Sabzovot ekinlarini karantin xasharotlari va kasalliklari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	31.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Sabzovot ekinlarini karantin xasharotlari va kasalliklari

Купить

SABZOVOT EKINLARINI KARANTI N XAShAROTLARI VA
KASALLIKLARI
Reja:
1. Kartoshka kuyassini o‘ tish yullari rivojlanish xususiyatlari,karantin
kurash
tadbirlari.
2. Kalarado kungizining utish yullari, rivojlanish xususiyatlari karantin
kurash tadbirlari
3. Kartoshka rakini utish yullari, rivojlanish xususiyatlari karantin kurash
tadbirlari

Kartoshka kuyasi- Phtorimae operculella Zell .
Kartoshka kuyasi Yevropaning Albaniya, Bolgariya, Gresiya, Ispaniya,
Italiya, Portugaliya, Fransiya, Yugoslaviya, Osiyoning — Bangladesh,
Birma, X,indiston, Indoneziya, Xitoy, Pokiston, Suriya, Turkiya, Yaponiya,
Afrikaning-Keniya, Marokash, Sverra-Leone va Amerika kit’asining kupgina
davlatlarida tarkalgan.
Rossiyada bu zararkunanda birinchi marta 1938 - yilda anik l angan va bu
zararkunanda uchok l ari y o‘ k k ili ngan. Keyin yana 1970 yilda xrrij kemalari
tekshirilganda anikdangan.
Zararlaydigan o‘simliklari: kartoshka, tamaki, pomidor, baklajon,
salampir va boshk.a yovvoyi ituzumdoshlar.
Kartoshka, tamaki va boshkalarni dala va omborxona sharo-
itlarida zarar yetkazadi. Kurtlar kartoshka tugunagini, pomidor, baklajon,
mevasini bargini kemiradi. Zararlangan kartoshka iste’mol uchun yaroksiz
b o‘ lib k o ladi. Yaponiyada bu zararkunanda tamaki va kartoshkaga dala va
omborxonada 60-80 % gacha zararla-gan.
Ka p alagi. Och kulrang rangda. Kanotlarini yozganda 12-15 mm
(erkagini sal kichikrok 12-13 mm), kanotida uzunasiga kora chizik va t o‘q
rangli nuktalar bor. Oyokdari och rang. Korni sar g‘i sh kulrang. Erkagi
kornining oxirgi b o‘g‘ imi kornining 3/1 kismiga teng. Erkagining korin
kismini oxiri sochsimon taramlar bilan koplangan.
Tuxumi ovalsimon shaffof, yashil rangda. Eni 0,35-0,56 mm, uzunligi
0,3 mm gacha.
K u rti tuxumdan chikkan kurtlar 1,2 mm gacha uzunlikda, rang siz t o‘q
jigarrang boshi b o‘ ladi. Katta yoshdagi kurtlar 10-13 mm, eni 1,5 mm gacha,
sar g‘ ish pushti rangda yoki yashil rangda b o‘ lishi mumkin. Kartoshka
tuganaklaridagi kurtlar barglardagiga nisbatan ochrok, rangda b o‘ ladi. Xar bir
segmentida 10-14 ta ochik rangdagi tukchalar bor.

Kurti 4 marta pust tashlaydi, va pilla ichida g‘ umbakka ayla-nadi.
G‘ umbagi. Kumushsimon kulrang pilla ichida g‘ umbakka ayla nadi.
Pilla uzunligi 10 mm gacha, eni 4 mm b o‘ ladi. Kurt oldin "ipak t o‘ r t o‘q iydi,
keyin pillani ustki kismini tuprok qa , chikindi yoki o‘ simlik koldik l ariga
yopishtiradi. Kurtlar chikkan teshikchadan ichkariga kirib 3-4 kundan keyin
g‘ umbakka aylanadi.
Kartoshka kuyasi dala sharoitida kurtlik yoki g‘ umbaklik dav-rida
kishlaydi. AK.Sh ning Kaliforniya shtatida kapalaklar may oyining oxirida
paydo b o‘ ladi. Kapalaklar kartoshka, pomidor, baklajon, kalampir barglariga
bittadan kilib tuxum k o‘ yadi. Om-borxonalarda koplarga, kartoshka
tugunaklariga, sak l anayotgan ombordagi pardalarga xam tuxum k o‘y ishi
mumkin.
Kapalaklar 30 kungacha yashashi mumkin va ular 150-200 tagacha
tuxum k o‘ yadi. Kapalaklar ertalab va kech b o‘ lib kuyosh botganda ucha-di.
Lichinkalar barg etini yeb ozikdanishni boshlaydi, kartosh ka tugunagini,
pomidor mevasi va bargini kemiradi. 2-3 xaftadan s o‘ ng lichinkalar yetiladi
va g‘ umbakka aylanadi. Kar toshka kuyasi omborxonada t o‘ xtovsiz
rivojlanadi, g‘ umbaklari Koplarda b o‘ lishi mumkin. G‘ umbaklardan 6-7
kundan keyin yetuk xasharot paydo b o‘ ladi. Bir avlodning t o‘ lik rivojlanishi
uchun yezda 22-32 kun, kuzda 40-55 kun, kishda 2-3 oy davom etadi.
Avstraliyada kartoshka kuyasi omborxonalarda 11 marta avlod bergani
ma’lum (Atterton D).
Kartoshka kuyasi past xarorartlarda xam xayotchanligini saklab oladi.
Kartoshka kuyasi xamma rivojlanish boskichlarida kartoshka
tugunaklari, pomidor, baklajon mevalari, idishlar va boshkalar orkali
tarkaladi.
Karantin tadbirlar. Chetdan kirib kelayotgan kartoshka, po midor,
ba q lajon maxsulotlarini tekshirish va ekspertiza kilish. Kartoshka kuyasi

tarkalgan xududlardan kartoshka keltirish ta q iklanadi. Fakatgina kam
mikdorda ilmiy maksadlarga keltirishga ruxsat beriladi. Ilmiy maksadlarda
keltirilayotgan kartoshka zararsizlantiriladi va introduksion karantin pi-
tomniklarda butun vegetatsiya davrida tekshiriladi.
Kurash choralari. Kartoshka kuyasi tarkalgani ma’lum b o‘ lsa uni y o‘ k
q ilish choralari k o‘ riladi. Bunda kimyoviy preparatlar qo‘ llaniladi.
Bir kancha mamlakatlarda kartoshka kuyasi parazitlari microbrecon
gelechia Achm ..., bracon Johancsonii Wied muvaffkiyatli " qo‘ llaniladi.
Yu q oridagi turlar AKSh dan Fransiyaga keltirilgan va kartoshka kuyasi
zararini pasaytirgan. S ampoplix phtorimaca Eush tasa Yeivp turi Janubiy
Afrikada tarkalgan b o‘ lib t 50 % gacha kartoshka kuyasi lichinkalarini
zararlagan.(1,2) .
Kolorado qo‘ng‘izi yoki kartoshka qo‘ng‘izi - Leptino Tarsa
decemlineata Say
Kartoshkaga zarar yetkazadigan Kolorado qo‘ n g‘ izi-tarkalgan joylarida
kartoshka o‘ simligining eng asosiy zararkunandasi bo‘lib xisoblanadi.
Voyaga yetgan xasharot va uning lichinkasi to-matdoshlar oilasiga mansub
o‘ simliklarni bargi, yosh novdalarni kemirib, bu o‘simliklarni xrsildorligini
bir nechaga kamayti-radi.
Kolorado qo‘ng‘izining vatani AK.Sh dagi koyali toglardir. Bu yerda
kartoshka qo‘ng‘izi yovvoyi ituzumsimon o‘simliklar bilan oziklanar edi.
O‘ ttan asrning ikkinchi yarmida AK.Sh da (Kolorado shatatida) qo‘ng‘iz
kartoshkaning jiddiy zararkunandasi ekanligi ma’lum bo‘lib koldi. 1945 yilda
Yevropada va keyinchalik 1947 yilda Ukrainaga kelgan va shundan keyin xar
yil 40-500 km ga tarkalib kelayapti. 1972 yilda O‘zbekistonda Bustonlik
tumanida aniklangan edi.
Xozirgi kunda O‘zbekistonda xamma viloyatlarda tarkalib kelmokda,
fakatgina Surxondaryo voxalarida ayrim tumanlarida yo‘ k .

Voyaga yetgan qo‘ng‘iz oval shaklda, usti juda xam kavarik, osti yassi.
Tanasining asosiy rangi sarik yoki kunkir; xar bir usti b o‘ ylab beshtadan kora
yul utadi. Pastki kanotlari och pushti q izil, boshining ustida uchburchak kora
dogchasi bor, orkasining oldingi kismida 11 ta kora do g‘ chasi b o‘ ladi,
ulardan eng yirigi rim rakamlaridan V shaklida bo‘lib, urtada joylashadi.
Odatda qo‘ng‘izning kattaligi 9-11 mm keladi, lekin kattaligi 7-9 va 12-
16 mm b o‘ lgan ayrim qo‘ng‘izlar x.am uchraydi. Tuxumi chuzinchok, oval
shaklda, rangi sarikdan tortib ravshan zargaldok tusda, uzunligi 0,8-1,5 mm.
Tuxumlarini bir-biriga yakin kilib kuyadi, ularni barg yuzasiga tipla-tik
kilib yoki sal kiyshaytirib'kuyadi.
Lichinkalarning kapaligi odatda 0,9 sm gacha boradi. Lichinkaning usti
ayniksa orka kismi juda kavarik osti yassi. Lichinkalar birinchi va ikkinchi
yoshda kizil tusda, uchinchi va turtinchi yoshda esa zargaldok-sarik, boshi,
kalkoni birinchi kukrak segmentining ustida, oyoklari kora, tanasining ikki
yonida ikki katordan kora doglari bor; ular sugalsimon dumbokchalarning
ustida joylashgan.
G‘ umbak oval shaklda, zargaldok yoki pushti ranglidir 0,9 mm gacha.
Xayot kechirishi. Qo‘ng‘izlar kartoshka bilan juda uzok, maso-faga
borib kolishi mumkin. Xatto kish faslida x.am bu x asharot ovkatsiz yashay
oladi. Qo‘ng‘iz uchib utish yuli bilan tarka,padi. Masalan Kolorado qo‘ng‘izi
kartoshka ekiladigan joylarning tupr og‘ ida 18 sm dan 70 sm chukurlikda
imago x o lida kishlaydi. Qo‘ng‘iz tarkalgan joylarning tuprogi 11,3°S
kizigandan keyin ikki xafta mobaynida qo‘ng‘izlar kishki uykudan, yer
yuzasiga chika boshlaydi.
Q ishlab chikkan qo‘ng‘izlar ovkat izlab uchadi, kartoshka bulmasa
baklajon, garmdori, tamaki, pomidorga tushadi. qo‘ng‘izlar kuklamda
uygongandan keyin tez orada tuxum kuya bosh laydi. Ur g‘ ochi qo‘ng‘iz
odatda 400-800 ta, kupi bilan 2400 tagacha tuxum kuyadi. Qo‘ng‘iz

tuxumlarini uzi oziklanadigan o‘simlik bargning pastki tomoniga ayniksa
kartoshka bargiga 30 tadan Kilib kuyadi.
Kolorado qo‘ng‘izining embrional rivojlanishi temperatura sharoitiga
bo g‘ lik bo‘lib 5 kundan 20 kungacha davom etadi. Tuxum-dan chikkan
lichinkalar avvalo uzining tuxum pardasini yeydi, s o‘ ngra o‘ zi turgan joy
yakinidagi barglarni yeb, kuruk tomirini q oldiradi. Keyinchalik o‘simlikning
uchiga karab surilaveradi.
Lichinkalar o‘sgan sari tobora xuralashadi va ko‘payib ketgan takdirda
butun o‘simlik barglarini yeb kuyadi. X,arorat 38 ° va Xavo kuruk bulganda
lichinkalar o‘simlikning soya joylariga o‘ tib oladi.
Lichinkalari 15-25 kunda rivojlanib b o‘ ladi, shu davrda 3 marta tullaydi.
Oziklanishini tamomlangan lichinkalar o‘si mliklardan yerga tushib, tupro q
ostiga kiradida, 15 smdan 18 sm gacha chukurlikda rumbakka aylanadi,
gubakdan 6-15 kundan keyin qo‘ n g‘ izlari chikadi. Ular tez orada juftlanib,
tuxum k o‘ ya boshlaydi. Voyaga yetgan k o‘ n g‘ izlar kur g‘ okchilik va issikka
bemalol chidash beradi. Kolorado qo‘ng‘izi K22-24° 25-30 kunda, K20-22°
30-40 kunda, K18-20 0
40-50 kunda va K16-18° 50-60 kunda bir na s l beradi.
Xozirgi kunda bu xasharot tarkdlgan joylarda 1 dan 6 gacha nael beradi.
O‘zbekistonda 3-4 nael beradi. Kolorado qo‘ng‘izi bir necha diapauzaga ega.
Iklim sharoitiga karab 2 dan 6 gacha diapauzasi b o‘ ladi.
Kurash choralari. Kolorado qo‘ng‘izining o‘ tishga y o‘ l k o‘ ymaslik
uchun shu xasharot tarkalgan joylardan kartoshka keltirish takikdanadi.
Kelib q olganda kartoshkani fumigatsiya qilinishi lozim.
Kolorado qo‘ng‘izi tushgan rayonlarning yon-atrofidagi joy lardan bu
qo‘ng‘izning uchib utishi mumkin bulgan zonada uni o‘z vaktida aniklash va
yangi o‘choklarni tez tugatish maksadida xar yili kartoshka ekinlari tekshirib
ko‘rilishi lozim.

Kolorado qo‘ng‘izi topilgandan keyin 10 kun ichida shu joydan 1 km
radiusdagi barcha kartoshka dalalariga profilaktik maqsadida dori purkaladi
va changlanadi.
Profilaktika kurash choralarga asosan yukrridagi aytganla-rimiz kiradi.
Agrotexnik kurash choralari asosan yer shudgorlash va shunga uxshash
yerning x os ildorligini yaxshilash usullari ki radi.
Karantin karantin tadbirlarga Kolorado qo‘ng‘izi olib kela-digan
k o‘ chat, kartoshka o‘ zini karantin nazoratidan o‘ tkazish lo zim.
Kimyoviy preparatlardan 1-2 yoshli lichinkalarga desis 2,5% k.e. 0,1-
0,15 l/ga, sumi-alfa 5% 0,25 l/ga, mikrobiopreparatlardan dendrobatsillin 3 l/
ga, bitoksibatsillin 2 l/ga ishlatiladi. Biologik usulda Kolorado qo‘ng‘izlariga
karshi podizus va makrolofus entomofaglari ishlatilishi mumkin.(1,4)
Kartoshka raki -Synchtrium endobioticum Pers.
Kartoshka raki Yevropada, Osiyoni X.indiston, Livan, Yaponiya
davlatlarida, Jazoirda, AKSh, Kanada, Meksikada, Boli viya, Braziliyada
tarkalgan. Bu kasallik Yevropada 40-yillarda paydo b o‘ lgan va kup vaktlar
tar q algan xamda zarari deyarli bi linmagan. Bu kasallik kartoshka
tugugankalari orkali butun Yevropaga tarkalgan. Bu kasallik MDX, da
chegaralangan xolda tar q algan (Boltikbuyi, Ukraina, Belorussiya).
Kartoshka raki kartoshkani ildizini, poyasini, bargini tu-gunagini
zararlaydi. Pomidorda xam rivojlanishi mumkin.
Kartoshka raki k o‘zg‘ atuvchisi k o‘ p yillar davomida tuprokda tinch
xolatda sakdanish xususiyatiga ega. Bu kasallikni y o‘qo tish q iyinligi tufayli
kartoshkachilikka jiddiy xavf tu g‘ diradi. Zarari juda yukrri, kartoshka
yetishtirgan uchastkalarda ayrim yillari 60 % xosiddorlik y o‘q otilgan.
Kartoshka raki juda agressiv b o‘ lib, 18 dan ortik biotiplari r o‘ yxatga
olingan. Ayrim biotiplari juda agressiv x isoblanadi.

Kasalliknipg tash q i belgilari. Kartoshka raki semiz shish lar k o‘ rinishida
paydo b o‘ ladi. Tuganaklarda shishlar t o‘ k jigar-rangga kiradi. Kartoshka
ildizchalari zararlanmaydi. Kartoshka tez chiriydi. Oldin jigarrangda bulib,
keyinchalik kora shilimshik xidi bor moddaga aylanadi.
Shishlarni barg s imon, parshasimon, gofrirsimon formalari bor.
Barg s imon formasi tugunak kuzchalariga zarar yetkazadi.
Gofrersimon formasi yer ustida shishlar xosil kiladi.
Kasallik k o‘ zgatuvchisi-obligat parazit zamburugdir. Zoospa-rangiy
stadiyasida kishlaydi, tuprokda shish koldikdarida va tugunaklarda kishlaydi.
Zoosparangiy 18-20 yil gacha xayotchanligini saklaydi. Tinch turgan
zoosporangiy dumalok yoki ovalsimon formada.
Kobi g‘ i ikki kavatli: usti tillarang sarik, ichi-shaffof. Ustki kobikda
x o‘ jayin-o‘simlikning xujayra koldiklari kurinadi.
Kartoshkani rak kasalligi bilan zararlangan usimtalarni kundalang
kesganda tinchlik davridagi sporalar kalin sargish yoki tuk sargish rangdagi
kobikli sista xolatini kuramiz.
Zoosporangiylar 50-80 mkm ulchamda. Synchytrium oilasi vakili bulgan
bu tur shu oilani boshka turlari-morfologik bel gilari bilan fark kiladi.
Kasallik kasal tuganaklar, zararlangan tuprok, taralar orkali, transport,
ish kurollari orkali tarkaladi.
Karantin tadbirlar va kurash choralari
Kartoshka raki tarkalgan joylardan tuganaklar keltirish takiklanadi.
Kasallik dalada juda keng tarkalib ketsa tugunak shishlarini chukurlarga
solib 2,5 %li nitrafen eritmasi, 1,5 % li 40 % li formalin bilan, xlorli oxak
yoki kerosin bilan zararsizlantirish kerak.
Tuprokka ishlov beruvchi texnikalar bilan yu q oridagi pre-paratlarni
tuprokka solish kerak.
Transportlarni, taralarni zararsizlantirish.

Kasallik keng tarkalgan joylarda yuk o ri chidamli navlar yarati sh.
Dalada kartoshka raki aniklansa bu dalaga 5 yil muddat itu-zumdoshlar
ekmaslik kerak, ularning urniga karam, bodring va shunga o‘ xshash o‘s imlik
ekish lozim.
Kimyoviy preparatlardan 60 % Nitrofen 400-440 g / m 2
20 l/m 2

ishchi eritma tayyorlab ishlatiladi.(1,2)

Adabiyotlar
1. Paspelova SM. i dr. «Osnov ы
karantina selskoxozyaystvenn ы x rasteniy» M. «Kolos» 1983 g.
2. Voronkova L.V. i dr. «Karantin
rasteniy v SSSR» M. «Agropomizdat» 1986 g.
3. Spravochnik po karantinu
selskoxozyaystven ы x rasteniy M. izd. «Kolos»
1985g.
4. Kimsanboev X.X. va boshk,alar. «Umumiy va kishlok, x o‘ jalik
entomologiyasi» T.
«Uk,ituvchi» 2002 y.

Sabzovot ekinlarini karantin xasharotlari va kasalliklari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish