Rangli metallurgiya. 8-sinf. Geografiya - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	10.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Rangli metallurgiya. 8-sinf. Geografiya

Купить

Rangli metallurgiya

•
Rangli metallurgiya: a) rangli metall rudalarini
qazib chiqarish; b) boyitish; d) eritish;
e) qotishmalar ishlab chiqarishni o‘zida
birlashtiradi. Rangli metallurgiya mamlakatni
elektrlashtirish, uning mudofaa qudratini
mustahkamlash, atom texnikasi,
samolyotsozlik, raketasozlikni rivojlantirish,
umuman, mashinasozlik va kimyo sanoati
uchun juda zarurdir.

Rangli metallarning guruhlarga bo‘linishi.

•
Rangli metallar bir qancha guruhlarga bo‘linadi. Bu
bo‘linish asosida rangli metallurgiya – og‘ir
metallar metallurgiyasi, yengil metallar
metallurgiyasi va boshqalarga bo‘linadi.
•
Ilgari O‘zbekistonda faqat qimmatbaho metallar
qazib chiqarilgan. Endilikda og‘ir metallarni ham,
qiyin eruvchi metallarni ham ishlab chiqarish
yo‘lga qo‘yilgan. Ularni olishda juda ko‘p elektr
energiyasi sarflanadi. Bunday ishlab chiqarishlar
ko‘p energiya talab qiladigan ishlab chiqarish
deyiladi.

•
Mamlakatimizda oltin, mis,
qo‘rg‘oshin, rux, volfram, molibden
va boshqa rangli metall rudalarining
zaxirasi ko‘p. Faqat mis konlarining
o‘zi 15 tadan ortadi.

•
Angren–Olmaliq kon sanoati rayoni mamlakatimiz
rangli metallurgiya sanoatida alohida ahamiyatga ega.
Mis rudasi tarkibida molibden, oltin, kumush kabilar
birga uchraydi. Bu yerda mis eritish zavodi va
Olmaliq kon-metallurgiya kombinati ishlab turibdi.
Kombinat Qalmoqqirkon, Qo‘rg‘oshinkon konlari,
qo‘rg‘oshin-rux boyitish fabrikasi, elektr stansiyasi
va bir qancha yordamchi korxonalardan iborat (38-
rasm). Konchilarning obod shahri – Olmaliq kon
o‘zlashtirilishi jarayonida barpo bo‘lgan.

Aluminiy ishlab chiqarish

•
Boyitish fabrikasi – rudaning keraksiz qo‘shilmalarini
chiqarib tashlash yoki yangi moddalar qo‘shish yo‘li bilan
foydali sifatlarini orttiruvchi korxona.
•
Rangli metallurgiyaning mahsulotlari – volfram va
molibden ishlab chiqarish tez rivojlanmoqda. Volframning
erish harorati juda yuqori (3370°C). Yuqori haroratli
p е chlarning qizdiradigan el е m е ntlari va el е ktr
lampochkaning qiziydigan simlari volframdan yasaladi.
Chirchiq shahridagi qiyin eriydigan qattiq qotishmalar
zavodi mamlakatdagi nihoyatda muhim korxonalardan
hisoblanadi. Bu korxona mahsulotidan elektrotexnika,
mashinasozlik, asbobsozlik va boshqa sanoat tarmoqlarida
keng foydalaniladi.

•
Rangli metallar qimmatli xususiyatlarga ega.
Ularning ba’zilari (qalayi, qo‘rg‘oshin, nikel)
zanglash (korroziya)ga chidamli, boshqalari
(titan, volfram) issiqqa bardoshli yoki elektr
tokini yaxshi o‘tkazadi (aluminiy, mis, kumush,
oltin). Ohangaron ko‘mir havzasida aluminiy
xomashyosi – kaolin gilining ulkan zaxirasi
mavjud. O‘rta Chirchiq plavik shpat
kombinatida esa aluminiyni elektroliz usulida
olishda ishlatiladigan plavik shpat tayyorlanadi.

•
Oltin – noyob metall. U yer ostida ham,
namlikda ham o‘z xususiyatini yo‘qotmaydi.
Ammo uni izlab topish va tog‘ jinslaridan
ajratib olish juda ko‘p mehnat, mablag‘ talab
etadi. Oltin siz bilgan zargarlikdan tashqari
elektronika, kompyuter ishlab chiqarishda,
kosmik kemalarda, atom reaktorlarida ko‘p
qo‘llaniladi. Bitta atom reaktorining ichki
devori 16 kg oltin bilan qoplanadi.

•
Samarqand bilan Buxoro oralig‘idagi tog‘lardan ikki
ming yil burun ham oltin qazib olingan. X–XIII asrlarda
kon sanoati o‘z zamonasiga xos yuksak rivojlangan. XIX
asrda Rossiya imperiyasi Turkistonni bosib olgach,
mavjud konlarni xaritalarga tushirdi. Oltin qidiruv
ishlarini barcha joylarda kuchaytirdi. XX asr o‘rtalaridan
o‘zbek olimlarining izlanishlari asosida Muruntov,
Chodak, Zarmitan, Qo‘shbuloq, Qizilolma,
Marjonbuloq oltin konlari aniqlandi. 1969-yilda
dastlabki oltin yombisi quyildi. Shu vaqtdan oltin qazib
olish sanoati shakllandi.

•
O‘zbekiston oltin qazib chiqarish bo‘yicha
dunyoda yettinchi , MDH davlatlari ichida esa
ikkinchi o‘rinda turadi.
•
Mamlakatimizda oltin qazib olish sanoatining
yana bir yirik markazi – Navoiy kon-
metallurgiya kombinatidir. Muruntov koni
O‘zbekistondagina emas, Yevrosiyodagi oltin
konlari ichida eng kattasi bo‘lib, ruda qazib
olingan joy hajmi 2×4 km va chuqurligi 400
metrdan ortiq afsonaviy o‘rani eslatadi .

•
Oltindan keyin turadigan qimmatbaho metall –
bu kumush dir. Qurama tog‘ tizmalarida yirik
kumush konlari topilgan. Toshkent oldi
rayonida kumush katta miqdorda ajratib
olinmoqda. Qizilqumda kumush ishlab
chiqarishni ko‘paytirish borasida keng ko‘lamli
tadbirlar amalga oshirilmoqda. Hozirgi kunga
kelib tarkibida oltin va kumush bo‘lgan 30 dan
ortiq ruda konlari aniqlangan.

•
Metallar iqtisodiyotda turli maqsadlarda ishlatiladi.
Mis sof holida ham, qalayi bilan (bronza), nikel
bilan (melxior), aluminiy bilan (duraluminiy), rux
bilan (latun) qotishma holda ham elektrotexnikada
va mashinasozlikda keng foydalaniladi.
Qo‘rg‘oshin akkumulatorlar, elektr kabellari ishlab
chiqarishda ishlatiladi. Temir buyumlar
zanglamasligi uchun rux bilan sirlanadi. Qalayidan
oq tunuka va podshipniklar yasashda foydalaniladi.
Mamlakatimizda kumush, uran, volfram va boshqa
qimmatbaho ruda konlari ham bor.

Topshiriqlar
•
1. Mavzuni o`qish.
•
2. 37-,38-rasmlarni daftarga
chizib kelish
•
3. Muhim ma’lumotlarni yozish
•
4.Metallarni klaster ko`rinishida
tavsiflab chiqing .

Qo`rg`oshin,
rux, qalay

Rangli metallurgiya. 8-sinf. Geografiya

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish