Qo‘zg‘alishining rangi uchga teng bo‘lgan Fridrixs modeli spektrаl хossаlаri

Qo`zg`alishining rangi uchga teng 
bo`lgan Fridrixs modeli spektr а l 
х oss а l а ri                   Dissertatsiyaning tuzilishi:

Kirish

I bob. Hilbert fazolarida o’z-o’ziga qo’shma operatorlar

II bob. Kompakt operatorlar va Hilbert fazosida aniqlangan 
operatorlarning spektrlari

III bob. Qo’zg’alishining rangi uchga teng bo’lgan 
umumlashgan Friedrixs modeli spektral xossalari.

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar.                   Kirish
Masalaning  qo'yilishi .  Ushbu  magistrlik  ishi    Hilbert  fazosida 
aniqlangan  qo’zg’alishining  rangi  uchga  teng  bo’lgan    umumlashgan 
Fridrixs  modeli      o’z-o’ziga  qo’shma  chiziqli  chegaralangan  operator 
sifatida,  operatorning  spektral  xossalari,  xususan  muhim  spektrini 
aniqlash  va  undan  tashqarida  xos  qiymat  mavjudlik  shartlarini 
operator parametrlariga bog’liq ravishda  o'rganishdan iborat.
Dissertatsiya ishining maqsadi va vazifalari . Ushbu magistrlik ishining 
maqsadi  Qo’zg’alishining  rangi  uchga  teng  bo’lgan  umumlashgan 
Fridrixs  modelining  spektral  xossalarini  o’rganish,  jumladan,  xos  qiymat 
mavjud bo’lish shartlari va bo’sag’a effektini o’rganishdan iborat.                   Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagicha.

(i)  Qaralayotgan  operatorning  muhim  spektrda  o`ngda  yagona  va  uchta  xos 
qiymatlar mavjudligining zaruriy va yetarli shartlari topilgan.

(ii)  Xos  qiymatning  monotonligi  va  analitik  ekanligi  isbotlangan.  Shu  bilan  bir 
qatorda  xos  funksiyaning  umumiy  ko’rinishi  topilgan,  uning  analitikligi 
ko’rsatilgan.

(iii)  Muhim  spektrning  yuqori  chegarasi  virtual  sath  bo’lish  shartlari  topilgan  va 
unga mos virtual holat ko’rinishi aniqlangan.

(iv)  Muhim  spektrning  yuqori  chegarasining  karrali  xos  qiymat  va  karrali  virtual 
sath  bo’lish  shartlari  topilgan  va  ularga  mos  xos  funksiya  va  virtual  holatning 
umumiy ko’rinishlari aniqlangan.

(v)  Qaralayotgan  operatorning  bir  vaqtning  o’zida  muhim  spektrda  o`ngdada 
yagona  xos  qiymati  mavjud  bo’lishi  hamda  muhim  spektr  tubining  virtual  sath 
yoki xos qiymat bo’lish shartlari topilgan.                   Qo’zg’alishining rangi uchga teng bo’lgan umumlashgan Friedrixs modelini aniqlash
   uch o'lchamli tor qaralayotgan bo'lsin. Bunda . 
  orqali  da aniqlangan modulining kvadrati bilan integrallanuvchi funksiyalarning Hilbert 
fazosini belgilaymiz.
  ( mos ravishda   ) orqali   (mos ravishda ) da aniqlangan, bir marta uzluksiz 
differensiallanuvchi, haqiqiy qiymatli funksiyalar to’plamini belgilaymiz.
Qo’zg’alishining rangi uchga teng bo’lgan umumlashgan Friedrixs modeli   fazoda 
quyidagicha aniqlanadi:
        (3.1.1) 
bunda operator  funksiyaga ko'paytirish operatori:
va                   Faraz 3.1.1.  Quyidagi shartlar o’rinli bo’lsin deylik:
(i)   funksiya   to'plamga tegishli bo'lsin
(ii)    funksiya da aniqlangan haqiqiy analitik va  nuqtada yagona aynimagan 
maxsimumga ega bo’lsin.
  Faraz 3.1.2.  Har bir    z>m(p)    uchun quyidagi munosabat o`rinli bo`lsin:                         qo`zg`alish  operatorlari  chekli  o`lchamli  opertorlar  ekanligidan  ular  kompakt 
operatorlar  bo`ladi  va  Weyl  teoremasiga  ko`ra          operatorning  muhim  spektori 
uchun quyidagi tenglik o`rinli bo`ladi:
 
bundan                   Ta’rif 3.1.1.    bo`lganda   sonini quyidagicha aniqlaymiz
va agar  bo`lsa  deb qabul qilamiz. Bunda  .
Ta’rif 3.1.2.  Agar  tenglama faqat nol yechimga ega bo’lsa u holda 
  soni  operatorning regulyar nuqtasi deyiladi.                      orqali  da aniqlangan funksiyalarning Banax fazosini belgilaymiz. 
Ta’rif  3.1.3.  Agar      tenglama  nolmas      yechimga  ega  bo’lsa  u  holda    soni         
operator uchun virtual sath deyiladi.
Ta’rif  3.1.4.      tenglamaning  chiziqli  bog'lanmagan  nolmas      yechimlari  soniga 
virtual sath karraligi deyiladi.                   Quyida biz dissertatsiyaning asosiy natijalarini bayon qilamiz.
Teorema 3.5.1.  
I.   ,      operator    dan  yuqorida  yagona    xos  qiymatga  ega  bo`lishi  uchun        munosabatning  bajarilishi  zaraur  va  yetarlidir.     
funksiya   bo`yicha   da monoton kamayuvchi haqiqiy analitik hamda       bo`yicha     da haqiqiy analitik. Xos qiymaga mos 
xos funkiya quyidagi ko`rinishda
hamda  to`plamga tegishli bo`ladi bunda   normal ko`paytuvchi.  Bundan tashqari quyidagi
    
  va
Akslantirishlar vektor qiymatli haqiqiy va mos ravishda        va   da analitik bo`ladi.                   Teorema 3.5.2. 
(i)    soni     operatorning regulyar   nuqtasi bo'lishi uchun      shartning bajarilishi zarur va yetarlidir.
(ii)       soni      operatorning  bir  karrali  virtual  sathi  bo'lishi  uchun    va    ,        bo’lishi  zarur  va  yetarlidir.  Unga  mos  virtual 
holatning umumiy ko’rinishi quyidagicha bo’ladi
bunda   normal ko’paytuvchi.
(iii)      soni   operatorning bir karrali xos qiymati bo'lishi uchun   va ,    bo’lishi zarur va yetalidir. Unga mos xos funksiya
ko’rinishda bo’ladi. Bunda   normal ko’paytuvchi.                   Teorema 3.5.3.    bo`lsin.   
(i)   operator  )      dan  yuqorida  yagona      xos  qiymatga  ega  bo’lishi  va      soni  bir  karrali  virtual 
sath bo’lishi uchun  ,   munosabatning bajarilishi zarur va yetarlidir.
(ii)   operator  dan yuqorida yagona   xos  qiymatga ega bo'lishi va   soni bir karrali xos qiymat 
bo'lishi uchun       munosabatning bajarilishi zarur va yetarlidir.
                                            Xulosa
                      Umuman  aytadigan  bo’lsak  dissertatsiya  ishida  olingan  natijalar  asosida  dissertatsiya  ishining 
yutuqlari  haqida  gapirishimiz  mumkin.  Ish  natijasida  olingan  barcha  natijalar  yangi  va  bu  natijalar  spektral 
analiz,  o’z-o’ziga  qo’shma  operatorlar  nazariyasi,  uch  zarrachali  sistemaga  mos  model  operatorlarining 
spektral xossalarini o’rganishga tadbiq qilish mumkin.
Dissertatsiya  ishi  qo'zg'alishining  rangi  uchga  teng  bo'lgan  ,      umumlashgan  Fridrixs  modelining  spektral 
xossalarini o’rganishga bag’ishlangan.
Olingan natijalar quyidagicha:
(i) ,     operatorning  muhim spektrda o’ngdada yagona, ikkita va uchta  xos  qiymatlar mavjudligining zaruriy 
va yetarli shartlari topilgan.
(ii) Xos  qiymatning  analitik  ekanligi  va  monotonligi  isbotlangan.  Shu  bilan  bir  qatorda  xos  funksiyaning 
umumiy ko’rinishi topilib, uning analitikligi ko’rsatilgan.
(iii) Muhim spektrning yuqori chegara virtual sath bo’lishining shartlari topilgan va unga mos bo’lgan virtual 
holat ko’rinishi aniqlangan.                   Foydalanilgan adabiyotlar

M. Reed  and  B. Simon:  Methods of modern mathematical physics. I: Functional analysis. 
Academic Press, N.Y., London 1972.

V.A.Trenogin:  Functional analysis. ”Nauka”, Moscow 1980.

A.N.Kolmogorov, S.V.Fomin:  Elementi teorii funksii i funksion- alnogo analiza. ”Nauka”, 
Moscow 1976

N.I.Akhiyezer,  I.M.Glazman: Operator theory in Hilbert spaces. ”Nauka”.  Moscow 1972

L.A.Lyusternik, V.I.Sobolev:  Elements of functional analysis. ”Nauka”.  Moscow 1965

E.Kreyszig  Introductory functional analysis with applications. ”John Wiley and Sons. Inc.” 
Canada 1978                   
M. Reed  and  B. Simon:  Methods of modern mathematical physics. IV: Analysis of 
operators. Academic Press, N.Y., 1978.

D.Daners  Introduction to functional analysis. ”Univercity of Sydney” Australia 
2006.

Kurbanov Sh.Kh., Kasimova M.U. :  Threshold effect of the generalized Friedrichs model .  ABSTRACTS OF 
THE INTERNATIONAL CONFERENCE GIBBS MEASURES AND THE THEORY OF DYNAMICAL SYSTEMS May 
20–21, 2024, Tashkent, Uzbekistan   .

Kurbanov Sh.Kh., Kasimova M.U. : QO‘ZG‘ALISHINING RANGI UCHGA TENG BO’LGAN UMUMLASHGAN 
FRIDRIXS MODELI XOS QIYMATLARI SONI VA O‘RNI. Multidisciplinary Scientific Journal April, 2024                     E’tiboringiz uchun tashakkur!