Qoramol va cho‘chqa tasmasimon chuvalchangi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Qoramol va cho‘chqa tasmasimon chuvalchangi

Купить

Mavzu: Qoramol va
cho’chqa tasmasimon
chuvalchangi.

REJA :
1 . QORAMOL TASMASIMON CHUVALCHANGI.
2.CHO’CHQA TASMASIMON CHUVALCHANGI.
2

Tasmasimon chuvalchanglar sinfi vakillarining
morfologiyasi va biologiyasini o‘rganishda shveytsariyalik
zoolog O. Furman o‘z ishlari bilan fanga (XX-asrda) katta
hissa qo‘shgan.
Rossiyada parazit chuvalchanglar, shu jumladan,
tasmasimon chuvalchanglar faunasi rus olimlari N.A.
Xolodkovskiy va V.A. Kler tomonidan o‘rganilgan.

Akademik K.I. Skryabin rahbarligida yozilgan
„Sestodologiya asoslari“ ko ‘p tomlik asarlari MDH
mamlakatlarida „Sestodologiya“ fanini
rivojlantirishda asosiy rol o‘ynaydi.

4Akademik K.I. Skryabin

Tasmasimon chuvalchanglar endoparazitlar
bo‘lib, jinsiy voyaga yetganlari ko‘plab umurtqali
hayvonlarda, shu jumladan, odamlar ichagida,
kamdan-kam turlari esa boshqa organlarda
parazitlik qilib yashaydi
Tasmasimon chuvalchanglar biogelmintlar bo‘lib,
rivojlanish siklida asosiy xo‘jayindan tashqari, bir yoki
ikkita oraliq xo‘jayin ishtirok etadi.
Xo‘jayin ichagidagi tasmasimon chuvalchanglarning
soniga qarab, ular turlicha urug‘lanadi.

6Tasmasimon chuvalchanglar sinfi 9 turkum ga ega.
Ulardan eng muhimlari Tasmasimonlar
(Pseudophyllidea) va Zanjirsimonlar
(Cyclophyllidea) turkumlarining vakillari bo‘lib,
ular odam va chorva mollarining xavfli parazitlari
hisoblanadi.

7Qoramol tasmasimon chuvalchangi ( Taeniarhynchus
saginatus ).
Qoramol tasmasimon chuvalchangi asosan,
odam lar ning ingichka ichagida parazitlik qilib hayot
kechiradi .
Tana uzunligi 4 - 10 m , eni esa 12-14 mm , gavdasi
bosh (skoleks), bo‘yin va mingga yaqin
proglottidalardan iborat, skoleksida 4 ta so‘rg‘ichli.
So‘rg‘ichlari o‘rtasida rudiment ko‘rinishdagi xartumi
bo‘lib, unda xitinli ilmoqchalar bo‘lmaydi.
Shuning uchun ham qoramol tasmasimoni
qurollanmagan tasmasimon deyiladi.

9Jinsiy organlari sistemasi taxminan 200-bo‘g‘imdan
paydo bo‘la-boshlaydi.
Germafrodit bo‘g‘imlarida avval erkaklik, so‘ngra
urg‘ochilik jinsiy a’zolari yetiladi.
Urug‘donlar soni har bir proglottidda 1000 ga yaqin, bir dona
tuxumdoni esa ikki bo‘lakli.
Qoramol tasmasimonining odam ichagidagi rivojlanish
siklini rus olimlari J.K. Shtrom va F.F. Tolizin tomonidan chuqur
o‘rganilgan.
Bu olimlar o‘z hayotlarini xavf ostida qoldirib, qoramol
tasmasimoni tuxumini yutib, uning rivojlanishini va
organizmga ko‘rsatadigan ta’sirini o‘zlarida tajriba o‘tkazib
sinab ko‘rishgan.

10 Umuman, qoramol tasmasimonining jinsiy voyaga
yetgan davri teniarinxus (Taentarynchus saginatus), keltirib
chiqaradigan kasalligi esa teniarinxoz deyiladi.
Lichinkalik davrida (Cysticercus bovis) hosil qiladigan
kasallik esa sistiserkoz deb ataladi. Bundan ko‘rinib
turibdiki, teniarinxoz bilan asosan odamlar, sistiserkoz bilan
esa qoramollar kasallanadi.
Teniarinxoz yer yuzida keng tarqalgan. Ayniqsa, Afrika,
Janubiy Amerika, Avstraliya va Osiyoning ayrim mamlakatlari-
da odamlar bu kasallik biian ko‘proq kasallanadi.
MDHda teniarinxoz Kavkaz ortida, O‘rta Osiyo respublikala-
rida, Qozog‘istonda, Rossiyaning shimoliy viloyatlarida ko‘proq
uchraydi.

11O‘zbekistonda bu kasallik, asosan Xorazm viloyati
aholisi o‘rtasida tez-tez uchrab turadi (13%) .
Buning asosiy sababi mahalliy aholi o‘rtasida milliy
taom mol go‘shti qiymasidan tayyorlangan «ijjan»ning
(piyoz va garmdori qo‘shilgan xom qiyma mol go‘shtining)
keng iste’mol qilinishidir.

Cho‘chqa tasmasimon
chuvalchangi ( Taenia solium ).
Qoramol tasmasimoni kabi
odamlarning ingichka
ichagida parazitlik qiladi.

14Uzunligi 1,5-3 m, ba’zan esa 5 m gacha borib, boshcha,
ya’ni skoleks, bo‘yin va 900 tagacha bo‘g‘imlari boshchasida 4 ta
so‘rg‘ichi va xartumida ikki qator har xil katta-kichiklikdagi
xitinli ilmoqchalari (22-32 tadan) joylashgan, proglottidalari-
ning har birida yuzlab urug‘donlar va uch bo‘lakli bitta
tuxumdon bo‘ladi.
Cho‘chqa tasmasimoni lichinkasi ham xuddi qoramol
tasmasimoni lichinkasi kabi sistitserk deyiladi.
Bu lichinka har xil to‘qima va organlarda maxsus po‘stga
o‘ralib parazitlik qiladi.
Sistitserk no‘xat kattaligidagi pufakcha bo‘lib, ichi tiniq
suyuqlik bilan to‘lgan bo‘ladi, uning uchida 4 ta so‘rg‘ichi va
xartumi, ilmoqchalar bilan qurollangan skoleksi joylashgan.

15Cho‘chqa tasmasimonining asosiy xo‘jayini odam hisoblanadi.
Odamning ingichka ichagida voyaga yetgan tasmasimon
chuvalchang parazitlik qiladi.
Cho‘chqa, it, mushuk, tuya va quyonlar bu chuvalchangning
oraliq xo‘jayinlari hisoblanadi.
Cho‘chqa tasmasimonining voyaga yetgan shakli keltirib
qo’zg‘atadigan kasallik tenioz, lichinkalik davri vujudga
keltiradigan kasallik esa sistiserkoz deyiladi.
Yuqorida ta’kidlanganidek, odamlar ham tenioz va ham
sistiserkoz bilan kasallanishi mumkin.

17Cho'chqa tasmasimon
chuvalchangi

Tenioz – cho’chqa tasmasimon chuvalchangi
ingichka ichakdagi parazitlik natijasida kelib
chiqadigan gelmintozlar va hazmsizlik belgilari va
asteno-nevrotik ko’rinishlar bilan tavsiflanadi. Tenioz
kursi ishtahaning pasayishi, qorin og’rig’i, ko’ngil
aynishi, qusish, axlatning buzilishi, bosh
aylanishi va bosh og’rig’i, uyqu buzilishi,
hushidan ketish bilan birga keladi. Tenioz – cho’chqa tasmasimon chuvalchangi bilan
kasallanish haqida ma’lumot

20Cho'chqa tasmasimonining asosiy xo'jayini odam hisoblanadi.
Odamning in gichka ichagida voyaga yetgan tasmasimon chuvalchang
parazitlik qiladi. Cho'chqa, it, mushuk, tuya va quyonlar bu
chuvalchangning oraliq xo'jayinlari hisoblanadi. Bunda cho'chqa va
yuqorida aytilgan hayvonlar suv va har xil oziq-ovqatlar orqali
chuvalchangning tuxumlari bilan zararlanadi. Oraliq xo'jayin
organizmida tuxunidan chiqqan 6 ilmoqli lichinka (onkosfera) qon va
limfa tomirlariga o'tib, muskul to'qimasi, miya, ko'z va boshqa
organlarga borib o'mashib, maxsus po'stga o'raladi va 2-4 oydan
keyin ikkinchi lichinkalik davri - sistitserkka aylanadi. Sistitserk
cho'chqa tanasida 3 yildan 6yilgacha yashashi mumkin. Sistitserk
finna deb ham ataladi. Odamlar cho'chqa tasmasimonini sistitserkli,
ya’ni finnali cho'chqa go'shtini yaxshi pishmagan holda iste’mol
qilishlari orqali o'zlariga yuqtiradilar.

Shuni ham aytib o'tish joizki, ba’zan odamlar cho'chqa
tasmasimonining asosiy xo'jayini bo'libgina qolmay, balki oraliq
xo'jayini ham bo'lishlari mumkin. Bun da parazitning tuxumi
odamga oziq-ovqat, suv orqali yuqishi, ayrim hollarda esa ushbu
gijja bilan kasallangan odamlar o'qchiganida ichagidagi voyaga
yetgan chuvalchanglarning tuxumga to'la proglottidalari, ya’ni
bo'g'imlari oshqozonga ko'tarilib, oshqozon ichiga mingiab tuxumlar
ajralib chiqishi mumkin. Bunday hol
larda tuxumdan ajralgan
lichinkalar - onkosferalar odamlar ichagini teshib qonga o'tgach,
turli organlar yurak, muskullar, o'pka, ko'z va hatto miyaga ham
borib o'rnashishi mumkin. Bu yerda ular sistitserka ya’ni finnaga
aylanadi.

22Finnalaming ayniqsa ko'zga o’rnashib olishi xavflidir.
Bunda odamlar ko'r bo'lib qolishlari ham mumkin. Miyaga
o'mashib olsa, odamlar o'ladi. Ana shunday o'z-o'zidan
zararlanish holati autoinvaziya deyiladi. Shu
xususiyatiarini hisobga olganda, cho'chqa tasmasimoni
eng xavfli tasmasimon chuvalchanglardan biri
hisoblanadi. Shuning uchun ham har bir odam, agarda
ichagida cho'chqa tasmasimoni borligini sezsa, juda
ehtiyot bolishi, ozodalikka qattiq rioya qilishi, gijja
tushirishda qayt qildiradigan dori ichmasligi kerak.

Cho‘chqa tasmasimoniga qarshi kurashish uchun avvalo
profilaktika chora-tadbirlarni amalga oshirish kerak, ya’ni
cho'chqa go'shtini yaxshilab ko'zdan kechirib, sistitserk (finna)
bilan kasallangan yoki kasallanmaganligini aniqlash lozim.
Xom va chala dudlangan cho'chqa go'shtini yemaslik hamda
cho'chqalarga gijjalarning yuqmasligi uchun ularni
sanitariya-gigiyena qoidalariga muvofiq asrash kerak.
Cho'chqa tasmasimon chuvalchangi bilan kasallangan
odamlami ham fenasal dorisi va oshqovoq urug'i bilan
davolash lozim.
23

Qoramol va cho‘chqa tasmasimon chuvalchangi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish