Qon va limfa tizimi fiziologiyasi - Медицина - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	40.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Октябрь 2022
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Медицина

Qon va limfa tizimi fiziologiyasi

Купить

Qon va limfa tizimi fiziologiyasi Reja: 1. Qon va limfa tizimi fiziologiyasi, qonning fizik-kimyoviy xususiyatlari. 2. Qon plazmasi, uning tarkibi va xususiyatlari. 3. Qonning faol reaksiyasi va qonning buferliligi. 4. Qonning morfologik tarkibi. Eritrotsitlar qizil qon hujayralari. 5. Eritrositlarning chidamliligi(rezistentligi) va cho’kish tezligi. Адабиётлар ro’yxati.

1. QON VA LIMFA TIZIMI FIZIOLOGIYASI. Qon organizmning eng muhim to’qimalaridan biridir. Qon, limfa va to’qimalar aro suyuqligi organizmning ichki muhitini tashkil qiladi. Organizmning barcha to’qima va hujayralari fizik-kimyoviy xossalari va tarkibi nisbatan doimiy bo’ladigan ana shu suyuqliklarning muhitidagina normal yashay oladi. Issiq qonli (gomoyoterm) hayvonlar qoni uzoq davom etgan evolyutsiya mahsulidir. Oddiy bir hujayrali hayvonlarda qon yo’q. Ular hayoti uchun zarur moddalarni hujayra po’sti orqali oladi, chiqindi keraksiz moddalarni ham ana shu yo’l orqali chiqarib tashlaydi. Zoologik silsilaning pastki bosqichlarida turadigan hayvonlarning tomirlari ichida suvsimon suyuqlik-gidrolimfa oqadi. Uning tarkibida oqsillar va boshqa azotli moddalar kam bo’ladi. Bir muncha yuqoriroq

doimo harakatda bo’lib, tegishli organlardagi ortiqcha issiqlikni olib boshqalariga beradi. Ortiqchasini esa issiqlik uzatadigan organlarga – teri, upka, buyraklar va boshqalarga yetkazadi. Shunday qilib, qon organizm haroratining mo’tadilligini, doimiyligini ta’minlashda asosiy rol o’ynaydi. Qon, hujayra va to’qimalar uchun fizik-kimyoviy muhitdir. Buning ma’nosi shundaki qonning fizik-kimyoviy ko'rsatkichlari doimiy bo’lib juda kam darajada o'zgaradi. Barcha hujayra va to’qimalar faqat qonda va limfada mavjud bo’lgan muhitdagina yashay oladilar. Qon muhitning me’yoridan tashqari o'zgarishi hujayra va to’qimalardagi jarayonlarning buzilishiga olib keladi. Demak gomeostazni, ya’ni hujayra va to’qimalardagi suv va elektrolitlar miqdorini o’zgarmas holda saqlab turishida qon katt

qoldirsak, u ikki qismga sarg’ich yoki rangsiz tiniq suyuqlik – plazmadan tashkil topgan ustki qismida va shaklli elementlar, ya’ni qizil qon tanachalari(eritrotsitlar), oq qon tanachalari (leykotsitlar) hamda qon plastinkalari (trombotsitlar)dan iborat pastki qismga ajraladi. O’rtacha olganda qonning 60% ga yaqin qismini plazma, 40% ga yaqin qismini esa shaklli elementlar tashkil qiladi. Ammo keltirilgan bu raqamlar nisbiy bo’lib, plazma bilan shaklli elementlar miqdorini o’zaro nisbati organizmning holatiga, hayvonlarning turiga qarab bir muncha o’zgarib turadi. Masalan baliqlar qonining 10% dan 30% gacha qismini, issiq qonli hayvonlar qonining 30%dan 50% gacha qismini shaklli elementlar tashkil qiladi. Qon plazmasi bilan shaklli elementlarning o’zaro nisbati gemotakrit asbobi yordamida

2.Qon plazmasi, uning tarkibi va xususiyatlari. Qonning ahamiyati. Qon va limfa (to’qima va tomirlardagi) organizmning ichki muhiti deb yuritiladi. To’qimalar oralig’idagi suyuqlik (limfa) hujayralarni to’g’ridan-to’g’ri o’rab turganligi sababli, organizmning haqiqiy ichki muhitini tashkil etadi. Qon esa organizmning oraliq muhitini tashkil etadi, u tomirlarda bo’lib hujayralar bilan to’g’ridan-to’g’ri aloqada bo’lmaydi: Uning ahamiyati qon- tomirlar tizimining tashuvchilik funksiyasi bilan aniklanadi. Qon o’ziga xos suyuq to’qima bo’lib: boshka to’qimalarga o’xshash va hujayra elementlarini qizil qon, oq qon tanachalarni va qon plastinkalarini saqlash bilan yana hujayradan tashqi modda (rang) larni saqlaydi. To’qima limfasi hujayralar tomonidan tinimsiz talab qilinadigan kislorod va to’yi

parchalanishi yoki qayta sintezlanishi mumkin. Organlarning bunday gumoral yo’l bilan o’zaro aloqasi qon orqali bajariladi va bunda ichki sekresiya bezlaridan ishlab chiqiladigan garmonlar muhim ahamiyatga ega. Qonning yana bir funksiyasi - organizmni hujayra tanalarining parchalanishi natijasida hosil bo’ladigan mahsulotlar, hamda yog’ moddalarning zararli ta’siridan va ayniqsa kasallik chaqiruvchi mikroblar va ular ajratadigan zaharlardan himoya qilishdir. Odam organizmida o’rtacha 5-6 l qon bo’ladi, bu tana og’irligining 1/12 qismini tashkil etadi. Sentrifugalash yo’li bilan hamda yangi olingan qonni sovuq joyga qo’yib ma’lum muddatdan keyin ikkita asosiy qatlam olish mumkin – cho’kmaga cho’kkan qismi qon hujayralari yoki tanachalar va suyuq qismi yoki plazma. Plazmaning tarkibi. Qon pl

Globulin oqsilning o’zi alfa, beta va gamma frakciyalariga ajraladi. Bu frakciyalarning o’zlari ham bir qancha kichik frakciyalarga bo’linadi. Turli globulin frakciyalarining qondagi miqdori ham turli hayvonlarda bir xil emas. Qon oqsillari, jumladan, turli frakciyalarning o’ziga xos xossa va xususiyatlari bor, ularning bajaradigan vazifalari ham har xil. Albuminlar organizmda asosan plastik, qurilish materiali vazifasini o’taydi. Ular jigarda hosil bo’lib qonga chiqarilgandan so’ng turli organlarga tashiladi va har qaysi organda shu organga xos albuminlarga aylanib, hujayralarning asosiy komponentalaridan biri bo’lib qoladi. Bundan tashqari albumuinlar o’zi bilan yog’ kislotalari, organik kislatalar va boshqa birikmalarni biriktirib tashiydi. Globulinlar katta dispersli oqsillardir. Globu

bo’lishini ko'rsatadi. Endigina tug’ilgan, hali onasini emmagan qo’zida esa oqsillar 3,3-3,5 gram% atrofida bo’ladi. Bu paytda oqsillarning asosiy qismini albuminlar, kam miqdorda alfa va betta globulinlar tashkil qiladi. Onasining emgandan so’ng qo’zi qonida oqsil miqdori albuminlar shuningdek alfa va beta globulinlar xisobiga ortadi. Bir oylik yoshidan boshlab qo’zilarning qon zardobidagi oqsillar miqdori endi taxminan ona qo’ylarnikiga tenglashib qoladi. Bug’oz qorako’l sovliqlarda ham qon zardobidagi oqsillar miqdori o'zgaradi. Jumladan, qo’ylarning bug’ozlik davrida zardob oqsillari bir muncha kamayadi. Oqsillarning kamayishi qo’ylarning yoshiga bog’liq. Birinchi marta bug’oz bo’lgan yosh va 5-6 marta tuqqan keksa qo’ylarda zardob oqsillari, 2-3 marta tuqqan qo’ylardagiga qara

ravishda ko'payib yoki kamayib ketishi ko'pincha kasalliklar paytida kuzatiladi. Plazmada 0,1-0,3% yog’ va yog’ mahsulotlari bo’ladi. Yog’lar plazmada yog’ kislotalari, neytral yog’lar, fosfatidlar va xolesterin shaklida uchraydi. Yuqorida aytilganlardan tashqari plazmaning organik moddalari qatoriga gormonlar, antitanachalar , vitaminlar immuntanachalari, piroyzum kislota va boshqa birikmalar kiradi. 3-Jadval. Odam va hayvonlar qonidagi elimentlarning miqdori, mg% № Hayvonlar Kimyoviy elementlar Natriy Kaliy Kalsi y Magniy Umumiy fosfor Organi k fosfor Xlor 1. Odamlar 280,0- 350,0 18,0- 20,0 9,0- 11,0 1,0- 3,0 320,0- 360,0 2. Ot 320,0 18,0 12,0 2,5 12,5 4,8 360,0 3. Qoramol 330,0 19,0 11,0 3,5 11,0 5,0 370,0 4. Qo’y 325,0 19,0 11,5 2,5 11,5 6,0 370,0 Oqsillar cho’ktirilganidan key

Plazmaning mineral moddalariga natriy, kalsiy, kaliy, magniy, temir, mis kationlari va xlor, ko’mir, sulfat va fosfor kislotalarining anionlari kiradi. Ayniksa natriy (320 mg %) va xlorning (360-380 mg %) miqdori kattadir. Yod, rux va boshqa moddalarning miqdori juda kam bo’lishi bilan ajralib turadi. Plazmaning osmotik bosimi. Erituvchining molekulasi idish ichidagi eritma bilan yarim o’tkazuvchi membrana yoki po’stloq orqali har ikki tomonga o’tadi. Ammo eritma tomonga qarab toza erituvchi tomonga nisbatan ko’proq molekula o’tadi. Bunday bir tomonda qarab harakatning ustunligi osmos deb ataladi. Eritmaga kiruvchi va chiquvchi erituvchi molekulalar miqdorini tenglashtirish uchun eritma tomonidan yarim o’tkazgich po’stloqqa bosimni oshirish talab etiladi. Yarim o’tkazgich po’stloqdagi teng

Bir xil osmotik bosimga ega eritmalar izotonik eritmalar deyiladi. Qon va boshqa organizmning hujayralari o’zlarining mo’tadil faoliyatini izotonik muhitda namoyon qiladi. Osh tuzi eritmasi qonga izotonikdir va shuning uchun fiziologik eritma ham deb yuritiladi. Ionlar konsentrasiyasi katta va yuqori osmotik bosimli eritmalar gipertonik va aksincha kam konsentrasiyali va past bosimli eritmalar gipotonik eritmalar deb yuritiladi. Glyukoza, mochevina va boshqa organik birikmalar qonning osmotik bosimini hosil bo’lishida unchalik muhim rol o’ynamaydi, chunki ular plazmada tuzlarga nisbatan kam miqdorda saqlanadi va ularga nisbatan juda katta molekulyar og’irlikka ega. Plazma oqsillari bundan mustasno, chunki ular qonning umumiy osmotik bosimini 1 % dan kam miqdorini ta’minlaydi. Qon tomirlar

Odam va yuqori darajada taraqqiy etgan hayvonlar qonining osmotik bosimi doimo bir me’yorda saqlanadi. Buni quyidagi tajribalarda isbotlash mumkin. Otning tanasiga natriy sulfatning 5% li eritmasidan 7 litr yuborilsa, qonning osmotik bosimi ikki marotaba ortib ketishi kerak bo’lsa ham, 10 daqiqadan keyin uning normaga yaqinlashganligini, ikki soatdan so’ng esa butunlay normallashib qolganini ko'rish mumkin. Bu vaqtga organizmga kiritilgan tuz eritmasi chiqaruv organlari(ichaklar, buyraklar, teri bezlari) orqali tezda tashqariga chiqarib yuboriladi. Demak, osmotik bosim buyrak, teri bezlari va ovqat hazm tizimining faoliyati natijasida bir me’yorda saqlanib turiladi. Osmotik bosim ko'rsatkichi nisbiy bo’lib, organizmda kechayotgan moddalar almashinuvi natijasida hosil bo’ladigan mod

Qonning muhiti ham boshqa eritmalarda bo’lgani singari, uning tarkibidagi (H) va (OH) ionlarining miqdoriga bog’liq. Qonning faol reaksiyasi qon tarkibidagi vodorod ionining konsentratsiyasi bilan belgilanadi. Qonning muhiti kuchsiz ishqoriy reaksiyada bo’lib, ph-ko'rsatkichi odam va turli hayvonlarda bir- biridan kam farq qiladi. 4-Jadval. Qonining muhiti – pH № O’rganilgan jonzotlar Qondagi Ph 1. Odamlar 7,36 2. Ot 7,36 3. Qoramol 7,50 4. Qo’y 7,49 5. It 7,40 Qonning kuchsiz ishqoriy muhitga egaligi, uning tarkibida (OH) ionlarining (H) ionlariga nisbatan ko'proq bo’lishidan dalolat beradi. Qonning reaksiyasi juda katta ahamiyatga ega. Organizmda mavjud bo’lgan barcha hujayralari hayotiy jarayonlarini normal ravishda namoyon qilishi uchun qon muhiti tayinli bir darajada turishi k

ko'rsatkichining nisbatan o'zgarmasligi, doimiyligi qonning buferlik xossalari va chiqaruv organlarining faoliyatiga bog’liq. Amaliyotda vodorod ionlarining miqdori yoki vodorodlar sonini logarifmlar bilan konsentrasiyasini esa teskari belgi bilan belgilash qabul qilingan. Bu son odatda vodorod ko’rsatkichi deb ataladi va r% bilan qayd qilinadi. Qonning r% o’rtacha 7,36 ga teng. RN-ning 7 dan past va 8 dan yuqori tomon siljigan bo’lishi hayot uchun xavfli. Qonning buferliligi. Qonda Ph-ning bir me’yorda saqlanib turishida undagi bufer moddalar katta ahamiyatga ega. Odatda kam dessociyalanuvchi kuchsiz kislotalar va shu kislotalarning kuchli asoslar bilan hosil qilgan tuzlari eritmalariga buferlik xususiyati xos bo’ladi. Bunday eritmalarga kuchli kislota yoki ishqor qo’shilganda ula

Plazma tarkibidagi oqsillar ham buferlik xususiyatiga egadir. Chunki oqsillar organik moddalar bo’lib, muhitning reaksiyasiga qarab goh (H), goh (OH) ionlarini ajratadi. Qonda fosforning miqdori kam bo’lganligi sababli fosfat bufer tizimi unda katta ahmiyatga ega emas. Karbonat bufer tizimi esa kislotalarni neytrallashda yetakchi vazifalardan birini bajaradi. Qonga ishqorli moddalar tushganda karbonat kislota ularni neytrallaydi. Hosil bo’lgan ortiqcha bikarbonatlar buyrak orqali chiqariladi. 1. Karbonat buferi. % 10 5 kislota - CO H tuz )ishqorli KHCO( NaHCO 3 2 3 3   2. Fosfat buferi. %4 3 fosfat) kislotali( PO NaH fosfat) asosiy ( HPO Na 4 2 4 2   3. Oqsil buferi. % 15 10 ) kislotalar uchsiz oqsillar(k z) (asosiy tu proteinati- Na   4. Gemoglobin buferi. % 75 kislota)( HbO H tuz)

kompensatsiyalangan atsidoz deyiladi. Aksincha, hosil bo’layotgan kislotali moddalarning qonning ishqoriy zahirasi neytrallay olmasa, qon muhiti kislota tomoniga siljib qoladi va bunday holat kompensatsiyalanmagan atsidoz deyiladi. Atsidoz qonda karbonat angidrid ko'payib ketganda, qonning ishqoriy zahirasi kamayganda ro’y berishi mumkin. Qon muhitining ishqor tomoniga o'zgarib ketishiga alkaloz deyiladi. Bu holat ham kompensatsiyalangan yoki kompensatsiyalanmagan bo’lishi mumkin. Masalan, o’pka ventilyatsiyasi kuchayib qondagi karbonat kislota CO 2 holatida o’pka orqali ko'p miqdorda chiqarilganda, qon ishqoriy zahirasi ko'payganda va boshqa paytlarda shunday holat kuzatilishi mumkin. Bufer tizimlar to’qimalarda ham mavjud. Shu sababli ularda ham Ph nisbatan o'zgarmasd

Ayrim holatlarda qarama-qarshi holat ham kuzatilishi mumkin, ya’ni qonda vodorod ionlari miqdori ko’paymasdan, aksincha kamayishi mumkin. bu esa qonda erkin ko’mir kslotasining jamlanishiga olib keladi, qaysiki ishqoriy tomon siljishi kompensasiyalanadi va ph odatdagiday o’zgarmay qoladi. Bunday holat qonda bikarbonatlar miqdorining ortishi bilan birgalikda kechadi va kompensatorli alkoloz holatini yuzaga keltiradi. Agarda qonning ph-ni doimimyligini u yoki bu sabab bilan saqlash imkoni bo’lmasa, hayot uchun juda xavfli kompensasiyalanmaydigan asidoz yoki alkaloz yuzaga keladi. Jamlangan kislotalar miqdori ortib ketib, karbonatli bufer tizimi kislota- ishqorli muvozanatni ta’minlash imkoniyatini bajarolmay qolsa, bu paytda jiddiy buferlik ahamiyatini fosfatli tizim egallaydi. Kislotalar ik

4.Qonning morfologik tarkibi. Yuqorida qayd qilinganidek, qonda uning suyuq qismi – plazmasidan tashqari uch xil shaklli elementlar, ya’ni hujayralar, eritrotsitlar – qizil qon hujayralari,

leykotsitlar – oq qon hujayralari, trombotsitlar – qon plastinkachalari ham mavjud. Bu hujayralarning har qaysisi o’ziga xos tuzilgan bo’lib, bir qator xossa va xususiyatlarga ega, ularning organizmda bajaradigan vazifalari ham turlicha. Eritrotsitlar qizil qon hujayralari. Aksariyat issiq qonli hayvonlarda, odamlarda diskasimon, tuya va lamalarda esa oval shaklida bo’ladigan yadrosiz hujayralardir; amfibiya, reptiliya, baliqlarda va qo’shlarda yadroli, oval shaklida bo’ladi. Qishloq xo'jalik hayvonlari eritrotsitlarining o’rtacha diametri 4-7 mikronga teng. Tarkibida 60% suv va 40% quruq modda saqlaydi. Quruq moddasining 90% ni gemoglobin, 5,8% ni oqsillar, qolgan qismini esa lipoidlar, glyukoza, mineral tuzlar tashkil qiladi. Eritrotsitlarda katalaza, karboangidraza kabi fermentlar b

Eritrotsitlar ikki tomonlama botiq shaklida bo’lmaganida edi, ularning ichki tomonidagi gemoglobinning kislorod bilan birikishi qiyin bulur edi. Eritrotsitlar sirtdan oqsil-lipoidli po’st bilan o’ralgan. Bu po’st yarim utkazgich xususiyatiga ega bo’lib, moddalarni tanlab o’tkazadi. U glyukoza, suv, anionlarni, kationlardan “H + ”ni, gazlar va mochevinani o’tkazgani holda, oqsillar, metall kationlarni o’tkazmaydi. Eritrotsitlar hayot uchun juda zarur hujayralar bo’lgani uchun qon shaklli hujayralarining asosiy qismini tashkil qiladi. Qonning yarmidan sal kamroq qismi ana shu hujayralarga to’g’ri keladi. Odam qonidagi barcha eritrotsitlarni umumiy miqdori o’rtacha 27 trillionga yaqin deb xisoblaydilar. Bu raqamni tasavvur qilish uchun bir necha obrazli ifodalarni keltiramiz. Odam qonidagi ba

№ Jonzotlar 1mm 3 qondagi eritrotsitlar soni (mln. xisobida Eng katta eritrotsitlarning diametri (micron xisobida) Eritrotsitlarning yuzasi (kvadrat mikron xisobida) 1. Odam 5,0 4,0-5,5 - - 2. Ot 7,0 6,0-9,0 5,6 79 3. Qoramol 6,5 5,0-7,5 5,1 95 4. Qo’y 9,5 7,0-12,0 5,1 - 5. Echki 15,0 12,0-18,0 4,1 38 6. Tuya 13,0 12,0-16,0 4,0-7,3 - 7. It 6,5 5,2-8,4 7,2 - Endigina tug’ilgan hali onasini emmagan qarakul qo’zilarning 1mm 3 qonida 14,5-18mln. eritrotsit bo’lishi kuzatishlarimizda aniqlandi. Tug’ilishidan so’ng 24-48 soat o’tishi bilan eritrotsitlarning soni 10,5-12mln. tagacha kamayadi. Qorako’l qo'ylarning bug’ozlik davrida eritrotsitlar bir muncha kamayadi. Tuqqanidan so’ng bir oy chamasi o’tishi bilan eritrotsitlarning miqdori bug’ozlikdan oldingi darajasiga qaytib qoladi. Jismoniy i

hayvonlarda va cho’chqalarda 1-1,5 oy, boshqa hayvonlarda esa 120-160 kun atrofida yashaydilar. Umri bitgan eritrotsitlar taloq va jigarda parchalanadi. Taloq eritrotsitlar mazori deb ataladi. Eritrotsitlar yemirilgach, ulardan ajraluvchi temir jigarda zahira holida to’planib so’ngra ishlatiladi. 5.Eritrositlarning chidamliligi(rezistentligi).

Eritrotsitlarning oqsil-lipoid po’sti ma’lum darajada chidamli bo’ladi, ta’sir qilayotgan belgili bosimga, kuchga bardosh bera oladi. Ammo ta’sir qilayotgan bosim, kuch po’stning chidamlik me’yoridan oshib ketsa, bu vaqtda u yorilib, eritrotsit parchalanadi. Oqibatda ichidagi gemoglobin tashqariga chiqadi. Gemoliz deb shunga aytiladi. Eritrotsitlarning chidamligi yaxshi yetilganlarida balandroq, yosh, to’la yetilmaganlarida esa pastroq bo’ladi. Bundan tashqari, eritrotsitlarning chidamligi ularning shakliga va plazmaning tarkibiga ham bog’liq. Ko'p hollarda eritrotsitlarning osmotik bosimga chidamligi aniqlanadi. Buning uchun turli konsentratsiyali gipotonik eritmalardan foydalaniladi. Gap shundaki, eritrotsitlarning po’sti yarim o'tkazgich parda bo’lib o’zidan metall kationlarinin

bog’liq. Buni quyidagi misolda ko'rsak bo’ladi: tajribalarda bir erkak kishining eritrotsitlari ikkinchi erkak kishidan olingan qon plazmasiga solib qo’yilganida bir soatda 8mm, o’sha eritrotsitlar homilador ayol qon plazmasiga solib qo’yilganida esa 54mm tezlikda cho’kkan. Homilador ayol eritrotsitlari o’z plazmasida 45mm., erkak kishining qon plazmasida esa atigi 9mm. cho’kkan. Umuman olganda eritrotsitlar quyidagi sabablarga ko'ra cho’kadi. Birinchidan, eritrotsitlarning solishtirma og’irligi plazmanikidan balandroq. Ikkinchidan, qon solingan probirka tik qoldirilganida uning eritrotsitlari agglyutinatsiyaga uchrab, bir-biri bilan yopishadi. Oqibatda ular vazni oshib, cho’ka boshlaydi. Cho’kayotgan eritrotsitlarning agglyutinatsiyaga uchrashiga plazmaning globulinlari, kalsiy io

45 minutda 60 0,40 0,60 20,0 1,7 0,9 60 minutda 64 0,58 0,80 30,0 2,5 1,5 Eritrotsitlarning cho’kish tezligiga bir qancha omillar ta’sir ko'rsatadi. Jumladan qonda yirik disperslangan oqsillar-globulinlar ko'payganda, qon yopishqoqligi pasayganda, qonda eritrotsitlar kamayganda eritrotsitlarning cho’kish tezligi ortadi. Plazma bilan eritrotsitlar solishtirma og’irligi o’rtasidagi tafovut kamayganda, qon yopishqoqligi oshganda, qonda CO2 ko'payganda eritrotsitlarning cho’kishi sekinlashadi.

Адабиётлар ro’yxati. 1. Алматов К.Т., Алламуратов Ш.А. Одам ва ҳайвонлар физиологияси. Тошкент, Университет. 2004 й. 2. Хусаинова В., Тошпулатов Е. Қишлоқ хўжалик ҳайвонлари физиологияси. Тошкент. Ўқитувчи. 1994 й. 3. Голиков А.Н., Ажибеков З.А., Базанова А.У. Физиология сельскохозяйственных животных. М.Колос. 1990г. 4. Haitov R ., Rajamurodov Z ., Zaripov B . Hayvonlar fiziologiyasi . Toshkent . 2005 y . O’qituvchi . 5. Ноздрачев А.Д. и др. Физиология нервной, мышечной и сенсорной систем. 2 кн. М.: «Высшая школа», 1991. 6. Физиология человека. Учебник под ред. Косицкого Г.И.М.: «Медицина», 1985. Костюк П.Г. Физиология центральной нервной системы. Учебн. Пособие. Киев: «Высшая школа», 1977. 7. Қодиров У.З. Одам физиологияси. Тошкент. Абу Али ибн Сино, 1996. 8. Бабский Е.В ва бошк. Одам физ

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar