Ruminiya - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	32.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Ruminiya

Купить

XX asr oxiri va XXI asr boshlarida
Ruminiya
Reja:
I. Kirish
1. XX asr oxiri va XXI asr boshlarida Ruminiya
2. XX asr oxiri va XXI asr boshlarida Ruminiyaning siyosiy boshqaruvi
II. Asosiy qism
1. XX asr oxiri va XXI asr boshlarida Ruminiyaning tashqi siyosati va
xalqaro munosabatlardagi faoliyati.
2. Ruminiya iqtisodi va tashqi savdo aylanmasi. Turizm.
3. Ruminiyada din. Ta’lim tizimi va sog’liqni saqlash.
III. Xulosa
Ruminiya Yevropaning janubiy-sharqiy qismida joylashgan davlat
hisoblanadi. Poytaxti Buxarest shahri. Pul birligi – rumin leyi. Rasmiy
so’zlashuv tili – rumin tili. Aholisi – 19,41 mln kishini tashkil qiladi.
(2019-y). Klaus Yoxannis amaldagi president hisoblanadi.
Davlat tuzumi va ichki siyosat. Ruminiyada kommunistik rejimning
qulashi jiddiy harbiy to‘qnashuv oqibatida yuz berdi. 1989-yil dekabrda
Timishoara shahrida aholi ning N. Chaushesku rejimiga qarshi tinch
namoyishi Ruminiya maxfi y xizmati xodimlari tomo nidan o‘qqa tutilishi
mamlakat bo‘ylab qo‘zg‘olonning boshlanishiga olib keldi. Armiya
qo‘zg‘o lonchilar tomoniga o‘tdi. Bir necha ming kishilik olomon tank
qismlari yordamida Davlat kengashini qamal qildi. Qo‘zg‘olon N.
Chaushesku va uning rafi qasini sud qilish, sudning hukmiga ko‘ra otib
tashlash jarayoni bilan tugadi. Qo‘zg‘olonda mingdan ortiq kishi halok
bo‘ldi. Hokimiyat qo‘zg‘olon kunlari tashkil qilingan Milliy qutqarish
fronti qo‘liga o‘tdi. Qo‘mita raisi bo‘lgan Ion Iliyesku 1990-yilgi
SA MA RQA N D – 2021

saylovlarda mamlakat prezidenti etib saylandi. 1989-yilgi inqilobidan
so'ng, Ion Iliyesku boshchiligidagi Milliy najot fronti (FTS) qisman ko'p
partiyali demokratik va erkin bozorga o’tish choralarini qabul qildi. 1990-
yil aprel oyida qonun chiqaruvchi parlament saylovi natijalariga qarshi
norozilik namoyishi bo'lib, NSFni, shu jumladan Iliyesku hukumatini
sobiq kommunistlar va “Sekuritat a'zolaridan” tashkil topgan deb ayblab,
tezda golaniada (qo’zg’olon)ga aylanib ketdi. Tinchlik namoyishlari
zo'ravonlikka aylanib, ko'mir konchilarining aralashuvini keltirib
chiqardi. Ushbu hol mahalliy va xorijiy ommaviy axborot vositalarida
keng muhokama qilinadi.
Keyinchalik frontning qulashi bir nechta siyosiy partiyalarni, shu
jumladan, birinchi navbatda, sotsial-demokratik partiyani (PDSR, keyin
PSD) va demokratik partiyani (PD va keyinchalik PDL) tashkil etdi.
Birinchisi, 1990-yildan 1996-yilgacha bo'lgan Ruminiyani bir necha
koalitsiya va hukumatlar orqali boshqargan. Davlat rahbari esa Ion
Iliyesku edi. 1996-yilda Emil Konstantinesku prezident etib saylandi. U
to'rt yillik muddat davomida xususiylashtirish jarayonlarini samarasiz
amalga oshirish bilan kurashdi, bu esa ortiqcha byurokratiya bilan
bog'liq bo'lib, qisqa muddatda ishsizlik va qashshoqlikni oshirib yubordi.
1999-yilda yana ikkita mineriad (shaxtyorlar protesti) (yanvar oyida,
ikkinchisi fevral oyida) o'tib, Miron Kozma hibsga olinishi bilan
yakunlanganidan so'ng, uning qolgan qismi o'sha paytda hukmron
koalitsiyani tashkil etgan ko'pchilik partiyalar o'rtasida siyosiy inqirozni
boshdan kechirdi. Mamlakat 2000-yilda qurg'oqchilikdan ham ko'p
zarar ko'rdi. Uning muddati oxirida u qayta saylanmaslikka qaror qildi.
2000-yilda Iliyesku yana hokimiyatga qaytdi. Shu yilning 2004-yil 20-
dekabrdan uchinchi prezidentlik muddatini boshladi. O’ng markazchilari
2000-yilgi saylovda jiddiy mag'lubiyatga uchradi, asosan, o'tgan to'rt yil
davomida qattiq iqtisodiy islohotlar va siyosiy beqarorlik bilan jamoat
noroziligi va ko'p partiyali koalitsiyani tarqatib yuborish bunga sabab
bo’lgan edi. O’ng markazchilar rahbarri Tudorning haddan tashqari
radikal qarashlari, shahar saylovchilarining aksariyatini Ilyeskani tark
etmaslikka yoki uni tanlashiga olib keldi. Trayan Bisesku 2004-yilda
president etib saylandi. Kuchli islohotlar va korrupsiyaga qarshi
platformaga asoslangan Bisesku g'alabasi ommaviy axborot vositalarida
Ruminiyaning "to'q sariq inqilobi" deb nomlangan. Lavozimga kirishish
bilan u PD ga a'zolikni to'xtatdi. Konstitutsiya prezidentni o'z lavozimida
siyosiy partiyaning rasmiy a'zosi bo'lishiga yo'l qo'ymaydi. Ichki
siyosatda Bisesku ko'pincha korrupsiyaga qarshi yuqori darajada
kurashayotgan. 2005-yil bahorida Ruminiya Iroqda garovga olingan
SA MA RQA N D – 2021

uchta Ruminiya jurnalistlari va tarjimonlarini ozod etish taklifini ilgari
surdi. 1
2005-yilda u shuningdek, bahor va yozda keng ko'lamli suv
toshqini oqibatida minglab ruminiyaliklarga yordam berish maqsadida
hukumatga bosim o'tkazdi.
Tashqi siyosatda, Bisesku AQSh bilan mustahkam strategik
hamkorlikka, 2004-yil prezidentlik kampaniyasida "Buxarest-London-
Vashington o'qi"deb nomlangan munosabatlarga e'tibor qaratdi. Bu
haqiqiy ma'noda, bu Afg'onistondagi ruminiyalik qo'shinlarni va
Iroqdagi kichik kontingentni, shuningdek, Ruminiya va AQSh o'rtasida
2005-yil dekabrda imzolangan shartnomani qo'llab-quvvatlash
majburiyatini anglatar edi. Bu esa AQSh qo'shinlarini Ruminiya harbiy
ob'yektidan (Mixail Kogelnichan xalqaro aeroporti) foydalanishga
imkon beradi. 2006-yil iyun oyida, bosh vazir Popesku-Tarichana va
mudofaa vaziri hamda NPL bilan Iroqdan Ruminiya qo'shinlarini olib
chiqish uchun harakat qilishmoqda degan xabar e'lon qilingandan keyin
Bisesku bosg vaziri bilan ochiq mojaro boshlab yubordi. Bisesku Oliy
Mudofaa Kengashining yig'ilishini chaqirgandan so'ng, qo'shinlar Iroqda
qolishni ma’qul topdi. 2006-yil iyul oyida Bisesku Livan urushiga
nisbatan fikr bildirdi. Bisesku matbuot anjumanida shunday dedi: "biz
Isroilning xavfsizlik huquqini tan olamiz, ammo bu gumanitar inqirozga
olib keldi".
Bisesku Qora dengiz ochiq havzasi xavfsizligiga mintaqaviy
yondashuvni talab qiladi. Uning aytishicha, Ruminiya giyohvand
moddalar va odam savdosi kabi transchegaraviy xavfsizlik tahdidlariga
qarshi himoyasiz bo'lib qolmoqda. Bisesku, "Rossiya uni olib tashlashda
ishtirok etishi mumkin", deb ta'kidladi. Bisesku Ruminiya va Moldova
o'rtasidagi munosabatlarni yaxshilashga harakat qildi. Bundan tashqari, u
bir necha bor ikki mamlakatning kelajakdagi birlashuviga, siyosiy yoki
Yvropa Ittifoqi tarkibiga bo'lgan ishonchini bir necha bor ifoda etdi.
Uning pozitsiyasi amaliy muvaffaqiyatga erishdi, biroq u Moldovaning
Kommunistik hukumati Vladimir Voronin boshchiligidagi anti-Rim
loyihasining kuchayishiga olib keldi.
Bisesku 2009-yilgi prezidentlik saylovlarida ikkinchi muddatga
saylandi. Amaldagi Prezident Bisesku va uning raqibi ijtimoiy demokrat
Mircha Joane iqtisodiy inqirozni bartaraf etishning turli usullarini taklif
qildi. Bisesku davlat xarajatlarini kamaytirishga va qishloq joylarida
yashovchi odamlarga "ko'proq adolat" qilishga va'da berdi. Bisesku
faoliyati 2012-yil 6-iyulda parlament tomonidan to'xtatildi va uning
1
Wikipedia.com veb sayti – about Romania
SA MA RQA N D – 2021

impichment bo'yicha referendum 2012-yil 29-iyulda bo'lib o'tdi.
Aholining ovoz berish uchun dastlabki chaqiruvidan so'ng, PDL boykot
qilishni talab qilib, aksariyat USL partiyasi vakillari firibgarlikda
ayblandi. Ruminiya konstitutsion sudi keyinchalik referendumni bekor
qildi, Ruminiya prezidenti sifatida Bisesku qayta tiklandi. 2015-yil iyun
oyida Ruminiya bosh prokurori Konstitutsiyaviy sudning ayrim a'zolari
tomonidan sodir etilgan noqonuniy xatti-harakatlarni tekshirishni
boshladi. Ruminiya tashrif buyurgan AQSh elchisi Filipp Gordon,
Bisesku qo'llab-quvvatlab, 8,4 million saylovchilarning g'azabi
chiqishiga sabab deb muxolifatni aybladi. Ruminiya televideniyasi buni
e’lon qildi. 2

2014-yil noyabrda sobiq FDGR / DFDR mayor Yoxannis,
kutilmaganda sobiq Bosh vazir Viktor Pont mag'lub etib prezidentlikka
saylandi, ammo Viktor Pont jamoatchilik so'rovnomasida yetakchi edi.
Bu kutilmagan g'alaba ruminiyalik diasporani ovoz berish jarayoniga
jalb qilish orqali ko'plab tahlilchilar tomonidan tushuntirildi. Birinchi
turda Klaus Yoxannis uchun ovozlar deyarli 50%, Pont uchun 16%
ekanligi qayd etildi. Yoxannis, T.Bisesku muddati tugagach, 21-
dekabrda o’z lavozimini egalladi. Uning prezidentlik kampaniyasi
korrupsiyaga qarshi kurash va adolat tizimini takomillashtirishga
qaratilgan. Yoxannis ham kuchli G'arb tashqi siyosatining tarafdoridir.
Moldova Respublikasining Ruminiya bilan birlashuviga kelsak , saylov
kampaniyasi davomida juda ko'p gapirgan Yoxannis, " bu faqat Buxarest
va faqat Kishinyov qabul qilishi mumkin bo'lgan narsa "va bu" maxsus
munosabatlar ishlab chiqilishi va ayniqsa mustahkamlanishi kerak” deb
ta’kidlab o’tgan. Lavozimini egallagan Yoxannis Milliy Liberal
partiyaga a'zoligini to'xtatdi chunki, Ruminiya Konstitutsiyasi
prezidentga siyosiy partiyaning rasmiy a'zosi bo'lishiga yo'l qo'ymaydi.
Yoxannis 2014-yilda bloggerlar bilan munozarada:
Men LGBT huquqlari va Ruminiyada bir jinsli ittifoqqa qarshilik
ko’rsataman.
Ruminiya jamiyati hali aniq javob berishga tayyor emas. Men
javob bermayman, lekin prezident bu masalani muhokama qilishga
tayyor. Shuni tan olishimiz kerakki, har qanday ozchilik guruhlari o’z
huquqlariga ega, ko'pchilik ozchilikni himoya qilgandagina kuchlidir.
2019-yilda Yoxannis sobiq bosh vazir Viorika Danchile ustidan
ishonchli g'alaba qozondi va qayta prezident etib saylandi.
Ruminiya Konstitutsiyasi – Fransiya beshinchi respublika
Konstitutsiyasiga asoslanadi va Konstitutsiya 1991-yil 8-dekabrda milliy
2
Britannica.com veb sayti – Romania in XXI century nomli maqolasidan
SA MA RQA N D – 2021

referendumida tasdiqlangan. 2003-yil oktyabrda Yevropa Ittifoqi
qonunlariga muvofiqlashtirish maqsadida to'ldirildi. Mamlakat ko'p
partiyaviylik demokratik tizimi va qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va
sud filiallari o'rtasida vakolatlarni ajratish asosida boshqariladi. Bu ijro
etuvchi vazifalar hukumat va prezident tomonidan amalga oshiriladigan
yarim prezidentlik Respublikasidir. Ikkinchisi milliy ovoz berish yo'li
bilan ikki besh yillik muddatga saylanadi va bosh vazirni tayinlaydi, bu
esa o'z navbatida Vazirlar kengashini tayinlaydi. Umumiy nomi bilan
ma'lum bo'lgan hukumatning Qonunchilik tarmog'i parlament (parlament
saroyida joylashgan) ikki palatadan iborat (Senat va deputatlar palatasi),
a'zolari har to'rt yilda bir marta xalq tomonidan saylanadi.
Adolat tizimi hokimiyatning boshqa tarmoqlariga bog'liq emas va
Oliy kassatsiya sudi Ruminiya oliy sudi bo'lgan Iyerarxik sud tizimidan
iborat. Apellyatsiya, tuman va mahalliy sudlar ham mavjud. Ruminiya
sud tizimi fuqarolik qonunchiligiga asoslangan va tergov xarakteriga ega
bo'lgan fransuz modelining kuchli ta'siri ostidadir. Konstitutsiyaviy sud
(Curtea Constitu ională ) mamlakatning asosiy qonuni bo'lganț
Konstitutsiya bilan qonunlar va boshqa davlat qoidalariga rioya qilish
bo'yicha qaror qabul qiladi va faqat milliy referendum orqali
o'zgartirilishi mumkin. 2007-yilda Ruminiyaning Yevropa Ittifoqiga a'zo
bo'lishi uning ichki siyosatiga, jumladan, sud islohotlariga, sud
tizimining boshqa a'zo davlatlar bilan hamkorligini kuchaytirishga va
korrupsiyaga qarshi choralar ko'rishga katta ta'sir ko'rsatdi.
Ruminiyada 2017-2019-yillarda Ruminiyadagi norozilik
namoyishlari paytida sud islohotlariga qarshi katta norozilik
namoyishlari bo'lib o'tdi.
Korrupsiya, shuningdek, zamonaviy Ruminiya siyosatida katta
muammo hisoblanadi. 2015-yil noyabr oyida, “Colectiv” tungi klubi
yong’inidan so’ng, boshlangan katta korrupsiyaga qarshi norozilik
namoyishlari, Ruminiya bosh vaziri Viktor Pontning iste'fosiga sabab
bo'ldi. 2017-2018-yillar davomida korrupsiyaga qarshi kurashni
zaiflashtirishga olib kelgan chora-tadbirlarga javoban, Ruminiyada
1989-yildan buyon 500 000 dan ortiq odam butun mamlakat bo'ylab
norozilik namoyishlarini o'tkazdi.
Keyinchalik korrupsiyaga qarshi kurash bo'yicha sa'y-harakatlar
amalga oshirildi. 2002-yilda mamlakatda korrupsiyaga qarshi kurash
bo'yicha Milliy idora tashkil etildi. 2019-yilda “Transparency
International” korrupsiya indeksida - Ruminiya davlat sektoridagi
korrupsiya ko'rsatkichi 44-o’rindan 100-ga tushdi. 3
3
Britannica.com veb sayti – Romania in XXI century nomli maqolasidan
SA MA RQA N D – 2021

NATO va Yevropa Ittifoqiga integratsiya
1989-yil dekabridan, Ruminiya Rossiya federatsiyasi ishtirokida
cheklangan munosabatlar bilan bo'lsa-da, Amerika Qo'shma Shtatlari va
Yevropa Ittifoqi bilan maxsus, bir butun sifatida G'arb bilan
munosabatlarni mustahkamlash siyosatini olib borgan. O'tmishda so'nggi
hukumatlarning maqsadlaridan biri, boshqa mamlakatlar (xususan,
Moldova, Ukraina va Gruziya ) bilan aloqalarni mustahkamlash va
G'arbning qolgan qismi bilan integratsiyalashuv jarayonida ularga
yordam berishdir. Ruminiya, shuningdek, 1990-yillarida oxirida
“Sharqiy Yevropa va Kavkazda NATO va Yevropa Ittifoqi demokratik
sobiq sovet respublikalari a'zoligini qo'llab-quvvatlaydi” deb e’lon qildi.
Ruminiya, Turkiya va Xorvatiyaning Yevropa Ittifoqiga a'zo bo'lishiga
jamoatchilik tomonidan qo'llab-quvvatlanishini tarafdori ekanligini
bildirdi.
Sovuq urush tugagandan so'ng, Ruminiya 2004-yilda NATOga
qo'shilib, 1993-yil iyun oyida mamlakat Yevropa Ittifoqiga a'zo bo'lish
uchun ariza berdi va 2004-yilda mamlakat YI ga qo'shiluvchi davlat,
2007-yil 1-yanvarda Lissabon shartnomasini imzolab, to'liq Yevropa
Ittifoqiga a'zo bo'lgan davlatga aylandi. Ruminiya poytaxti Buxarest
shahrida 2008-yil NATO ning sammitini o'tkazib, G'arbiy Yevropa va
AQSh bilan yaqin aloqalar o'rnatdi. Yevropa Ittifoqiga qo'shilgandan
so'ng, Ruminiya 2024-yilda yevroga o'tishi kutilmoqda.
2007-yil 1-yanvarda Ruminiya Shengen maydoniga qo'shilishga
qaror qildi va uning qo'shilish taklifi 2011-yil iyunda Yevropa
parlamenti tomonidan tasdiqlangan. Lekin 2011-yil sentabrda Yevropa
Ittifoqi Kengashi tomonidan rad etildi. Yevropa Kengashi Ruminiyada
qonun ustuvorligi majburiyati (bu Yevropa Ittifoqining a'zo asosiy
tamoyili hisoblanadi) yaxshi emasligidan xavotirda, aynan shu omil
2019-yil avgustdan boshlab, Shengen maydoniga uning qabul qilinishi
to’xtatdi.
2005-yil dekabrda Ruminiya prezidenti Trayan Bisesku va AQSh
Davlat kotibi Kondoliza Rays AQShning bir necha Ruminiya
ob'yektlarida, birinchi navbatda, mamlakatning Sharqiy qismida harbiy
ishtirokini ta'minlaydigan bitim imzoladilar. 2009-yil may oyida AQSh
davlat kotibi Hillari Klinton "Ruminiya AQShning eng ishonchli va
hurmatli hamkorlaridan biri" ekanini ta’kidladi.
Moldova bilan aloqalar alohida holdir, chunki ikki mamlakat
umumiy til va umumiy tarixga ega. Ruminiya va Moldova birlashtirish
uchun harakat ikki mamlakat kommunistik hukumatdan ozodlikka
SA MA RQA N D – 2021

erishgandan keyin 1990 - yillarida paydo bo’lgan, lekin 1990-yillarida
o'rtasida yo’q bo’lib ketgan. Moldovaning yangi hukumati nima
bo’lishidan qat'iy nazar Moldova Respublikasi saqlab qolish uchun
qat’iy dastur olib bormoqda. 2009-yil Moldovadagi noroziliklardan
so'ng va kommunistlarni hokimiyatdan olib tashlash natijasida ikki
mamlakat o'rtasidagi munosabatlar sezilarli darajada yaxshilandi.
Ruminiya qurolli kuchlari milliy mudofaa vazirligi nazorati
ostida bosh qo'mondon boshchiligidagi quruqlik, havo va dengiz
kuchlaridan, shuningdek, urush paytida oliy qo'mondon - prezidentdan
iboratdir. Qurolli kuchlar taxminan 15 000 tinch aholi va 75 000
harbiydan iborat. Quruqlikda 45 800 kishi, havoda 13 250 kishi, boshqa
sohalarda 6 800 dengiz kuchlari va 8 800 askarlardan iborat. 2007-yilda
umumiy mudofaa xarajatlari umumiy milliy yalpi ichki mahsulotning
2,05%, yoki taxminan 2,9 milliard AQSh dollarini tashkil etdi, yangi
uskunalar modernizatsiya qilish va sotib olish uchun 2006-2011-yillar
o'rtasida jami 11 milliard dollar sarflandi.
Ruminiya 2002-yildan Afg'onistonda xalqaro koalitsiya
qo'shinlarini taqdim etgan va uning jangovar missiyasi 2014-yilda
yakunlandi. Ruminiya qo'shinlari Iroqni ishg'ol qilishda ishtirok etgan.
Ruminiya Iroqda o'z missiyasini yakunladi va so'nggi 2009-yil 24-iyulda
qo'shinlarini olib chiqdi. 2011-yil dekabr oyida Ruminiya Senati bir
ovozdan shu yilning sentyabr oyida imzolangan Ruminiya va Amerika
qo'shma Shtatlari o'rtasida imzolangan kelishuvni ratifikatsiya qilish
to'g'risidagi qonun loyihasini qabul qildi. Bu esa NATOning sa'y-
harakatlari doirasida Ruminiyada raketaga qarshi mudofaa tizimini
yaratish va faoliyat yuritishga imkon berar edi. AQSh 2017-yilda Oq
uyda Trump va Yoxannesning uchrashuvidan so'ng, mudofaa
xarajatlarini ko'paytirishni qo'llab-quvvatlashga rozi bo'lgan.
Ruminiya iqtisodi . 1989-yildan so'ng, eskirgan sanoat bazasi va
tizimli islohotlarning yo'qligi tufayli mamlakat iqtisodiy beqarorlik va
pasayishning o'n yilligidan jon saqladi. 1990- va 2000-yillarning oxirida
bir qator xususiylashtirish va islohotlardan so'ng Ruminiya
iqtisodiyotiga davlat aralashuvi boshqa Yevropa mamlakatlariga
qaraganda ancha past hisoblanadi. 2000-yildan beri Ruminiya
iqtisodiyoti yuqori o'sish sur'atlari, ishsizlik darajasi pastligi va
inflyatsiyaning pasayishi bilan ajralib turadigan nisbatan makroiqtisodiy
barqarorlik iqtisodiyotiga aylandi. 2000-yillarda Ruminiyada Yevropada
iqtisodiy o'sishning eng yuqori sur'atlaridan biri kuzatildi va ba'zi
hollarda "Sharqiy Yevropaning yo'lbars"deb ataldi. Bu turmush
darajasining sezilarli darajada oshishi bilan birga, mamlakat ichki
SA MA RQA N D – 2021

qashshoqlikni muvaffaqiyatli qisqartirib, funksional demokratik davlatni
yaratdi. 4
2005-yilda hukumat Ruminiya ilg'or soliq tizimini shaxsiy
daromad va korporativ daromad uchun 16% belgilangan soliq bilan
almashtirdi, bu esa Yevropa Ittifoqidagi eng past ko'rsatkichlardan
biridir. Iqtisodiyot asosan 2017-yil ichida mamlakatning umumiy yalpi
ichki mahsulotining 56,2 foizini tashkil etadigan xizmatlarga asoslanadi,
sanoat va qishloq xo'jaligi esa 30% va 4,4% ni tashkil qiladi.
Ruminiyada ishchi kuchining taxminan 25,8% qishloq xo'jaligida
ishlaydi, bu Yevropaning eng yuqori ko'rsatkichlaridan biridir.
Ruminiya rivojlanishida 2009-yilda yalpi ichki mahsulot va budjet
taqchilligi sezilarli kamayishiga olib keldi. Shu yili mamlakat
Yevropada buyuk turg'unlik oqibatlari natijasida xalqaro valyuta
jamg'armasidan yordam oldi. 2000-yillarida, turg'unlik davomida jiddiy
pasayishiga bor edi. Bu Ruminiya xalqaro valyuta jamg'armasidan qarz
olishga olib keldi. Iqtisodiy sharoitlarning yomonlashishi
tartibsizliklarga olib keldi va 2012-yilgi siyosiy inqirozni keltirib
chiqardi. 2007dan beri Ruminiya yagona Yevropa Ittifoqi bozorining bir
qismidir.
Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, Ruminiya yuqori daromadli
mamlakatdir. Yevrostat ma'lumotlariga ko'ra, Ruminiya aholi jon
boshiga yalpi ichki mahsuloti (PPS) 2019-yilda o'rtacha Yevropa Ittifoqi
ko'rsatkichining 70% ni tashkil etdi, bu 2007-yilga qaraganda 44%
oshib, Ruminiyani eng tez rivojlangan Yevropa Ittifoqi davlatiga
aylantirdi.
Ruminiya statistika boshqarmasi ma'lumotlariga ko'ra, 2006-yilda,
real yalpi ichki mahsulotning o'sishi Yevropada eng yuqori
ko'rsatkichlardan biri hisoblanadi (7,7%). Biroq, 2008-2009-yillardagi
jahon moliyaviy inqirozidan keyin iqtisodiy inqiroz hukumatni tashqi
kreditlarni, shu jumladan, XVF dan yordam dasturi bo’yicha 20 milliard
yevroga olishga majbur qildi. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra,
Ruminiyada o'rtacha oylik ish haqi 2020-yilda 666 yevroga tashkil qildi.
Inflyatsiya darajasi 2016-yilda -1,1% ni tashkil etdi. 2018-yil avgust
oyida Ruminiyada ishsizlik 4,3 % edi, bu boshqa Yevropa Ittifoqi
mamlakatlariga nisbatan past ko'rsatkichdir.
2013-yil fevralda sanoat ishlab chiqarish o'sishi Yevropada eng
yuqori ko'rsatkich hisoblanadi 6,5%ga yetdi. Eng yirik mahalliy
kompaniyalar orasida avtomobil ishlab chiqaruvchi Dacia, Petrom,
Rompetrol, Ford Romania, Electrica , Romgaz , RCS & RDS va Banca
Transilvaniya kiradi. Ruminiyaning asosiy eksport mahsulotlari:
4
Britannica.com veb sayti – Romania in XXI century nomli maqolasidan
SA MA RQA N D – 2021

avtomobillar, dasturiy ta'minot, kiyim-kechak va to'qimachilik, sanoat
uskunalari, elektr va elektron uskunalar, metallurgiya mahsulotlari, xom
ashyo, harbiy texnika, farmatsevtika, nozik kimyoviy mahsulotlar va
qishloq xo'jaligi mahsulotlari (meva, sabzavot va gullar). 2020-yil har
oyda 6000 ta avtomobil eksport qilinadi. Savdo asosan Yevropa
Ittifoqiga a'zo davlatlarga qaratilgan bo'lib, Germaniya va Italiya
mamlakatning eng yirik savdo hamkorlari hisoblanadi. 2012 -yilda hisob
balansi yalpi ichki mahsulotning 4,52% da tashkil qilgan.
Jahon bankining 2019-yilgi hisobotiga ko'ra, Ruminiya 190 ta
davlat ichidan iqtisodiyoti 52-o'rinni egallaydi. Biznes yuritish qulayligi
bo’yicha, qo'shni Vengriyadan bir o’rin yuqori va Italiyadan bir o’rin
pastda turadi. Hisobotda yana elektr energiyasi va qurilish
ruxsatnomalarini olishda holati qayd etilgan. Mamlakatda
shartnomalarning izchil bajarilishi va kredit olish imkoniyati maqtovga
sazovordir. CEIC ma'lumotlariga ko'ra, 2020-yil yanvar oyida
Ruminiyaning tashqi qarzi 122 milliard AQSh dollarini tashkil etdi.
Ruminiya hali ham sog'liqni saqlash xizmatlari, ta'lim, va
korrupsiyaga bog'liq muammolarga duch kelmoqda. 2013-yil oxiriga
kelib, “The Economist jurnali” Ruminiyada yana bir bor "tezkor"
iqtisodiy o'sishni (4,1% ga) – ish haqining tez o'sishi va Buyuk
Britaniyaga qaraganda ishsizlik darajasining pastligi bilan izohladi.
Iqtisodiy o'sish, ayniqsa, energetika va telekommunikatsiya sohasida
raqobat va investitsiyalar uchun yangi tarmoqlarni ochgan hukumat
liberalizatsiyasi o'rtasida tezlashdi. 2016-yilda inson taraqqiyoti indeksi
Ruminiyani "inson taraqqiyotining juda yuqori darajasi" bo'lgan
mamlakat sifatida baholadi. 5

Turizm yalpi ichki mahsulotga nisbatan 5% haqida ishlab
chiqarish, Ruminiya iqtisodiyotiga sezilarli hissa qo'shadi. Jahon banki
ma'lumotlariga ko'ra, sayyohlar soni 2016-yilda 9,33 millionga yetib,
barqaror o'sib bormoqda. Ruminiya turizm sohasiga 2005-yilda 400
million yevro sarmoya kiritdi. 2007-yilda xorijiy mehmonlarning 60%
dan ortig'i boshqa Yevropa Ittifoqi mamlakatlaridan edi. Mamaya va
boshqa qora dengiz kurortlarining mashhur yozgi diqqatga sazovor
joylari 2009-yilda 1,3 million sayyohni jalb qildi. Ruminiyada 2014-
yilda 2,6 milliard yevro umumiy aylanmasi bilan, 32 500 kompaniyalar,
mehmonxona va restoran biznes sohasida faoliyat ko’rsatar edi. 2014-
yilda Ruminiyaga 1,9 milliondan ortiq xorijiy sayyohlarga tashrif
buyurdi, bu esa 2013-yilga nisbatan 12% ko'proq hisoblanadi.
Mamlakatning milliy statistika instituti ma'lumotlariga ko'ra,
5
Britannica.com veb sayti – Romania in XXI century nomli maqolasidan
SA MA RQA N D – 2021

Yevropadan (ayniqsa, Germaniya, Italiya va Fransiyadan) 77%,
Osiyodan 12% va Shimoliy Amerikadan 7% dan kam daromad olgan. 6
Ruminiya davlat diniga ega bo'lmagan dunyoviy davlatdir.
Aholining aksariyati o'zlarini Masihiy deb hisoblaydi. 2011-yil aholini
ro'yxatga olishda respondentlarning 81,0 foizi o'zlarini Ruminiya
pravoslav cherkoviga mansub pravoslav xristianlar deb topdilar. Boshqa
dinlarga protestantizm (6,2%), katolik (4,3%) va yunon katolikligi
(0,8%) kiradi. Qolgan aholidan 195 569 kishi boshqa nasroniy
mazhablar tegishli. 64 337 musulmonlar (asosan turk va tatar millat) va
3519 yahudiylar va boshqa din vakillar yashaydilar.
Ruminiya pravoslav cherkovi Patriarx boshchiligidagi boshqa
pravoslav cherkovlari bilan to'liq aloqada bo'lgan avtokefal Sharqiy
pravoslav cherkovidir. Bu dunyodagi to'rtinchi yirik pravoslav cherkovi
va boshqa pravoslav cherkovlaridan farqli o'laroq, lotin madaniyatining
bir qismi sifatida faoliyat yuritadi va romantik liturgik tilni qo'llaydi.
Uning kanonik yurisdiksiyasi Ruminiya va Moldova hududida tarqaladi.
Ruminiya pravoslav aholi jihatidan dunyoda uchinchi o'rinni egallaydi .
Ruminiyada ta'lim. 1989-yil Ruminiya inqilobidan so'ng,
Ruminiya ta'lim tizimi aralash tanqidga uchragan doimiy islohot
jarayonida bo'lgan. 2004-yilda 4,4 million kishi maktabga o'qishga qabul
qilindi. Ular orasida 650 000 bolalar bog'chasiga (uch yildan olti
yilgacha), 3,11 million boshlang'ich va o'rta maktabga va 650 000 -
oliy o'quv yurtiga (universitetlar) tashrif buyurishdi. 2018-yilda kattalar
savodxonligi darajasi 98,8% edi. Bolalar bog'chasi uch yildan besh
yoshgacha bo'lgan bolalar uchun ixtiyoriydir. 2020-yil majburiy maktab
ta'limi bolalar bog'chasining so'nggi yilidan (grupa mare) 5 yoshida
boshlanadi va o'n ikkinchi sinfga qadar majburiydir. Boshlang'ich va
o'rta ta'lim 12 yoki 13 sinflarga bo'linadi. Bundan tashqari, kommunistik
rejim davrida rivojlangan o'rta maktabda ishlatiladigan yarim qonuniy
norasmiy xususiy o'qituvchilar tizimi ham mavjud.
Yassohadagi Aleksandr Ioan Kuz universiteti, Klouj Napoka
shahridagi Babesh boyya universiteti, Buxarest universiteti va
Timishoara G'arbiy universiteti jahon universitetlarining top-800
reytingiga kiritilgan.
Ruminiya universal sog'liqni saqlash tizimiga ega . Sog'liqni
saqlash bo'yicha hukumatning umumiy xarajatlari yalpi ichki
mahsulotning taxminan 5 foizini tashkil qiladi. U tibbiy ko'rikdan, har
qanday jarrohlik operatsiyasidan va har qanday operatsiyadan keyingi
6
Wikipedia.com veb sayti – about Romania
SA MA RQA N D – 2021

tibbiy yordamni qamrab oladi, shuningdek, bir qator kasalliklar uchun
bepul yoki subsidiyalangan dori-darmonlarni taqdim etadi. Davlat davlat
shifoxonalari va klinikalarini moliyalashtirishga majbur hisoblanadi.
O'limning eng ko'p uchraydigan sabablari yurak-qon tomir kasalliklari
va saraton hisoblanadi. Transmissiv kasalliklar Yevropa standartlari
asosida juda keng tarqalgan. 7

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Wikipedia.com veb sayti – about Romania
2. Britannica.com veb sayti – Romania in XXI century nomli maqolasidan
7
Britannica.com veb sayti – Romania in XXI century nomli maqolasidan
SA MA RQA N D – 2021

SA MA RQA N D – 2021

Ruminiya

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish