Python dasturlash tilida ro‘yxatlar va kortejlar - Информатика и ИТ - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	508.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Информатика и ИТ

Python dasturlash tilida ro‘yxatlar va kortejlar

Купить

PYTHON DASTURLASH TILIDA RO‘YXATLAR VA KORTEJLAR
Reja:
1.Ro’yxatlar va ularning umumiy ko’rinishi;
2. Ro’yxatlarga oid dasturlar;
3.Kortejlar va ularning umumiy ko’rinishi;
4. Kortejlarga oid dasturlar;

Ro‘yxatlar
Bu qismda dasturdagi ma‘lumot strukturalari bilan tanishishni boshlaymiz.
Dasturda ikki asosiy tur ma‘lumot strukturalari mavjuddir. Birinchisi statik,
ikkinchisi dinamikdir
Ta’rif: Har xil turga mansub bo’lgan yagona nom bilan saqlanuvchi tartiblangan
ma’lumotlar majmuasi ro’yxat(list) deyiladi. Ro’yxatlar yagona o’zgaruvchi bilan
kompyuter xotirasiga saqlanadi, uning elementlari ma‘lum bir indekslar bilan
tartiblab joylashtiriladi. Python dasturlash tilida ro’yxatlarni boshqa dasturlash
tillaridagi bir o’lchovli massivlarga o’xshatish mumkin, lekin pythonda
ma‘lumotlar bir turga mansub bo’lmasligi ham mumkin. Python dasturlash tilida
ro’yxatlardan foydalanishda bozordagi mahsulotlarning narxini olish mumkin.
Mahsulot narxlarini ro‗yxat sifatida qaralganda narx1, narx2 ,narx3,…,narxn
ko‗rinishda bir nechta mahsulot narxlarini kompyuter xotirasiga saqlab undan
foydalanish mumkin. Odatda ro’yxatlar zarurat, katta hajmdagi tartiblangan, lekin
chekli elementlarga oid masalalarni hal etishda yuzaga keladi. Dastur ishlatilishi
davomida ro‗yxatlar aniq nomga ega bo’lishi va uning elementlari ma‘lum bir
turda bo’lishi kerak. Python dasturlash tilida ro’yxatlar kompyuter xotirasiga
quyidagi shaklda saqlanadi.
O’zgaruvchi qiymatlar
Yuqoridagi holat bo’yicha ro’yxatlar kompyuter xotirasiga saqlanadi, bunda
ro’yxatning ixtiyoriy elementiga murojat qilish uchun uning indeks nomeri
bo’yicha murojat qilinadi.
Ro’yxatlarni boshlang‘ich qiymatlari bergan holatda faollashtirish quyidagicha
amalga oshiriladi.
ro’yxat o’zgaruvchisi>=[qiymat1,qiymat2,…]
;
Ro’yxatni Python dasturlash tilida faol qilish uchun, albatta, elementlar soni
berilish shart emas, ro’yxatning elementlar soni uning tarkibidagi qiymatlariga

qarab aniqlanadi. Python dasturlash tilida ro’yxatlarni faollashtirish va ulardan
foydalanish.
Yuqoridagi dastur kodiga e‘tibor bersak, bunda ro’yxat elementlari uchun
quyidagilar o’rinli bo’ladi:
- Ro’yxat elementlari ixtiyoriy turda;
- Ro’yxat elementlari vergul bilan ajratiladi;
- Ro’yxat elementlari soni oldindan berish shart emas;
- Ro’yxat elementlari 0- tartibdan boshlanadi;
- Ro’yxat elementlariga murojaat indekslar orqali amalga oshiriladi.
Ro’yxat elementlarini tashkil qilish va ro’yxat elementlari ustida amallar
bajarishni quyidagi masala orqali qaraymiz. Ro’yxat elementlariga o’zgarirish
kiritish jarayonini quyidagi dastur orqali amalga oshiriladi.

Python dasturlash tilida ro’yxat elementlari uchun quyidagi ko’rinishdagi amal
funksiyalar aniqlangan.
len (L) - L ro’yxatidagi elementlar sonini aniqlaydi
max (L) - L ro’yxatdagi maksimal elementni aniqlaydi
min (L) - L ro’yxatidagi minimal elementni aniqlaydi
sum (L) - L ro’yxatidagi qiymatlarning yig'indisini aniqlaydi
sorted (L) - L ro’yxat elementlarini saralaydi
del(a[i]) – L ro’yxatning a[i] elementi o’chiriladi.
Python dasturlash tilida ro’yxat
elementlari uchun aniqlangan
funksiyalardan foydalanishni quyidagi
dastur orqali qarab chiqamiz
Ro’yxat elementlari tarkibidan, boshqa ro’yxat elementlari mavjudligini tekshirish
imkoniyati ham mavjud. Python dasturlash tilida elementlari tarkibidan, boshqa
ro’yxat elementlari mavjudligini va ro’yxatlar ustida amallarni bajarishni quyidagi
dastur orqali qarab chiqamiz.

Python dasturlash tilida ro’yxat elementlari uchun quyidagi ko’rinishdagi
protseduralar aniqlangan.
L.append(x) – L ro’yxatning oxiriga x elementni qo’shish
L.extend(T) - L ro’yxatning oxiriga T ro’yxatni qo’shish
L.insert(i,x) - L ro’yxatning i- o’rniga x elementga qo’shish
L.pop(i) - L ro’yxatning i-o’rnidagi elementni uchirish
L.remove(x) - L ro’yxatning x elementni uchirish
L.count(x) - L ro’yxat ichida x elementlar sonini aniqlash
L.reverse() - L ro’yxat elementlarini kamayish tartibida saralash
L.sort() - L ro’yxat elementlarini o’sish tartibida saralash
Misol. 10 ta butun sonli elementdan tashkil topgan ro’yxat hosil qilib,
elementlarini ikkiga ko’paytirib ekranga chiqaring.

Kortejlar Python dasturlash tilida kortej degan tushuncha mavjud, bunda kortej
ro’yxat elementlari sifatida qabul qilinadi, lekin uni elementlarini o’zgartirish
mumkin emas. Kortejlar ro’yxatga qaraganda kamroq xotiradan foydalaniladi.
Kortejni belgilashda kvadrat qavslar o’rniga aylana qavslar ishlatiladi. Kortejlar
o‗zgarishlarga ruxsat bermaydi, siz unga yangi element qo’sha olmaysiz, mavjud
elementlarni o’chira yoki o’zgartira olmaysiz. Kortejlardan foydalanishni quyidagi
dastur orqali qarab chiqamiz.
Ro’yxatlarni tuple() funksiyasi orqali kortejlarga aylantirish imkoniyati mavjud.
List() funksiyasi orqali esa kortejlarni ro’yxatlarga aylantirish imkoniyati mavjud.

Bir nechta elementlarni yagona o’zgaruvchi bilan boshqarish va qayta ishlash
uchun ro’yxat va kortej orqali to’liq amalga oshirish mumkin.
Lug’atlar
Agar ma‘lum bir qiymatlar bir biriga mos holda tenglik holatlarda, albatta, python
dasturlash tilida lug’at turli operatordan foydalanish maqsadga muvofiqdir. C++
dasturlash tilida bu jarayon tanlash ya‘ni switch operatori orqali amalga oshirilardi.
Ta’rif: Agar ma’lum bir qiymatlar bir biriga mos holda tenglik jarayonlarini aks
ettirsa bunday turlar lug at turi deb ataladi. Pythonda esa lug‘atlar yuqorida‟
ta‘kidlangan masalaga javob beradi, python dasturlash tilida lug‘atlarni
faollashtirishning umumiy ko‗rinishi quyidagicha bo’ladi.
<lug’at o’zgaruvchisi>={x:x1,y:y1,…}
Lug‘atlarni shakllantirishda ikkita mos tenglik : belgisi bilan birlashtiriladi, bu
qiymatlar vergul bilan ajratiladi. Lug‘at turi foydalanuvchiga ma‘lum bir qiymatlar
qanday boshqa qiymatlarga tengligini aniqlab berishga xizmat qiladi, lug‘at turi
o‗z nomi bilan ham aytib turibdiki, ma‘lum bir so‗zni boshqa so‗zga tengligini
aniqlaydi
Misol . Hafta kunlariga mos lug‘at yarating va ixtiyoriy hafta kunini aniqlash
dasturini yarating.
To‘plamlar
Matematika kursidan biz to‗plamlar tushunchasi bilan oldindan tanishmiz.
To‗plam deganda, bir necha elementlarning majmuasi tushuniladi. Bu elementlar

bir xil toifali, lekin tartiblanmagan bo’ladi. Masalan, butun sonlar to’plami,
shakllar to’plami, radiodetallar to’plami va hokazo.
Tarif : Python dasturlash tilida ixtiyoriy turdagi
cheklangan sondagi ma’lumotlarning betartib majmuasiga
to’plam deyiladi.
<to’plam o’zgaruvchisi>={x1, x2, . . .}
To‗plamlar tarkibida set() funksiyasi aniqlangan, bu funksiya ro‗yxatlar va
elementlarni to‗plamga aylantirishga xizmat qiladi . Set() funksiyasini ishlash
jarayoni quyidagi dasturda keltirilgan.
To‗plamlar ustida python dasturlash tilida quyidagi amallar aniqlangan. s1.add(x)
– s1 toplamga x elementni qo‗shish
s1.intersection(s2) – s1 va s2 to’plam elementlari kesishmasini aniqlash
s1.union(s2) – s1 va s2 to’plam elementlari birlashmasini aniqlash
s1-s2 bu s1 to’plam elementlaridan s2 to’plam elementlarini aniqlash

Amaliy qism

1-Masala; Natural n hamda haqiqiy sonli A(1:n) ro’yxat(kortej) berilgan.
Uning o’rta arifmetik qiymatini toping.
Dastur kodi va natijasi
2-masala; Natural n hamda haqiqiy sonli A(1:n) ro’yxat(kortej) berilgan bo’lsin.
Uning eng kattasi elementini toping.
Dastur kodi va natijasi

3-masala; Natural n hamda haqiqiy sonli A(1:n) ro’yxat(kortej) berilgan. Uning
eng kichik elementi necha marta uchraydi ?

Dastur kodi va natijasi
4-Masala; O’zbek Ingiliz tilidagi lug’at yarating.
Dastur kodi va natijasi
5-Masala; 1 dan 9 gach bo’lgan sonlarni so’zlarda ifodolovchi dastur tuzing.

Dastur kodi va natijasi
6-masala; Uch honali son berilgan uni so’zlarda ifodalovchi dastur tuzing;
Dastur kodi va natijasi
7-Masala; Ikkita to’plam yarating va u to’plamlarning birlashmasini toping.

Dastur kodi va natijasi
8-Masala; Ikkita to’plam yarating va u to’plamlarning kesishmasini toping.
Dastur kodi va natijasi

Python dasturlash tilida ro‘yxatlar va kortejlar

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish