Quyosh energiyasi atmosfera va yer sirtida o‘zgarishi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Quyosh energiyasi atmosfera va yer sirtida o‘zgarishi

Купить

Mavzu: Quyosh energiyasi
atmosfera va yer sirtida
o’zgarishi

1. Atmosfera havosining harorati taqsimotining xarakteri va uning o‘zgarishini
havoning issiqlik rejimi deb yuritiladi. Atmosferaning issiqlik rejimi asosan uning
yerdagi faol yuza va kosmik fazo bilan issiqlik almashinishi bilan aniqlanadi.
Atmosfera quyosh radiasiyasini bevosita yutishi natijasida juda kam, aniqrog‘i
0,5 0

chamasida isiydi. Atmosferaning yuqori qatlamlari quyosh radiasiyasini pastki
qatlamlaridan kuchliroq yutadi. Atmosferaning eng pastki qatlami –
troposferaning, ayniqsa uning pastki qatlamlari isishining asosiy manbai, ularning
yer faol sirtidan olgan issiqligidir. К unduzi faol yuzaning radiasion balansi musbat
bo‘lgan soatlarda, ya’ni faol yuzaga tushuvchi quyosh radiasiyasi oqimlari, faol
yuzadan qaytgan va faol yuzaning chiqargan nurlanish oqimlaridan katta
bo‘lganida quruqlik yuzasi isiydi. Uning harorati havo haroratidan yuqori bo‘lib
qoladi. Shuning uchun issiqlik havoga uzatiladi.

К echasi esa faol yuza samarali (effektiv) nurlanish sababli havoga nisbatan ko‘proq
soviydi. Natijada issiqlik havodan faol yuzaga uzatiladi, oqibatda havoning o‘zi
ham soviydi.
Faol yuza bilan atmosfera orasida, shuningdek atmosferaning o‘zida issiqlikning
ko‘chishi quyidagi jarayonlar yordamida ro‘y beradi:
Molekulyar issiqlik o‘tkazuvchanlik
Yer sirti, o‘ziga tushgan quyosh nuri energiyasining bir qismini yutib isiydi va
yutgan energiyasining bir qismini havoga uzatadi, boshqacha aytganda havo
qatlamlari bevosita faol yuzaning issiqlik ta’sirida bo‘ladi. Tushgan quyosh
radiasiyasining bir qismini yutgan faol yuza harorati ortadi, natijada unga
yondoshgan ustki havo qatlami ham isiydi va bu qatlam o‘z navbatida o‘zidan
yuqoridagi qatlamga molekulalarning issiqlik harakati yordamida issiqlik uzatadi.
Bu tarzdagi issiqlik uzatish troposfera qatlamlarining ancha qismigacha etib boradi.

Molekulyar issiqlik o‘tkazuvchanlik deb yuritiladigan issiqlik uzatishning bu usuli
sababli atmosferaning erga yaqin qatlamlarigina yaxshi isiydi. Havoning issiqlik
o‘tkazuvchanlik koeffisientining qiymati juda oz bo‘lganidan atmosferaning yuqori
qatlamlari bu usulda juda ham kam isiydi.
Demak, havo ochiq kuni (shamol esmayotganda) er yuzidan balandlik oshgan sari
havoning harorati pasayib borishi kerak.
Issiqlik konveksiyasi. Atmosferaning yuqori qatlamlariga issiqlik uzatishda issiqlik
konveksiyasi jarayoni muhim ahamiyatga ega.

Yer sharida uning sharsimonligi, quyosh nurlarining turli xil burchak
ostida tushishi va Yer ning o’z o’qi atrofida aylanishi natijasida 7 ta
iqlim mintaqasi shakllangan. Ular quyidagilar: Ekvatorial mintaqa
Subekvatorial mintaqa Tropik mintaqa Subtropik mintaqa Mo’tadil
mintaqa Subarktika va subantarktika mintaqalari Arktika va
antarktika mintaqalari. EKVATORIAL MINTAQA - temreratura yil
bo’yi deyarli bir xil, o’rtacha 24-28˚C. quyosh issiqligining 75% i
bug’lanishga sarf bo’lganligi uchun temperatura yuqori bo’lmaydi.
Kuchsiz o’zgaruvchan shamollar esadi. Havo issiq va nam.
Haroratning mavsumiy o’zgarishi va havo namligi juda past.
TROPIK MINTAQA – pasatlar uzoq davom etadi. Mavsumiy havo
harorati o’zgarishlari ancha sezilarli. Havo ko’p vaqt ochiq bo’ladi.
Qish iliq, yoz issiq bo’lib, har ikkala kenglikda taxminan 15˚-25˚
kenglikka to’g’ri keladi. Mussonlar esmaydi, tropik havo hukmron.

Yer sharida uning sharsimonligi, quyosh
nurlarining turli xil burchak ostida tushishi va
Yer ning o’z o’qi atrofida aylanishi natijasida 7
ta iqlim mintaqasi shakllangan. Ular
quyidagilar: 1. Ekvatorial mintaqa 2.
Subekvatorial mintaqa 3. Tropik mintaqa 4.
Subtropik mintaqa 5. Mo’tadil mintaqa 6.
Subarktika va subantarktika mintaqalari 7.
Arktika va antarktika mintaqalari

MINTAQA bo’lganligi EKVATORIAL -
temreratura yil bo’yi deyarli bir xil,
o’rtacha 24-28˚C. quyosh issiqligining 75%
i bug’lanishga uchun sarf temperatura
yuqori bo’lmaydi. Kuchsiz o’zgaruvchan
shamollar issiq va nam. esadi. Havo
mavsumiy Haroratning o’zgarishi va havo
namligi juda past.

Energiya tushunchasi. «Energiya» yunoncha so’z bo’lib, «faoliyat» degan
ma‘noni bildiradi. Haqiqatan ham har qanday faoliyat energiya sarf qilish yoki energiya
chiqarish bilan bog’liq.
Energiya materiyaning asosiy xususiyati bo’lib hisoblanadi. Fizikada energiya
deganda, materiyaning har xil shakldagi harakati tushuniladi. Uning ilmiy ibora sifatida
kiritilishi materiyaning har xil shakldagi (mexanik, issiqlik, kimeviy, yadroviy,
gravitatsion va boshqa) harakati, biri ikkinchisini aylantirish xususiyatiga ega.
Energiya-keng ma‘noda kuch demakdir.
Termodinamikaning birinchi qonuniga (energiyaning saqlanish qonuniga) ko’ra –
energiya hosil bo’lmay qolmaydi, yo’qolmaydi; faqat bir turdan boshqa turga o’tadi.
Tabiatda va ishlab chiqarish faoliyati jarayonida energiya hosil bo’lishi doimiydir.
Shuning uchun Yerda hayot rivojlanishi tarixini inson paydo bo’lishi va insoniyat
rivojlanishini – energiyaga egalik qilish va uni qayta shakllantirishning tarixiy kurashi
deb qarash mumkin.

Quyosh – biosfera
energiyasining asosiy manbai. Yer
yuzasiga asosiy energiya miqdori
Quyoshdan tushadi. Energiyaning
boshqa manbalar (Yerning ichki
issiqligi, kosmik nurlar) xissasini unga
taqqoslaganda juda kam.
Yerning bir birlik yuzasiga tushadigan
Quyosh energiyasi vaqt bo’yicha
o’zgarmas bo’lganligi sababli, Quyosh
doimiysi deb ataladi. Kosmik kuzatish
ma‘lumotlariga ko’ra, quyosh doimiysi
1,36(103 vt/m2 ga teng. Lekin bu yerda
qyosh aktivligining davriyligi ko’p
bosqichli tavsifga ega ekanligini
hisobga olish kerak. Har bir sekundda
Quyoshdan 3,38(1026 vt bo’lgan
energiya tarqaladi. Bu qiymat
Quyoshning yorug’ligi deb ataladai.

Quyosh energiyasi atmosfera va yer sirtida o‘zgarishi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish