Rivojlangan xorijiy davlatlarda ta’lim tizimi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	816.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Rivojlangan xorijiy davlatlarda ta’lim tizimi

Купить

Rivojlangan xorijiy
davlatlarda ta’lim tizimi

Reja:
1. AQSH va Yaponiyada ta’lim tizimi.
2. Janubiy Koreyada va Fransiyada ta’lim tizimi.
3. Germaniyada ta’lim tizimi.

22. Rivojlangan xorijiy davlatlarda ta’lim tizimi.
Amerika Qo’shma Shtatlarida ta’lim tizimi
Amerika Qo’shma Shtatlarida bolalar 6 yoshdan 17 yoshgacha 12
yil o’qiydilar. Ta’lim tizimi quyidagicha tashkil etilgan:
3 yoshdan 5 yoshgacha maktabgacha tarbiya muassasalarida.
Boshlang’ich maktab. Bu bosqich 1—5-sinflarni o’z ichiga oladi.
To’liq bo’lmagan o’rta maktab. Bu bosqich 6—8-sinflardan iborat.
Yuqori maktab. Bu bosqich 9—11-sinflar bo’ladi. Mazkur Yuqori
maktab bilan Oliy ta’limni aralashtirmaslik kerak.

Amerika maktablarida 9-sinfgacha asosiy e’tibor matematikaga
emas, balki tabiiy fanlarga qaratiladi, yuqorida tasdiqlangan yagona
dasturlar bo’lmaydi. O’quvchilar uchun yagona, majburiy darsliklar,
qo’llanmalar yo’q. Amerika maktablarida texnikaviy jihatdan yaxshi
jihozlangan, sinflar kompyuterlashtirilgan. Har bir maktabda boshlang’ich
sinf o’quvchilarini tashiydigan maxsus avtobuslar, stadionlar, turli
laboratoriyalar bor. Amerika maktablarining aksariyati davlat ixtiyorida
bo’lib, davlat mablag’i bilan ta’minlanadi. Lekin shaxsiy maktablar ham
anchagina. Katta shaharlarda yashovchi o’ziga to’q ota-onalar farzandlarini
shaxsiy maktablarga berishga harakat qilishadi. Davlat maktablarida tekin,
shaxsiy maktablar esa — pullik o’qitiladi. Vashington shahridagi shaxsiy
maktabda bolani o’qitish uchun bir yilga taxminan o’n ming dollar to’lash
kerak. Bunday maktablarda boy oila farzandlari ta’lim oladilar. SHaxsiy
maktablarning har biri o’zi xos xususiyatlarga, maxsus dasturlarga, maxsus
o’qituvchilarga ega. Bunday maktablarda sinfda o’qiydigan o’quvchilar
soni kam bo’ldai. SHaxsiy maktablarda boshlang’ich sinflardan boshlab
estetik tarbiyaga, san’atga alohida e’tibor beriladi.

Amerika oliy o’quv yurtlariga kirish uchun belgilangan sinov
(test)lar ikki xil bo’ladi:
SAT (Sxolastik aptityud test);
AKT (Amerikan kollej test) sinovlari.
SAT sinovlari murakkabroq bo’ladi. Mashhur universitetlarga
kirish uchun SAT sinovlarini topshirish shart bo’ladi.
Bulardan tashqari Murakkablashtirilgan sinov ham bor. Bu
sinovni oliy maktablarga kirayotgan barcha talabalar ham topshirishlari
shart emas. Mabodo biror talaba shu murakkablashtirilgan sinovlarni
topshirib universitetga kirsa, u talabaga maxsus stipendiya beriladi.
Amerikaning eng katta boyligi — bu aql . Aql bu mamlakatda qadrlanadi,
aqlli talabalar alohida taqdirlanadi. Aqlli, a’lochi talabalar o’quv
yurtlarining faxri sanalgani sababli ham, ularga turli yo’llar bilan yordam
berish, stipendiyalar tayinlash orqali ularni o’quv yurtlarida saqlashga
harakat qiladilar. O’zi tanlagan sohada yutuqlarga erishayotgan talabalar
ro’yxati har yili alohida kitobda nashr etilib turiladi. Bundan maqsad
mazkur soha bilan qiziquvchi kompaniyalarning e’tiborini bo’lajak
olimlarga qaratishdir.

Yaponiyada ta’lim tizimi
Majburiy ta’lim. Ta’limning pog’onasi 6 yoshdan 15
yoshgacha bo’lgan bolalarni o’z ichiga oladi. 6 yillik boshlang’ich
ta’lim va 3 yillik kichik o’rta maktab, 9 yillik majburiy ta’limni
tashkil etadi va u bepuldir, tekin darsliklar bilan ta’minlangan.
Muxtoj oilalarning bolalari bepul nonushta, o’quv qurollari, tibbiy
xizmat bilan ta’minlanadi. Zarur bo’lgan taqdirda ularning oilalariga
moddiy yordam ko’rsatiladi. SHu qatorda xususiy maktablar ham
mavjud.
Yuqori bosqich o’rta maktab 10, 11, 12 sinflarni o’z ichiga
oladi, bunday maktablarning kunduzgi, sirtqi va kechki bo’limlari
mavjud. O’quvchilarning 95% kunduzgi maktablarda o’qiydilar.
Yaponiyada o’quv yili 240 kun (AQSH 180). O’quv yili 1
apreldan boshlanib martda tugaydi. Yozgi kanikul iyun oyining
oxirida boshlanib, avgustda tugaydi. Darslar 7 soatdan o’tiladi.

Dorilfununlarga katta o’rta maktabni yoki 12 yillik
oddiy maktabni tugatgan o’quvchilar qabul qilinadi. U yerda
460 ta universitet bo’lib, 95 tasi davlat tasarrufida, 34 tasi
munitsipal, 331 tasi xususiy, 1-toifadagi universitetlarda har
bir o’qituvchiga 8 nafar, 2-toifali universitetlarda esa 20 tadan
talaba to’g’ri keladi. Universitetlarga qabul qilish ikki
bosqichga bo’linadi: 1-bosqichi turar joyda o’tkaziladi: buning
uchun yapon, eski yapon tili, matematika, fizika, ximiya,
jamiyatshunoslik, tarix bo’yicha test sinovlaridan o’tadilar.
Bu sinovlardan o’tgan o’quvchilar universitetlarga
yo’llanma oladilar va yana sinovdan o’tadilar. Xususiy
universitetlarga esa to’g’ridan-to’g’ri test topshiriladi. Bir
qator xususiy universitetlar o’zining uzluksiz shaxobchasiga
esa (bog’chadan boshlab hamma bosqichlarni qamrab oladi).
Universitetdan talabalarni haydab yuborish mumkin emas.
Lekin o’qish muddatini cho’zish mumkin (4 yillik o’qish 5-6
yilgacha cho’zilib ketishi mumkin).

KOLLEJLAR:
1-kichik kollej; 2-texnik kollej
3-maxsus kollejlarga
bo’linadi.
Uni bitirgan talabalar bakalavr diplomini oladi va
universitetning 3 yoki 4 kurslariga qabul qilinadi.

Janubiy Koreyada ta’lim tizimi
Mamlakatda oliy o’quv yurtlarining ishlari yaxshi yo’lga
qo’yilgan. Koreyada 104 ta oliy o’quv yurti bor, ularning 80 foizi
xususiydir. Hozir mamlakatda oliy o’quv yurtlarida o’qishga qiziqish
juda kuchayib ketgan. Har yili maktablarni bitiruvchilarning 40 foizi
o’qishga kiradi. Talabalar soni bo’yicha Koreya dunyoda birinchi o’rinda
turadi. Lekin maktabgacha ta’lim muassasalari ishida muammolar bor.
Talab ehtiyojni qondira olmayapti. SHuning uchun 1982 yilda
maktabgacha tarbiya haqida qonun qabul qilindi. Bu yerda tarbiyaga
bolalar bog’chasida asos solinishini yaxshi tushunishadi. SHu tufayli bu
tarmoq keyingi yillarda 60 foizga kengaydi. Bunda diniy tashkilotlarning
hissasi kattadir.
Boshlang’ich maktab masalasiga kelganda (bu maktabga olti
yoshlilar kelishadi) sinflarning tig’izligini kuzatish mumkin. Har sinfda
50 nafargacha bola o’qiydi. Dars nagruzkalari ham ko’proq. Lekin
o’yinlar dam olish o’quv dasturiga kiritilgan. SHuning uchun dam
olishga imkoniyat bor.

Boshlang’ich maktabda dars 40 minut davom etadi.
O’rta maktabda esa darslar 45 minut.
Oliy maktabda darsning davomiyligi 50 minutga teng.
Bu yerda ikki muhim jihatga to’xtalib o’tish zarur. Oliy
maktabga, albatta, kirish imtihonlari topshirib kiriladi,
o’qishlar pullik.
Boshlang’ich maktabda 9 ta fan o’qitiladi. Koreys tilini
o’rganishga alohida e’tibor beriladi. Bundan tashqari
arifmetika, ayrim ijtimoiy fanlar ham o’qitiladi.
O’rta maktabda fanlar yana 4 taga ko’paytirilgan. 7-
sinfdan boshlab chet tillar o’rgatiladi. Mamlakatda ingliz tiliga
e’tibor kuchli. Ko’pchilik bu tilda bemalol gaplasha oladi.
CHet tillarni o’qitishga haftasiga 4—5 soat ajratilgan.
Koreyslar yana bir tilni — klassik xitoy tilini majburiy
ravishda o’rganadilar. 8-sinfdan boshlab Xitoy tarixi
o’rganiladi.

Hunar maktablari Koreyada 600 tani tashkil
etadi. Bu maktablarning 45 foizi bo’lajak
mulkdorlarni tayyorlaydi, 23 foizida texnik kasb
egalari yetishib chiqadi. Qolgan maktablarda
dengizchilik, qishloq xo’jalik ixtisoslari
o’zlashtiriladi.
SHunisi diqqatga sazovorki, bu maktablarga
korxonalar otaliq qiladilar. Ta’lim haqidagi qonun
talablaridan biri shudir.
Koreyada ham alohida iqtidorli bolalarga
e’tibor kuchli. So’nggi yillarda 5 ta sport, 6 ta ilmiy
maktab ochilgan. Jismoniy tarbiyaning rivojlanishiga
Seul olimpiadasi katta ta’sir ko’rsatgan.

Fransiyada ta’lim tizimi
Frantsiya ta’lim tizimi ham qadimiy va boy tarixga
ega. Bu mamlakatda «Ta’lim haqida»gi Qonun dastlab 1955
yilda qabul qilinib, 1975 yilda unga qator o’zgartirishlar
kiritilgan.
Frantsiya davlatining hozirgi davrda amal
qilinayotgan «Ta’lim haqida»gi Qonuni 1989 yil 10 iyulda
qabul qilingan bo’lib, uning o’zgartirilishiga ta’lim
strategiyasida ro’y bergan o’zgarishlar, mamlakatning ichki,
tashqi siyosatdagi islohatlar, yuzaga kelgan iqtisodiy
sharoitlar, chet el pedagogikasidagi ilg’or tajribalarning
mamlakat ta’lim tizimlariga kirib kelishi, o’quv
predmetlarining integratsiyalari va boshqalar sabab bo’ldi.

Fransiyada ta’limning asosiy maqsadi shaxsning har
tomonlama kamol topishini ta’minlash, uni mustaqil
faoliyatga tayyorlash, bozor munosabatlari sharoitida
o’quvchilarni tadbirkorlikka, ishbilarmonlik va
omilkorlikka o’rgatish, shunga yarasha kasb-korga ega
qilishdan iboratdir. Bu yerda:
Davlat maktablari; Xususiy maktablar;
Oraliq maktablari
mavjud.

Fransiya ta’limida bolalarning go’daklik chog’idanoq
maktabda o’qitish uchun tayyor holda olib kelish g’oyat
muhim masala hisoblanadi. Bu bosqichda tarbiyalanuvchilar
quyidagicha tabaqalashtirilgan: kichik guruh (2-4 yosh), o’rta
guruh (4-5 yosh), katta guruh (5-6 yosh). Maktabga tayyorlov
guruhi (5-6 yosh) bo’lib, ularga Frantsiyada 100% shu
yoshdagi bolalar qamrab olingan. Bolalarni maktabga
tayyorlash uchun alohida dastur va darsliklar mavjud.
Fransiyada boshlang’ich ta’lim maktablariga 6
yoshdan 11 yoshgacha bo’lgan bolalar jalb qilinadilar.
Boshlang’ich maktab bepul va majburiy. Uning vazifasi
o’qish, yozish, hisoblash malakasini berishdir. O’quv
mashg’ulotlari ertalab soat 9 dan 12 gacha, hamda soat 14 dan
16 gacha 5 soat davom etadi. Maktabda ovqatlanish pullik,
lekin juda arzonlashtirilgan narxlarda.

Boshlang’ich
sinflarda o’qish uch
bosqichda amalga
oshiriladi:
Tayyorlov bosqichi; Elementar kurs (bu
bosqich ikki yil davom
etadi); Chuqurlashtirilgan
bosqich.

Dasturlarda o’quv predmetlarning barchasiga uch
bosqich bo’yicha aniq, alohida-alohida talablar qo’yiladi.
1990 yildagi hukumat qarorida bolalarni bilimiga,
qobiliyatiga qarab dars jadvalini tabaqalashtirgan holda tuzish
huquqi berildi.
Oliy ta’lim universitetlarda uch turkumda
amalga oshiriladi.
Birinchi turkum:
Ikkinchi turkum: Uchinchi turkum:
umumiy bo’lib, o’qish
muddati ikki yil
davom etadi. o’qish bir yil davom
etadi. Talabalar uni
magistr darajasi bilan
yakunlaydi. o’qish 1—2 yil
davom etadi.

Germaniyada ta’lim tizimi
Maktabgacha tarbiya tizimi Germaniya ta’lim tizimida
ham muhim bosqich hisoblanadi. Uning 100 yildan ortiq tarixi
bor. Bolalar bog’chalari ta’limning quyi bosqichi
hisoblansada, lekin u davlat tizimi tarkibiga kirmaydi.
Bog’chalarni mablag’ bilan ta’minlash turli jamoat
tashkilotlari, hayriya birlashmalari, korxonalar, xususiy
shaxslar, diniy muassasalar zimmasidadir. Ota-onalar bolalar
bog’chalariga o’z farzandlarini tarbiyalayotganliklari uchun
ancha miqdorda pul to’laydilar. 3 yoshdan 6 yoshgacha
bolalarning 80% bog’chalarga qatnaydi. Germaniyada odatda
bolalar bog’chada tushgacha tarbiyalanadilar. Kunning
yarmida esa uyda, oilada bo’ladilar. Germaniyada kuni
uzaytirilgan bog’chalar ham bor.

Oliy maktab o’z-o’zini boshqarish huquqiga ega. Oliy
o’quv yurtini shtatdagi rektor yoki bir necha yilga saylangan
Prezident boshqaradi. O’z-o’zini boshqarishda vazifalari aniq
taqsimlab berilgan bir necha guruhlar bosqichma-bosqich
ishtiroki printsipiga amal qilinadi. Uning tarkibiga professor-
o’qituvchilar, o’quvchilar, ilmiy xodimlar va boshqa xodimlar
kiradi. Talabalar o’qishi erkin tashkil etilgan. Ko’p sonli o’quv
bosqichlari bilan birga o’quv rejalari taklif etiladi. O’qishga
haq to’lanmaydi. Agar talaba yoki ularning ota-onalari oziq-
ovqat harajatlarini ko’tara olmasa o’qish uchun moliyaviy
yordam ko’rsatish to’g’risidagi federal qonunga ko’ra ular
moliya yordamida oladilar. Bu yordamning yarmi stipendiyaga
qo’shib berilsa, ikkinchi yarimi qarz tariqasida beriladi.

Mamlakatda ta’limning isloh qilish masalasi ko’pdan buyon
muhokama qilinmoqda, bunda o’quv jarayonini qisqartirish taklif
qilinmoqda. Hozir universitetlarda talabalar 7 yil o’qiydi. Ular o’qishga
kirganlariga qadar korxonalarda bir necha yil ishlashlari yoki bundesverda
xizmat qilishni hisobga olsak, talabalar haqiqiy mehnat faoliyatlarini ancha
kech boshlayotganligini tushunamiz.
Germaniyada Xalq universitetlari mavjud bo’lib, ular partiya va
dindan tashqari muassasa. Ularning ko’pchiligi kechki bo’lib, faqat 1989
yilda universitetlarda 400000 kurslar tashkil etilgan va bu kurslarda, 5,5
mln. tinglovchi malaka oshirgan. Davlat malaka oshirganlarni
rag’batlantiradi va bu uchun har yili 5,5 mln. marka mablag’ ajratadi.
Malaka oshirish kurslarida o’qish davrida tinglovchilarga mablag’ bilan
moliyaviy yordam beradilar. Asosan ishsizlar o’z malakasini oshirish
imkoniyatlaridan ko’proq foydalanadilar va bu bilan ish topishlari
tezlashadi. Yarim yil davomida malaka oshirgan ishchilarning 75% ish
bilan ta’minlanadi. CHerkovlar ham fuqarolarning bilim darajalarini
oshirishda faol ishtirok etadi. Yevangelь cherkovi o’zining 15
akademiyasida dolzarb mavzular bo’yicha konferentsiyalar tashkil etadi.

Xulosa
Oliy o’quv yurtlarida tadqiqot bilan shug’ullanish ularning
qadimiy an’analaridan biri. O’tgan asr boshlarida Vilьgelьm
fon Gumbolьdt pruss universitetlarini isloh qildi, o’shandan
beri «Tadqiqot va o’qitish birligi» ularning hayotiy
printsiplariga aylanib qolgan. Oliy o’quv yurtlari
tadqiqotlarining asosiy yo’nalishi-fundamental amaliy
tadqiqot bo’lib, ularga boshqa ilmiy-tekshirish institutlari,
sanoat laboratoriyalari yaqindan yordam beradi. Germaniya
ta’limi o’ziga xos yo’nalishga, juda murakkab tizimga ega.
SHu bilan bir qatorda hozirda Germaniyada ta’lim tizimini
isloh etish yo’lida yangi izlanishlar olib borilmoqda.

Bajardi: Mamaraimov a Shaxlo G’ulomov na
Tek shirdi: M.Toshov
Yo’nalish: pedagogik a psixologiy a
Gurux: 1-4

Rivojlangan xorijiy davlatlarda ta’lim tizimi

Купить

Похожие документы
Qarama-qarshi sonlar. sonning moduli
Qidiruv tizimlari haqida
Qimmatli qog‘ozlar va ularning ta’rifi
Qishloq joylarda tadbirkorlik
Qishloq xo‘jaligida “elektron tijorat tizimi”dan foydalanish