Qadimgi turkiy tilda ko‘plik qo‘shimchalari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Qadimgi turkiy tilda ko‘plik qo‘shimchalari

Купить

Mavzu:
Qadimgi turkiy tilda koʻplik
qoʻshimchalari

Turkiy tillarda egalik qoʻshimchalari
vasonning koʻplik qoʻshimchasi
quyidagi umumiy xususiyatlar bilan ajralib
turadi:
1. Birlik sondagi birinchi shaxsda turkiy
tillarga egalik qoʻshimchasi mushtarakdir.
Shu bilan birga ым -- im shaklidagi unli, ь
va у tovushlariga aylanishi mumkin.
Koʻplikda esa bu shaxsning -miz shakli
koʻogina turkiy tillarda -- быз yoqutlarda--
быт - бит shaklida qoʻllanadi.

2. -shaxs birlik turk, gagauz,
ozarbayjon tillarida н , - ин shaklida,
ammo chuvash tilida bu shakl qadimgi
holatini saqlagan: оғьльғ -- ьнъл -- u
( sening oʻgʻling), koʻplikda asosan --
ъ rur) -- qiz shakli, turk, ozarbayjon
tilida - ньз -- низ shakli mavjud. Bu
shakllar qadimiy shakllarning
oʻzgarishi natijasidir.

3. 3-shaxsning qadimgi variantlari saqlab
qolingan. Ammo tuva,xakas, shor tillari si-- zi ga
oʻtgan.
4. Turkiy tillarda ham qadimgi, ham hozirgi
taraqqiyot bosqichida narsalarning koʻpligi --
lar/ --ler qoʻshimchasi orqali ifodalanadi. Ammo
chuvash tilida bunday qoʻshimcha yoʻq. Buning
asosi shundaki, qadimgi turkiy qabilalarda
koʻplik son tasavvuri boshqacha boʻlgan.

Shunga koʻra, turkiy
tillarda grammatik son
kategoriyasi shakllarini
boshqacha ifodalash ham
mumkin.
A.N.Kononov shu nuqtayi
nazardan turkiy tillarda
son nategoriyasi birlik va
koʻplik shakllariga ega
emas.
A.N.Kononov

Qadimda --lar qoʻshimchasini olmagan soʻz
umumlashgan narsa nomini bildirib, nutqiy
vaziyat yoki matnga qarab yakka narsani yoki
uning yigʻindisini bildirgan.
Qadimgi turklar tasavvurida koʻplik jamlash,
yigʻish, toʻda ma ʼ nosida ifodalangan. Shuning
uchun uning koʻrsatkichlari nisbatan koʻp
boʻlgan. Turkiy tillarda unlilar barqaror
boʻlmagani uchun bobotil davrida jamlikni
bildiruvchi koʻrsatkichlar sifatida quyidagilarni
koʻrsatish mumkin:-l, -m,-r,-s, ch, -sh, x(h)
undoshlari (masalan, шкьз -moʻgʻuz).

Hozirgi turkiy tillarda -lar
qoʻshimchasining funksional-semantik
vazifalari kengaygan. Flektiv tillardan
farqli tarzda otga emas,barcha soʻz
turkumlariga qoʻshilib kela oladi (ravish
va fe ʼ l bundan mustasno).Ayrim olimlar
kishilik olmoshlarida grammatik son
leksik yoʻl bilan hosil aytadilar. Masalan,
би -- ми , -- си , -- н , -- з , биз , мен , сен , сиз .

Koʻplik shaklining sintaktik
usulda ifodalanishi turkiy
yodnomalarda soʻzlarning
takror-takror qoʻllanishida ham
koʻrinadi, keyinroq son bilan
otning birikishidan
ifodalanishga oʻtgan.

E ʼ tiboringiz uchun rahmat

Qadimgi turkiy tilda ko‘plik qo‘shimchalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish