Raqamli biznesda kraudsorsing va kraudfandingning yangi imkoniyatlari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	103.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Raqamli biznesda kraudsorsing va kraudfandingning yangi imkoniyatlari

Купить

RAQAMLI BIZNESDA KRAUDSORSING VA
KRAUDFANDINGNING YANGI IMKONIYATLARI
Reja:
12.1. Raqamli biznesda kraudsorsing va kraudfandingning nazariy-
uslubiy asoslari
12.2. Kraudsorsing va kraudfanding kompaniyalarni kapitallashtirish
texnologiyasi sifatida
12.3. Kraudsorsing va kraudfandingning yangi imkoniyatlaridan
samarali foydalanish

12.1. Biznesda kraudsorsing va kraudfandingning nazariy-uslubiy
asoslari
Kraudfanding (ingl. crowd fundings crowd – «olomon»; funding -
«moliyalashtirish») kompaniyalar kapitallashuvini oshirish innovatsion
texnologiyasi hisoblanadi. Kraudfan- ding innovatsion loyihalarni moliya-
lashtirish maqsadida ko’ngillilardan ayrim mablag’lari to’plashga qaratiladi. Ushbu
samarali texnologiya paydo bo’lishi tufayli biznes nafaqat investitsiya loyihalariga
pul mablag’lari jalb qilish, balki ularni ilgari surish imkoniyatiga ham ega bo’ldi.
2016 yil kraudfanding bozori atigi 880 mln dollar deb baholangan, 2015 yil
yakunlariga ko’ra sanoatning kapitallashuvi 16 mlrd dollarni tashkil qildi, 2019
yilga kraudfanding bozori bashorat hajmi esa 34 mlrd dollarni tashkil qiladi. Har
bir kraudfanding platformasi u yoki bu segmentga: musiqiy, ijodiy, IT, dasturiy
ta’minot, ijtimoiy va boshqa loyihalarga ixtisoslashadi.
Aksiyadorlik kraudfandingi onlayn-platformalar yordamida korporativ
aksiyalar xarid qilishdir. 2012 yil ishga tushirilgan.
Makroiqtisodchilar uzoq vaqt hamda katta moddiy va moliyaviy resurslar
talab qiladigan sermashaqqat vazifalarni hal qilish maqsadida mamlakatning
innovatsion salohiyatini oshirish va jamiyat vakillarida yangicha iqtisodiy
fikrlashni shakllantirishda kraudsorsing rolini o’rganishlari mumkin. Bunday
vazifalar, masalan, inson genomini o’rganish, yangi dori vositalarini ishlab
chiqish, individuallashtirilgan tibbiyotga o’tish, shuningdek, "olomonni" ishlarni
bepul bajarishga jalb qilish jarayonlari ortida turgan risk va tahdidlarni baholash
bo’lishi mumkin.
Bugungi kunda ishbilarmonlar kraudsorsing texnologiyalarini nafaqat
alohida ahamiyatga ega vazifa bo ’ lgan inson genomini o ’ rganish va dori
vositalarini ishlab chiqarish jarayonida , balki ularni bozorda mahsulotni
rag ’ batlantirish uchun ham tez - tez ishlatib turishadi . Asosiy maqsad –

kraudsorserslar , ya ’ ni bu mahsulotnii ishlab chiquvchilarning bevosita ishtirokida
barqaror talab shakllanishi tufayli yuqori foyda olishdir .
Kraudsorsing keng ma’noda bu – kraudsorsing platformasidan foydalangan
holda kapital, mehnat va bilim sig’imi katta bo’lgan ijtimoiy ahamiyatga molik
vazifalarni hal qilish yoki loyiha/mahsulot/xizmatga qo’shimcha talab
shakllantirish hisobiga foyda olish vakt qiymatini qo’shish maqsadida ko’ngilli
asosda odamlarni (olomonni) loyiha/mahsulot/ xizmat yaratish, moliyalashtirish,
ishlab chiqarish, ilgari surish jarayoniga jalb qilishdir.
Kraudsorsing tor ma’noda ishlab chiqarish operatsiyalarining bir qismini
dunyoning turli burchaklaridan internetga 24/7 (haftasiga 7 kun 24 soat) qulay
vaqt o’ziga yuklangan funksiyalarni bajarish imkoniyatiga ega bo’lgan zamon va
makon bo’yicha cheklanmagan «olomonga» (ko’ngilli odamlarga) o’tkazish tufayli
sinergetika samarasiga olib keladigan jamoaviy ongdan foydalanishga asoslangan
ishlab chiqarishning yangi turi sifatida ko’rib chiqilishi mumkin.
Quyidagilar kraudsorsingning muhim va boshqalardan ajratib turadigan
jihati hisoblanadi: «olomon» xilma-xilligi ishlarni bajarish uchun nomzodlar
tanlashda hech qanday cheklovlar yo’qligi bilan izohlanadi. S h u nuqtai nazardan,
«olomon» ishlab chiqarishga ko’ngilli asosda qo’shiladiganlar xilma-xilligi
sifatida ko’rib chiqiladi. Milliy belgi professional mahorat va ma’lumot darajasi
bo’yicha cheklovlar yo’q. Sinergetik samara qraud-loyihalar qatnashchilarining har
xilligi hisobiga ta’minlanadi. «Olomonni» ishga jalb qilish faqat internet-
texnologiyalardan foydalanish asosida amalga oshirish mumkin.
Kraudsorsing platformasi (kraud-platforma) deganda maxsus ishlab
chiqilgan, o’ziniki bo’lgan yoki ijaraga olingan, internet tarmog’i orqali
kraudsorserlardan olingan katta hajmdagi ma’lumotlar va moliyaviy vositalarni
to’plash, qayta ishlash, saqlash va uzatish mumkin bo’lgan texnologik servisni
tushunish lozim. Gap ko’ngilli xayriyalarni to’plash, saqlash va qayta taqsimlash
haqida borganda platforma Kraudsorsing hisoblanadi.
Kraudsorser - kraudsorsing loyihasida (kraud-loyihada) ko’ngilli ravishda
ishtirok etadigan «olomon» vakili bo’lgan kishi. Kraudsorsing mahsuloti deganda

«olomon» yaratgan, ya’ni «kraudsorserlar» mehnatidan foydalangan holda va
kraudsorsing platformasi asosida yaratilgan mahsulot tushuniladi. Kraudsorsing
mahsuloti sifatida loyiha, mahsulot yoki xizmat namoyon bo’lishi mumkin.
Kraudsorsing deb veb-saytda mijozlar taassurotlarini to’plash bo’yicha
so’rovnomani joylashtirishdan tortib ishlab chiqarish jarayonining asosiy biznes
jarayonlariga ko’ngillilarni kiritishgacha bo’lgan har bir narsa deb atash mumkin,
deb hisoblash xato bo’lardi. Ushbu masalaga aniqlik kiritish uchun, har xil
kraudsorsing turlarini ko’rib chiqamiz va ularning xususiyatlarini ta’riflaymiz.
Internet tarmog’ida kraudsorsing platformasidan foydalangan holda
kraudsorserslar tomonidan yaratilgan loyiha, mahsulot va xizmatga qo’shimcha
talab shakllantirish va iste’mol qiymati qo’shish hisobiga foyda olish maqsadida
ko’ngilli ravishda odamlarni («olomon», kraudsorserlar) loyiha, mahsulot, xizmat
yaratish, moliyalashtirish, ishlab chiqarish va ilgari surish jarayoniga jalb qilish
tijorat kraudsorsingi.
Quyidagilar tijorat kraudsorsingi majburiy belgilari hisoblanadi:
 odamlar (kraudsorserlar) ishni ko’ngilli asosda bajaradi;
 kraudsorserlar faolligi Internetda amalga oshiriladi;
 kraudsorserlar rang-barang «olomon»ni ifodalaydi;
 kraudsorserlar mahsulot/xizmatga iste’mol qiymati qo’shadi;
 kraudsorserlar bitta yoki bir nechta jarayonda: loyiha/mahsulot/xizmat
yaratish, moliyalashtirish, ishlab chiqarish, ilgari surish, taqsimlashda ishtirok
etadi;
 kraud-loyiha ishlab chiquvchilar tijorat maqsadini – kattaroq foyda
olishni ko’zlaydi;
 kraudsorsing kraudsorserlar ishtirokida yaratilgan
loyiha/mahsulot/xizmatni ilgari surish elektron marketing vositasi sifatida
namoyon bo’ladi;
 kraudsorserlar ishtirkoida yaratilgan mahsulot/xizmatga qo’shimcha
talab shakllanishi ro’y beradi.

Ijtimoiy (notijorat) kraudsorsing tijorat maqsadlarini ko’zlamasdan,
ko’ngilli asosda Internet tarmog’ida kraudsorsing platformasidan foydalangan
holda odamlarni («olomon», kraudsorserlar) kapital, mehnat va bilim sig’imi katta
bo’lgan (jumladan, ijtimoiy ahamiyatga molik) vazifalarni hal qilishga jalb
qilishdir.
Ijtimoiy (notijorat) kraudsorsingi belgilari orasida quyidagilarni ajratib
ko’rsatish mumkin:
 odamlar (kraudsorserlar) ishni ko’ngilli asosda bajaradi;
 kraudsorserlar faolligi Internetda amalga oshiriladi;
 kraudsorserlar rang-barang «olomon»ni ifodalaydi;
 kapital, mehnat va bilim sig’imi katta bo’lgan (jumladan, ijtimoiy
ahamiyatga molik) vazifalarni hal qiladi;
 kraud-loyiha ishlab chiquvichlar tijorat maqsadlarini ko’zlamaydi.
Masalan, mamlakat aholisi o’rtasida so’rov o’tkazish, «Faol fuqaro» kraudsorsing
maydonchasi.
Ta’kidlash joizki, volonterlikni ijtimoiy kraudsorsing qatoriga volonterlar
internet tarmog’i imkoniyatlaridan foydalangan holda ishlarni bajarishi shartida
qo’shish mumkin.
12.2. Kraudsorsing vakraudfanding kompaniyalarni kapitallashtirish
texnologiyasi sifatida
Innovatsiyalar kraudsorsingi tijorat va notidorat kraudsorsingi xususiy
holati hisoblanadi. Innovatsiyalar kraudsorsingi - ko’ngilli asosda internet
tarmog’ida kraudsorsing platformasidan foydalangan holda odamlarni («olomon»,
kraudsorserlar) innovatsion g’oya/echim/loyiha/mahsulot/xizmat topish jarayoniga
jalb qilishdir. Amaliyotchilar tobora ko’proq «ochiq innovatsiyalar» atamasidan
foydalanmoqda, buni innovatsiyalar kraudsorsingi yakuniy mahsuloti sifatida
ko’rib chiqish mumkin.
Quyidagilar innovatsiyalar kraudsorsingining majburiy belgilari

hisoblanadi:
 odamlar (kraudsorserlar) ishni ko’ngilli asosda bajaradi;
 kraudsorserlar faolligi Internetda amalga oshiriladi;
 kraudsorserlar rang-barang «olomon»ni ifodalaydi;
 kraudsorserlar faoliyati natijsi loyiha/mahsulot/xizmat hisoblanadi;
 kraud-loyiha ham tijorat maqsadlarini, ham notijorat maqsadlarini
ko’zlashi mumkin.
Masalan, mahsulot (xizmat) sifatini takomillashtirish bo’yicha innovatsion
g’oyalar izlab topishga yo’naltirilgan «g’oyalar birjasi», tijorat kraudsorsingining
xususiy holati bo’lgan, ya’ni kompaniya foydasini oshirishga qaratilgan
innovatsiyalar kraudsorsingi texnologiyasi sifatida ko’rib chiqilishi mumkin. Agar
davlat hukumat organi innovatsion transport turini ishlab chiqish bo’yicha g’oyalar
to’plash bo’yicha kraud-loyihani ishga tushirgan bo’lsa, gap innovatsiyalar
notijorat kraudsorsingi haqida boradi.
Kraudfanding (crowdfunding) deganda innovatsion loyihalarni birgalikda
moliyalashtirish maqsadida ixtisoslashgan kraudfanding platformalarida ko’ngilli
xayriyalar to’plash, ta’kidlash joizki, kraudfanding kraudsorsing
texnologiyalaridan birini ifodalaydi. Muallifning fikriga ko’ra, kraudfanding va
kraudsorsing bir-biri bilan yaxlit bir butunlik va uning bir qismi kabi munosabatda
bo’ladi, ya’ni kraudfanding kraudsorsing turlaridan biri hisoblanadi. Boshqacha
qilib aytganda, kraudfanding – moliyaviy kraudsorsing, internet tarmog’ida
kraudfanding platformasi yordamida ko’ngilli xafriyalar to’plash.
Ishlab chiqarish funksiyalarini kraudsorserlarga to’liq o’tkazish «sof
kraudsorsing» biznes-modeliga xos bo’lgan xususiyat hisoblanadi. Bu shtatdagi
personal soni qisqarishiga olib kelishi muqarrar. Kompaniyalar kam sonli bo’lib
qoladi va rasmiy belgilari bo’yicha kichik biznes sub’ektlari qatoriga kirishi
mumkin bo’ladi, bunda ularni ishga rasmiylashtirish, ularning ish layoqatini
saqlash uchun ijtimoiy javobgar bo’lish va ta’til uchun pul to’lash shart bo’lmagan
yuzlab va hatto minglab kraudsorserlarni jalb qilish mumkin. Zamonaviy
kompaniyalar rivojlanishida ushbu trend boshqaruv darajalari sonini kamaytirish

va boshqaruv tashkiliy strukturalarini soddalashtirishga yo’naltirish bilan birga
hattoki yirik korporatsiyalarda ham kuzatilmoqda.
Kraudsorsing nafaqat tijorat kompaniyalarining biznes-modellarini
o’zgartiradi. Kelajakda notijorat sohasida ham zamon va makon bo’ylab
cheklanmagan ochiq tashkilotlar barpo etish asosida mehnatni tashkil qilishga
o’tish bilan birgalikda kuzatiladigan o’zgarishlar ro’y beradi.
Kraudsorsing taibati va mohiyati biznes, kraudsorserning o’zi va mamlakat
iqtisodiyoti oladigan foydani belgilab beradi. Bugungi kunda kraudsorsing
loyihalarini amalga oshirayotgan biznes namoyish etayotgan iqtisodiy va ijtimoiy
foyda orasida xarajatlarni pasaytirish; innovatsion ishlanmalarni rag’batlantirish;
meritokratiya; «olomon» ishtirokida yaratilgan mahsulotga talabning ortishini
sanab o’tish mumkin.
Hozirgi paytda kraudsorsing tibbiyot, farmatsevtika, dasturlash, axborot
izmatlari bozori, ilmiy tadqiqot va ishlanmalar o’tkazish sohasida keng tarqalgan.
Kraudsorsing va kraudfanding asta-sekinlik bilan ommaviylashib
bormoqda. Kraudsorsing loyihalari amalga oshirilishini birinchi navbatda, ochiq
kodli dasturiy ta’minot ishlab chiqish sohasida kuzatish mumkin bo’lib, bunda
istalgan shaxs dunyoning istalgan nuqtasidan turib kompyuter ortiga o’tirishi,
mahsulot ishlab chiqishi va eng yaxshi bo’lishi mumkin.
Bir tomondan, kraudsorsing ommaviylashuv jarayoni davom etadi, chunki
biznes iqtisodiy samara beradigan har narsaga ochiq bo’ladi. Boshqa tomondan
bu jarayonlar rivojlanishi ko’plab kasblar vakillari, masalan, jurnalistlar,
fotograflar hozirdanoq ishga joylashish borasida muammolar his qiladigan
holatning namoyon bo’lishi bilan birgalikda kuzatiladi, chunki istalgan shaxs
ularning ishini ko’ngilli asosda bajarishi mumkin.
Kraudsorsing texnologiyalari kelajak texnologiyalari ekanligi haqida
xulosa shak-shubha uyg’otmaydi. Kraudsorsing instituti kraudsorser yo’lini
tanlagan shaxslarning ijtimoiy himoyalanmaganligi va ishsizlik muammosini
yuzaga keltirmaydimi degan savolga javob berishdan oldin ko’plab ilmiy
masalalarni hal qilish zarur. Bu makroiqtisodchilarning vazifasi, zamonaviy

rahbarlar uchun esa bir narsa aniq kompaniyalarga tijorat qudratini oshirishga
imkon beradigan bakrcha innovatsion marketing vositalari biznes hamjamiyati
tomonidan qo’llab-quvvatlanadi va amaliyotga tatbiq etiladi.
Kraudsorsing ishlab chiqarish modellarining ham, iste’mol modellarining
ham o’zgarishga ta’sir etdi. Mahsulot va xizmatlar iste’molchilari ishlab chiqarish
jarayoniga jalb qilinishi uchun kompaniyalar tobora ko’proq u yoki bu ishlab
chiqarish funksiyalarini «olomon»ga uzatishga harakat qilmoqda. Ochiq
boshlang’ich kodli dasturiy ta’minot mahsulotlari tobora ommaviylashmoqda.
Kraudsorserlarning o’zi qo’shimcha iste’mol talabini faollashtiruvchi hisoblanadi.
Aynan shu olimlar va mutaxassislarga kraudsorsingni mahsulot/xizmat/loyihalarni
marketing asosida ilgari surish vositasi sifatida ko’rib chiqishga imkon beradi.
Kompaniyalarni «100% kraudsorsing» biznes-modeliga o’tkazish trendi
barcha tarmoqlar uchun ham dolzarb emas. Lekin shunga qaramay, alohida tarmoq
vazifalarini hal qilish uchun kraudsorsing texnologiyalaridan foydalanish deyarli
barcha kompaniyalar uchun ochiqdir. Kranud-loyihalar ishlab chiqish va joriy
qilish sohasida boshqaruv vakolatlarini kengaytirish ularning barcha iqtisodiyot
tarmoqlarida ommaviyligi yanada o’sishiga xizmat qiladi.
Agar kraudsorsing bu jamoaviy ong bo’lsa, kraudfanding jamoaviy
hamyon hisoblanadi. Kraudfanding turli loyihalarni moliyalashtirish uchun pul
mablag’lari jalb qilish texnologiyasisifatida barcha kompaniyalar uchun, ularning
hajmi va faoliyat sohasidan qat’i nazar, katta qiziqish uyg’otadi.
Kraudsorsing keltiradigan foyda. Kompaniya uchun foyda:
1.Transaksiya xarajatlari qisqarishi
2.Mahsulot yoki xizmatga qo’shimcha qiymat qo’shish
3.Innovatsion ishlanmalarni rag’batlantirish
4.Iste’molchi bilan o’zaro aloqalar
5.Mahsulot/xizmat/loyihani ilgari surish
6.«Olomon» ishtirokida yaratilgan mahsulot/xizmat/loyihaga talabni
oshirish

7.Mahsulot/xizmat/loyihaga qo’shimcha talab shakllantirish hisobiga foyda
olish
8. Ijtimoiylashuv boshqa odamlar bilan o’zaro aloqalarni amalga oshirish
9.Sevimli ish bilan shug’ullanish imkoniyati
10.O’zini ifodalash
11.Internetda imidj yaratish
12.Rezyume kapitallashuvini oshirish
13.Nufuzni kuchaytirish
Mamlakat iqtisodiyoti uchun foyda:
• Ijtimoiy ahamiyatga molik kapital, mehnat va bilim sig’imi katta
bo’lgan vazifalarni hal qilish
• Meritokratiya
• Kraudsorsing mahsulot / xizmat / loyihasiga qo ’ shimcha talab
iste ’ molning o ’ sishiga olib keladi
• Jamiyat a ’ zolarida innovatsion fikrlash rivojlanadi
• Innovatsiyalar tezlashuvi ro’y beradi.
12.3. Kraudsorsing va kraudfandingning yangi imkoniyatlaridan
samarali foydalanish
Kraudfanding platformalari tufayli kichik biznes internet orqali kapitalga
yo’l topdi. Oculus Rift va Pebble Watch bu modelning birinchi qadamlari. Lekin
avvalgidek, qatnashchilar kapitalni to’g’ridan-to’g’ri xarid qila omlaydi. AQSHda
startaplarga ko’maklashish haqida yangi qonun mayda investorlarga bevosita
kraudfanding kampaniyalari orqali mablag’ kiritishga imkon beradi, lekin
investorlar va tadbirkorlarga buning uchun avvalgidek Kickstarter yoki Indiegogo
kabi vositachilar hamda an’anaviy to’lov usuli, odatda bank kartalari PayPal zarur.
Vositachi bu ishlarning hakami hisoblanadi, jumladan, kimga nima tegishli
ekanligini hal qiladi.

Blokcheynda aksiyadorlashtirish (bu bir variant) ushbu konsepsiyani
rivojlantiradi. Endi kompaniyalar «blokcheynda» moliyalashtirish to’plashi,
kompaniyaning moddiy qiymatlariga mos keladigan tokenlar yoki virtual qimmatli
qog’ozlar chiqarishi mumkin. Ular aksiyalar, obligatsiyalar yoki Augur bilan
bog’liq holatda bo’lgani kabi, ularning egalariga kompaniya qaysi bashorat
bozorlarini ochishini hal qilish huquqini bergan holda platformada kotirovka
qiladigan bozor qatnashchilari pozitsiyalarini aks ettirishi mumkin. Ethereum
oldindan berilgan buyurtmalar bo’yicha o’z tokeni, ether sotish uchun tamomila
yangi blokcheyn rivojlantirishni moliyalashtirib, yanada katta muvaffaqiyatga
erishdi. Hozirda Ethereum uzunligi bo’yicha ikkinchi va rivojlanish s ur’ati
bo’yicha birinchi o’rinda turadigan ommaviy blokcheyn hisoblanadi. Augur
kraudfandingida investitsiyalar o’rtacha summasi 750 dollarni tashkil qildi, lekin 1
dollar yoki hatto 10 sentlik minimal obunalarni tasavvur qilish qiyin emas.
Dunyoda istalgan kishi – hatto aholining eng qashshoq qatlamlari va eng uzoq
mintaqalar aholisi ham – fond bozorinig investoriga aylanishi mumkin.
Axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi zamonaviy tadbirkorlarga
moliyalashtirishning yangi imkoniyatlari taqdim etdi. Tadbirkorlik loyihalarini
samarali tashkillashtirish kraudfanding, kraudsorsing va fandrayzing
texnologiyalari va vositalaridan foydalanish orqali amalga oshirish mumkin.
Ishbilarmonlik muhitining raqamli o’zgarishi “O’z ko’chimiz bilan bajaramiz”
biznes modelidan "o’z ko’chimiz bilan plyus autsorsing” biznes modeliga, “o’z
ko’chimiz va ixtiyoriy “olomon”” biznes modelidan “toza kraudsorcing (ixtiyoriy
“olomon” kuchlari bilan) biznes modeliga o’tishga olib keldi.
Hozirgi kunda biznesda asosan “o’z ko’chimiz va ixtiyoriy “olomon””
modelidan foydalanishmoqda. Fotobank, YouTube, video-xosting, Vikipediya,
ijtimoiy tarmoqlar va hokazolar “toza kraudsorsing” biznes modeliga misol bo’lib,
Internetda to’liq ish bilan shug’ullanadigan kompaniyalarga xosdir. Ushbu turdagi
kompaniyalar birinchi navbatda Internet auditoriyasi uchun raqobatlashadi, chunki
u barqaror o’sishni ta’minlashda muhim rol o’ynaydi. S h uni ta’kidlash kerakki,
ularni kapitallashtirish ishlab chiqaruvchilar va iste’molchilar kontenti, hamjamiyat

a’zolari, lidlar (ingliz tilidagi lead potensial mijoz) soniga va ularni sonining
o’sish sur’atlariga bevosita bog’liq. Masalan, Google kompaniyasi atigi to’qqiz oy
davomida faoliyat ko’rsatib kelayotgan YouTube video-servisini 1650 million
dollarga sotib oldi va shu orqali faqat krodsoursing texnologiyasiga asoslangan
marketing modelining yuqori sarmoyaviy jozibadorligini namoyish etdi.
Biznes oldida birinchi navbatda kraudsorserlar sonini ko’paytirish, axborot
kompaniyalarining narxini boshqarish, trafikni ko’paytirish orqali ularning
samaradorligini oshirish, qamrab olish ko’rsatkichlari orqali lidogeneratsiyalash
(aniq aloqa ma’lumotlari bo’lgan potensial mijozlarni topishga qaratilgan lid-
menejmentining elementi bo’lgan marketing taktikasi) va (geo) targetirolash (veb-
ishlanma va internet-marketingda, tashrif buyuruvchiga uning geografik
joylashuviga mos keladigan tarkibni etkazib berish usuli) ko’rsatkichlarini,
tranzaksiyalar bo’yicha konversiyalash (Transaction Conversion Rate, TCR),
mijozlarning bir umrlik qiymati (Customer Lifetime Value, CLTV) va boshqa
mijoz ko’rsatkichlari ko’paytirish vazifasi quyilgan. “Sof krodsourcing” biznes
modelining o ’ ziga xos xususiyati ishlab chiqarish funksiyalarini krodsourcerslarga
to ’ liq yuklashdir . Bu muqarrar ravishda xodimlar sonining qisqarishiga olib keladi .
Kompaniyalarda xodimlar soni kamayib , xuquqiy jihatdan kichik biznes
sub ’ ektlari vakili hisoblanadi , shu bilan birga rasmiy ravishda ishga yollash kerak
bo ’ lmagan yuzlab va hatto minglab odamlarni jalb qilish , ularning ish
qobiliyatini saqlab qolish va ta ’ tilni to’lash uchun ijtimoiy javobgar bo’lish shart
emas. Bu holat zamonaviy kompaniyalarning rivojlanish tendensiyasi va hatto
yirik korporatsiyalarda ham boshqaruv boshqaruvini soddalashtirish va boshqaruv
darajalarini qisqartirishga qaratilgan.
Kraudsourcing nafaqat tijorat kompaniyalarining biznes modellarini
o’zgartirmoqda. Kelgusida notijorat sohada ham o’zgarishlar bo’ladi, bu vaqt va
makonda cheklanmagan ochiq jamoalarni tashkil etishga asoslangan mehnatni
tashkil etishga o’tish bilan birga keladi. Masalan, tadqiqot muammolarini hal qilish
va ilmiy ishlarni tashkil etishda hamfikr odamlarni jalb qilish orqali kraudsorsing
tadqiqotchilar uchun yanada jozibador bo’lib qoladi. Bu, ayniqsa, ilmiy muammoni

hal qilishda turli kasb sohalaridan mutaxassislarni talab qilishda muhimdir.
Kraudsorsing funksiya va foydalari. Krodsoursingning tabiati va
mohiyatini biznes, kraudsorser o’zi va mamlakat iqtisodiyoti oladigan foyda
belgilab beradi. Kroudsorsing loyihalarini amalga oshirayotgan biznes tomonidan
olinayotgan iqtisodiy va ijtimoiy manfaatlar orasida xarajatlarni kamayishi;
innovatsion ishlanmalarni rag’batlantirish; meritokratiya; "olomon" ishtirokida
yaratilgan mahsulotga talabning oshishi.
Innovatitsion marketing vositalari. Elektron iqtisodiyot korxonalar uchun
tezkor biznes ma’lumotlarini tahlil qilish asosida yangi g’oyalarni izlash va tezkor
aloqa o’rnatish imkoniyatlarini ochdi, bu esa kompaniyalarga potensial
mijozlarning innovatsion extiyojlariga tezda javob berish imkonini berdi. Bu esa
yangi bozor turlari shakllanishiga olib keldi: tezkor xabar almashish, Internet-
qidiruv, onlayn reklama, onlayn savdo, elektron ta’lim va hk. Internet va axborot
texnologiyalarining imkoniyatlari innovatsion mahsulotlarning hayotiy siklini
qisqartirdi, bu esa mashhur ishlab chiqaruvchilar o’rtasida bozorga smartfonlar,
kompyuterlarning yangi modellarini, yangi mobil ilovalarni, yangi kompyuter
o’yinlarini olib chiqish bo’yicha raqobatni ko’chayishiga olib keldi.
Internet paydo bo’lganidan beri amaliyot elektron iqtisodiyotning eng
ilg’or marketing vositalarini qo’llash yo’lidan bordi va xarajatlarni pasaytirishga
olib keladigan yangi biznes texnologiyalarini joriy etish samaradorligini isbotladi.
Bularning barchasi internetda loyihalar, tovarlar va xizmatlarni targ’ib qilish uchun
innovatsion marketing vositasi sifatida kroudsorsing va kraudfanding
texnologiyalaridan foydalanishga imkon berdi. Wikipedia, Linux,
Procter&Gamble, BBC, Nike, Best Buy, DuPont, MySpace, Starbucks va
boshqalar o’zlarining biznes modellariga kroudsorsing texnologiyalarini
muvaffaqiyatli kiritmoqdalar. Ommaviy ixtisoslashtirilgan krodsourcing
platformalari orasida YourEncore, InnoCentive, eBird, Flickr foto xizmati,
YouTube video-xosting xizmati, iStockphoto fotobanki, Austrosurf.com veb-sayti
va boshqalar mavjud. SHunday qilib, dasturga kiritilgan barcha o’zgartirishlar,
yangilanishlar va yaxshilanishlar ommaviydir va Linux tarmog’ining barcha

ishtirokchilari uchun bepuldir.. Google, IBM, US Postal Service va Conoco kabi
yuzlab global kompaniyalar ochiq Linux tarmog’iga qo’shilib, tobora kengayib
boradigan dasturchilar va foydalanuvchilar hamjamiyatining bir qismiga aylandi.
Massachusets texnologiya instituti tomonidan o’tkazilgan tadqiqot
natijalariga ko’ra, Vikipediya maqolasiga tasodifan kiritilgan xato o’rtacha 1,7
daqiqadan so’ng tuzatiladi. Bunday natijalarga faqat cheksiz "olomon"
imkoniyatlaridan foydalanish orqali erishish mumkin 23
.
Kraudsorsing texnologiyalari kelajakning texnologiyasi degan xulosa
shubhasizdir, shu bilan birga krodsoursing instituti kraudsorser yo’lini tanlaganlar
uchun ishsizlik va ijtimoiy himoyasizlik muammosini keltirib chiqaradimi degan
muhim savolga javob berish uchun ko’plab ilmiy muammolar hal qilinishi kerak
(2007 yil boshida Vikipediyada atigi 5 nafar xodim ishlagan.
«Britanika» ensiklopediyani yozishda 4000 ta haq to’lanadigan mualliflar
va 100 ga yaqin muharrirlar ishtirok etgan 24
). Bu esa makroiqtisodchilar uchun
vazifadir. Bugungi rahbarlar uchun bitta narsa ayon bo’lishi kerak: kompaniyalarga
tijorat kuchini oshirishga imkon beradigan barcha innovatsion marketing vositalari
biznes hamjamiyati tomonidan qo’llab-quvvatlanadi va amaliyotga o’tkaziladi.

Raqamli biznesda kraudsorsing va kraudfandingning yangi imkoniyatlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish