QotishmalarQotishmalar olish hamda ularning ishlatilish sohalari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

QotishmalarQotishmalar olish hamda ularning ishlatilish sohalari

Купить

QOTISHMALA R QOTI SHMA LA R OLI SH HA MDA
ULA RNI NG I SHLATI LI SH SOHA LA RI

RE J A
•
1.Qotishmalarning holat diagrammalari va ularning tuzilishi

•
2. Fazalar qoidasi haqida ma’lumot
•
3.
Temir-uglerod qotishmasining holat diagrammasi

UMUMI Y MA `LUMOT
1. Mexanik aralashma. Agar qotishma tarkibiga kiruvchi elementlarning atomlari birlamchi
kristal-lanish jarayonida
bir-biriga tortilmay, balki qochsa, bunday qotishmaga kiruvchi har bir
element atomlari kristallanishida mustaqil kristallar hosil qiladi va ularning donachalari ayrim-
ayrim mexanik aralash-mani beradi.
2. Qattiq eritma.
Agar qotishma tarkibiga kiruvchi elementlarning atomlari bir-birida to‘la
yoki cheklangan holda erisa bunday qotishmalarga qattiq eritmalar deyiladi. Bu xususiyat
qattiq holatda ham saqlanadi.
3. Kimyoviy birikma.
Birlamchi kristallanish jarayonida elementlarning o‘zaro kimyoviy
reaksiyaga kirishuvi natijasida hosil bo‘lgan birikmalarga kimyoviy birikma deyiladi. Bu
birikmalar kristall panjaralari ularnikidan o‘zgacha bo‘ladi.

QOTISHMALARNING HOLAT
DIAGRAMMALARI VA ULARNING TUZILISHI
•
Qotishmalar tarkibidagi element (komponent) larining xili konsentratsiyasi va temperaturasi o‘zgarganda fazalarining qanday holatda bo‘lishini ko‘rsatuvchi
diagramma shu qotishmaning holat diagrammasi deyiladi. Qotishmalarning holat diagrammasi uning ayni sharoitda eng kichik erkin energiyali barqaror
fazalar holatini ko‘rsatgani uchun bu diagramma qotishmaning muvozanat diagrammasi deb ham ataladi. Demak, qotishmalarning holat diagrammasidan
kristallanish davrida fazalarning hamda ularga ko‘ra xossalarining o‘zgarishi kuzatiladi. Shuning uchun qotishmalarning holat diagrammalarining amaliy
•
ahamiyati g‘oyat katta. Ma’lumki, qotishmalar tarkibiga kiruvchi komponentlar
•
ortishi bilan holat diagrammalarining tuzilishi murakkablashadi. Eng oddiy holat diagrammalari ikki komponentli qotishmalarga xos bo‘lgani uchun shu
qotishmalarning holat diagrammasini ko‘rib chiqish bilan kifoyalanamiz.
•
Amalda aniq qotishmalarning holat diagrammasini tuzish uchun komponentlarini va aniq tarkibli qotishmalarini olib , ularni o‘tga chidamli materiallardan
yasalgan idishga kiritib, pechda suyultirilib, asta-sekin sovitib boriladi. Bunda ularning kristallana boshlashi va tugashi temperaturalarining o‘zgarishi

termo-elektrik pirometr , strukturasi esa maxsus metallografik mikroskop yordamida kuzatib, olingan materiallar asosida holat diagrammasi tuziladi. Masalan,
Pb-Sb qotishmasining holat diagram-masini tuzish uchun avvalo Pb va Sb larni va turli konsentratsiyali qotishmalarini olib, ularning kritik temperaturalarini
aniqlaymiz. Aniqlangan materiallar asosida har biri uchun sovitish
egri chiziqlar i chizilib , koordinatalar tizimining ordinata o‘qi bo‘ylab ularning kritik
temperaturalarining,
•
abssissa o‘qi bo‘ylab konsentratsiyalarini qo‘yib, qotishmalarning kristallana boshlanish temperaturalarini va kristallanishning tugash temperaturalarini o‘z
konsentratsiyalariga o‘tkazib, ular o‘zaro tutashtirilsa, qotishmaning holat diagrammasi tuziladi.
Shuni qayd etish joizki , qotishma tarkibiga kiruvchi
•
komponentlar suyuq holatda bir-birida to‘la erib, kristallanish jarayonida bir-biriga tortilmay, har biri mustaqil
kristallar hosil qilsa , 19-rasm, a dagidek, agar
suyuq ham, qattiq holatda ham bir-birida istalgan miqdorda erib
kimyoviy birikma hosil qilmasa , 26-rasm, b dagidek, agar qotishma tarkibiga kiruvchi
komponentlar suyuq holatda birbirida to‘la erib, qattiq holatda ma’lum miqdordagina eriy olsa, bunday qotishmalar qattiq holatida komponentlari cheklangan
miqdorda eriydigan qotishmalar. 19-rasm, d dagidek, agar qotishma tarkibiga kiruvchi komponentlar
suyuq holatda bir-birida erib , qattiq holatda barqaror
kimyoviy birikma hosil qilsa, ularni
AnVm tipidagi oddiy formula bilan ifodalash mumkin. Qotishmalarning xarakterli holat diagrammalari va xossalarining
o‘zgarishi:
•
a – mexanik aralashma; b – eruvchanligi
cheklanmagan qattiq eritma ; d – eruvchanligi cheklangan qattiq eritma; e – kimyoviy eritma

FAZALAR QOIDASI HAQIDA
MA’LUMOT
•
Muvozanat holatdagi qotishmalarni erkinlik darajasi bilan komponentlar , fazalar va
o‘zgaruvchan tashqi omillar (temperatura, bosim) ning bog‘liqligi quyidagicha ifodalanadi:
С = К - F + O‘t, bu yerda, К –
komponentlar soni , F – fazalar soni,
•
O‘t – o‘zgaruvchan
tashqi omillar

TEMIR-UGLEROD QOTISHMASINING HOLAT DIAGRAMMASI

•
Amalda foydalaniladigan Fe-C li qotishmalarida uglerodning miqdori 4,5–5% dan ortmaydi. Shu boisdan Fe-Fe3C li
qotishmalarining holat diagrammasi o‘rganiladi. Bu diagrammani tuzishda yuqorida Pb-Sb qotishmasining holat
diagrammasini tuzilganidek , termik analiz materiallariga asoslanib tuziladi. Bunda koordinatalar tizimining ordinata o‘qiga
Fe, Fe3C larnini va qotishmalarning temperaturasi,
∗
•
abssissa o‘qi bo‘ylab qotishmadagi uglerodning miqdorini qo‘yib chiqiladi. Keyin esa ularning kristallana boshlanish va
tugash kritik
temperaturalari aniqlanib
•
(sovitish egri chiziqlaridan) abssissa o‘qida ularni tegishli uglerod konsentratsiyali joyiga o‘tkazib, kristallana boshlanish va
tugash temperaturalarini ko‘rsatuvchi nuqtalarni o‘zaro tutashtirilganda holat diagramma hosil bo‘ladi. Diagrammani chap
tomonidagi ordinata chizig‘idagi A nuqta temirning suyuqlanish temperaturasini, N va G nuqtalar esa uning allotropik shakl
o‘zgarish temperaturasini va o‘ng tomondagi vertikal chiziqdagi D nuqta temir karbidining suyuqlanish temperaturasini
ko‘rsatadi. Agar abssissa o‘qidagi 2,14% uglerodni ko‘rsatuvchi nuqtadan vertikal chiziq o‘tkazib,
diagrammani ikki qismga
•
ajratsak, chap qismi po‘latlarga, o‘ng qismi esa cho‘yanlarga taalluqli bo‘ladi.
•

∗ Fe3C*suyuqlanish temperaturasi 1250oC bo‘ladi. Po‘latlarga taalluqli qismini po‘latlar tarkibidagi uglerod miqdoriga ko‘ra
evtektoid (C=0,8%), evtektoidgacha (C<0,8%) va evgektoiddan keyingi po‘latlarga (0,8<c<="" p=""></c
•
cho‘yanlarni ham tarkibidagi uglerod miqdoriga ko‘ra evtektikali (C=4,3%), evtektikagacha (2,14<c4,3%) cho‘yanlarga
ajratiladi. Diagrammani
ABCD chizig‘i kristallana boshlanish chizig‘i</c
•
bo‘lib, undan yuqorida qotishma suyuq eritma holatda bo‘ladi (bu chiziq likvidus chizig‘i deb ataladi).
AHjECF chizig‘i
qotishma kristallanishining tugash chizig‘i bo‘lib, undan pastda esa qotishma qattiq eritma holatda bo‘ladi (bu chiziq solidus
chizig‘i deyiladi).
Qotishma ABCD va AHjECF chiziqlar orasida suyuq hamda qattiq holatda bo‘ladi. AHN chiziq yuqori
temperaturali ferrit oblastini bildiradi. Qotishmalarni suyuq eritma holatidan asta-sekin uy temperaturasigacha sovitilganda
faza (struktura) o‘zgarishlarini holat diagrammadan har bir qotishma uchun temperaturasiga qarab kuzatish mumkin.

E` TI BORI N GI Z UCHUN RA HMAT

QotishmalarQotishmalar olish hamda ularning ishlatilish sohalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish