaning o‘zgarishiga, yorug‘lik
ta’siriga va boshqa ta’sirlarga chidamliligini orttiradi. Loklar asosan tabiiy guli
chiroyli bo‘lgan yog‘och sirtlariga suvtiladi.
Loklar erituvchining turiga
qarab spirtli, moyli va
nityuloklarga bo‘linadi. Lok tashqi
ko‘rinishidan loyqa, och jigar
rangdan qora jigar ranggacha
bo‘lgan suyuqlikdir.
Loklarnipg asosini smolalar
tashkil etadi. Ular sirtlarga
suvtilgandan so‘ng uning
tarkibidagi zrituvchi uchib bug‘lanib) ketadi va smola yupqa, qattiq parda qatlami
hosil qiladi.
Smolalar tabiiy hamda sun’iy bo‘ladi. Tabiiy smolalar kanifol, shellak,
dammara, sandarak va boshqalar igna bargni daraxtlarda, qayin daraxti
po‘stlog‘ida va pista daraxtining tarkibida bo‘lib, ularni daraxtni kesish, kertish va
parmalab naycha qo‘yib oqizib olinadi. Sun’iy smola tabiiy qazilmalar:
toshko‘mir, neft, slanes, torf va boshqalarning tarkibida bo‘lib, ularni qayta ishlash
yo‘li bilan olinadi.
Bu xil smolalardan sun’iy lok-bo‘yoq tayyorlashda foydalaniladi. 96-rasm.Cho‘tka va tampon bilan loklash.

Loklash cho‘tka va tampon (96-rasm) yordamida olib bori ladi. Tampon
toza doka yoki suvpga o‘ralgan oppoq paxta yoki kigizdan iborat bo‘ladi. Mato kir
bo‘lsa, loklash natijasida sirtda dog‘ hosil bo‘ladi.
Poklash vaqtida, sirtning katta-kichiklignga qarab, lok tamponga tomiziladi
yoki tampon lokka botirib olinadi. Tamga ortiqcha lok shimitilmasligi keraq
Ortiqcha lok tamponni suvtish vaqtida oqib ketib sirtni dog‘ qilib qo‘yadi. Birinchi
qatlam lok suvtishda tamponni yog‘och tolalari yo‘nalishi bo‘yicha yurgiziladi.
Ikkinchi, uchinchi qayta suvtishda tamponni aylanma shaklda yurgiziladi (96-
rasm). Tamponni yurgizish vaqtida sirtda to‘xtab qolishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Tampon sirtda to‘xtab qolsa, hosil bo‘lgan parda qatlamini shilib chiqadi. Bu o‘z
navbatida sirtda dog‘ hosil bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Shuning uchun tamponni
yurgizishda to‘xtatmasdan sirtdan chiqarib yuboriladi.
Tamponni yurgizish vaqtida sirtda kir hosil bo‘lib qolsa, har gal tamponga
lok shimitilgandan so‘ng uning betiga bir-ikki tomchi kerosin tomizib olinadi.
Kerosin sirtdagi kirni yuvishga yordam beradi.
Agar tamponning sirtda yurishi og‘irlashib, mato titilib qolsa, u holda
tamponning betiga 2—3 tomchi zig‘ir yoki paxta moyi tomizib olinadi.
Spirtli va moyli loklar 2—3 qayta suvtiladi. Har bir qayta suvtishda, spirtli
loklarda 40—50 minutdan, moyli loklarda esa 6—8 soat davomida quritib olinadi.
Nitroloklar 4—5 qayta suvtiladi. Har bir suvtish 30—40 minutdan so‘ng
takrorlanadi. Har safar navbatdagi lok qatlami suvtishda oldingi qatlamni mayin
jilvir yordamida oxista jilvirlab olinadi.
Loklash vaqtida tamponning qurib qolishiga yo‘l qo‘yishdi. Buning uchun
har safar ish oxirida tamponni spirt yoki boshqa erituvchilarda yuvib olinadi yoki
yangi tampon tayyorshadi. Nitrolaklarni purkagich yordamida ham purkaladi.
Oqlashning eng qulay va oson usuli loklanuvchi detalni lokka botirib olishdir. Bu
usulda sirt bir tekis loklanadi.
Pardozdashning eng so‘nggi usuli politurlashdir. Bunda yog‘och sirtiga
politur suvtiladi. Politur asosan smolaning 3% li kuchli vino spirtidagi yoki 89% li
etil spirtidagi eritmasidir. Politur tarkibida 7 dan 12% gacha smola bo‘ladi. Politur

tarkibidagi smola miqdori oz bo‘lgan uchun sirtda hosil bo‘ladigan parda qatlami
juda yupqa, tiniq, lokka nisbatan yaxshi jilolanadigan bo‘ladi. Politurlangan
sirtning tiniqligidan uning tabiiy guli aniq bilinib turadi.
Ayrim tabiiy guli bilinmaydigan yoki chiroyli bo‘lmagan yogochlarni
imitasiya qilish yo‘li (qimmatbaho yog‘ochlarning guliga o‘hshatib bo‘yash) bilan
pardozlanadi. Bu usulda yog‘och sirti o‘simlik va daraxt po‘stloqlaridan olinadigan
ayrim rangli bo‘yoqlap bilan bo‘yaladi. Bu xildagi bo‘yoqlarni sanoatda qo‘ng‘ir
ko‘mir, torf va boshqa qazilmalarni qayta ishlash yo‘li bilan ham olinadi.
Imitasiya qilish bosish yo‘li bilan ham bajariladi. Bosish yo‘li bilan
imitasiya qilishda yog‘och sirtiga guli tushiriladigan yog‘ochning rangidagi
gruntovka beriladi va nusxadan ko‘chirilgan gul gruntovka qilingan sirtga bosma
valik yordami bilan tushiriladi.
Sun’iy yo‘l bilan yog‘ochlarga gul solishda yog‘och sirti tezob (yongoq
morilkasi) va bir necha xil bo‘yoqlarning aralashmasidan hosil qilinadigan beyslar
bilan bo‘yaladi. Yog‘ochni qaysi tusga kiritilmoqchi bo‘linsa, Shunga mos
rangdagi tezob yoki beys bilan bo‘yab, quritib, jilvirlangandan so‘ng lok yoki
politur suvtiladi. Politur suvtish ham huddi lok suvtishga o‘hshash tampon yoki
cho‘tka bilan bajariladi.
Politurning tarkibida erituvchining miqdori ko‘p bo‘lganligi uchun u tez
quriydi. Shuning uchun politurlashni tez bajarish talab etiladi. Politurlash vaqtida
politurning sirtga tomib qolishi va tamponning sirtda to‘xtab qolishiga mutlaqo
yo‘l qo‘yilmaydi.

Asosiy adabiyotlar
1. N.A.Muslimov, SH.S.SHaripov, M.Qodirov. “Texnik ijodkorlik va
dizayn”. - T.: “TDPU”, 2010.
2. A.S.Iskandarov. «Materiallarni kesib ishlash, kesuvchi asboblar va
stanoklar.-T.: “Fan va texnologiya” 2004.
3. R.S.SHermuxamedov, S.S.YAxyaev, A.E.Parmonov. CHilangarlikdan
amaliy ishlar.-T.: «Iqtisod-moliya» 2007.
4. G‘.M.Abduqodirov. Kasb ta’limi praktikumi.-T.: “Sharq” 2012.
Qo‘shimcha adabiyotlar
1. V .A. Mirboboev. “ Konstruksion materiallar texnologiyasi ” - T.:
« O‘qituvchi » 2004
2. K.B.Usmonov “Metall kesish asoslari” T.: «O‘qituvchi» 2004 y
3. Mangal S.K Mangal Uma. Educational technology Dehli-2012.
4. G’.R.Raxmonberdiyev, M.T.Primqulov, Yu.T.Toshpo‘latov. Qog’oz
texnologiyasi asoslari. Toshkent-2009
5. A.Olimov, A.qosimov Mashinasozlik texnologiyasi. Toshkent
O‘zbekiston-2003
6. M.A.Babajonov Texnologik jarayonlarni loyixalash Cho‘lpon
nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent-2009
7. Z.Sotvoldiyev Dizayn asoslari 2015
8. D.D.zuparova N.N.Karimov “Dizayn tarixi” 2015
9. D.A.Nozilov “O‘rta Osiyo dizayn tarixi” 1998

Pol qoplamalari va ularni kichchik tamirlash usullari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish