Relyatsion model - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	812.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Relyatsion model

Купить

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA`LIM, FAN VA
INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
SHAROF RASHIDOV NOMIDAGI SAMARQAND DAVLAT
UNIVERSITETI
“INTELLEKTUAL TIZIMLAR VA KOMPYUTER
TEXNOLOGIYALARI” FAKULTETI
“KOMPYUTER ILMLARI VA DASTURLASH
TEXNOLOGIYALARI”YO`NALISHI
202-GURUH

LABARATORIYA
ISHI 2
Mavzu: Relyatsion model.

SAMARQAND-2024
Relyatsion model (Relational Model) — bu ma'lumotlar bazalarini tuzish va
boshqarish uchun foydalaniladigan matematik yondashuv. Ushbu modelda
ma'lumotlar bir-biriga bog'langan jadval (yoki munosabat) shaklida tashkil

qilinadi. Relyatsion model 1970-yilda E.F. Codd tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib,
hozirgi zamonaviy ma'lumotlar bazasi tizimlarining asosi hisoblanadi.
Relyatsion modelning asosiy tushunchalari
1. Jadval (Relation): Ma'lumotlar bazasining asosiy elementi. Bu bir xil
turdagi ma'lumotlarni saqlash uchun mo'ljallangan qatorlar va ustunlar
majmui.
o Jadvalning har bir ustuni atribut deb ataladi.
o Har bir qator esa tuple (yozuv) deb ataladi.
2. Atributlar (Attributes): Jadval ustunlari bo'lib, ma'lumotlarning turini
belgilaydi. Har bir atribut ma'lumot turi (masalan, string, integer) bilan
bog'liq.
3. Domen (Domain): Ma'lumotlar uchun ruxsat etilgan qiymatlar to'plami.
Masalan, "Yosh" atributi uchun domen musbat butun sonlar bo'lishi
mumkin.
4. Asosiy kalit (Primary Key): Jadvaldagi har bir qatorni noyob aniqlash
uchun ishlatiladigan atribut yoki atributlar to'plami.
o Masalan, "Talaba_ID" atributi talaba jadvali uchun asosiy kalit
bo'lishi mumkin.
5. Chet kalit (Foreign Key): Bir jadvaldagi ma'lumotlarni boshqa jadval bilan
bog'lash uchun ishlatiladigan atribut.
o Masalan, "Talaba_ID" jadvalidan "Fan_ID" jadvaliga murojaat
qiluvchi chet kalit.
6. Munozara qoidalari: Relyatsion modelda ma'lumotlar bir xil tuzilma va
qoidalarga muvofiq tashkil etiladi:
o Jadvaldagi qatorlarning tartibi muhim emas.
o Har bir qator o'ziga xos bo'lishi kerak (takrorlanmaslik qoidasi).
o Atributlarning tartibi muhim emas.
Gipermarket mavzusi bo’yicha relyatsion model quyidagicha:

Bu modelni har bir jadvalini tahlil qilib chiqamiz:
1. Bizning asosiy jadvalimiz bu Gipermarket:
Bu jadvalda 6 ta ustun bor ular:
ID, Nomi, Manzili, ishchi_soni, Call_markaz, Rahbar.

2. 2-chi jadvalimiz Mijoz u gipermarket bilan 1:N bog’langan
Mijoz jadvalida 5 ta ustun bor ular:
Mijoz_ID, Ismi, Manzili, Tel_raqami, tugilgan_sanasi.
3. 3-chi jadvalimiz Xodim u gipermarket bilan 1:N bog’langan:
Xodim jadvalida 5 ta ustun bor ular
ID, F.I.SH, Maoshi, Ish_turi, Ishga_kirgan_sanasi.
Pastdagi ikkita ustun esa gipermarket bilan bog’langanligini ko’rsatadi.

4. 4-chi jadval bu Rahbar u gipermarket bilan 1:1 bog’lanadi
Rahbar jadvalida 5 ta ustun bor ular:
ID, F.I.SH, Manzili, Tugilgan_sanasi, Maoshi
5. 5-chi jadval bu Dastavka gipermarket bilan 1:N bog’lanadi
Dastavka jadvalida 5 ta ustun bor ular:
Kuryer_ID, FISH, Dastavkalar_soni, Dastavka_nomi, Manzili
6. 6-chi jadval bu kategoriya u gipermarket bilan 1:N bog’langan
Kategoriyada 5 ta ustun bor ular:
Oziq_ovqat, Kiyim_kechak, Shirinlik, Ichmlik

7. 7-chi jadval bu Mahsulot u Kategoriya bilan 1:N bog’langan
Mahsulot jadvalida 4 ta ustun bor ular:
Id, Nomi, Kategoriya, Narxi
Xulosa:
Mazkur ma'lumotlar bazasi tuzilmasi gipermarket tizimida mijozlar,
xodimlar, mahsulotlar va logistika jarayonlarini samarali boshqarish
imkonini beradi. Jadval va ularning o‘zaro bog‘lanishlari gipermarketning
ichki jarayonlarini muvofiqlashtirish, statistik tahlillar qilish va
foydalanuvchilarga xizmat ko‘rsatishni optimallashtirishni osonlashtiradi.
Bu sxema katta miqdordagi ma'lumotni saqlash va ulardan samarali
foydalanish uchun qulay platforma yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. “Ma`lumotlar bazasi” R.V.Qobulov. J.T.Usmonov. O.B.Ro`zibayev
2. “Ma`lumotlar bazasi” Sh.Nazirov, A.Ne`matov, N.Mardonova
3. https://uz.wikipedia.org/wiki/Relyatsion_ma%27lumotlar_bazasi

Relyatsion model

Купить