Sabzavot ekinlarining karantin hasharotlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	29.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Sabzavot ekinlarining karantin hasharotlari

Купить

Sabzavot ekinlarining karantin hasharotlari
Reja:
1.Kolorado qo‘ng‘izining tarqalishi, zarari.
2.Kartoshka kuyasini tarqalishi,zarari.
3.Qarshi kurash chorasi.

Kartoshka kuyasi-Phtorimae operculella Zell.
Kartoshka kuyasi Yevropaning Albaniya, Bolgariya, Gresiya, Ispaniya,
Italiya, Portugaliya, Fransiya, Yugoslaviya, Osiyoning — Bangladesh,
Birma, X,indiston, Indoneziya, Xitoy, Pokiston, Suriya, Turkiya, Yaponiya,
Afrikaning-Keniya, Marokash, Sverra-Leone va Amerika kit’asining kupgina
davlatlarida tarkalgan.
Rossiyada bu zararkunanda birinchi marta 1938 - yilda anik l angan va bu
zararkunanda uchok l ari y o‘ k k ili ngan. Keyin yana 1970 yilda xrrij kemalari
tekshirilganda anikdangan.
Zararlaydigan o‘simliklari: kartoshka, tamaki, pomidor, baklajon,
salampir va boshka yovvoyi ituzumdoshlar.
Kartoshka, tamaki va boshkalarni dala va omborxona sharoitlarida zarar
yetkazadi. Kurtlar kartoshka tugunagini, pomidor, baklajon, mevasini bargini
kemiradi. Zararlangan kartoshka iste’mol uchun yaroksiz b o‘ lib k o ladi.
Yaponiyada bu zararkunanda tamaki va kartoshkaga dala va omborxonada
60-80 % gacha zararlagan.
Ka p alagi. Och kulrang rangda. Kanotlarini yozganda 12-15 mm
(erkagini sal kichikrok 12-13 mm), kanotida uzunasiga kora chizik va t o‘q
rangli nuktalar bor. Oyokdari och rang. Korni sar g‘i sh kulrang. Erkagi
kornining oxirgi b o‘g‘ imi kornining 3/1 kismiga teng. Erkagining korin
kismini oxiri sochsimon taramlar bilan koplangan.
Tuxumi ovalsimon shaffof, yashil rangda. Eni 0,35-0,56 mm, uzunligi
0,3 mm gacha.
K u rti tuxumdan chikkan kurtlar 1,2 mm gacha uzunlikda, rang siz t o‘q
jigarrang boshi b o‘ ladi. Katta yoshdagi kurtlar 10-13 mm, eni 1,5 mm gacha,
sar g‘ ish pushti rangda yoki yashil rangda b o‘ lishi mumkin. Kartoshka
tuganaklaridagi kurtlar barglardagiga nisbatan ochrok, rangda b o‘ ladi. Xar bir
segmentida 10-14 ta ochik rangdagi tukchalar bor.

Kurti 4 marta pust tashlaydi, va pilla ichida g‘ umbakka ayla-nadi.
G‘ umbagi. Kumushsimon kulrang pilla ichida g‘ umbakka ayla nadi.
Pilla uzunligi 10 mm gacha, eni 4 mm b o‘ ladi. Kurt oldin "ipak t o‘ r t o‘q iydi,
keyin pillani ustki kismini tuprok qa , chikindi yoki o‘ simlik koldik l ariga
yopishtiradi. Kurtlar chikkan teshikchadan ichkariga kirib 3-4 kundan keyin
g‘ umbakka aylanadi.
Kartoshka kuyasi dala sharoitida kurtlik yoki g‘ umbaklik dav-rida
kishlaydi. AK.Sh ning Kaliforniya shtatida kapalaklar may oyining oxirida
paydo b o‘ ladi. Kapalaklar kartoshka, pomidor, baklajon, kalampir barglariga
bittadan kilib tuxum k o‘ yadi. Om-borxonalarda koplarga, kartoshka
tugunaklariga, sak l anayotgan ombordagi pardalarga xam tuxum k o‘y ishi
mumkin.
Kapalaklar 30 kungacha yashashi mumkin va ular 150-200 tagacha
tuxum k o‘ yadi. Kapalaklar ertalab va kech b o‘ lib kuyosh botganda ucha-di.
Lichinkalar barg etini yeb ozikdanishni boshlaydi, kartosh ka tugunagini,
pomidor mevasi va bargini kemiradi. 2-3 xaftadan s o‘ ng lichinkalar yetiladi
va g‘ umbakka aylanadi. Kar toshka kuyasi omborxonada t o‘ xtovsiz
rivojlanadi, g‘ umbaklari Koplarda b o‘ lishi mumkin. G‘ umbaklardan 6-7
kundan keyin yetuk xasharot paydo b o‘ ladi. Bir avlodning t o‘ lik rivojlanishi
uchun yezda 22-32 kun, kuzda 40-55 kun, kishda 2-3 oy davom etadi.
Avstraliyada kartoshka kuyasi omborxonalarda 11 marta avlod bergani
ma’lum (Atterton D).
Kartoshka kuyasi past xarorartlarda xam xayotchanligini saklab oladi.
Kartoshka kuyasi xamma rivojlanish boskichlarida kartoshka
tugunaklari, pomidor, baklajon mevalari, idishlar va boshkalar orkali
tarkaladi.
Karantin tadbirlar. Chetdan kirib kelayotgan kartoshka, po midor,
ba q lajon maxsulotlarini tekshirish va ekspertiza kilish. Kartoshka kuyasi

tarkalgan xududlardan kartoshka keltirish ta q iklanadi. Fakatgina kam
mikdorda ilmiy maksadlarga keltirishga ruxsat beriladi. Ilmiy maksadlarda
keltirilayotgan kartoshka zararsizlantiriladi va introduksion karantin pi-
tomniklarda butun vegetatsiya davrida tekshiriladi.
Kurash choralari. Kartoshka kuyasi tarkalgani ma’lum b o‘ lsa uni y o‘ k
q ilish choralari k o‘ riladi. Bunda kimyoviy preparatlar qo‘ llaniladi.
Bir kancha mamlakatlarda kartoshka kuyasi parazitlari microbrecon
gelechia Achm ..., bracon Johancsonii Wied muvaffkiyatli " qo‘ llaniladi.
Yu q oridagi turlar AKSh dan Fransiyaga keltirilgan va kartoshka kuyasi
zararini pasaytirgan. S ampoplix phtorimaca Eush tasa Yeivp turi Janubiy
Afrikada tarkalgan b o‘ lib t 50 % gacha kartoshka kuyasi lichinkalarini
zararlagan.(1,2) .
Kolorado qo‘ng‘izi yoki kartoshka qo‘ng‘izi - Leptino Tarsa
decemlineata Say
Kartoshkaga zarar yetkazadigan Kolorado qo‘ n g‘ izi-tarkalgan joylarida
kartoshka o‘ simligining eng asosiy zararkunandasi bo‘lib xisoblanadi.
Voyaga yetgan xasharot va uning lichinkasi to-matdoshlar oilasiga mansub
o‘ simliklarni bargi, yosh novdalarni kemirib, bu o‘simliklarni xrsildorligini
bir nechaga kamayti-radi.
Kolorado qo‘ng‘izining vatani AK.Sh dagi koyali toglardir. Bu yerda
kartoshka qo‘ng‘izi yovvoyi ituzumsimon o‘simliklar bilan oziklanar edi.
O‘ ttan asrning ikkinchi yarmida AK.Sh da (Kolorado shatatida) qo‘ng‘iz
kartoshkaning jiddiy zararkunandasi ekanligi ma’lum bo‘lib koldi. 1945 yilda
Yevropada va keyinchalik 1947 yilda Ukrainaga kelgan va shundan keyin xar
yil 40-500 km ga tarkalib kelayapti. 1972 yilda O‘zbekistonda Bustonlik
tumanida aniklangan edi.
Xozirgi kunda O‘zbekistonda xamma viloyatlarda tarkalib kelmokda,
fakatgina Surxondaryo voxalarida ayrim tumanlarida yo‘ k .

Voyaga yetgan qo‘ng‘iz oval shaklda, usti juda xam kavarik, osti yassi.
Tanasining asosiy rangi sarik yoki kunkir; xar bir usti b o‘ ylab beshtadan kora
yul utadi. Pastki kanotlari och pushti q izil, boshining ustida uchburchak kora
dogchasi bor, orkasining oldingi kismida 11 ta kora do g‘ chasi b o‘ ladi,
ulardan eng yirigi rim rakamlaridan V shaklida bo‘lib, urtada joylashadi.
Odatda qo‘ng‘izning kattaligi 9-11 mm keladi, lekin kattaligi 7-9 va 12-
16 mm b o‘ lgan ayrim qo‘ng‘izlar x.am uchraydi. Tuxumi chuzinchok, oval
shaklda, rangi sarikdan tortib ravshan zargaldok tusda, uzunligi 0,8-1,5 mm.
Tuxumlarini bir-biriga yakin kilib kuyadi, ularni barg yuzasiga tipla-tik
kilib yoki sal kiyshaytirib'kuyadi.
Lichinkalarning kapaligi odatda 0,9 sm gacha boradi. Lichinkaning usti
ayniksa orka kismi juda kavarik osti yassi. Li-chinkalar birinchi va ikkinchi
yoshda kizil tusda, uchinchi va turtinchi yoshda esa zargaldok-sarik, boshi,
kalkoni birinchi kukrak segmentining ustida, oyoklari kora, tanasining ikki
yonida ikki katordan kora doglari bor; ular sugalsimon dumbokchalarning
ustida joylashgan.
G‘ umbak oval shaklda, zargaldok yoki pushti ranglidir 0,9 mm gacha.
Xayot kechirishi. Qo‘ng‘izlar kartoshka bilan juda uzok, maso-faga
borib kolishi mumkin. Xatto kish faslida x.am bu x asharot ovkatsiz yashay
oladi. Qo‘ng‘iz uchib utish yuli bilan tarka,padi. Masalan Kolorado qo‘ng‘izi
kartoshka ekiladigan joylarning tupr og‘ ida 18 sm dan 70 sm chukurlikda
imago x o lida kishlaydi. Qo‘ng‘iz tarkalgan joylarning tuprogi 11,3°S
kizigandan keyin ikki xafta mobaynida qo‘ng‘izlar kishki uykudan, yer
yuzasiga chika boshlaydi.
Q ishlab chikkan qo‘ng‘izlar ovkat izlab uchadi, kartoshka bulmasa
baklajon, garmdori, tamaki, pomidorga tushadi. qo‘ng‘izlar kuklamda
uygongandan keyin tez orada tuxum kuya bosh laydi. Ur g‘ ochi qo‘ng‘iz
odatda 400-800 ta, kupi bilan 2400 tagacha tuxum kuyadi. Qo‘ng‘iz

tuxumlarini uzi oziklanadigan o‘simlik bargning pastki tomoniga ayniksa
kartoshka bargiga 30 tadan Kilib kuyadi.
Kolorado qo‘ng‘izining embrional rivojlanishi temperatura sharoitiga
bo g‘ lik bo‘lib 5 kundan 20 kungacha davom etadi. Tuxum-dan chikkan
lichinkalar avvalo uzining tuxum pardasini yeydi, s o‘ ngra o‘ zi turgan joy
yakinidagi barglarni yeb, kuruk tomirini q oldiradi. Keyinchalik o‘simlikning
uchiga karab surilaveradi.
Lichinkalar o‘sgan sari tobora xuralashadi va ko‘payib ketgan takdirda
butun o‘simlik barglarini yeb kuyadi. X,arorat 38 ° va Xavo kuruk bulganda
lichinkalar o‘simlikning soya joylariga o‘ tib oladi.
Lichinkalari 15-25 kunda rivojlanib b o‘ ladi, shu davrda 3 marta tullaydi.
Oziklanishini tamomlangan lichinkalar o‘si mliklardan yerga tushib, tupro q
ostiga kiradida, 15 smdan 18 sm gacha chukurlikda rumbakka aylanadi,
gubakdan 6-15 kundan keyin qo‘ n g‘ izlari chikadi. Ular tez orada juftlanib,
tuxum k o‘ ya boshlaydi. Voyaga yetgan k o‘ n g‘ izlar kur g‘ okchilik va issikka
bemalol chidash beradi. Kolorado qo‘ng‘izi K22-24° 25-30 kunda, K20-22°
30-40 kunda, K18-20 0
40-50 kunda va K16-18° 50-60 kunda bir na s l beradi.
Xozirgi kunda bu xasharot tarkdlgan joylarda 1 dan 6 gacha nael beradi.
O‘zbekistonda 3-4 nael beradi. Kolorado qo‘ng‘izi bir necha diapauzaga ega.
Iklim sharoitiga karab 2 dan 6 gacha diapauzasi b o‘ ladi.
Kurash choralari. Kolorado qo‘ng‘izining o‘ tishga y o‘ l k o‘ ymaslik
uchun shu xasharot tarkalgan joylardan kartoshka kel-tirish takikdanadi.
Kelib q olganda kartoshkani fumigatsiya
Kolorado qo‘ng‘izi tushgan rayonlarning yon-atrofidagi joy lardan bu
qo‘ng‘izning uchib utishi mumkin bulgan zonada uni o‘ z vaktida aniklash va
yangi o‘ choklarni tez tugatish maksadida xar yili kartoshka ekinlari tekshirib
k o‘ rilishi lozim.

Kolorado qo‘ng‘izi topilgandan keyin 10 kun ichida shu joydan 1 km
radiusdagi barcha kartoshka dalalariga profilaktik ma qs ad i da dori purkaladi
va changlanadi.
Profilaktika kurash choralarga asosan yukrridagi aytganla-rimiz kiradi.
Agrotexnik kurash choralari asosan yer shudgorlash va shunga uxshash
yerning x os ildorligini yaxshilash usullari ki radi.
Karantin karantin tadbirlarga Kolorado qo‘ng‘izi olib kela-digan
k o‘ chat, kartoshka o‘ zini karantin nazoratidan o‘ tkazish lo zim.
Kimyoviy preparatlardan 1-2 yoshli lichinkalarga desis 2,5% k.e. 0,1-
0,15 l/ga, sumi-alfa 5% 0,25 l/ga, mikrobiopreparatlardan dendrobatsillin 3 l/
ga, bitoksibatsillin 2 l/ga ishlatiladi. Biologik usulda Kolorado qo‘ng‘izlariga
karshi podizus va makrolofus entomofaglari ishlatilishi mumkin.

ADABIYOTLAR RO'YHATI
1. Qishloq xo‘jalik o‘simliklarni karantini to‘g‘risidagi konun. T. 1995.
2.O‘simliklarni himoya qilish to‘grisidagi qonun. Toshkent,2000y.
3.Obzor rasprostraneniya karantinn ы x vrediteley, sornyakov v Respublike
Uzbekistan na 1 yanvarya 2005 g. Tashkent, 2005g
4.Voronkova L.V.Smetnik A.N. i dr. - Karantin rasteniy. M. «Agroproizdat»
5.O‘zbekiston Respublikasi xududini karantindagi zararkunandalari va
begona o‘tlardan muhofaza qilishga doir qonun xujjatlari. Toshkent,1999y.
6 . Karimov I.A. «O‘zbekiston XXI asrga intilmoqda».Toshkent 2000 y.
7 .Karimov I.A. «Milliy davlatchilik istiqlol mafkurasi va huquqiy madaniyat
to‘g‘risida».Toshkent.1999 y.
8 .Karimov I.A. «Barkamol avlod- O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori».
Toshkent. 1997 y.
9 .Karimov I.A. «qishloq xo‘jalik taraqqiyoti to‘kin hayot manbai».
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining X sessiyasida so‘zlagan nutqi.
1997 yil 25-dekabr.
10 .Instruksiyalar va metodik qo‘llanmalar O‘zbekiston Bosh Davlat karantin
inspeksiyalari. 1997-2001y.

Sabzavot ekinlarining karantin hasharotlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish