Qozoqlar etnologiyasi urf odatlari va madaniyati - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	27.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Qozoqlar etnologiyasi urf odatlari va madaniyati

Купить

Qozoqlar et nologiy asi urf odat lari
v a madaniy at i

Qozog'izston Respublikasining
asosiy aholisi (6,54 mln. kishidan
ziyod) hisoblanadi. Shuningdek,
bu xalq, asosan, O'zbekistonda
(808 ming kishi), Turkmaniston (87
ming kishi), Qirg'iziston (37 ming
kishi), Tojikiston va RF (635,9 ming
kishi), XXR (1 mln. 115 ming kishi
(1990-yillar o'rtalari), Mo'g'uliston
(125 ming kishi) va boshqa
mamlakatlarda yashaydi. Umumiy
soni 9,42 mln. kishi.

Rasmiy tili - qozoq tili. Dini islom dini
bo'lib, asosiy aholi sunniy
musulmon hisoblanadi. Qozoqlar,
asosan, «Janubiy Sibir» tipiga
kiradilar (bu tip o‘ziga ham
mongoloid, ham yevropeoid
belgilarini oladi). Janubiy Sibir tipi
mo‘g‘ul qiyofa irqqa mansub, ko‘zlari
qisiq, yuzlari yumaloq, tanasi oq
sariq-malla, puchuq burun, panjalari
kalta, jussalari mayda, bosh chanog'i
braxikefal (dumaloq). Bepoyon
dashtliklar, ot-ulov, tuya ularning
jonu dili, erkin, ozod, hayot turmush
tarzi bilan suyagi qotgan.

Qozoq tili bir qancha qadimiy qabilalar tili hamda boshqa tillar asosida
tashkil topgan bo'lib, uch asosiy shevaga bo'linadi: g'arbiy, shimoli-sharqiy
va janubiy. G'arbiy sheva alshin qabilalar ittifoqi tilidan paydo bo'lgan.
Shimoli-sharqiy sheva arg'in, nayman, qiray, qipchoq, qo‘ng‘irot
qabilalarining umumiy tilidan kelib chiqqan. Hozirgi qozoq adabiy tili ana
shu shevaga asoslangan. Nihoyat, janubiy sheva uysin, jaloyir, qang'li, dulat
va boshqa qabilalar tilidan yuzaga kelgan.

Qozoqlarning qabila-urug'lari tarixan uch guruhga bo‘linib, alohida hududlarda
yashaganlar. Katta, o'rta va kichik juz. Bu juzlarga kiruvchi qabilalar va urug'larining har
qaysisi Qozog'istonning muayyan hududida juda qadimdan o'rnashib kelgan. Qozoqlarning qabila, urug'-aymoq bo'lib yashash urf-odati
uzoq asr mobaynida davom etgan. Qozoqlar orasida to'ralar
alohida o'rin tutgan. Ularning ajdodlari Chingizxon
shajarasiga borib taqaladi, deb hisoblanadi. Shuning uchun
ular o'zlarini oq suyek (oq suyak)lar deb ataydilar.

Dehqonchilik qozoqlar uchun ik k inchi
darajali bir ish, deb hisoblanib k elingan.
Lek in Qozog'ist onning ay rim y erlari,
chunonchi Yet t isuv da, Qorat ov y on
bag'irlarida, Shuy, Talas, Sirdary o sohillari
bo'y lab, I rt ish dary osining y uqori oqimi
at rofi da Mark aziy Qozog'ist onning ay rim
y erlari, jumladan, Qarqarali t u296 VII bob.
Osiy o xalqlari et nologiy asi manida
y ashay ot gan aholi qadim zamonlardan
buy on dehqonchilik qilib k elgan.

Qozoq ahli ovchilik va baliqchilik
bilan ham qisman shugullangan.
Ko‘proq tulki ovlashgan. Tulki
terisidan bosh kiyim tikishgan.
Savdo-sotiq olib borilgan. Juda
qadimdan hududda sayga
ovlashgan. Qator qilib qopqon
ichiga qamab tutishgan. Ba’zan ot
bilan quvib yurib charchagan
hayvonni so‘yil bilan urib
ovlashgan

Baliqchilik bilan daryo va ko‘llar atrofida
yashayotgan aholi shug‘ullangan. XIX
asrda qozoqlar uchun kichik oila xos
bo'lib, u ota-ona va voyaga yetmagan
bolalardan tashkil topgan. Mazkur oilada
patriarxal munosabatlari qaror topgan
bo'lib, xotin ustidan eri, kichiklar ustidan
kattalar hukmronlik qilar edi. Oila
boshlig‘i - erkak kishi atrofida oilaning
barcha a’zolari yuziat va odat qoidalariga
amal qilib, jipslashib yashar edilar. Bu
munosabatlar qozoqlarning oilaviy
munosabatlarini tartibga solib turar edi.

To`y marosimlari: kelin-
ko`rdi, sovchilik, ichkilik,
o`tirish va to`y. To'yga
qa'lin pulini berish va
nikohdan o'tish kiradi.
Ilgari kazaklar to'ylarni
yig'im-terimidan,
Muqaddas kundan (14
oktyabr) yoki
Rojdestvodan keyin
o'tkazar edilar.

Sovchilik payti qo'shiqlar va
raqslar bilan maxsus qalin puli
to'lash jarayoni bo'lib o'tar edi.
Kuyov jo`ra sovg`a bermasa:
«Kuyov jo'rada pul yo'q —
boshida junli qalpoq; halta kiyib
olgan, mix bilan bog'langan»
degan qo`shiq aytilar edi.
Shunday qilib, kuyov jo’raning
qizg'anchiqligi masxara qilingan.

Ot ga mindirish
Farzandni, ayniqsa o'g'il bolani tarbiyalash kazak
xalqining urf-odatlarining muhim qismidir.
Bolaligidanoq o'g'il bolaga ot minishni o'rgatishgan,
agar u yiqilmasa, demak, haqiqiy kazak bo’lipti, deb
hisoblashgan. 4 yoshidanboshlab bolani otga
mindirishgan, bola 7-8 yoshigacha uyda — ayollar
bilan yashagan va uni erkaklar oldiga qo`yishmagan.

Rojdestvo
Kazak taomlari ukrain va ruslarnikiga o'xshaydi. Masalan, o'sha galushki,
vareniki, chuchvara va hatto ukrain borshini «kazakcha» deb atash
mumkin.
Rojdestvo uchun maxsus piroglar tayyorlanadi, Maslenitsa
uchun esa — quymoqlar, Uchbirlik kuni tuxum pishiriladi

Kazaklar hali ham kolyada kuylashlari (mehmondorchilikka
borib, qo'shiqlar kuylab, shirinliklar olish), ibodat qilib, bir-
birlariga farovonlik tilashlari va tovuqli pirog bilan siylashlari
mumkin. Bu slavyanlarning eng qiziqarli va quvnoq bayramdir.

Kak k uni dafn qilsih marosimi
Bu janubiy bahor tadbiri uchun «kakku»
marosim qo'g'irchog'i tayyorlangan va u
cho`qintirilib, ko'milgan. Ushbu marosim
ayollik hislarlati va kakku qushining ramzi
bilan bog'liq bo'lib, uni ayniqsa Rossiyada
slavyanlar hurmat qilishgan.
Kakkuning dafn marosimi bahorning
yakunini anglatadi. Marosim maydan
iyungacha bo'lgan vaqt ichida o'tkaziladi.
Marosim ikki bosqichdan iborat —
qo`g`irchoqni tayyorlash va ittifoq yaratish,
ya'ni, qizlar u bilan birlashar edilar, keyin
esa Uchbirlik — ittifoqdan ozod qilish va
kakkuni dafn qilish.

Kakkuni dafn qilsih marosimida
qizlar kuyovga fol ochib, maraka dasturxonida ovqatlanishadi. Marosimda o'g'il
bolalarning ishtirok etishi taqiqlangan, lekin ular ko'pincha qizlarning g`ashiga
tegish uchun kakkuni o`g`irlab ketishgan.
Hozirgi vaqtda ushbu sehrli marosim keng doirada o'tkazilmaydi va slavyan
xalqining an'analari tarixida qolgan.

Adabiyotlar
1.A.Ashurov “Etnologiya” 2013
2.Yandex “Qozoqlar urf odatlari”
3.Wekipediya “Qozoq Xalqi etnogenezi”
Tuzuvchi : 102-guruh talabasi Sobirova Sevinch

Qozoqlar etnologiyasi urf odatlari va madaniyati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish