Qo‘tirbuloq va zirabuloq - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	3.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Qo‘tirbuloq va zirabuloq

Купить

Mavzu Qo ‘ tirbuloq va zirabuloq
Reja
1.Qo ‘ tirbuloq yodgorligi arxeologiyasi
2.Zirabuloq yodgorliginig o ‘ rganilshi tarixi
3.Toshlardi chaqmoqlashning texnologik usulari

Manzilgoh 1971—1972-yillarda
Yu.F.Buryakov boshchiligidagi Oʻrta
Zarafshon ekspeditsiyasi
tomonidan aniqlangan. Dastlab
1971—90 yillar davomida
manzilgohda N.X.Toshkenboyev
arxeologik qazuv ishlarini olib
bordi. Keyingi yillarda manzilgohda
Q.Shimchak boshchiligidagi
Oʻzbekiston-Polsha qoʻshma
ekspeditsiyasi, Oʻzbekiston-
Rossiya[2] qoʻshma
ekspeditsiyalari ish olib borgan.

Qoʻtirbuloq makoni – 1)
mustye davriga oid qad.
manzilgoh (mil. av.
taxminan 33-ming yillik).
Samarqand viloyati
Kattaqoʻrgʻon shahridan
20 km gʻarbda, Charxin
qishlogʻi yaqinidagi
Qoʻtirbuloq nomli buloq
atrofida joylashgan[1].

Qoʻtirbuloq makonida mustye davriga oid 5 ta madaniy qatlam aniqlangan; chaqmoqtosh, diorit,
kvarsit, kvars va daryo toshlaridan yasalgan qirgʻichlar, oʻtkir uchli paykonlar, teshgichlar, 2 tomo-
niga ishlov berilgan bargsimon qurol, daryo toshlaridan yasalgan tosh qurollar topilgan.
Manzilgoh sohiblari qurol yasash uchun xom ashyoni Zi-rabuloq togʻlari va Zarafshon daryosi
qirgʻoqlaridan olganlar. Manzilgohdan, shuningdek, turli hayvon suyaklari ham topilgan. Bundan
koʻrinadi-ki, qoʻtirbuloqliklar xoʻjalik hayotida ovchilik katta ahamiyat kasb etgan. Manzilgoh tosh
qurollarini oʻrganish Qoʻtirbuloq madaniyatining paleolit davri manzilgohlari (Teshiktosh,
Obirahmat va boshqalar) madaniyati bilan oʻxshash ekanligini koʻrsatdi;
Q oʻtirbuloq makonidan topilgan barcha topilmalar asosan buloq boʻylarida joylashgan. Bu esa
hududdagi buloq ilk paleolit davrida ham mavjud boʻlganligini bildiradi. Makondan neandertal
jamoalar istiqomat qilgan. Ular ovchilik bilan shugʻullanib fil, ot, buqa, qulon, Buxoro bugʻusi va
boshqa hayvonlarni ushlagan[3]. Shu hayvonlarga tegishli suyak qoldiqlari, gulxan kullari va
oʻchoq izlari ham topilgan. Olib borilgan qazishma ishlari natijasida yuqori qatlamdan tosh
qurollar pastki qatlamdagi topilmalarga qaraganda ancha takomillashib borgan. Bu hodisa inson
jamoalari uzoq davr mobaynida hududda yashaganligi, oʻz tirikchiligi uchun mehnat va ov
qurollarini doim takomillashtirib borganini bildiradi.

samarqand viloyati Nurobod
tumanidagi Sazagʻon qishlogʻida
joylashgan buloq.
Sazagʻonsoyning soʻl qirgʻogʻida
tosh qoʻrgʻonlardan iborat
nekropol mavjud; qabrlar ustiga
15—16-asrlarga oid qabrtoshlar
qoʻyilgan. Buloq yaqinida,
shuningdek, ilk oʻrta asrlarga oid
Sartepa, ilk antik davrga mansub
Boysaritepa bor. 2003—05
yillarda Boysaritepada
Oʻzbekiston-Italiya arxeologiya
ekspeditsiyasi ish olib borgan.

Oʻrta paleolit davri oid Qoʻtirbuloq makoni hududida yashagan jamoalar toshdan turli
qurollar ishlab chiqarish texnologiyasini oʻzlashtirgan. Tosh qirgʻichlardan hayvon terisi
qayta ishlashda foydalanilgan hamda yogʻochga ishlov beradigan randasifat qurollar
yasalgan. Kishilar har xil teshgich, kesuvchi qurollarni, qoʻl chopqilarini, nayza tigʻlarini
ham yasashni bilgan[4].
Tadqiqotlar natijasida Qoʻtirbuloq makonining ibtidoiy odamlari yasagan mehnat
qurollarida foydalangan texnik uslublar Teshiktosh gʻori, Omonqoʻton, Obirahmat,
Zirabuloq oʻrta paleolit davri jamoalarinikiga oʻxshashligi aniqlandi. Obyekt hududida 10
mongdan ziyod ashyolar topilgan. Aholi qurol tayyorlash uchun zarur mahsulotni shu
atrofda joylashgan chaqmoqtosh konidan olgan. Arxeologlar Zirabuloq togʻ tizmalarining
shimoliy qismidan va Zarafshon daryosining oʻng qirgʻoqlaridan ibtidoiy kishilarning bir
qancha qarorgohlarini ham roʻyxatga olganlar. Ushbu madaniyatlar ham Qoʻtirbuloq
madaniyatiga oʻxshash boʻlib, ularning baʼzilarida madaniy qatlamlar yaxshi
saqlanmagan[5].

Zirabuloq
makoni –
Zarafshon
vohasida
joylashgan
yodgorlik.
Samarqand
viloyati
Kattaqoʻrgʻon
tumanidagi
Zirabuloq
chashmasi
boʻyidan
topilgan[1].

Zirabuloq Qoʻtirbuloqdan 1 km sharqroqda, dengiz sathidan 475 m. balandlikda
joylashgan. Zirabuloq makoni 1971-yili roʻyxatga olingan. Makonda dastlab arxeologik
qazishma ishlari 1972, 1978 va 1984-yillarda Samarqand davlat universiteti dotsenti
Neʼmat Toshkenboyev tomonidan amalga oshirilgan. Yodgorlik hududida uchta shurf
qazilgan[2]. 1977—1978-yillarda Samarqand davlat universitetining arxeologlar jamoasi
arxeolog M.Joʻraqulov boshchiligida tadqiqotlar olib borgan. Bu yerdan Qoʻtirbuloq
makonidan topilgan tosh buyumlarga oʻxshash buyumlar topildi. Bundan arxeologlar bir—
biriga yaqin qoʻshni boʻlgan ibtidoiy odamlar yashagan degan xulosaga keldilar. Makon
ijtimoiy jihatdan ibtidoiy toʻda-ovchi guruh kishilariga mansubligi aniqlandi. Lekin bu
yerdan soʻnggi mustye davriga oid tosh qurollari ham topilgan[3].
Qazishma ishlari davomida Zirabuloq makonining bir qismi qishloq xoʻjaligi sohasini
kengaytirish uchun oʻzlashtirib yuborilgani maʼlum boʻldi. Shu sababli makon katta zarar
koʻrgan. Madaniy qatlamlar yoʻq boʻlib ketgan. Biroq baʼzi joylarida birlamchi qatlamlar
saqlanib qolgan.

Madaniy qatlamlar bilan bogʻliq tuproq qalinligi ayrim uchastkalar hududida 1
metrdan 1.5 metrgacha yetgan. Qazishma ishlari natijasida hududdan 1000 dan
ziyod topilmalar topilgan. Bu ashyolar tarkibida qirgʻichlar, har xil kattalikdagi
oʻzaklar, nayza tigʻlari, randalar, pichoqsimon paraqalar, qurollar boʻlgan.
Mehnat qurollarining yasalish tartibidan makon oʻrta paleolit davrining
rivojlangan bosqichiga oidligi aniqlangan. Jamoa aʼzolari oddiy, kapasimon
chaylalarda yashagan. Ibtidoiy ot, tuya, buqa, fil, qulon, bugʻu kabi jonivorlarni
guruhlarga birlashib ov qilishganlar.
Zirabuloq makonidagi ibtidoiy odamlar yasagan buyumlarda foydalanilgan
texnik uslublar Teshiktosh, Omonqoʻton, Obirahmat, Qoʻtirbuloq oʻrta paleolit
davri jamoalarinikiga oʻxshashligi ayon boʻlgan.

E ‘ tiboringiz uchun
raxmat

Qo‘tirbuloq va zirabuloq

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish