Qadimgi Xindistonda fanning rivojlanishi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	3.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Qadimgi Xindistonda fanning rivojlanishi

Купить

Mavzu:Qadimgi Xindistonda fanning
rivojlanishi


Sayyoramizda mavjud bo'lgan eng ulug'vor va o'ziga xos
madaniyatlardan biri bu hind-budda falsafasi bo'lib, u asosan
Hindistonda shakllangan. Qadimgi hindlarning turli sohalardagi -
adabiyot, san'at, fan, falsafadagi yutuqlari jahon sivilizatsiyasining oltin
fondiga kirdi, nafaqat Hindistonning o'zida, balki bir qator boshqa
mamlakatlarda ham madaniyatning yanada rivojlanishiga sezilarli ta'sir
ko'rsatdi.


Din. Vedizm. Vedizm uchun tabiatning butun (samoviy
xudolar jamoasi tomonidan) va individual tabiiy va
ijtimoiy hodisalar ni ilohiylashtirish xarakterli edi.
Vediklar o'limdan so'ng avliyoning ruhi osmonga,
gunohkor ning ruhi Yama eriga borishiga ishonishdi.
Xudolar, odamlar kabi, o'lishga qodir edi. Vedizmning
ko'pgina xususiyatlari hinduizmga kirdi, bu ma'naviy
hayotning rivojlanishida yangi bosqich edi, ya'ni. birinchi
dinning paydo bo'lishi.


Din. Hinduizm. Hinduizmda yaratuvchi xudo oldinga chiqadi,
xudolarning qat'iy ierarxiyasi o'rnatiladi. Hindlar hindu bo'lish
mumkin emas, faqat tug'ilish mumkin, deb ishonishgan; bu
varna- ijtimoiy rol abadiy oldindan belgilab qo'yilgan va uni
o'zgartirish gunohdir. Hinduizm o'rta asrlarda alohida kuchga
ega bo'lib, aholining asosiy diniga aylandi. Hinduizmning
"kitoblar kitobi" "Mahamharata" axloqiy she'rining "Bhagavad
Gita" qismi bo'lgan va shunday bo'lib qoladi, uning markazida
Xudoga bo'lgan sevgi va bu orqali diniy ozodlik yo'lidir.


Din. Buddizm. Hindiston vedizmidan ancha kechroq buddizm
rivojlandi. Ushbu ta'limotning yaratuvchisi Sidgarta Shanyamuni
563 yilda Lumbin shahrida Kshatriya oilasida tug'ilgan. 40
yoshida u ma'rifatga erishdi va Budda deb atala boshlandi.
Uning ta'limoti paydo bo'lgan vaqt haqida aniqroq gapirish
mumkin emas, lekin Budda haqiqiy tarixiy shaxs ekanligi
haqiqatdir.


Din. Buddizm. Har qanday din singari, buddizm ham najot
g'oyasini o'z ichiga olgan - buddizmda u "nir vana" deb ataladi.
Bunga faqat ma'lum qoidalarga rioya qilish orqali erishish
mumkin. Hayot - bu istak, erdagi yashash istagi va uning
quvonchlari bilan bog'liq holda paydo bo'ladigan azob. Hindu-
buddist madaniyatida dunyoga munosabat qarama-qarshidir.
Samsara ta'limotida u dahshatli, azob va og'riqlarga to'la
tasvirlangan.


Falsafa. Qadimgi Hindistonda falsafa juda yuqori taraqqiyotga
erishgan. Qadimgi hind materialistlarining eng mashhur maktabi
Lokayata edi. Lokayatikalar diniy va falsafiy maktablarning
asosiy qoidalariga, diniy "ozodlik" va xudolarning qudratliligiga
qarshi chiqdilar. Ular hissiy idrokni bilishning asosiy manbai deb
hisoblashgan.


Falsafa. Qadimgi hind falsafasining buyuk yutug'i Vaynishika
maktabining atomistik ta'limoti bo'ldi. Samxya maktabi fanning
ko plab yutuqlarini o zida aks ettirgan.Yirik qadimgi hind ʻ ʻ
faylasufilaridan biri Nacharjuna bo lib, u umuminsoniy nisbiylik
ʻ
yoki “umumiy nisbiylik” yoki “universal bo shliq” tushunchalarini
ʻ
ishlab chiqqan, shuningdek, mantiq maktabining asoslarini ham
yaratgan. Hindiston. Antik davrning oxiriga kelib, Vedantaning
idealistik maktabi eng ta'sirli edi, ammo ratsionalistik
tushunchalar kichik rol o'ynamadi.


Adabiyot. Qadimgi hind adabiyoti tarixi odatda bir necha
bosqichlarga bo'linadi: vedik, epik, klassik sanskrit adabiyoti
davri. Birinchi ikki bosqich matn uzatishning og'zaki
an'analarining ustunligi bilan tavsiflanadi. Qadimgi
Hindistonning ikkita buyuk epik she’rlari – “Mahabharata” va
“Ramayana” hind hayotining haqiqiy ensiklopediyalaridir. Ular
qadimgi hindlar hayotining barcha jabhalarini qamrab oladi.


Adabiyot. Doston og'zaki-poetik an'anani rivojlantirib, didaktik
xususiyat kasb etgan, diniy-falsafiy asar va g'oyalarni o'z ichiga
olgan materialni o'zlashtirdi. Keyingi davrlarda ko'plab taniqli
hind rassomlari, jumladan mashhur Kalidas ham o'z xalqining
donoligi xazinalaridan ilhom oldilar.


Tilshunoslik. Nautqning ilohiy xarakteri haqidagi tushuncha til
fanining rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatdi. Nutq ilm-fan va san’atning
asosi, deb hisoblangan. Paninining "Sakkiz kitob"
grammatikasida lingvistik material tahlili shu qadar chuqur va
puxtalik bilan olib borilganki, zamonaviy olimlar qadimgi
hindlarning nazariyasi va zamonaviy tilshunoslik o'rtasida
o'xshashlikni topadilar.


Arxitektura. Antik davrda binolarning aksariyati yog'ochdan
qurilgan va shuning uchun saqlanib qolmagan. Qirol
Chendragupta saroyi yog'ochdan qurilgan bo'lib, bugungi
kungacha faqat tosh ustunlar qoldiqlari saqlanib qolgan.
Eramizning birinchi asrlarida tosh qurilishda keng qo'llanila
boshlandi. Bu davrning diniy me'morchiligi g'or majmualari,
ibodatxonalar va stupalar (Buddaning qoldiqlari saqlangan tosh
inshootlar) bilan ifodalanadi. G'or majmualaridan Karl va Ellora
shaharlaridagi majmualar eng qiziqarli hisoblanadi.


Haykaltaroshlik. Qadimgi Hindistonda bir nechta
haykaltaroshlik maktablari mavjud bo'lib, ulardan eng yiriklari
Gandharian, Mathura va Amaravati maktablari edi. Bizgacha
saqlanib qolgan haykallarning aksariyati diniy xarakterga ham
ega edi. Haykaltaroshlik san'ati shunday yuksaklikka erishdiki,
ularni yaratish qoidalari bo'yicha bir qancha maxsus
qo'llanmalar mavjud edi. Turli diniy an'analar uchun har xil
bo'lgan ikonografik usullar ishlab chiqilgan. Buddist, jani va
hindlarning ikonografiyasi mavjud edi.


Rasm. Qadimgi hind rassomchiligining eng mashhur yodgorligi
Ajanta g'orlaridagi devor rasmlari. 29 ta g'ordan iborat
buddistlar majmuasida rasmlar ichki qismning devorlari va
shiftini qoplaydi. Bu erda Budda hayotidan turli xil sahnalar,
mifologik mavzular, sahnalar Kundalik hayot , saroy mavzusi.
Barcha chizmalar mukammal saqlanib qolgan, chunki. Hindlar
bardoshli bo'yoqlar sirlarini, tuproqni mustahkamlash san'atini
yaxshi bilishgan. Rangni tanlash syujet va belgilarga bog'liq edi.
Masalan, xudolar va shohlar doimo oq rangda tasvirlangan.
Ajanta an'analari Shri-Lanka va Hindistonning turli qismlari
san'atiga ta'sir ko'rsatdi.


Matematika. Qadimgi hindlarning aniq fanlar sohasidagi
kashfiyotlari arab va eron-fors ilm-fanining rivojlanishiga ta’sir
ko‘rsatdi. Miloddan avvalgi 6-asr boshlarida yashagan olim
Ar yafata matematika tarixida sharafli o rinni egallaydi. Olim "pi" ʻ
qiymatini bilgan, chiziqli tenglamaning original yechimini taklif
qilgan. Bundan tashqari, qadimgi Hindistonda birinchi marta
sanoq tizimi o'nlik (ya'ni noldan) bo'lgan. Bu tizim zamonaviy
raqamlash va arifmetikaning asosini tashkil etdi.


Matematika va astronomiya. Algebra yanada rivojlangan; "son",
"sinus", "ildiz" tushunchalari haqida birinchi marta qadimgi
Hindistonda paydo bo'lgan. Astronomiyaga oid qadimgi hind
risolalari bu fanning juda yuqori rivojlanganligidan dalolat
beradi. Qadimgi ilm-fandan qat'i nazar, hind olimi Ar yafata
Yerning o'z o'qi atrofida aylanishi g'oyasini bildirgan va buning
uchun ruhoniylar tomonidan g'azab bilan qoralangan. Qadimgi
hindlarning rasadxonalari va teleskoplari bo'lmagan bo'lsa-da,
o'nlik sanoq tizimining joriy etilishi aniq astronomik hisob-
kitoblarga yordam berdi.


Dori. Jarrohlik ham yuqori darajada edi; qadimgi hind
shifokorlari uch yuzga yaqin operatsiyani bajarishga muvaffaq
bo'lganligi ma'lum; bundan tashqari 120 ta jarrohlik asboblari
qayd etilgan. Bugungi kunda mashhur Tibet tibbiyoti qadimgi
hindlarning Ayur veda ilm-faniga asoslangan. Qadimgi hind
shifokorlari inson tanasi uchta asosiy hayotiy sharbatlarga
asoslangan deb hisoblashgan: shamol, o't va balg'am; ular
harakat, olov va yumshatish tamoyillari bilan aniqlangan. Hind
tabobati tabiiy sharoitlarning inson organizmiga ta'siriga,
shuningdek, irsiyatga alohida e'tibor berdi.

E’tiboringiz uchun rahmat

Qadimgi Xindistonda fanning rivojlanishi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish