Psiхоlоgik mаslаhаt ishlаrini оlib bоrish - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	80.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Psiхоlоgik mаslаhаt ishlаrini оlib bоrish

Купить

Rеjа.
1.Psiхоlоgik mаslаhаt ishlаrini оlib bоrish tаrtibi
2.Psiхоlоgik mаslаhаt ishlаrini оlib bоrish tехnikаsi
3. Mijоz (kliеnt) bilаn suhbаt jаrаyoni .
4. Kоmmunikаtiv ko’nikmа vа nutq mаdаniyatini o’zlаshti
rish shаkllаri
1

1. Psiхоlоgik mаslаhаt ishlаrini оlib bоrish tаrtibi
Psiхоlоgik mаslаhаt ishlаrini оlib bоrish tаrtibi bеvоsitа uni tаshkil qilish
bоsqichlаri bilаn uzviy bоg’liq bo’lgаnligi bоis, biz hаm аnа shu bоsqichlаr
аsоsidа tushuntirishgа hаrаkаt qilаmiz.
1.Psiхоlоgik mаslаhаt ishlаrining birinchi bоsqichidа оdаtdа hеch qаndаy mахsus
ish оlib bоrish tаrtibi bеlgilаnmаydi.
2. Ikkinchi bоsqich mijоz bilаn uchrаshish.
Mаslаhаt ishi dаvоmidа undаgi ijоbiy-hissiy hоlаtni vujudgа kеltirish , mаslаhаtchi
vа mijоz o’rtаsidаgi mulоqоtdа psiхоlоgik to’siqlаrni bаrtаrаf etish tаrtibi
bеlgilаnаdi.
Mijоz bilаn uchrаshuv chоg’idа sаlоmlаshish, jоyigа o’tqаzish, birinchi so’zni
аytish kаbi mахsus хаtti-hаrаkаtlаr mаslаhаt ishlаrini оlib bоrish tаrtibidа
bеlgilаngаn bo’lаdi.
Bundаn tаshqаrii psiхоlоgik mаslаhаt so’rаb murоjаt qilgаn mijоzlаrning
ko’pchiligi ichki psiхоlоgik to’siqlаrgа vа kоmplеkslаrgа egа bo’lib, bu nаrsа
ulаrni insоnlаr bilаn hаmdа psiхоlоg mаslаhаtchi bilаn ijоbiy mulоqоt qilishigа
хаlаqit bеrаdi. Аyniqsа bu nаrsа ulаr uchun nоtаnish bo’lgаn jоylаrdа yanаdа
kuchаyadi.
SHuning uchun mаzkur hоlаtni оldini оlish mаqsаdidа «psiхоlоgik to’siqlаrni
yo’qоtish» tаrtibi ishlаb chiqilаdi. Ushbu tаrtib аsоsidа mаslаhаtchi psiхоlоg
mахsus usul vа хаtti-hаrаkаtlаrgа tаyangаn hоldа mijоzni tinchlаntirаdi , хаvfsiz
psiхоlоgik hоlаtni vujudgа kеltirаdi hаmdа o’zigа bo’lgаn ishоnchni kuchаytirаdi.
3. Psiхоlоgik mаslаhаtning uchinchi bоsqichidа empаtiya (hаmdаrdlik) аsоsidа
tinglаsh tаrtibi fаоl ishtirоk etаdi. Hаmdаrdlik аsоsidа tinglаsh o’zаrо bоg’lаngаn
ikki hоlаtni ya’ni hаmdаrdlik vа tinglаshni nаzаrdа tutаdi. Tinglаsh jаrаyonidа
2

mаslаhаtchi o’zining ichki hissiy fikr vа o’ylаridаn хаlоs bo’lib, butun diqqаtni
mijоzgа qаrаtаdi. Hаmdаrdlik аsоsidа tinglаshdа mijоzning eng chuqur hissiy
kеchinmаlаrini his qilish, tushunish , аnglаsh, mijоzning o’ylаrini, kеchinmаlаrini
bоshdаn kеchirish hоlаtlаri оrqаli nаmоyon bo’lаdi.
4. Psiхоlоgik mаslаhаt ishlаrining to’rtinchi bоsqichidа quyidаgi tаrtib bеlgilаnаdi:
ishоntirish, tushuntirish , eng mаqbul yo’llаrni qidirish, mаydа mаsаlаlаrgаchа
аniqlаsh , аniqlаshtirish.
5. Bеshinchi bоsqichdа to’rtinchi bоsqich to’lа qаytаrilаdi. Оldingi bоsqichdаn
fаrqli tоmоni bеrilgаn mаslаhаt vа tаvsiyalаrni аmаlgа оshirish sаmаrаdоrligini
bеlgilоvchi оmillаr hаmdа mijоzdа mаslаhаt nаtijаsigа bo’lgаn ishоnchni
kuchаytirish tаrtibini ishlаb chiqish muhim аhаmiyat kаsb etаdi.
2. Psiхоlоgik mаslаhаt ishlаrini оlib bоrish tехnikаsi (uslubi)
Psiхоlоgik mаslаhаt ishlаrini оlib bоrish tехnikаsi (uslubi) dеgаndа psiхоlоg-
mаslаhаtchi tоmоnidаn mаslаhаt ishlаrini hаr bir bоsqichidа qo’llаnilаdigаn
mахsus usullаr tushunilаdi. Ushbu uslublаr umumiy vа хususiy хususiyatgа egа
bo’lishi mumkin.
Umumiy usullаr sifаtidа mаslаhаtchi psiхоlоgning mijоzni kutib оlishi hisоbgа
оlinib , bundа quyidаgi hоlаtlаrgа e’tibоr bеrilishi lоzim: mijоzni kutib оlish
chоg’idа shundаy jоy tаnlаsh lоzimki , bundа eng muhimi mijоzgа yuzmа-yuz
kеlish vа uni jоyigа o’tqаzish imkоniyati vujudgа kеlsin. Mаzkur hоlаt dаvоmidа
bа’zi bir хususiy vаziyatlаr yuzаgа kеlish mumkinki , biz bu mаsаlаgа chuqurrоq
to’хtаlаmiz.
Psiхоlоgik mаslаhаt хоnаsigа kirgаn mijоz u еrdа hеch kimni uchrаtmаsа undа
mа’lum bir mа’nоdа o’zini yo’qоtish hоlаti vujudgа kеlishi mumkin. Kеyinchаlik
ushbu hоlаt mаslаhаt ishlаrini оlib bоrishgа хаlаqit bеrishi mumkin.
3

Аgаr mijоz mаslаhаt хоnаsigа kirsа-yu, uni hеch kim kutib оlmаsа hеch kim ungа
еtаrli e’tibоr bеrmаsа u nаfаqаt o’zini yo’qоtishi, bаlki qаttiq хаfа bo’lib qоlishi
hаm mumkin.
Mijоz хоnаgа kirgаn pаytdа mаslаhаtchi psiхоlоg uni o’rnidаn turmаsdаn kutib
оlsа mijоz buni o’zigа nisbаtаn hurmаtsizlik sifаtidа qаbul qilish mumkin. Bundаy
hоlаtdа psiхоlоgik аlоqаning o’rnаtilishi judа qiyin kеchаdi.
Mijоzni kutib оlib uni jоyigа o’tqаzish chоg’idа аlbаttа uni оldingа o’tkаzib so’ng
оrqаsidаn yurish lоzim. Bu nаrsа mijоzni o’zini erkin, mustаqil tutishgа imkоniyat
bеrgаni hоldа , mаslаhаtchi uchun mijоzni umumiy hоlаtini kuzаtib , bа’zi bir
хulоsаlаr chiqаrishgа imkоniyat yarаtаdi.
Mijоzdаn оddin o’tirib оlish, ko’p hоllаrdа mijоz tоmоnidаn hurmаtsizlik , o’zini
ustunligini ko’rsаtishgа bo’lgаn intilish sifаtidа qаbul qilinаdi. Аyniqsа bu hоl
mijоz rаhbаr bo’lsа yoki o’zini yuqоri bаhоlаgаn kishilаrdа yaqqоl nаmоyon
bo’lаdi.
Konsultativ yordam ko'rsatilishi mumkin turli shakllar va turlari. Maslahat
amaliyotining turli shakllari va bu shakllarning tasnifi mavjud.
Shunday qilib, yordam ob'ekti mezoniga ko'ra, individual (birma-bir yoki "yuzma-
yuz"), guruh va oilaviy maslahatlar ajratiladi.
Yosh mezoniga ko'ra, bolalar va kattalar bilan ishlash farqlanadi.
Maslahat berishni fazoviy tashkil etish aloqa (kunduzgi) yoki masofaviy (yozuv)
o'zaro aloqa shakllarida amalga oshirilishi mumkin. Ikkinchisi telefon maslahati
(garchi bu ma'lum darajada kontakt maslahati bo'lsa-da), yozma maslahat,
shuningdek bosma materiallar (ommabop ilmiy nashrlar va o'z-o'ziga yordam
qo'llanmalari) orqali amalga oshirilishi mumkin.
4

Davomiylik mezoniga ko'ra, maslahat shoshilinch, qisqa muddatli va uzoq
muddatli bo'lishi mumkin.
Bundan tashqari, mijoz so'rovining mazmuni va muammoli vaziyatning tabiatiga
e'tibor qaratiladigan maslahat yordamining bir nechta tipologiyasi mavjud.
Shunday qilib, intim-shaxsiy, oilaviy, psixologik-pedagogik va biznes maslahatlari
mavjud. Maslahat mijozning vaziyatiga javob bo'lishi mumkin - "inqiroz bo'yicha
maslahat" yoki mijozning o'sishi va rivojlanishi uchun rag'batlantiruvchi -
"rivojlanish bo'yicha maslahat". An'anaga ko'ra, konsultatsiya inqiroz paytidagi
yoki undan keyingi vaziyat bilan bog'liq holda aytiladi, lekin u odamlarga
kelajakda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan muammolarni oldindan ko'rishga yordam
berishi, yaqinlashib kelayotgan inqiroz belgilarini tan olishga o'rgatishi va
inqirozlarni bartaraf etish ko'nikmalari bilan jihozlashi kerak. kurtakda. Har
qanday muvaffaqiyatli maslahat shaxsiy o'sish Biroq, inqirozli vaziyatda, inson o'z
qo'lida, sharoit bosimi ostida va maslahat mavjud muammo bilan cheklanganligi
sababli, mijozning kontseptual va xatti-harakatlar arsenalini juda oz miqdorda
to'ldirish mumkin.
Heron (1993) maqsadi va mazmuniga qarab maslahat tadbirlarining oltita toifasini
aniqlaydi: avtoritar: buyruq beruvchi, ma'lumot beruvchi, qarama-qarshilik -
va yordamchilar: katalitik, katalitik, qo'llab-quvvatlovchi.
buyruq beruvchi ta'sir mijozning konsultativ hamkorlik doirasidan tashqaridagi
xatti-harakatlariga qaratilgan.
xabardor qilish ta'sir qilish mijozga bilim, ma'lumot va ma'no beradi.
qarama-qarshilik ta'sir mijozning har qanday cheklovchi munosabat yoki xatti-
harakatlardan xabardor bo'lishiga qaratilgan.
5

katartik ta'sir mijozni bo'shatishga yordam berish, asosan qayg'u, qo'rquv yoki
g'azab kabi bostirilgan og'riqli his-tuyg'ularni (abreaksiyani) bo'shatish uchun
ishlatiladi.
katalitik ta'sir o'z-o'zini bilish, o'zini o'zi boshqarish, o'rganish va muammolarni hal
qilish rag'batlantirish qaratilgan.
qo'llab-quvvatlovchi ta'sir mijozning shaxsiyati, uning fazilatlari, munosabati yoki
harakatlarining ahamiyati va qiymatini tasdiqlashga qaratilgan.
Fasillashtiruvchi aralashuvlar mijozning ko'proq avtonomiyasiga va o'zlari uchun
mas'uliyatni o'z zimmalariga olishga qaratilgan (ruhiy azob va kuchni
kamaytiradigan og'riqni engillashtirishga yordam berish orqali). men, mustaqil
ta'lim olishga ko'maklashish, ularning noyob mavjudotlar sifatidagi ahamiyatini
tasdiqlash).
Ta'sirning u yoki bu turi va turini tanlash mijozning shaxsiyat turiga (shuningdek,
maslahatchining shaxsiyati turiga) va uning holatining o'ziga xos xususiyatlariga
bog'liq. Avtoritar va osonlashtiruvchi ta'sir turlarining nisbati asosan hokimiyat va
nazorat mavzusi bilan bog'liq: maslahatchi mijozni to'liq nazorat qiladi, nazorat
maslahatchi va mijoz o'rtasida bo'linadi, mijoz butunlay avtonomdir.
MASLAHAT NAZARALARI, MODELLARI VA MAKTABLARI
Ixtisoslashgan adabiyotlarda ta'kidlanganidek, maslahat tushunchasiga 200 dan 400
tagacha yondashuvlar va maslahat va psixoterapiya modellari mavjud. Maslahat
maktablari rivojlanishining asosiy yondashuvlari quyidagilardir:
1. Gumanistik yondashuvlar: shaxsga yo'naltirilgan maslahat, gestalt-maslahat,
tranzaktsion tahlil, reallik terapiyasi (realizm bo'yicha maslahat).
6

2. Ekzistensial yondashuvlar: ekzistensial maslahat, logoterapiya.
3. Psixoanaliz.
4. Xulq-atvor yondashuvi.
5. Kognitiv va kognitiv-xulq-atvor yondashuvlari: ratsional-emotiv xatti-harakat
bo'yicha maslahat, kognitiv maslahat.
6. Affektiv yondashuvlar: asosiy terapiya, qayta baholash bo'yicha maslahat,
bioenergetika.
7. Eklektik va integrativ yondashuvlar: multimodal maslahat, eklektik terapiya,
hayotiy ko'nikmalar bo'yicha maslahat.
IN o'tgan yillar M.Erikson bo'yicha gipnoz, psixosintez, neyrolingvistik dasturlash,
muammoli qisqa muddatli psixoterapiya va boshqalar kabi yondashuvlar ham keng
tarqalgan.
Ba'zi mualliflarning fikriga ko'ra, metodologik nuqtai nazardan uchta asosiy
yondashuvni ajratib ko'rsatish kerak - psixodinamik, kognitiv xulq-atvor va
gumanistik, ular bir-biridan shaxsga va uning hissiy va xulq-atvor
muammolarining tabiatiga bo'lgan qarashlari bilan tubdan farq qiladi.
Maslahat va psixoterapiya rivojlanishining boshidanoq, alohida mutaxassislar
tomonidan ta'kidlanganidek, maslahat berishning turli yondashuvlaridagi
o'xshashliklar farqlardan ancha ko'p. 1940 yilda K.Rojers va S.Rozenzveyg kabi
yirik arboblar ishtirokidagi simpoziumda psixoterapiyaning barcha muvaffaqiyatli
turlari qo‘llab-quvvatlash, maslahatchi va mijoz o‘rtasidagi yaxshi munosabatlar,
7

tushuncha kabi umumiy omillarga ega degan fikr ma’qullandi. va xulq-atvordagi
o'zgarishlar.
1974 yilda Frank (Frank) tezisni ilgari surdi: psixoterapiyaning samaradorligi
dastlab ma'lum bir kontseptual yondashuv doirasida maxsus strategiyalarni qo'llash
bilan emas, balki bir qator umumiy yoki "o'ziga xos bo'lmagan" omillar bilan
bog'liq. Bu omillarga quyidagilar kiradi: qo'llab-quvvatlovchi munosabatlarni
o'rnatish, mijozga uning muammosini tushunish uchun asosli tushuntirishlar berish,
mijoz va maslahatchining terapevtik marosimlarda birgalikda ishtirok etishi.
Yaqinda Grencavage va Norcross (1990) terapevtik o'zgarishlarga yordam
beradigan o'ziga xos bo'lmagan yoki umumiy omillarning quyidagi guruhlarini
aniqladilar.
Mijoz spetsifikatsiyalari: ijobiy umidlar, umid yoki ishonch; qayg'u yoki
nomuvofiqlik holati; faol yordam izlaydi.
Terapevtning fazilatlari:
kasbiy jihatdan qimmatli shaxsiy xususiyatlar;
umid va ijobiy umidlarni shakllantirish;
iliqlik va ijobiy munosabat;
empatik tushunish;
terapevtning ijtimoiy mavqei mavjudligi;
befarqlik va qabul qilish.
8

O'zgartirish jarayoni:
katarsis va hissiy javob berish imkoniyati; xulq-atvorning yangi elementlarini
o'zlashtirish; tushunish uchun oqilona tushuntirish yoki modelni taqdim etish;
tushunchani rag'batlantirish (ogohlik);
hissiy va shaxslararo o'rganish;
taklif va ishontirish;
muvaffaqiyat va malaka tajribasi;
platsebo effekti";
terapevt bilan identifikatsiya qilish;
xulq-atvorda o'zini o'zi boshqarish;
stressdan xalos bo'lish;
desensitizatsiya;
ma'lumot berish/ta'lim berish.
Ta'sir qilish usullari:
texnikalardan foydalanish;
diqqatni qaratish " ichki dunyo »;
9

nazariyaga qat'iy rioya qilish;
qulay muhit yaratish;
ikki kishining o'zaro ta'siri;
mijoz va terapevt rollarini tushuntirish.
Garchi bu omillar turlicha yondashuvlar doirasida turli yo'llar bilan amalga
oshirilgan bo'lsa-da, ularning barchasi etiketkalash, kontseptsiyalash va ijobiy
tajriba orqali mijozning zolim tashqi va ichki kuchlar ustidan hukmronlik
tuyg'usini oshirish uchun mo'ljallangan. Bu pozitsiya maslahatchilar va
psixoterapevtlar o'rtasida keng tarqalgan e'tiqodga ziddir, faqat ular foydalanadigan
ta'sir qilish usullari va strategiyalari mijozlar uchun ijobiy natijalarga olib keladi.
Biroq, umumiy yoki "maxsus bo'lmagan" omillar kontseptsiyasi foydasiga 1975-
1990 yillar davomida olib borilgan tadqiqotlar natijasida olingan quyidagi
dalillarni keltirish mumkin. ko'plab tadqiqotlar.
Birinchidan, bu boshqacha ekanligi ko'rsatilgan nazariy yondashuvlar va tegishli
ad hoc strategiyalar o'xshash muvaffaqiyat ko'rsatkichlariga ega. Ikkinchidan,
ma'lum bo'lishicha, maxsus texnika bo'yicha to'g'ri o'qitilmagan professional
bo'lmagan maslahatchilar ham xuddi shunday samarali ishlayotgandek tuyulishi
mumkin. yaxshi mashg'ulot professional maslahatchilar. Uchinchidan,
mijozlarning o'zlari "nomaxsus omillar"ning ahamiyatini maxsus texnikadan ko'ra
yuqoriroq baholaydilar. Shunga qaramay, har qanday konsultativ yondashuvda
nazariy modellar va maxsus texnikalar bilan chambarchas bog'liq bo'lgan umumiy
omillarning rolini mutlaqlashtirib bo'lmaydi.
1960-yillardan boshlab, ko'proq amaliyotchilar o'zlarini tadqiqot ko'rsatganidek,
maslahat berishda biron bir model emas, balki "eklektik" yoki
10

"integratsiyalashgan" yondashuvni qo'llab-quvvatlamoqdalar. Ularning fikricha,
hech qanday model o'zini-o'zi ta'minlay olmaydi va universal emas va turli
yondashuvlardan g'oyalar va usullarni oladi. Shu sababli, 1980-yillarning boshlari.
Bu eklektizm va integratsiya muammolari bo'yicha ko'p sonli kitoblarning nashr
etilishi, Integrativ va eklektik psixoterapiya jurnali va Psixoterapiyada
integratsiyani o'rganish jamiyatining yaratilishi, shuningdek, integratsiya bo'yicha
o'quv va o'quv dasturlari bilan tavsiflangan. terapiya.
Konsultatsiyaga nisbatan “eklektik” atamasi maslahatchi bir qator nazariyalar va
modellar orasidan mijozning ehtiyojlarini qondirish uchun eng yaxshi yoki eng
mos g‘oyalar va usullarni tanlashini bildiradi. A.Lazarus (A.Lazarus, 1989) fikriga
ko'ra, tizimli bo'lmagan va tizimli (texnik) eklektizm o'rtasida farq bor. Tizimli
bo'lmagan eklektizm maslahatchilar o'zlari foydalanadigan usullarni mantiqiy
izchil tushuntirishga yoki empirik tasdiqlashga ehtiyoj sezmasliklari bilan
tavsiflanadi. Tizimli (texnik) eklektizm maslahatchilar o'zlarining afzal ko'rgan
nazariyasiga asoslanishlari bilan birga, boshqa maslahat turlarida qo'llaniladigan
usullarni ham o'z ichiga olishi bilan tavsiflanadi.
Nazariy eklektizm tarafdorlaridan farqli o'laroq, maslahatchilar - texnik eklektizm
tarafdorlari "turli manbalardan olingan protseduralardan foydalanadilar, bu
protseduralarni har doim ham ularni keltirib chiqargan nazariyalar yoki fanlar bilan
muvofiqlashtirmaydilar" (A. Lazarus, 1989) va qo'shimcha kiritishni ortiqcha deb
bilishadi. yangi tushuntirish tamoyillari.
Eklektistlardan farqli o'laroq, integratsionistlar nafaqat turli yondashuvlarda
qo'llaniladigan usullarni qo'llashadi, balki turli nazariy pozitsiyalarni
birlashtirishga harakat qilishadi. A.Lazarus texnik eklektizmni integratsionizm sari
qadam deb biladi, lekin bunda ehtiyotkor bo‘lish zarurligini ta’kidlaydi.
11

1980-yillarda mashhur bo'ldi. "integratsiya" atamasi maslahatchi turli nazariyalar
yoki modellar elementlaridan yangi nazariya yoki modelni yaratadigan yanada
ulug'vor kontseptual yondashuvni anglatadi.
Integratsiyaga erishish uchun olti xil strategiya mavjud.
1. Yangi mustaqil nazariyaning yaratilishi (“ilmiy inqilob”ning bir turi).
2. Mavjud nazariyalardan birining boshqa barcha raqobatdosh yoki muqobil
nazariyalarni o‘zlashtirishi mumkin bo‘lgan yo‘nalishda ishlab chiqish (bu
strategiya tubdan noto‘g‘ri hisoblanadi, chunki barcha mavjud nazariyalar inson
tabiatining butunlay boshqacha qarashlari asosida qurilgan).
3. Turli yondashuvlarda qo‘llaniladigan lug‘at, iboralar va tushunchalarga e’tibor
qaratish hamda maslahat va psixoterapiya uchun umumiy tilni ishlab chiqish (bu
strategiya samarali muloqot turli yondashuvlarda ishlaydigan maslahatchilar).
4. Umumiy tushunchalar va usullarni nazariya darajasida emas, balki qo'llashning
muayyan sohalari yoki konsultatsiya komponentlari doirasida (masalan,
“terapevtik ittifoq” tushunchasi) ishlab chiqish imkonini beruvchi izchil
yo'nalishlar va turli yondashuvlarning umumiy elementlariga e'tibor qaratish. yoki
o'zgarish bosqichlari).
5. Amaliyotchilar hamjamiyatida o'ziga xos texnikalar va "ish tartiblari" (masalan,
bir-birining maslahat ishlarini ko'rib chiqish jarayonida) bo'yicha ko'proq
almashinuv, bu mijozlar bilan amaliy darajada ishlash uchun asboblar to'plamini
kengaytirish imkonini beradi.
6. Eng ko'p ajratib ko'rsatish uchun maxsus tadqiqotlar o'tkazish samarali
texnik tipik holatlarda ta'sir ("texnik eklektizm" deb ataladi).
12

Shunga qaramay, "sof" yondashuvning ko'plab tarafdorlari (kontseptual "purizm")
eklektizmga qarshi ko'plab jiddiy dalillarni keltirib, bugungi kungacha saqlanib
qolgan. Birinchidan, bularga turli xil yondashuvlar butunlay boshqacha va
ko'pincha qarama-qarshi falsafiy qarashlarga (insonning tabiati, uning affektiv
sohasi mexanizmlari, xatti-harakatlari va boshqalar) asoslanganligi haqidagi
adolatli ta'kid kiradi. Natijada, turli xil tillar, bir xil hodisalarning talqini va
tushuntirishlari, turli ta'sir qilish usullarini tanlash mavjud va bularning barchasi
chalkashlikka yoki haqiqiylikning yo'qligiga olib kelishi mumkin.
Nihoyat, aniq emas: maslahat berishning yagona nazariy modeli mavjud
bo'lmaganda amaliyotchilarni qanday va qaysi kasbiy tilda tayyorlash - tayyorlash
va nazorat qilish kerakmi?
Albatta, amaliyotchi maslahatchilarning ko'pchiligi go'yo ikki qutb o'rtasida -
kontseptual va empirik va ular orasida "sof nazariyotchilar" ham, "pragmatik
texniklar" ham yo'q.
1990-yillarda integratsiyalashgan yondashuv doirasida "transteoretik" deb
ataladigan konstruktsiyalar, ya'ni. mavjud modellarning hech biriga to'g'ri
kelmaydigan ta'sirlarni o'zgartirishga qaratilgan bunday mexanizmlar va
protseduralarni ishlab chiqishga harakat qilingan yondashuvlar.
Transnazariy yondashuvning eng yorqin misollari (yangi kontseptual modellar
haqiqatda yaratilgan deb aytishimiz mumkin) quyidagilardir: J. Egan tomonidan
"muammolarni boshqarish" ni amalga oshiradigan "mahoratli yordamchi" modeli
(G. Egan, 1986, 1990, 1994). ), J. Andrews (J.Andrews, 1991) tomonidan "o'zini-
o'zi tasdiqlash" modeli va A. Rylening kognitiv-analitik terapiyasi (A. Ryle, 1990,
1992).
13

Ijtimoiy ishda J. Egan (G. Egan, 1994) modeli keng tarqaldi. U mijoz o‘zining
hayotiy muammolarini yengishda qiynalayotgan paytda maslahatchining
yordamiga murojaat qilishni taklif qildi va maslahatchining asosiy vazifasi mijozga
ushbu muammolarning tegishli yechimlarini topish va amalga oshirishda yordam
berishdan iborat.
J. Egan konsaltingni "muammolarni boshqarish" deb hisoblaydi, ya'ni.
muammolarni boshqarish (barcha muammolarni doimiy ravishda hal qilish
mumkin emasligi sababli "yechim" emas) va mijozlarga yordam ko'rsatishning
to'qqiz bosqichini ajratib turadi, ulardan uchtasi markaziy hisoblanadi:
1) muammoni aniqlash va tushuntirish: mijozga o'z hikoyasini taqdim etishga
yordam berish;
2) diqqatni jamlash;
faollashtirish;
2) maqsadlarni shakllantirish:
yangi stsenariy va maqsadlar to'plamini ishlab chiqish;
maqsadni baholash;
aniq harakatlar uchun maqsadlarni tanlash;
3) harakatlarni amalga oshirish: harakatlar strategiyasini ishlab chiqish;
strategiyalarni tanlash; strategiyalarni amalga oshirish.
14

Muvaffaqiyatli 1-bosqich ishonchni o'rnatish va "joriy stsenariy" ning aniq tasviri
bilan yakunlanadi, ya'ni. muammoli vaziyat. 2-bosqichda mijozning ko'rinishida
"yangi stsenariy" shakllanadi, xususan, mijozning holati "yaxshilangan" versiyada
qanday ko'rinishi kerak. 3-bosqich maqsadlarga erishish strategiyalari bilan bog'liq
bo'lib, "joriy stsenariy" dan "kerakli" ga o'tish uchun zarur bo'lgan harakatlarni
ishlab chiqish va amalga oshirishga qaratilgan.
Transnazariy yondashuvning keyingi rivojlanishi Kellining integrativ maslahat
qobiliyatlari kontseptsiyasi doirasida amalga oshirildi (Culley, 1999). Ushbu
modelda maslahat jarayoni bir qator ketma-ket bosqichlar sifatida ko'rib
chiqiladi: asosiy, o'rta Va final.
Barcha bosqichlar uchun asosiy ko'nikmalar quyidagilar:
diqqat va tinglash, aniqlik va aniqlik;
mulohaza yuritish qobiliyatlari: qayta shakllantirish, takrorlash, jamlash;
tadqiqot (tekshirish) qobiliyatlari: savollar va bayonotlar.
Dastlabki bosqichning maqsadlari:
ish munosabatlarini o'rnatish;
muammolarni aniqlash va tushuntirish;
diagnostika va gipotezalarni shakllantirish;
shartnoma tuzish.
15

Dastlabki bosqich uchun strategiya va protseduralar:
o'rganish/tekshirish: mijozlarga tashvishlarini tushuntirishga yordam berish;
ustuvorlik va e'tibor: mijozning muammolari bilan ishlash tartibi to'g'risida qaror
qabul qilish va asosiy momentni aniqlash;
aloqa: qabul qilish va tushunish.
O'rta bosqich maqsadlari:
muammolarni qayta baholash: mijozlarga o'zlarini va muammolarini boshqacha,
umidvorroq nuqtai nazardan ko'rishga yordam berish;
ish munosabatlarini saqlash;
shartnomani qayta ko'rib chiqish (agar kerak bo'lsa).
O'rta bosqich uchun strategiya va protseduralar:
qarama-qarshilik (mijozlarga o'zgarishlarning oldini olish uchun foydalanadigan
hiyla-nayranglardan xabardor bo'lishga yordam beradi);
fikr-mulohazalarni taqdim etish: mijozlarga maslahatchi ularni qanday qabul
qilishini tushunish imkonini beradi;
ma'lumot berish (mijozlarga o'zlarini boshqa nuqtai nazardan ko'rishga yordam
berishi mumkin);
16

direktiv retseptlar: xatti-harakatlarning odatiy stereotiplarini o'zgartirishga
qaratilgan;
maslahatchining o'zini oshkor qilishi: o'z tajribasi haqida hikoya (kamdan-kam
hollarda qo'llaniladi);
Operatsion fikr-mulohazalar: mijozlarga u va mijoz o'rtasida "bu erda va hozir"
o'rtasida nima sodir bo'layotgani haqida maslahatchi nuqtai nazarini taqdim etish.
Yakuniy bosqichning maqsadlari:
tegishli o'zgartirishni tanlang: mijozlar qanday o'zgarishlar mumkinligi va qanday
aniq natijalarga erishmoqchi ekanligini bilishlari kerak;
Ta'lim natijalarini uzatish: maslahat natijalarini muammolar bilan ishlashda
qo'llash Kundalik hayot ;
o'zgarishlarni amalga oshirish: mijozlarning aniq harakatlari;
konsultativ munosabatlarni tugatish: ushbu munosabatlarning tugatilganligini,
shuningdek shartnomaning bajarilishini tan olishni o'z ichiga oladi.
Yakuniy bosqich uchun strategiya va protseduralar:
maqsadni belgilash: mijozlar bilan birgalikda maxsus texnikalar (munozara,
tasavvur, rol o'ynash va boshqalar) yordamida kutilgan natijalarni aniqlash;
harakatni rejalashtirish: mijozlar uchun mavjud bo'lgan barcha variantlardan
tanlash va aniq harakatlarni rejalashtirish;
17

baholash: mijozlar harakatlarining muvaffaqiyatini ularning muammolarini hal
qilish nuqtai nazaridan baholash;
Yakunlash (bajarilgan ishni ko'rib chiqish, mijozga nima bo'lganini tushunishga
yordam berish, mijoz bilan maslahatlashuv munosabatlarini tugatishdan kelib
Tibbiyot sotsiologiyasining muammoli sohasida maslahat yordami ijtimoiy o'zaro
ta'sir (muloqot) sifatida qaraladi, uning davomida bemorning xatti-harakatiga,
shuningdek, uning ijtimoiy qadriyatlarga bo'lgan munosabatiga ta'sir qiluvchi
semantik va baholash ma'lumotlari uzatiladi va olinadi. salomatlik qiymati.
Maslahat yordamini ko'rsatishda kommunikator shifokor va tibbiyot xodimlari,
qabul qiluvchi - bemordir. Maslahat aloqasining ob'ekti bemorning sog'lig'i holati,
mavzu esa uni aks ettiruvchi xabardir. Kanal asosan og'zaki tilda. Muloqotning bu
turi uchun axborotning ixtisoslashganligi xosdir: kommunikator uchun aloqaning
yashirin kodi bemor uchun tushunarsiz bo'lgan tibbiyot fanining tilidir. Bemor
uchun eng muhimi psixofiziologik, psixologik va ijtimoiy to'siqlardir.
maslahat yordami
aloqa
Maslahat yordami tibbiy va profilaktik yordamning ajralmas elementi hisoblanadi.
Tibbiyot sotsiologiyasining muammoli sohasida maslahat yordamini bemorning
xulq-atvoriga, shuningdek, uning ijtimoiy qadriyatlarga munosabatiga ta'sir
qiluvchi semantik va baholash ma'lumotlari uzatiladigan va qabul qilinadigan
ijtimoiy o'zaro ta'sir sifatida qaralishi mumkin. salomatlik. Maslahat yordamini
ijtimoiy aloqa akti sifatida ko'rib chiqish uning tuzilishi va funktsional
xususiyatlarini ajratib olishga imkon beradi.
18

Ishning maqsadi maslahat yordamini ijtimoiy muloqot turi sifatida ko'rib
chiqishdir .
Tadqiqot materiallari va usullari
Ish aloqa yondashuvi asosida amalga oshirildi.
Tadqiqot natijalari va ularni muhokama qilish
"Aloqa" atamasi (lotincha com-mu-nicatio, communico - men uni umumiy
qilaman, bog'layman, aloqa qilaman) dastlab aloqa vositalari, transport, aloqa, yer
osti shahar xo'jaligi tarmoqlariga nisbatan ishlatilgan. Asta-sekin fan tilida «aloqa»
atamasi dunyodagi har qanday ob'ektlarning aloqa vositasini bildira boshladi.
F.I.ga ko'ra. Sharkovning so'zlariga ko'ra, "aloqa" atamasi 20-asrning boshlarida
ta'sir o'tkazadigan tizimni, o'zaro ta'sir qilish jarayonini va turli xil ma'lumotlarni
yaratish, uzatish va qabul qilish imkonini beradigan aloqa usullarini aniqlash
uchun ilmiy mulohazaga kirdi. Sotsiologik tafakkur uchun bu paradigmal jihatdan
juda yaqin tushunchadir, chunki barcha ijtimoiy dinamika (sotsiologiyaning
predmeti sifatida) o zaro ta sir jarayonidir.ʻ ʼ
Maslahat yordamini ijtimoiy aloqa sifatida ko'rib chiqish o'zaro aloqada
ishtirokchilarning rolini va uning natijasini aniq belgilashga imkon beradi.
Ma'lumki, aloqa jarayonining asosiy tarkibiy qismlari:
Muloqot jarayonining sub'ektlari - kommunikator (xabar jo'natuvchi) va qabul
qiluvchi (qabul qiluvchi);
Aloqa vositalari - ma'lumotni ishora shaklida (so'zlar, rasmlar, grafikalar va
boshqalar) uzatish uchun ishlatiladigan kod, shuningdek xabar uzatiladigan
kanallar (xat, telefon, radio, telegraf va boshqalar);
19

Aloqa predmeti (har qanday hodisa, hodisa) va uni aks ettiruvchi xabar (maqola,
radioeshittirish, teleserial va boshqalar);
Muloqot effektlari - o'zgarishlarda ifodalangan aloqa oqibatlari ichki holat aloqa
jarayonining sub'ektlari, ularning munosabatlarida yoki harakatlarida.
Shunga ko'ra, maslahat yordamini bir qator mahalliy o'zaro ta'sirlarda amalga
oshiriladigan ijtimoiy aloqa jarayoni sifatida ko'rib chiqish mumkin, bunda tibbiyot
xodimlari kommunikator rolini o'ynaydi, bemor - qabul qiluvchi, bemorning
sog'lig'i aloqa predmeti va o'zgarishlar hayot sifatining o'zgarishini ta'minlaydigan
bemorning xatti-harakatlarida muloqotning ta'siri.
Konsultativ yordam ko'rsatish paytida shifokor va bemor o'rtasidagi aloqa qat'iy
rasmiy doirada amalga oshiriladi. Ularning paydo bo'lishi tibbiy faoliyatning o'ziga
xos xususiyati, shifokorning ijtimoiy mas'uliyat darajasining oshishi bilan bog'liq.
Shifokorning faoliyati yuqori ixtisoslashgan bilimlarning mavjudligini nazarda
tutganligi sababli, uning qarorlari sabablari bemor uchun shaffof emas va tibbiy
yordamga murojaat qilish uchun motivatsiya juda yuqori. Davolanish va tuzalishni
orzu qilgan bemor kasallikning tabiati bilan ham, o'z tanasining holati bilan ham,
kasallikning natijasini bashorat qilish bilan ham tanish emas. Natijada, bemorning
pozitsiyasini suiiste'mol qilish xavfi juda katta. Shuning uchun tibbiy faoliyatni
professionallashtirishning dastlabki bosqichlaridan boshlab u aniq
rasmiylashtiriladi.
Shunday qilib, ijtimoiy aloqa sifatida maslahat yordamining muhim xususiyati
uning institutsional xususiyatidir. Kommunikator har doim tibbiyot muassasasining
vakili, qabul qiluvchi esa bemor vazifasini bajaradi. Institutsional roli ijtimoiy
institutning asosiy elementlaridan biridir. Demak, J.Shchepanskiyning fikricha,
ijtimoiy institutning mohiyatini quyidagi belgilar orqali ochish mumkin:
20

Har bir muassasaning o'ziga xosligi bor maqsad faoliyat;
U aniq belgilaydi funktsiyalari, huquqlari Va vazifalar maqsadga erishish uchun
institutsional o'zaro hamkorlik ishtirokchilari;
Har bir inson ma'lum bir muassasa uchun o'zining belgilangan, an'anaviy ijtimoiy
rolini, ushbu institut doirasidagi funktsiyani bajaradi, buning natijasida
qolganlarning barchasi etarlicha ishonchli va oqilona umidlarga ega; ijtimoiy
institut ma'lum xususiyatlarga ega anglatadi Va muassasalar maqsadga erishish
(moddiy va ideal, ramziy bo'lishi mumkin);
Institut mavjud muayyan sanktsiyalar tizimi; istalgan narsani rag'batlantirish va
istalmagan, deviant xatti-harakatlarni bostirish.
Shaxsning rolni murakkab jarayon sifatida qabul qilish tahlili, shu jumladan
boshqa shaxs bilan identifikatsiyani almashtiradigan aloqa va unga o'zining johillik
tendentsiyalarini proektsiyalash A. Shuts, R.G. asarlarida mavjud. Tyorner, R.
Uilyams va fenomenologik maktabning boshqa vakillari. Shu bilan birga,
ta'kidlanganidek, shaxslarning o'z rollarini qurishdagi erkinligi ular egallagan
pozitsiyaning tabiatiga bog'liq va minimal improvizatsiya bilan rasmiylashtirilgan
byurokratik rollar qutbidan noaniq rollar qutbigacha bo'lgan diapazonda o'zgarib
turadi. ota-onalar, do'stlar).
Vrachning ijtimoiy rolini o'zlashtirish professionallashtirish orqali amalga
oshiriladi - bu jarayonda ma'lum ko'nikmalar, bilim va qobiliyatlarni o'zlashtirgan
shaxs ularni o'z faoliyati davomida ma'lum bir ijtimoiy hamjamiyat doirasida
amalga oshiradi. Ijtimoiy mehnat taqsimotining tabiati, mutaxassislarning maqomi,
ularning faoliyati va o'z-o'zini anglash xususiyatlari jamiyat rivojlanishining
muayyan bosqichiga xos bo'lgan kasbiylashtirish modelining asosiy elementlari
hisoblanadi.
21

Bugungi kunda shifokor-bemorning rollarini rasmiy tartibga solishda normalar
yaratishning axloqiy va huquqiy mexanizmlaridan foydalaniladi. Umuman
olganda, shifokor va bemorning rollarini tartibga soluvchi qiymat-huquqiy
me'yorlar shifokor va bemor o'rtasidagi munosabatlarning axloqiy modellarida
ifodalangan. Sxematik ravishda ularni quyidagicha tavsiflash mumkin:
Gippokrat modeli ("zarar bermang"). U Gippokrat shifokorning bemor oldidagi
burchlarini shakllantirgan mashhur "Qasamyod" ga asoslanadi. Ushbu modelga
ko'ra, shifokor bemorning ijtimoiy ishonchini qozonishi kerak.
Paracelsus modeli ("yaxshilik qil"). U paternalizmni nazarda tutadi - shifokorning
bemor bilan hissiy va ma'naviy aloqasi, uning asosida butun davolash jarayoni
quriladi. Paternalizm shifokor va bemor o'rtasidagi munosabatlarni ruhiy murabbiy
va yangi boshlovchi o'rtasidagi munosabatlarning ruhoniy modeliga muvofiq
qurdi. Shifokor va bemor o'rtasidagi munosabatlarning mohiyati shifokorning ezgu
amali bilan belgilanadi, yaxshilik, o'z navbatida, Xudodan kelganligi sababli,
ilohiy kelib chiqadi. Paternalizmning asosiy xususiyati bu munosabatlarning
assimetriyasi bo'lib, uning doirasida shifokorga sub'ektning roli, bemorga esa
ob'ektning roli beriladi.
Deontologik model ("burchga rioya qilish" tamoyili). Ushbu model shifokorning
ma'naviy burchini shifokor va bemor o'rtasidagi munosabatlarning markaziga
qo'yadi va tibbiy jamoatchilik, jamiyat, shuningdek, shifokorning o'z ongi va
irodasi tomonidan o'rnatilgan axloqiy ko'rsatmalarni eng qat'iy bajarishni nazarda
tutadi. . Bioetika ("inson huquqlari va qadr-qimmatini hurmat qilish" tamoyili).
bioetik model. Bioetik model vakolatli bemorning markaziy ma'naviy huquqiga
aylangan avtonomiya tamoyilini joriy etish orqali shifokor va bemor o'rtasidagi
munosabatlardagi nosimmetriklikni yo'q qiladi. Shaxsiy avtonomiya printsipi
shifokor va bemor huquqlarining birligiga asoslanadi va ularning o'zaro muloqotini
22

o'z ichiga oladi, bunda tanlash huquqi va mas'uliyat shifokorning qo'lida to'liq
to'planmaydi, balki u va shifokor o'rtasida taqsimlanadi. bemor. IN Rossiya
Federatsiyasi shifokor-bemor munosabatlarining bioetik modeli qonuniy ravishda
mustahkamlangan (1993 yil 22 iyuldagi Rossiya Federatsiyasi fuqarolarning
sog'lig'ini muhofaza qilish to'g'risidagi qonun hujjatlari asoslarining 30-moddasi).
Shuni ta'kidlash kerakki, kommunikatorlar tarkibiga nafaqat shifokorlar, balki
hamshiralar ham kirishi mumkin. Birinchidan, ular hamshiralar. Hamshira
rollarining me'yoriy qurilishi shifokor va hamshira o'rtasidagi munosabatlar
ierarxiyasini nazarda tutgan holda, bemor bilan munosabatlar nuqtai nazaridan
shifokorlarga xos bo'lgan me'yorlarni takrorlaydi.
Odatda shifokor va bemor o'rtasidagi munosabatlarning axloqiy modellari ko'rib
chiqiladi xronologik tartib bir-birini almashtirganday. Bu ko'p jihatdan Parsons
yondashuviga xos bo'lgan tibbiy paternalizmga nisbatan neytral munosabatni rad
etish va Kempbell, Lun, Siger, Jodugar va boshqalar tomonidan paternalizmni
tanqid qilish bilan bog'liq. Shu bilan birga, ko'plab tadqiqotchilar paternalizm
Rossiya tibbiyot modeliga xos ekanligini ta'kidlashadi. O.A.ning tadqiqotida.
Chebotareva isbotlaydiki, tibbiyotda otalik roli o'tgan bosqich emas, balki shifokor
va bemor uchun psixologik tabiiyligi tufayli asosiy model rolini o'ynaydi.
Ehtimol, shifokor-bemor munosabatlarining modellari bir-birini to'ldiradi. Ulardan
biri rasmiy darajada belgilanadi, boshqalari norasmiy qoidalar va ko'rsatmalar
sifatida ishlaydi. Tibbiyotning professionallashuvi dinamik, kasbiy rollarning
ijtimoiy rollarga o'zaro o'tishlari va aksincha. Shifokor va bemorning ijtimoiy
rollari modelini aniq va aniq belgilab bo'lmaydi.
Konsultativ yordam ko'rsatishda aloqani oluvchi bemor hisoblanadi. Shubhasiz,
bemorning ijtimoiy roli tibbiylashtirishning rivojlanishi jarayonida
rasmiylashtiriladi. Bemorning ijtimoiy roli, dastlab norasmiy, sog'liqni saqlash
23

muassasalari faoliyati orqali makon va vaqt ichida lokalizatsiya qilinadi va
bemorning rolini kutish ijtimoiy muhit talablaridan kelib chiqadi va tiklanish
(bemorning shaxsiy manfaatlari) va qobiliyatiga qaratilgan. ijtimoiy rollarni to'liq
bajarish (jamoat manfaatlari). S.A. Efimenko to'g'ri ta'kidlaydiki, bemorning
sotsializatsiyasi hayotning birinchi yillaridan boshlanadi va o'sishning oxirigacha
ham, hayotda ham davom etishi mumkin, unga mehnat, ijtimoiy-siyosiy va
ijtimoiy ta'sir ko'rsatadi. kognitiv faoliyat individual va tipik xulq-atvor
harakatlarini rivojlantirish orqali namoyon bo'ladi. Bilimlar, e'tiqodlar va amaliy
harakatlar shakllari kombinatsiyasi xarakter xususiyatlari va ayrim turdagi
bemorlarga xos bo'lgan fazilatlar. Bunday ixtisoslashgan sotsializatsiyaning asosiy
agentlari sog'liqni saqlash sohasidagi qadriyatlar, an'analar, ijtimoiy normalar va
xatti-harakatlar qoidalari tizimini tashkil etuvchi oila va tibbiyot institutlari
hisoblanadi.
Maslahat aloqasining ob'ekti bemorning sog'lig'i holati, mavzu esa uni aks
ettiruvchi xabardir. Kanal asosan og'zaki tilda. Muloqotning bu turi uchun
axborotning ixtisoslashganligi xosdir: kommunikator uchun aloqaning yashirin
kodi bemor uchun tushunarsiz bo'lgan tibbiyot fanining tilidir. Shuning uchun
kommunikator konsultatsiya davomida qabul qiluvchining idrokining shaxsiy va
ijtimoiy-demografik xususiyatlarini hisobga olgan holda xabarni oddiy tilga
“dekodlashi” kerak.
Aytishimiz mumkinki, tibbiyotni institutsionalizatsiya qilishning butun tizimi
shifokor va bemor o'rtasida tushunishni ta'minlaydi. Tushunish maslahatning
natijasi va muloqotning asosiy ta'siridir. Unga asoslanib, bemor qaror qabul qiladi
va xatti-harakatini o'zgartiradi. Bir tomondan, bemor unga nima bo'layotganini
ob'ektiv ravishda tushunish qiyin bo'lgan vaziyatda. Vaziyatga munosabatida uning
xatti-harakatlarini boshqaradigan shaxsiy ma'nolar mavjud. Shuning uchun
bemorni tibbiy aralashuvning passiv ob'ekti deb hisoblash mumkin emas.Davolash
samaradorligi nafaqat bemorga "organizm" yoki ijtimoiy-psixologik ehtiyojlarga
24

ega bo'lgan shaxs sifatida qarashga bog'liq. Bemorning ehtiyojlarini qondirish
sog'liqni saqlash ehtiyojlari va shaxsiy moyillik tizimini ma'lum bir sog'liqni
saqlash tizimida amalga oshirishning amaliy imkoniyatlarini sub'ektiv baholash
bilan uyg'unlashtirish natijasidir.
So'nggi yillarda tushunish muammosi kompetentsiyaga asoslangan yondashuvning
kommunikativ jihatini jalb qilish bilan tobora ko'proq hal qilinmoqda. Darhaqiqat,
shifokor kasbi "erkakdan odamga" guruhidagi kam sonli kasblardan biri bo'lib, u
samarali davolash usullari va usullarini mukammal egallashni talab qiladi. aloqa.
Shu bilan birga, professional aloqa hamkorlari doirasi juda katta bo'lib, u
bemorlarning o'zlari, ularning qarindoshlari va hamkasblarini o'z ichiga oladi.
Muloqotning maqsadi nafaqat tibbiy va diagnostik muammolarni, balki ma'lum bir
kasallikning natijasiga va inson hayotining sifatiga sezilarli ta'sir ko'rsatadigan
shaxsiy va oilaviy muammoli vaziyatlarni hal qilishda zarur bo'lgan o'zaro
tushunishga erishishdir. butun.
Xulq-atvor strategiyasi sifatida kommunikativ kompetentsiya suhbatdosh bilan
samarali muloqot qilish, ziddiyatli vaziyatlardan qochish, konstruktiv
munosabatlar o'rnatish, bemor bilan diagnostika va terapevtik tadbirlarni tayinlash
to'g'risida muhokama qilishda muvofiqlikka erishish, har tomonlama yordam
ko'rsatish qobiliyatiga asoslanadi. uning oilaviy va shaxsiy muammolarini hal
qilish. Bundan tashqari, kontseptsiya kommunikativ kompetentsiya turli etnik va
ijtimoiy-psixologik me'yorlar, xulq-atvor stereotiplari, me'yorlarini o'zlashtirish
natijasida muayyan muloqot, xulq-atvor normalariga ega bo'lishni o'z ichiga oladi.
Muammo kommunikativ kompetentsiya bemorni tibbiyot sotsiologiyasi doirasida
ham shakllantirish mumkin. Bu mavzu mustaqil tadqiqotni talab qiladi, ammo
birinchi taxmin sifatida shuni ta'kidlash mumkinki, bemorning kommunikativ
qobiliyatlari o'z-o'zidan shakllanadi va bemorning kasalliklariga xos bo'lgan aloqa
to'siqlari bilan belgilanadi.
25

Muloqot yondashuvi tushunish yo'lida yuzaga keladigan to'siqlarni bartaraf etish,
ularni aloqa to'siqlari sifatida izohlash imkonini beradi. Aloqa to'siqlari - bu
kommunikator va qabul qiluvchi o'rtasidagi aloqalar va o'zaro munosabatlarni
amalga oshirishga xalaqit beradigan to'siqlar. Ular aloqa aloqalarini amalga
oshirish jarayonida xabarlarni adekvat qabul qilish, tushunish va assimilyatsiya
qilishning oldini oladi.
Psixofiziologik, psixologik va ijtimoiy to'siqlar bemorning kommunikativ
kompetensiyasi uchun asosiy ahamiyatga ega. Ammo shuni yodda tutish kerakki,
psixofiziologik to'siq ma'lum bir texnik vositalardan foydalanish va o'ziga xos
psixologik va ijtimoiy to'siqlarni boshlash imkoniyatini istisno qiladigan murakkab
tarzda harakat qilishi mumkin. Bemorning kommunikativ kompetentsiyasining
to'siqlarini o'rganish uchun ma'lum bir bemorlar guruhining hayot sifatini o'rganish
uchun empirik materiallar va usullarni jalb qilish oqilona ko'rinadi.
Ijtimoiy muloqotning bir turi sifatida qaraladigan maslahat yordami barcha asosiy
elementlarning aniq funktsional xususiyatlariga ega kommunikativ maqsad sifatida
talqin etiladi. Ko'rib chiqishning ushbu istiqboli uning samaradorligini oshirish va
uni optimallashtirish uchun moslashuvchan strategiyalarni ishlab chiqish imkonini
beradi.
Taqrizchilar:
Tixonova S.V., falsafa fanlari doktori, "SSEU" Federal davlat byudjeti oliy kasbiy
ta'lim muassasasi jamoatchilik bilan aloqalar bo'limi professori, Saratov;
Maslyakov V.V., tibbiyot fanlari doktori, Saratov harbiy tibbiyot instituti jarrohlik
kafedrasi professori, Saratov.
Asar tahririyat tomonidan 2012-yil 14-mayda olingan.
26

Bibliografik havola
Shoshilinch ijtimoiy xizmatlar
Qariyalar va nogironlarga ijtimoiy xizmat ko'rsatishning yangi shakllaridan biri
shoshilinch ijtimoiy xizmatdir. Bu ijtimoiy qo'llab-quvvatlashga muhtoj bo'lgan
keksa fuqarolar va nogironlarga bir martalik favqulodda yordam ko'rsatishdan
iborat. Ushbu toifadagi fuqarolar uchun ijtimoiy xizmatlar hajmi davlat tomonidan
kafolatlangan ijtimoiy xizmatlarning federal ro'yxati bilan belgilanadi. Bu,
xususan, muhtojlarga bir martalik bepul issiq ovqat yoki oziq-ovqat paketlarini
taqdim etish; bir martalik moddiy yordam ko'rsatish; muhtojlarni kiyim-kechak,
poyabzal va boshqa zarur narsalar bilan ta minlash shoshilinch ijtimoiy xizmatlarʼ
ko rsatuvchi shahar ijtimoiy xizmat ko rsatish markazlari (yoki hokimiyat huzurida
ʻ ʻ
tashkil etilgan bo limlar)
ʻ ijtimoiy himoya ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashga muhtoj
shaxslarga shoshilinch tibbiy-psixologik yordam ko‘rsatishni tashkil etish, ishga
joylashishda, vaqtinchalik uy-joy bilan ta’minlashda (zarurat tug‘ilganda)
ko‘maklashish, yuridik maslahatlar berish.
Demak, fuqarolarning manfaatlaridan kelib chiqqan holda, ijtimoiy xizmatlar
nafaqat doimiy yoki vaqtincha, balki ham bo'lishi mumkin muayyan shartlar -
keksalar va nogironlarning real ehtiyojlarini hisobga olgan holda bir martalik.
Ijtimoiy xizmat ko'rsatish muassasalarida ijtimoiy xizmat mijozlariga ijtimoiy-
ijtimoiy va madaniy hayotni ta'minlash, psixologik-pedagogik yordam, ijtimoiy-
huquqiy himoya qilish masalalari bo'yicha maslahatlar beriladi.
Ijtimoiy maslahat yordamini tashkil etish qonun bilan yuklangan shahar
markazlari ijtimoiy xizmatlar, shuningdek, tegishli bo'linmalarni tashkil etuvchi
aholini ijtimoiy himoya qilish organlari.
27

Keksa fuqarolar va nogironlarga ijtimoiy maslahat yordami ularning jamiyatga
moslashishi, ijtimoiy keskinlikni yumshatish, oilada qulay munosabatlarni yaratish,
shuningdek, shaxs, oila, jamiyat va davlat o'rtasidagi o'zaro munosabatlarni
ta'minlashga qaratilgan.
Ijtimoiy maslahat yordami quyidagilarni ta'minlaydi:
1) ijtimoiy maslahat yordamiga muhtoj shaxslarni aniqlash;
2) turli xil ijtimoiy-psixologik kasalliklarning oldini olish
og'ishlar;
3) keksa fuqarolar va nogironlar yashaydigan oilalar bilan ishlash, ularning bo'sh
vaqtini tashkil etish;
4) nogironlarni o'qitish, kasbga yo'naltirish va ishga joylashtirishda maslahat
yordami;
5) keksa fuqarolar va nogironlar muammolarini hal qilish bo'yicha davlat
muassasalari va jamoat birlashmalarining faoliyatini muvofiqlashtirishni
ta'minlash;
6) sog'lom munosabatlarni shakllantirish va qulaylik yaratish bo'yicha boshqa
chora-tadbirlar ijtimoiy muhit keksalar va nogironlar uchun.
Umuman olganda, ijtimoiy maslahat yordami qaratilgan psixologik yordam keksa
va nogiron fuqarolar.
Ijtimoiy maslahat yordami
28

Nogironlarga ijtimoiy maslahat yordami ularning jamiyatga moslashishi, ijtimoiy
keskinlikni yumshatish, oilada qulay munosabatlarni yaratish, shuningdek, shaxs,
oila, jamiyat va davlat o'rtasidagi o'zaro munosabatlarni ta'minlashga qaratilgan.
Nogironlarga ijtimoiy maslahat yordami ularni psixologik qo'llab-quvvatlashga, o'z
muammolarini hal qilishda sa'y-harakatlarni kuchaytirishga qaratilgan bo'lib,
quyidagilarni ta'minlaydi:
 - ijtimoiy va maslahat yordamiga muhtoj shaxslarni aniqlash;
 - har xil turdagi ijtimoiy-psixologik og'ishlarning oldini olish;
 - nogironlar yashaydigan oilalar bilan ishlash, ularning bo'sh vaqtini tashkil etish;
 - nogironlarni o'qitish, kasbga yo'naltirish va ishga joylashtirishda maslahat
yordami;
 - faoliyatni muvofiqlashtirishni ta'minlash davlat muassasalari va jamoat
birlashmalari nogironlar muammolarini hal qilish;
 - ijtimoiy xizmat organlarining vakolatlari doirasida yuridik yordam ko'rsatish;
 - nogironlar uchun sog'lom munosabatlarni shakllantirish va qulay ijtimoiy muhitni
yaratish bo'yicha boshqa chora-tadbirlar.
Ijtimoiy maslahat yordamini tashkil etish va muvofiqlashtirish shahar ijtimoiy
xizmat ko'rsatish markazlari, shuningdek, ushbu maqsadlar uchun tegishli
bo'linmalar tashkil etuvchi aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari tomonidan
amalga oshiriladi.
29

Xulosa
O'tkazilgan tadqiqotlarni tahlil qilish quyidagi xulosalar chiqarishga imkon beradi:
 1. Ijtimoiy himoya – insonning jinsi, millati, yoshi, yashash joyi va boshqa
holatlaridan qat’i nazar, uning ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy va boshqa huquq va
kafolatlarini ta’minlashga qaratilgan davlat siyosati.
 2. Davlat aholini ijtimoiy himoya qilishni tashkil etish, pensiya xizmatlarini tashkil
etish va nafaqalar, ijtimoiy xizmatlar, oilalar va bolalarga ijtimoiy yordam
ko‘rsatish, aholini ijtimoiy muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini,
asoslari to‘g‘risidagi qoidalarni tayyorlashda muhim rol o‘ynaydi. ijtimoiy siyosat ,
ijtimoiy standartlar va mintaqaviy ijtimoiy dasturlarni ishlab chiqish bo'yicha
tavsiyalar, tashqi iqtisodiy va xalqaro hamkorlik , aholining turli toifalari turmush
darajasini tahlil qilish va bashorat qilish.
 3. Aholini ijtimoiy himoya qilish ijtimoiy ta'minot, ijtimoiy sug'urta va ijtimoiy
yordamni o'z ichiga oladi, davlatning ijtimoiy siyosatiga mos keladi,
Konstitutsiyaga muvofiq, insonning munosib hayoti va erkin rivojlanishini
ta'minlaydigan shart-sharoitlarni yaratishga qaratilgan. .
 4. Aholini ijtimoiy himoya qilishning asosiy shakllari pensiyalar, ijtimoiy
nafaqalar, aholining ayniqsa muhtoj toifalari uchun nafaqalar, davlat ijtimoiy
sug'urtasi, ijtimoiy xizmatlardir.
 5. Manzil ijtimoiy yordam kam ta'minlangan oila a'zolarining o'rtacha jon boshiga
to'g'ri keladigan umumiy daromadi yashash minimumidan past bo'lsa va faqat o'z-
o'zidan engib bo'lmaydigan og'ir hayotiy vaziyat mavjud bo'lganda muhtojlarga
beriladi.
maqsadni belgilash . Har qanday maslahat yordamining maqsadlari mijozning
ehtiyojlariga asoslanishi kerak. Shu nuqtai nazardan, ikkita asosiy maqsad haqida
gapirish mumkin:
 1) mijozning shaxsiy hayotini boshqarish samaradorligini oshirish;
30

 2) mijozning muammoli vaziyatlarni hal qilish va mavjud imkoniyatlarni
rivojlantirish qobiliyatini rivojlantirish.
Maslahat / yordam, albatta, mijozning o'rganishini o'z ichiga olishi kerak, ya'ni. o'z
hayotiga yangi qadriyatlarni kiritish, hayotni ko'rishning muqobil istiqbollari, o'z
muammolariga echimlarni ishlab chiqish va ularni amalda qo'llash qobiliyati.
Ba'zida maslahatning maqsadlari tuzatish (tuzatish) bilan bog'liq maqsadlarga va
o'sish yoki rivojlanish bilan bog'liq maqsadlarga bo'linadi. Rivojlanish
muammolari - bu odamlar hayotining turli bosqichlarida duch keladigan
muammolar. Masalan, bu mustaqil hayotga o'tish, sherik topish, bolalarni
tarbiyalash va keksalikka moslashishdir. Rivojlanish maqsadlariga erishish uchun
salbiy xususiyatlarni bostirish va kuchaytirish kerak ijobiy fazilatlar . Maslahat
berishda psixologik qulaylik holatiga erishish va ruhiy salomatlikni saqlashga katta
e'tibor beriladi.
A.Maslouning fikricha, to'liq o'zini-o'zi amalga oshirish amalga oshirishni nazarda
tutadi ijodkorlik avtonomiya, ijtimoiy qoniqish va muammolarni hal qilishga
e'tibor qaratish qobiliyati. Aytish mumkinki, maslahatning asosiy maqsadi
mijozlarga o'zlariga qanday yordam berishni o'rgatish va shu bilan ularni o'z
maslahatchisi bo'lishga o'rgatishdir. Bu ijtimoiy ishning etakchi metodologik
tamoyillaridan biri - mustaqil hayot kontseptsiyasiga mos keladi.
R. Kociunas ta'kidlaganidek, maslahat maqsadlarini aniqlash masalasi oddiy emas
va bu yordam so'ragan mijozlarning ehtiyojlariga ham, maslahatchining o'zining
nazariy yo'nalishiga ham bog'liq. Biroq, nazariyotchilar tomonidan u yoki bu
darajada eslatib o'tilgan bir nechta universal maqsadlar mavjud.
31

Psiхоlоgik mаslаhаt ishlаrini оlib bоrish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish