Qarorlarni qabul qilishni qo‘llab-quvvatlashda axborot texnologiyalari - Информатика и ИТ - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Октябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Информатика и ИТ

Qarorlarni qabul qilishni qo‘llab-quvvatlashda axborot texnologiyalari

Купить

Qarorlarni qabul qilishni qo‘llab-quvvatlashda axborot texnologiyalari Reja: 1. Qo‘llanilishi va tavsiflari. 2. Axborot texnologiya si ning yaratish tamoyillari . Tayanch iboralar: qaror qabul qilish funksiyasi, tizimli yondashish tamoyili, iqtisodiy tashkiliy tamoyillar, texnikaviy tamoyillar, iqtisodiy tamoyillar, ijtimoiy tamoyillar.

Boshqarish tizimida asosiy funksiyalardan biri - QAROR QABUL QILISH funksiyasidir. Boshqarish qarorini ikki xil qabul qilish mumkin: Yakka holatda. Kollegial. Qarorni qabul qilish va uni tayyorlash uch bosqichda amalga oshiriladi: Maqsadni aniqlash. Qarorni ishlab chiqish va qabul qilish. Qaror bajarilishini tashkil qilish va nazorat qilish. 1 2 3

Birinchi bosqichda holatni tahlil qilish, holat istiqbolini aniqlash muammoli vaziyatni aniqlash, maqsadni aniqlash ishlari amalga oshiriladi. Ikkinchi bosqichda masala qo‘yiladi va qarorning variantlarini aniqlash, qarorni tanlash va tasdiqlash ishlari bajariladi. Uchinchi bosqichda qarorni bajarish rejasi aniqlanadi, qarorning bajarilishi hisoboti beriladi, u nazorat qilinadi hamda qaror bajarilishi boshqariladi. Qarorni qabul qilish bosqichlari:

Qaror qabul qilish uchun boshqarish tizimida qo‘llaniladigan axborot ob’yektiv to‘liq va o‘z vaqtida yetkazilishi kerak. Boshqaruv jarayonlari axborot texnologiyasining maqsadi qaror qabul qilish bilan bog‘liq bo‘lgan ishlarni bajaruvchi xodimlarning axborotga bo‘lgan ehtiyojlarini qondirishdan iborat. U boshqaruvning har qaysi bosqichida ham foydali bo‘lishi mumkin. Qarorlarni qabul qilishni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan axborot texnologiyasining asosiy xususiyati inson va kompyuterning o‘zaro munosabatini tashkil qilishning sifat jihatidan yangi usulidan iborat. Bu texnologiyaning asosiy maqsadi qarorni ishlab chiqish bo‘lib, bunga interaksion jarayon

Bunday jarayon esa: * Hisoblash zvenosi va boshqaruv ob’yekti sifatida kelgan qarorlar qabul qilishni qo‘llab-quvvvatlash tizimi. * kirish ma’lumotlarini berayotgan va kompyuterdan hisoblashdan olingan natijani baholayotgan boshqaruvchi zveno sifatida kelgan inson qatnashadi.1 2

Interasion jarayon insonning xohishi bilan nihoyasiga yetadi. Axborotli texnologiya tizim sifatida boshqarish sub’yektida shakllanadi, sh u sababli ham axborot texnologiyasi boshqarish sub’yektining vazifasi hisoblanadi. 1. axborotl ar.1. texn ik vosita lar;Axborotli texnologiyaning shakllanishi uchun quyidagi unsurlarning bo‘lishi shart:

Shuning uchun ham axborotli texnologiya boshqarish funksiyalarini ifodalovchi axborotlarni yig‘ish, jamlash, uzatish, saqlash va boshqa jarayonlarni amalga oshiruvchi “inson mashina tizimi” deb yuritiladi. Bu tizimni yaratish uchun bir qator tamoyillar ishlab chiqilgan - axborotli texnologiyani yaratish tamoyillarini umumiy holda to‘rt qismga ajratish mumkin: - Iqtisodiy tashkiliy tamoyillar - Texnikaviy tamoyillar. Iqtisodiy tamoyillar. Ijtimoiy tamoyillar.

Yuqorida keltirilgan qismlar ichida iqtisodiy-tashkiliy tamoyillar asosiy o‘rinni egallaydi va bu qism tarkibiga quyidagi tamoyillarni kiritish mumkin: t izimli yondashish , uzluksiz rivojlanish, yagona rahbarlik, yangi masalalarni yechish, o‘zaro aloqadorlik, ma’lumotlardan ko‘p marta foydalanish. axborotli texnologiya tashkil qilinayotgan boshqarish sub’yektining faoliyati to‘liq o‘rganiladi, bunda sub’yektda aylanuvchi hujjatlar iqtisodiy masalalarni yechish usullari va muddatlari o‘rganiladi, hamda ularni avtomatlashtirish to‘g‘risidagi tegishli xulosalar qabul qilinadi.Tizimli yondashish tamoyiliga ko‘ra 1

Bu tamoyiliga muvofiq yaratilgan axborot texnologiyasi doimo harakatda, rivojlanishda bo‘lishi lozim. Uning rivojlanishi fan-texnika taraqqiyotiga yangi texnologiyalarni ishlab chiqarish va joriy qilishga bog‘liq bo‘ladi.Uzluksiz rivojlanish tamoyili 2 Bu tamoyiliga ko‘ra axborotli texnologiyani yaratish vazifalari xodimlar guruhi o‘rtasida taqsimlanadi, hamda bu ishlarning bajarilishi tegishli rahbarlar tomonidan nazorat qilinadi. Bunda sub’yektning rahbari axborotli texnologiyani yaratish vazifalarini hamda guruhlarni boshqaradi. Yagona rahbarlik tamoyili 3

Bu tamoyiliga muvofiq axborotli texnologiya oddiy hisob-kitob masalalarini yechish bilan chegaralanib qolmay, balki istiqbolni belgilash hamda optimallashtirish masalalarini ham yechishi lozim. Bunday masalalarni yechishda iqtisodiy matematik usul va modellardan foydalaniladi. Yangi masalalarni yechish tamoyili 4 Bu tamoyiliga ko‘ra, bir sohada tashkil qilingan axborot texnologiyasi boshqa tarmoqdagi tizimlar bilan doimo aloqada bo‘ladi. Bunda foydalanilayotgan ma’lumotlar ma’lum darajada umumiy bo‘lib, boshqa tizimlarda ham qo‘llaniladi. O‘zaro aloqadorlik tamoyili 5

Bu tamoyiliga muvofiq doimiy va shartli doimiy bo‘lgan axborotlar EHM xotirasiga bir marta joylashtiriladi. Bunday usulda axborotlarni qayta ishlash tezligi ortadi va tegishli qarorlarni yaratish muddatlari kamayadi.Ma’lumotlarni bir marta kiritib, ko‘p marta foydalanish tamoyili 6

Bundan tashqari yaratilgan axborot texnologiyasi eng oz xarajat bilan eng ko‘p natija berish kerak. Bu narsa axborot texnologiyasining ijtimoiy-iqtisodiy samaradorlik tamoyilida ifodalanadi. Qarorlarni qabul qilishni qo‘llash tizimi amerikalik olimlar tomonidan 70 – yillarning oxir i 80 – yillarning boshida yaratildi. Bu texnologiyaning muhim xususiyatlari inson va kompyuter o‘zaro xarakatini tashkillashtirishini yangi sifatli usulini beradi. Bu texnologiyalarning asosiy maqsadi bo‘lgan qarorlarni ishlab chiqarish iterasion jarayonda quidagilar ishtirok etadi:  qarorlarni qabul qilishni qo‘llash tizimi hisoblash zanjiri va boshqaruv ob’yekti sifatida;  inson va kompyuter kirish ma’lumotlarini belgilovchi va olingan

4.1-Rasm. Qarorlarni qabul qilishni qo‘llash AT si itterasion jarayon sifatida. Interasion jarayonning tamom bo‘lishi inson idroki bo‘yicha sodir bo‘ladi, bu holda axborot tizimi foydalanuvchi bilan birgalikda qarorlarni qabul qilish uchun yangi axborotni yaratishi haqida ta’kidlash mumkin (4.1-rasm).

Texnologiyaning boshqalaridan farq qiluvchi xarakteristikalari quyidagicha :  yaxshi shakllanmagan masalalarni yechimida to‘g‘ri yo‘lni tanlash; - matematik modellarning imkoniyati va ular asosida masalalarni yechish usullari bilan kompyuter ma’lumotlariga kirish va ularni qayta ishlashni an’anaviy usullarini birga olib berish;  mavjud texnik va dasturiy ta’minot xususiyatlariga, shuningdek foydalanuvchi talabiga moslashish imkoniyatini ta’minlovchi yuqori moslashuvchanlik. kompyuterni noprofessional foydalanuvchiga qaratilganligi ;

Qarorlarni qabul qilishni qo‘llash tizimining strukturasini ko‘rib chiqamiz (4.2-rasm) . Bunga asosiy komponent alar : ma’lumotlar bazasi, modellar bazasi (Modullar bazani boshqaruv tizimi), foydalanuvchi va kompyuter o‘rtasidagi interfeysni boshqarish tizimidan tashkil topgan dasturiy tizim.

Ma’lumotlar bazasi. MB bu texnologiyada muhim rol o‘ynaydi ma’lumotlar matematik modellar yordamida hisob – kitoblar uchun foydalanuvchi tomonidan qo‘llanilishi mumkin. 1. Ma’lumotlarning bir qismi operasion darajadagi axborot tizimidan kelib chiqadi. Ularni samarali qo‘llash uchun bu ma’lumotlar oldindan qayta ishlangan bo‘lishi kerak. Buning uchun 2 ta imkoniyat mavjud :  qarorlarni qabul qilishni qo‘llash tizimi tarkibiga kiradigan MBBT ni ma’lumotlarni qayta ishlash uchun qo‘llash;  qayta ishlashni qarorlarni qabul qilishni qo‘llash tizimidan tashqarida o‘tkazish. Buning uchun maxsus MB yaratish kerak. Bu variantni qo‘llash tijorat operasiyalarini amalga oshiradigan f

2. QQQQ tuzilishini yuritish uchun firmaga operasiyalar xaqida ma’lumotlardan tashqari boshqa ichki ma’lumotlar talab qilinadi. Masalan, xodimlar xarakati haqida ma’lumotlar, muxandislik ma’lumotlari va boshqalar. 3. Boshqaruvni yuqori darajasida QQQQ uchun tashqi manbalardan ma’lumotlar muxim axamiyatga ega. Masalan, raqobatchilar haqida, milliy va butun jahon iqtisodi haqida ma’lumotlar. 4. Xozirgi vaqtda MB siga yana bir ma’lumotlar manbaini kiritish masalasi o‘rnatilyapti. Bu manba – yozuvlar, xatlar, shartnomalar, buyruqlar va boshqalar o‘z ichiga olgan xujjatlar. Agar bu xujjatlar mazmuni xotiraga yozib qo‘yilsa va keyin ba’zi bir tayanch xarakteristikalari

Ma’lumotlarni boshqarish tizimi quyidagi imkoniyatlarga ega bo‘lishi kerak:  agregatlash va filtrlash protsedurasini qo‘llash orqali turli manbalardan olingan ma’lumotlar uyg‘unligini tuzish; - bu ma’lumotlar manbaini tezda qo‘shish yoki o‘chirish;  foydalanuvchining ishchi alternativlarini tajribada tekshirish uchun norasmiy ma’lumotlarni qo‘llash va boshqarish. foydalanuvchi terminlarda ma’lumotlarni mantiqiy strukturasini qurish;

Modellar bazasi . Modellarni yaratishdan maqsad ba’zi ob’yekt yoki hodisani ta’riflash va optimallashtirish. Modellarni qo‘llash QQQQ tizimida tahlil o‘tkazishni ta’minlaydi. Modellar muammolarni matematik tushuntirishga tayanib, ma’lum bir algoritmlar yordamida to‘g‘ri QQQ uchun foydali axborotlarni topishga imkon beradi. Modellarni axborot tizimi tarkibida qo‘llash statistik usullar va moliyaviy taxlil usullaridan boshlangan.

Modellarning turlari va ularni tasniflash usullari ko‘p. Qo‘llash maqsadi bo‘yicha modellar: optimallashtirilgan ta’riflovchi – ba’zi ko‘rsatkichlarning minimum yoki maksimum no‘qtalarini topish bilan bog‘liq; (masalan, qaysi xarakatlar foydani maksimallashishiga yoki xarajatlarni minnimallashuviga olib keladi); – ba’zi tizimlar xarakatini tushuntiruvchi va boshqaruv maqsadi uchun mo‘ljallanmagan;

Baholash usuli bo‘yicha modellar: deterministik staxastik (determinizm – tabiat va jamiyatning barcha xodisalarinig sababli shartlashishi va qonuniyati haqida ta’minot) – boshlang‘ich ma’lumotlarni konkret qiymatlarida o‘zgaruvchini bitta sonda baholashda qo‘llaniladi; boshlang‘ich ma’lumotlar ehtimollik xarakteristikalari bilan berilganda o‘zgaruvchilarni bir nechta parametrlar bilan baholash.

maxuslashagan universalDeterministik modellar stoxastik modellarga nisbatan ko‘proq ishlatiladi, chunki ular nisbatan arzon, ularni qurish va qo‘llash osonroq. Shuningdek ular yordamida QQQ uchun yetarli ma’lumotlar olish mumkin: faqat bitta tizimda qo‘llash uchun mo‘ljallangan; bir necha tizimlarda qo‘llash uchun mo’ljallangan. Maxsuslashgan modellar nisbatan qimmat, noyob tizimlarni ta’riflash uchun qo‘llanila va yuqori aniqlikk egadir.

QQQQ (Qaror qabul qilishni qo’llash) tizmlari strategik, taktik va operativ (tezkor) shuningdek matematik modellardan iborat. Strategik modellar. Boshqaruvni yuqori darajasida tashkilotning maqsadlarini, resurslar ko‘lamini o‘rnatish, shuningdek bu resurslarga ega bo‘lish va qo‘llash siyosatida qo‘laniladi. Bundan tashqari korxonani joylashtirish variantlarini tanlash, raqobatchilar siyosatini prognozlash va boshqalarda foydali. Stretegik modellarda rejalashtirish yillarda o‘lchanadi. Taktik modellar. Operativ modellar. Matematik modellar.

Taktik modellar. O‘rta darajadagi boshqaruvchilar tomonidan mavjud resurslarni taqsimlash va qo‘llashni nazorat qilish uchun ishlatiladi. moliyaviy rejalash xodimlarga talablarni rejalash xodimlarga talabalrni rejalash sotuvlarni ko‘paytirishni rejalash korxonani komponovka sxemalarini qurish

Operativ modellar. Tezkor qarorlarni qabul qilishni qo‘llash boshqaruvni past darajalarida qo‘llaniladi va ko‘p, xaftalarda o‘lchanadi. Ularni hisobni yuritish va kreditlarni hisoblash, kalendarli ishlab chiqarishni rejalash, zapaslarni boshqarish va boshqalarda firmaning ichki ma’lumotlarini hisoblashda ishlatiladi. Matematik modellar. Matematik usullarni qo‘llaydigan modellar bloki, modullar va proseduralar yig‘indisidan iborat.

Interfeysni boshqarish tizimi. AT sining samaradorligi moslashuvchanligi intfeysning xarakteristikalariga bog‘liq. Interfeys: foydalanuvchi tilini, kompyuterning xabarlar tili, foydalanuvchi bilimini belgilaydi. Foydalanuvchi tili foydalanuvchining tizimiga nisbatan klaviatura, elektron qalam, djoysik, sichqoncha, ovoz orqali buyruqlar yordamida bajaradigan xarakatlar.

Xabarlar tili bu displey ekranida foydalanuvchi ko‘radigan (simvollar, grafiklar, rang) ma’lumotlar. Ma’lumot shaklini tanlash (foydalanuvchi va tizim o‘rtasida) interfeys effektivligini belgilaydi. Hozirgi vaqtda muloqotning quyidagi shakllari: so‘rov-javob rejimi, komandali rejim, menyu rejimi bor.

Foydalanuvchi bilimi foydalanuvchi tizim bilan ishlashda bilishi kerak bo‘lgan narsalar. Ularga harakatlar rejasi, kompyuter tomonidan berilgan darsliklar, yo‘riqnomalar, ma’lumotnomalar kiradi. Interfeys quyidagi imkoniyatlarga ega bo‘lish kerak:  foydalanuvchi tanlovi bo‘yicha QQQ jarayonida turli shakldagi muloqotlarni boshqarish;  tizimga turli usullar bilan ma’lumotlarni uzatish;  tizimning turli qurilmalaridan turli formatda ma’lumotlarni olish.

E’TIBORINGIZ UCHUN RAXMAT!

Купить

Похожие документы
Operatsion tizimlarda journaling file system
I/O scheduling algoritmlari
O‘rta Osiyo kutubxonalarining o‘rganilish masalalari
Funksiyalar va arrow function
Tashkilot xodimlari ma’lumotlarini jamlovchi tizim