Pufakcha usuli bilan saralash algoritimi - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Pufakcha usuli bilan saralash algoritimi

Купить

Mavzu: Pufakcha usuli bilan saralash algoritimi
Reja:
I. Kirish
II. Bubble sort algoritmi xossalari
1.Pufakcha usuli
2. Pufakcha usulida saralash algoritmi
3.Pufakcha usulida amaliy ish
III. Xulosa
IV. Foydalanilgan adabiyotlar
Kirish
Saralash - deb, berilgan obyektlar ketma-ketligini ma`lum mantiqiy
tartibda qayta joylashtirish jarayoniga aytiladi. Saralash bir necha
ko`rsatkichlarga bog`liq bo`lishi mumkin. Misol uchun maktab jurnalida
o'quvchilar familiyasi alifbo tartibiga ko'ra saralangan bo'ladi.
Masalan bizga sonlar qatori berilgan: 8, 23, 0, -50, 100. Bu qatorni
kichigidan kattasiga qarab yoki kattasidan kichigiga qarab saralashimiz
mumkin. Bu saralashni amalga oshirish jarayoni Saralash
algoritmi deyiladi. Saralash jarayoni taqqoslashga asoslangan jarayon
hisoblanadi. Yuqoridagi sonli qatorni kichigidan kattasiga qarab
tartiblaganimizda -50, 0, 8, 23, 100 ko'rinishiga keladi. Biz buni qanday
amalga oshirdik. Bunda har xil usuldan foydalanish mumkin va mana

shu algoritm turlaridir Biz algoritmlardan bittasidan foydalanib
yuqoridagi sonli qatorni tartiblaymiz. Avval, sonli qatordan eng
kichigini topamiz va uni ro'yxatning boshiga qo'yamiz. Har bir sonni
boshqasi bilan solishtirib chiqamiz. Agar son o'zidan keyingi sondan
kichik bo'lsa, son shu joyida qoladi, agar katta bo'lsa sonlarning o'rnini
almashtiramiz.
Eng kattasini boshiga o`tkazamiz: 23, 3, 22, 1, 45, 54;(54 soni har bir
son bilan solishtirilib eng katta ekani aniqlandi, 45 esa o`z o`rnida
turipti) Shu tartibni davom ettiramiz: 3, 22, 1, 23, 45, 54;(23 undan
keyinda turuvchi eng katta son) Yuqoridagi amalni yana davom
ettiramiz: 3, 1, 22, 23, 45, 54;(22 esa davomchi) Oxirgi marta
almashtirishimiz quyidagi natijani beradi: 1, 3, 22, 23, 45, 54;(1 eng
kichigi) Saralangan tartib quyidagi holatga keldi: 1, 3, 22, 23, 45, 54;
Bizning miyamiz o`zi optimal deb bilgan yo`nalishdan ketadi va biz
uchun faqat bitta saralash algoritmi mavjud. Ammo dasturlashda bunday
deb bo`lmaydi. Dasturlashga talab ortib, bu soha rivojlanib borgani sari
unda bir qator sohalardagi kabi tezlikni oshirish muammosi paydo
bo`ladi. Chunki ilk kompyuter tizimlarida kompyuter tizimining 30%
tezligi, operativ xotirasi saralashga sarflanar edi. Shu o`rinda savol
tug`iladi, operatsion tizimlarda ham saralashdan foydalaniladimi?
Albatta ha! Fikrimiz isbotini hozirda
keng foydalaniladigan Total Commander dasturi isbotlaydi. Unda bir
necha xil saralash mavjud: fayl turi, nomi, o`zgartirilgan sanasi va
o`lchami. Har birini o`sish yoki kamayish tartibida saralash mumkin. Ha
aytgancha, hozirgi tizimlar 30% emas anchagina kamroq tezlik va xotira
sarflashadi. Chunki tezlik masalasi tobora yuqori cho`qqiga chiqayotgan

va ishlanayotgan ma`lumotlar o`lchami oshib borayotgan bir paytda
sekin ishlovchi algoritmlardan foydalanish kulguli. Ma`lumotlar
o`lchamlari esa juda katta, shu sababli ularni aniq va tez saralashga
ehtiyoj mavjud. Buni amalga oshirish uchun esa yangi algoritmlarga
ehtiyoj tug`ila boshladi. Buni yechimi sifatida bir necha turdagi
algoritmlardan foydalaniladi.
Saralash algoritmimning turlari
 Bubble sort
 Selection sort
 Insertion sort
 Quick sort
 Merge sort
II. Bubble sort
Pufakcha saralash, ba'zan cho'ktiruvchi saralash deb ataladi, oddiy
tartiblash algoritmi bo'lib, u kiritilgan ro'yxat elementini element
bo'yicha qayta-qayta bosib o'tadi, joriy elementni undan keyingisi bilan

taqqoslaydi va kerak bo'lganda ularning qiymatlarini almashtiradi.
Ro yxat bo yicha bu o tishlar o tish vaqtida hech qanday almashtirish ʻ ʻ ʻ ʻ
amalga oshirilmaguncha takrorlanadi, ya ni ro yxat to liq tartiblangan.
ʼ ʻ ʻ
Taqqoslash turi bo'lgan algoritm kattaroq elementlarni ro'yxatning
yuqori qismiga ko'tarilishi uchun nomlangan.
Pufakchani saralash nimaga o'xshaydi?
Agar dasturchi yoki tahlilchi bir qator raqamlarni o'sish tartibida
joylashtirmoqchi bo'lsa, pufakchani tartiblash usuli bu erda ko'rsatilgan
misolga o'xshaydi.

Algoritm bir vaqtning o'zida ikkita elementni ko'rib chiqadi, chapdan
o'ngga o'sish tartibida bo'lmaganlarni o'zgartiradi va keyin hech qanday
raqamni almashtirmasdan o'tishni tugatmaguncha butun ketma-ketlikni
aylanishni davom ettiradi.
Bubble Sort uchun Python dasturi
Bubble Sort - bu eng oddiy tartiblash algoritmi bo'lib, agar ular noto'g'ri
tartibda bo'lsa, ulashgan elementlarni qayta-qayta almashtirish orqali
ishlaydi.
Pufakchali tartiblash ikki qo‘shni elementni solishtiradigan va ularni
mo‘ljallangan tartibda bo‘lguncha almashtiradigan tartiblash
algoritmidir.
Yuzaga ko'tarilgan suvdagi havo pufakchalarining harakati kabi,
massivning har bir elementi har bir iteratsiyada oxirigacha harakat
qiladi. Shuning uchun u pufakchali turlanish deb ataladi.
Pufakchali saralash algoritmining mohiyati kichik qiymatlarning
ro’yxat yuqorisiga itarilib, yirik qiymatlarning ro’yxat pastiga surilishiga

asoslangan.
Pufakchali saralashning ko’p variantlari mavjud bo’lib, ulardan birini
ko’rib o’tamiz. Bunda algoritm ro’yxat bo’ylab bir n е cha o’tishni
bajaradi. Har bir o’tishda qo’shni el е m е ntlar bir-biri bilan
taqqoslanadi.Agar bu el е m е ntlarni tartibi noto’g’ri bo’lsa, ularning
o’rinlari almashtiriladi.Har bir o’tish ro’yxat boshidan boshlanadi. Oldin
birinchi va ikkinchi el е m е nt taqqoslanadi ,

k е yin
ikkinchi va uchinchisi va hokazo. Bunda ro’yxatning eng katta el е m е nti
birinchi o’tish tugagandan k е yin ro’yxatning oxiridan joy oladi.Ikkinchi
o’tishda kattalik bo’yicha ikkinchi el е m е nt oxiridan ikkinchi o’rinni
egallaydi.
Agar biror o’tishda bitta ham o’rin almashtirish bajarilmasa
ro’yxat saralangan d е b hisoblanib , algoritm ishi to’xtatiladi.

Pufakcha saralash agar oldingisi keyingisidan katta bo‘lsa, qo‘shni
elementlarni ketma-ket taqqoslash va almashish orqali massivlarni
saralash usuli.Bu algoritmni bajarish jarayonida katta qiymatga ega
bo‘lgan elementlar massiv oxirida, kichikroq elementlar esa asta-sekin
massivning boshiga o‘tkaziladi. Majoziy qilib aytganda, og‘ir elementlar

pastga tushadi, engil elementlar esa havo pufakchalari kabi
asta-sekin yuqoriga ko‘tariladi. Pufakcha tartiblashda tashqi halqaning
takrorlanish soni massiv uzunligidan bitta kam qilib belgilanadi, chunki
ikkinchi element joyiga tushganda, birinchi element allaqachon minimal
bo‘ladi va massiv boshiga o‘tadi.Ichki takrorlanish soni tashqi siklning
iteratsiya soniga bog‘liq, chunki massivning boshi allaqachon
tartiblangan va bu elementlarni tekshirishning ma'nosi yo‘q.Massiv
quyidagi ko‘rinishda bo‘lsin [7, 15, 5, 3, 9].Tashqi takrorlanishning
birinchi iteratsiyasida 3 soni massisv boshiga o‘tadi. Buning uchun ichki
siklda 4 ta taqqoslash kerak bo‘ladi:7 > 15? Yo‘q7 > 5? Ha. Biz joylarni
almashtiramiz [5, 15, 7, 3, 9]5 > 3? Ha. Biz joylarni almashtiramiz [3,
15, 7, 5, 9]3 > 9? Yo‘qNatija: [3, 15, 7, 5, 9]
Elementlarni saralash - ishlab chiquvchi o'rganishi kerak bo'lgan
algoritmlar toifalaridan biridir.
Algoritm (algoritm) - kirishda har qanday aniq belgilangan hisoblash
jarayoni bo'lib, unga qandaydir qiymat yoki qiymatlar to'plami beriladi
va amalga oshirish natijasi chiqish qiymati yoki qiymatlar
to'plamidir. Bu shuni anglatadiki, algoritm kirish qiymatlarini chiqish
qiymatlariga aylantiradigan hisoblash bosqichlarining ma'lum bir ketma-
ketligidir.
Algoritm, shuningdek, yaxshi tuzilgan hisoblash masalalarini yechish
vositasi sifatida ham taqdim etiladi. Algoritm ushbu munosabatlarni
amalga oshirishga erishish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan aniq
hisoblash jarayonini tavsiflaydi.
Masalan, sonlar ketma-ketligini kamaymaydigan tartibda saralash

zarurati paydo bo'ladi. Bunday muammo amaliyotda juda keng tarqalgan
va algoritmlarni ishlab chiqish va tahlil qilishning
standart usullarining ko'pchiligi bilan tanishish uchun ajoyib
namuna bo'lib xizmat qiladi.

===========================

Saralash - ma'lum bir ma'lumotlar to'plamining ob'ektlarini ma'lum
tartibda tartiblash tartibi. Saralash jarayonining asosiy maqsadi

saralangan ma'lumotlar qatoridagi qiymatlarni keyingi izlash tezligini
oshirishdir. Amalda barcha vazifalarda saralash elementlari
mavjud. Saralangan elementlar telefon ma'lumotnomalarida,
mundarijalarda, kutubxonalarda, lug'atlarda va boshqa ko'plab
maqsadlarda mavjud.
Shunga ko'ra, saralash usullari, ayniqsa, axborot ma'lumotlarini qayta
ishlashda juda muhimdir. Saralash bir xil vazifani amalga oshiradigan
algoritmlarni qurish uchun ko'plab fundamental
texnikalar bilan bog'liq bo'lib, ularning ba'zilari qaysidir ma'noda
optimaldir va ularning aksariyati qolganlarga nisbatan ma'lum
afzalliklarga ega.
Algoritmlarni tanlashning ma'lumotlar tuzilishiga bog'liqligi
kuchli. Amaldagi saralash usullari ko'pincha ikki guruhga bo'linadi:
fayllarni saralash va massivlarni saralash. Bu ikki guruh ba'zan ichki va
tashqi turlar deb ataladi, chunki massivlar kompyuterning "ichki"
(operativ) xotirasida (tezkor tasodifiy kirish bu xotira turiga xosdir) va
ko'rib chiqilayotgan fayllar unchalik tez emas, balki juda ko'p sig'imli
"tashqi" xotira , boshqacha qilib aytganda, mexanik harakatga ega
bo'lgan saqlash qurilmasida (disklar, lentalar).
Saralash algoritmlari samaradorligining asosiy mezonlari quyidagilardan
iborat
Misol:
Def bubble_sort(a):
n=len(a)
for I in range(n):

for j in range(0,n-i-1):
if a[j]>a[j+1]:
a[j],a[j+1]=a[j+1],a[j]
print(a)
a=[2,1,8,4,3,0,7]
bubble_sort(a)
Natija:
A=[2,1,8,4,3,0,7]
[1,2,8,4,3,0,7]
[1,2,4,8,3,0,7]
.
.
[[0,1,2,3,4,7,8]
Massivning elementlarini saralab ketma ketlikda chiqarib beradi
V. Xulosa
Saralash algoritmlaridan biri bo’lgan Bubble sort saralash algoritmidan
shuni xulosa qilib aytish mumkinki
Pufakcha bir nechta elementli ro'yxatni tartiblashda ishlatiladigan oddiy
bir saralash algoritmidir. Ushbu algoritmning asosiy qo'llanilishi uning
qiyinligi va darajasi bo'lib, katta ro'yxatlarda vaqt va resurslarni samarali
ishlatmaydi. Algoritmda har bir element qarshilig'i bilan solishtiriladi va

kerakli tartibda emasligini ko'rsatganda almashtirish jarayoni davom
ettiriladi. Pufakcha usuli asosan quyidagi bosqichlardan iborat:
1. Ro'yxatni boshlang'ich holatga keltirish.
2. Ro'yxatni boshidan oxiriga to'g'ri yo'nalishda o'ting.
3. Har bir elementni keyingi element bilan solishtiring.
4. Agar birinchi element ikkinchidan katta bo'lsa, ularni almashtiring.
5. Ro'yxat oxiriga yetib qadar 2-4 bosqichlarni takrorlang.
Bu bosqichlar oxirida, ro'yxat elementlari tartiblangan holatga keladi.
Pufakcha usuli o'nlik darajadagi ro'yxatlarda yaxshi ishlashmaydi,
chunki har bir bosqichda eng katta element ro'yxatning oxiriga olib
keladi. Bu sababli, agar katta ro'yxatlarda ishlatilsa, algoritmda katta
o'zgarishlarni va solishtirishlarni bajarish uchun ko'p vaqt va resurs
sarflanadi.
Umuman olganda, agar oson va samarali tartiblash algoritmi kerak
bo'lsa, boshqalar, masalan, qick sort yoki biror boshqa tartiblash
algoritmlarini ko'rib chiqish tavsiya qilinadi.
Adabiyotlar
1. Problem Solving with Algorithms and Data Structures using Python.
2.Introduction to the Design and Analysis of Algorithms
3.Algorithms in Python.

4. https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Quicksort
5. https://www.texnoman.uz/blogs/algoritm
6. https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Insertion_sort
7. https://www.texnoman.uz/post/2-saralash-algoritmlari.html
8. https://poe.com/s/Vgku3UroXf0NDpDzNqET
9.Veb sayt VisuAlgo
10.GeeksforGeeks platforma

Pufakcha usuli bilan saralash algoritimi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish