Salomatlik muammolari va tibbiy- ijtimoiy xizmatlar - Медицина - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	49.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Медицина

Salomatlik muammolari va tibbiy- ijtimoiy xizmatlar

Купить

Mavzu: Salomatlik muammolari va tibbiy- ijtimoiy
xizmatlar
KIRISH.
"Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi faoliyatini tashkil
etish to'g'risida" gi O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Qarori.
REJA :
1. Salomatligida muammosi bo'lgan shaxslarga ko'rsatiladigan
ijtimoiy xizmatlar.
2. Salomatligida muammosi bo'lgan shaxslarga ko'rsatiladigan
tibbiy xizmatlar.
3. Respublikamizda salomatligida muammosi bo'lgan shaxslarga
yaratilgan yengilliklar.
XULOSA.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.

Kirish
Mamlakatda nogironlarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash,
tibbiy-ijtimoiy yordam ko‘rsatish, hayot sifatini yaxshilash
tizimini takomillashtirish, ularga ta’lim olish va ishga
joylashishda har tomonlama ko‘maklashish choralari
ko‘rilmoqda. Davlat tomonidan xalqimizga xos bo‘lgan mehr-
shafqat hamda ezgulik tuyg‘ularini hisobga olgan holda
nogironlarning muhim ehtiyoj va talablariga alohida e’tibor
qaratilmoqda. Bugungi kunda dunyoda taxminan bir milliard,
jumladan O‘zbekistonda 600 mingdan ortiq nogironlar hayot
kechirmoqda. Ko‘pchilik nogironlar kundalik turmushda turli
qiyinchiliklarga duch kelib, bu ularning mamlakat siyosiy,
ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy hayotida faol ishtirok etishiga
salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Mazkur muammolarni hal qilish
maqsadida Davlat rahbari tomonidan 2017-yil 1-avgustda qabul
qilingan farmoyish bilan Nogironligi bo‘lgan shaxslarni davlat
tomonidan qo‘llab-quvvatlash tizimini tubdan takomillashtirishga
qaratilgan takliflarni tayyorlash bo‘yicha komissiya tuzildi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston
Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi
faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida” 2021-yil 25-martdagi
PQ-5038-son qarori ijrosini hamda O‘zbekiston Respublikasi
Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi faoliyatini
samarali tashkil etishni ta’minlash maqsadida Vazirlar
Mahkamasi qaror qiladi:
1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi O‘zbekiston Respublikasi
Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi (keyingi
o‘rinlarda — Agentlik) to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq
tasdiqlansin:
Agentlikning huquqiy maqomi, tuzilmasi, asosiy vazifalari va
funksiyalari;

Agentlik faoliyatini tashkil etish tartibi;
Agentlik va uning hududiy bo‘linmalarining huquqlari va
javobgarligi, o‘z tarkibiy bo‘linmalari bilan hamda boshqa
tashkilotlar bilan o‘zaro hamkorlik qilishi;
Agentlik rahbarlarining asosiy funksional vazifalari va
javobgarligi;
Agentlikni moliyalashtirish va moddiy-texnik jihatdan
ta’minlash, uning xodimlari mehnatiga haq to‘lash va ularni
moddiy rag‘batlantirish.
2. Agentlik ushbu qaror bilan tasdiqlangan Nizomdan kelib
chiqib:
bir oy muddatda Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va
Toshkent shahar tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish
boshqarmalari (keyingi o‘rinlarda — hududiy boshqarmalar)
to‘g‘risida nizomlarni tasdiqlasin;
ikki oy muddatda hududiy boshqarmalar tomonidan tuman
(shahar) tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish bo‘limlari
(keyingi o‘rinlarda — tuman (shahar) bo‘limlari) to‘g‘risidagi
nizomlar tasdiqlanishini ta’minlansin.
3. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar
va Toshkent shahar hokimliklari bir oy muddatda:
Agentlikning hududiy boshqarmalari va tuman (shahar)
bo‘limlarini transport kommunikatsiyalari qulay, shuningdek,
xizmat ko‘rsatiladigan kontingent — keksalar va nogironligi
bo‘lgan shaxslarning jismoniy imkoniyatlarini hisobga olgan
holda zarur sharoitlarga ega bo‘lgan bino (xonalar) bilan
ta’minlash choralarini ko‘rsin;
Agentlikning hududiy boshqarmalariga bittadan, jami 14 ta
yengil xizmat avtotransport vositalarini saqlashga limit hamda
ularning xaridi uchun zarur bo‘lgan mablag‘larni ajratsin.

4. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi:
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va
Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda Agentlikning
hududiy boshqarmalari va tuman (shahar) bo‘limlariga bino
(xonalar) ajratilishiga qadar ular foydalanilayotgan bino
(xona)larda uzluksiz ravishda faoliyat yuritishi imkoniyatini
ta’minlasin;
nogironligi bo‘lgan shaxslarning elektron ma’lumotlarini o‘zida
jamlaydigan “TIEK” tibbiy-ijtimoiy ekspertiza komissiyalari
dasturiy kompleksini 2022-yil yakuniga qadar Agentlikka bepul
bersin. Dasturiy kompleks Agentlikka bepul berilgunga qadar
sog‘liqni saqlash organlari bilan tuzilgan shartnoma asosida
xizmat ko‘rsatilishini tashkil qilsin.
5. Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni
saqlash vazirligi huzuridagi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlar agentligi
faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida” 2019-yil 26-martdagi 252-
son qarori (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami,
2019-yil, 13-son, 241-modda) o‘z kuchini yo‘qotgan deb
hisoblansin.
6. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston
Respublikasi Bosh vazirining ijtimoiy rivojlantirish masalalari
bo‘yicha o‘rinbosari B.A. Musayev hamda O‘zbekiston
Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi
direktori A.K. Inakov zimmasiga yuklansin.
1. Salomatligida muammosi bo'lgan shaxslarga
ko'rsatiladigan ijtimoiy xizmatlar.
"Nogironlik" tushunchasi ("turli kasalliklar yoki shikastlanishlar
tufayli mehnat qobiliyatining doimiy yoki uzoq muddatli,
sezilarli darajada cheklanishi tushuniladi" . Nogironlik biologik,
ijtimoiy, tibbiy va huquqiy tushunchadir. Davlatimiz tomonidan
ularni ijtimoiy himoya qilish tizimini tashkil etish bo‘yicha

jiddiy chora-tadbirlar ko‘rilayotganiga qaramay, jamiyatimizda
keksa yoshdagi nogironlar aholining eng zaif toifalaridan biri
hisoblanadi. Ularning ko'pchiligi yolg'iz, ko'plari moliyaviy
qiyinchilikda, ko'plari g'amxo'rlikka muhtoj. Har bir
mamlakatda mehnatga layoqatsiz fuqarolar ijtimoiy siyosatni o'z
faoliyatida birinchi o'ringa qo'yadigan davlatning g'amxo'rlik
subyekti (ob'ekti) hisoblanadi. Qariyalar va nogironlarga
nisbatan davlatning asosiy g'amxo'rligi moddiy yordamdir
(nafaqalar, nafaqalar va boshqalar). Biroq, nogiron fuqarolar
nafaqat moddiy yordamga muhtoj. Ularga samarali jismoniy,
psixologik, tashkiliy va boshqa yordam ko'rsatish muhim rol
o'ynaydi. Nogiron va keksalarni ijtimoiy moslashtirish va
qo‘llab-quvvatlash muammolari dolzarb bo‘lib qolmoqda va
ularni hal qilishda yangicha yondashuvlarni talab qilmoqda.
Mehnat va ijtimoiy faoliyatni to'xtatish yoki cheklash, qadriyat
yo'nalishlari, turmush tarzi va aloqalarini o'zgartirish, yangi
sharoitlarga ijtimoiy-psixologik moslashishda qiyinchiliklarning
paydo bo'lishi bilan bog'liq bo'lgan keksa yoshdagi va
nogironning ijtimoiy holatining o'zgarishi. sharoitlar jiddiy
ijtimoiy muammolarni keltirib chiqaradi. Eng keskin muammo
keksalar, nogironlar hayotini cheklashdir. Bu muammoni hal
qilishda ijtimoiy reabilitatsiyani takomillashtirish va ijtimoiy
yordam keksalar va nogironlar. Shu sababli, bugungi kunda
nogironligi bo'lgan keksalarni ijtimoiy himoya qilish tizimida
ijtimoiy xizmatlar muhim o'rin tutadi, chunki u ularning asosiy
ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan.
Mamlakatimizda keksalarga ijtimoiy xizmat ko‘rsatishni tashkil
etishga yildan-yilga katta ahamiyat berilmoqda. Ijtimoiy
xizmatlar tizimi xizmatlarning keng doirasini qamrab oladi:
tibbiy yordam, maktab-internatlarda texnik xizmat ko'rsatish va
parvarishlash, parvarishga muhtojlarga uyda yordam ko'rsatish,
uy-joy kommunal xizmat ko'rsatish, bo'sh vaqtni o'tkazish va
boshqalar. Ijtimoiy xizmatlarning ajralmas elementi - bu
ko'rsatish. keksalar va nogironlarga uyda ijtimoiy yordam
ko'rsatish.

Keksalarga ijtimoiy xizmatlar ko'rsatish muammolari bugungi
kunda ko'plab ijtimoiy institutlar, keksalar va nogironlar uchun
maqbul turmush darajasini ta'minlashga qaratilgan ijtimoiy va
tadqiqot dasturlarining diqqat markazida bo'lib kelmoqda.
Qariyalar va nogironlarga ijtimoiy yordam ko'rsatish muammosi
davlat ahamiyatiga ega. Buni qonun chiqaruvchining mazkur
muammoga qaratayotgan e’tibori ham tasdiqlaydi. Keksalar va
nogironlarning asosiy ehtiyojlarini qondirish, ularning hayot
sifatini oshirish muammosi butun jamiyat muammosi bo'lib, uni
hal qilish jamiyat va davlatning muvaffaqiyatli ma'naviy-axloqiy
rivojlanishiga yordam beradi. Ushbu qonunlar aholiga, shu
jumladan, keksalar va nogironlarga ijtimoiy xizmatlar ko'rsatish
sohasida huquqiy tartibga solishni belgilaydi. "Rossiya
Federatsiyasida aholiga ijtimoiy xizmatlar ko'rsatish asoslari
to'g'risida" gi qonun ijtimoiy xizmatlar sohasida qo'llaniladigan
asosiy tushunchalarni beradi, ijtimoiy xizmatlar tizimlarini
(davlat, munitsipal va boshqa mulk shakllarini) belgilaydi,
ijtimoiy xizmatlar ko'rsatish tamoyillarini belgilaydi. ijtimoiy
xizmatlar ko'rsatishning asosi (maqsadlilik, foydalanish
imkoniyati, ixtiyoriylik, insonparvarlik, konfidensiallik,
profilaktika yo'nalishi, qiyin hayot sharoitida voyaga
etmaganlarga ijtimoiy xizmatlar ko'rsatishning ustuvorligi).
Qonunning 6-moddasi ijtimoiy xizmatlar hajmi va sifatiga,
ularni ko‘rsatish tartibi va shartlariga qo‘yiladigan asosiy
talablarni belgilovchi davlat standartlariga ijtimoiy
xizmatlarning muvofiqligi masalalariga bag‘ishlangan. Qonun
oila a'zolarining uyda ham, ijtimoiy xizmat ko'rsatish
muassasalarida ham ijtimoiy xizmatlar va turli ijtimoiy
xizmatlarga bo'lgan huquqlarini nomlaydi; ijtimoiy xizmatlarni
tashkil etish masalalari, ijtimoiy xizmat ko'rsatish
muassasalarining ro'yxati va ularni yaratish tartibi, faoliyati,
qayta tashkil etilishi va tugatilishi, ularni moliyaviy ta'minlash
tartibi, federal organlarning vakolatlari. davlat hokimiyati ,
ijtimoiy xizmatlar sohasidagi Rossiya Federatsiyasining ta'sis
sub'ektlarining davlat organlari.

Qariyalar va nogironlar uchun ijtimoiy xizmatlar "Keksa
fuqarolar va nogironlar uchun ijtimoiy xizmatlar to'g'risida"
Federal qonun bilan tartibga solinadi. Qonunning
muqaddimasida ijtimoiy xizmatlar aholini ijtimoiy himoya qilish
faoliyatining yo‘nalishlaridan biri ekanligi ko‘rsatilgan, xayriya
va mehr-muruvvat tamoyillarini qaror toptirish zaruriyatidan
kelib chiqib, keksa fuqarolar va nogironlar uchun iqtisodiy,
ijtimoiy va huquqiy kafolatlarni o‘rnatadi. .
Nogironlik ko'rsatkichlari aholi salomatligining muhim tibbiy-
ijtimoiy mezoni bo'lib, ijtimoiy darajasini tavsiflaydi iqtisodiy
rivojlanish jamiyat, hududning ekologik holati, profilaktika
choralarining sifati. "Yaroqsiz" so'zi lotincha invalidus - zaif,
zaif. Kasalliklar, jarohatlar yoki nuqsonlar oqibatlari tufayli tana
faoliyatining doimiy buzilishi, hayotining cheklanishiga olib
keladigan va ijtimoiy himoyaga muhtoj bo'lgan sog'lig'i buzilgan
shaxs nogiron deb hisoblanadi. Nogironlik deganda, hayotning
cheklanishiga olib keladigan va uni ijtimoiy himoya qilish
zaruriyatini keltirib chiqaradigan, tana funktsiyalarining doimiy
buzilishi bilan bog'liq sog'liqning buzilishi natijasida yuzaga
keladigan ijtimoiy etishmovchilik tushuniladi. Shunday qilib,
nogironlik ijtimoiy etishmovchilikdir. Ijtimoiy etishmovchilik -
bu sog'liqning buzilishining ijtimoiy oqibatlari, hayotning
cheklanishiga, ijtimoiy hayotda inson uchun odatiy bo'lgan va
ijtimoiy himoyani talab qiladigan rolni (to'liq yoki qisman)
bajara olmaslik. Sog'lig'ining buzilishi tufayli inson faoliyati
me'yoridan og'ish darajasiga qarab, hayotning chegaralanish
darajasi aniqlanadi. O'z navbatida, hayot faoliyatining
chegaralanish darajasiga va tana funktsiyalarining buzilishi
darajasiga qarab, nogiron deb tan olingan shaxsga nogironlik
darajasi beriladi. Tibbiy-ijtimoiy ekspertiza - bu ko'rikdan
o'tayotgan shaxsning ijtimoiy himoya choralariga, shu jumladan
reabilitatsiyaga bo'lgan ehtiyojlarini aniqlash, tana faoliyatining
doimiy buzilishi natijasida kelib chiqqan nogironlikni
baholashdir. Nogironlik ijtimoiy hodisa bo‘lib, undan hech bir
jamiyat qochib qutula olmaydi va har bir davlat o‘zining

rivojlanish darajasi, ustuvor yo‘nalishlari va imkoniyatlaridan
kelib chiqib, nogironlar uchun ijtimoiy-iqtisodiy siyosatni
shakllantiradi. Biroq, jamiyatning nogironlik bilan ijtimoiy
yovuzlik sifatida kurashish qobiliyati pirovard natijada nafaqat
muammoni tushunish darajasi bilan, balki mavjud iqtisodiy
resurslar bilan ham belgilanadi. Albatta, nogironlikning ko'lami
ko'plab omillarga bog'liq, masalan: millat sog'lig'ining holati,
sog'liqni saqlash tizimining rivojlanishi, ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanish, ekologik muhitning holati, tarixiy va siyosiy
sabablar, xususan: urushlar va harbiy mojarolarda ishtirok etish
va hokazo. Rossiyada bu omillarning barchasi jamiyatda
nogironlikning sezilarli darajada tarqalishini oldindan belgilab
beruvchi aniq salbiy tendentsiyaga ega. Davlatimiz tomonidan
ularni ijtimoiy himoya qilish tizimini tashkil etish bo‘yicha
jiddiy chora-tadbirlar ko‘rilayotganiga qaramay,
mamlakatimizda nogironlar aholining eng zaif toifalaridan biri
ekanligi vaziyatni yanada og‘irlashtirmoqda. Qonun hujjatlarida
ijtimoiy xizmatlarning quyidagi turlari nazarda tutilgan:
- moddiy yordam naqd pul, oziq-ovqat, sanitariya
shaklida va gigiena, kiyim-kechak va poyabzal, boshqa zaruriy
narsalar, yoqilg'i, maxsus transport vositalari, texnik
vositalar nogironlarni va tashqi yordamga muhtoj shaxslarni
reabilitatsiya qilish;
- uyda ijtimoiy xizmat keksa yoshdagi va mehnatga layoqatsiz
fuqarolarning ijtimoiy mavqeini saqlab qolish, shuningdek,
qonuniy huquq va manfaatlarini himoya qilish uchun ularning
odatdagi ijtimoiy muhitida bo‘lish muddatini maksimal darajada
uzaytirishga qaratilgan. Federal ro'yxat bo'yicha uy
kafolatlangan xizmatlarga quyidagilar kiradi: uyga oziq-ovqat
mahsulotlarini etkazib berish; dori-darmonlar, oziq-ovqat va
sanoat uchun zarur tovarlarni sotib olish; tibbiy yordam olishda
yordam, shu jumladan tibbiy muassasaga hamrohlik qilish;
binolarni tozalash; yuridik xizmatlarni tashkil etishda yordam
berish; dafn marosimlarini tashkil etishda yordam berish; boshqa

uy xizmatlari (masalan, yoqilg'i yordami). Uy sharoitida tibbiy
yordam remissiya davridagi ruhiy kasallar, sil kasalligi (faol
shakldan tashqari) va saraton kasalligi bilan og'rigan bemorlar
tomonidan amalga oshiriladi. Sog'lig'i sababli umumiy ta'lim
muassasalariga bora olmaydigan nogiron bolalar uyda ta'lim
oladilar. Sog'liqni saqlash vazirligi kasalliklar ro'yxatini
tasdiqlaydi, agar ular mavjud bo'lsa, nogiron bola uyda ta'lim
olish huquqiga ega. Nogiron bolalar o‘z yashash joyidagi ta’lim
muassasasiga o‘qishga qabul qilinadi, o‘quv, ma’lumotnoma va
boshqa adabiyotlarni bepul oladi, pedagog xodimlarga tashrif
buyuradi, attestatsiyadan o‘tadi va tegishli ta’lim to‘g‘risida
davlat tomonidan tan olingan hujjat oladi.
2. Salomatligida muammosi bo'lgan shaxslarga
ko'rsatiladigan tibbiy xizmatlar. Yolg’iz keksalarga,
nogironlarga, kam ta’minlangan ko’p bolali oilalarga va
aholining boshqa ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalariga
insonparvarlik yordamini ko’rsatish Jamiyatning asosiy
yo’nalishlaridan biridir. O’zbekiston QYaOJ hududiy
filiallarining tibbiy-ijtimoiy faoliyati quyidagi yo’nalishlarda
amalga oshiriladi:
aholining sog’liqini saqlash va ijtimoiy himoya qilish bo’yicha
Davlat ijtimoiy dasturlarini amalga oshirish;
aholining himoyaga muhtoj toifalariga bepul manzilli tibbiy-
ijtimoiy yordam va psixososyal yordam ko’rsatish va yolg’iz
keksalarga, nogironlarga, turli kasalliklarga chalinganlarga
uyda, tibbiy-ijtimoiy yordam xonalarida (markazlarida) yordam
ko’rsatish;
«Uy sharoitlarida parvarish qilish asoslari», «Birinchi yordam»,
sog’liqni saqlash bo’yicha ishlarni tashkil etish, «Sog’lom
turmush tarzini olib borish va kasalliklarning oldini olish»
dasturlari bo’yicha aholiga ta’lim xizmatlarini ko’rsatish.

Birinchi yordam ko’rsatish asoslari . Bugungi kunda aholini
birinchi tibbiy yordam ko’rsatishga o’rgatish masalasi nafaqat
O’zbekiston hududida, balki butun dunyoda muhimdir. Birinchi
tibbiy yordam ko’rsatishga o’rgatishdan maqsad – aholining
keng qatlamini birinchi yordam ko’rsatishning eng oddiy
usullari bilan tanishtirish va zarur bo’lganda, o’z
ko`nikmalaridan foydalanib, o’z-o’ziga yordam berish va o’zaro
yordam berishga tayyorlash. Birinchi yordam – bu tibbiy xodim
kelgunga qadar o’tkir kasallik yoki shikastlanish joyida
bajarilishi kerak bo’lgan shoshilinch choralar majmui.
O’zbekiston Qizil Yarim oy jamiyati asosiy faoliyatini aholini
birinchi tibbiy yordam ko’rsatishga tayyorlashga yo’naltirishga
harakat qilmoqda. Bu aholining o’z qobiliyatlariga bo’lgan
ishonchini oshirishga imkon beradi va favqulodda vaziyatlarda
o’zlariga va atrofidagilarga yordam berishga tayyor bo`lgan
odamlar guruhini yaratishga yordam beradi. O’zbekiston Qizil
Yarim oy jamiyatining vazifalaridan biri o’ta og’ir vaziyatlarda,
tabiiy ofatlar va har xil tabiat hodisalari sodir bo’lgan taqdirda
odamlar hayoti, sog’lig’i va inson qadr-qimmatini himoya qilish,
shuningdek kundalik hayotda – inson qayerda bo’lsa ham, uning
azoblari oldini olishdir. O’zbekiston Qizil Yarim oy jamiyati har
bir kishiga birinchi tibbiy yordam kurslarini o’tash imkoniyatini
beradi, bu erda ular nafaqat har qanday o’ta og’ir vaziyatda
qanday harakat qilish va jabrlanuvchiga qanday yordam berish
haqida bilim olishi, balki qo’lga kiritilgan ko’nikmalarni amalda
qo’llashi mumkin.
Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi tashkil etildi .
Prezident farmoni bilan SSV huzurida Tibbiy-ijtimoiy
xizmatlarni rivojlantirish agentligi tashkil etildi. «Saxovat» va
«Muruvvat» internat uylari, Nogironligi bo‘lgan shaxslarni
reabilitatsiya qilish markazlari va pansionatlar agentlik tizimiga
o‘tkaziladi. Muassasalar rekonstruksiyasiga 428 mlrd so‘m
ajratiladi. 25 mart kuni O‘zbekiston prezidentining «Keksalar va
nogironligi bo‘lgan shaxslarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash,
«Saxovat» va «Muruvvat» internat uylari tizimini yanada

rivojlantirish to‘g‘risida"gi farmoni qabul qilindi. Bu haqda
O‘zA xabar bermoqda. Farmonga muvofiq, SSV huzuridagi
Tibbiy-ijtimoiy xizmatlar agentligi va uning hududiy
bo‘linmalari negizida O‘zbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy
xizmatlarni rivojlantirish agentligi va uning hududiy
bo‘linmalari tashkil etiladi. Agentlik keksalar, nogironligi
bo‘lgan shaxslar va aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj boshqa
toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish sohasida vakolatli
yagona davlat organi hisoblanadi. Agentlik ushbu toifadagi aholi
qatlamlariga tibbiy-ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatishda davlat
organlari va tashkilotlari faoliyatini muvofiqlashtiradi va ularga
uslubiy rahbarlik qiladi. Agentlik direktori va uning
o‘rinbosarlari prezident bilan kelishilgan holda Vazirlar
Mahkamasi tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan
ozod etiladi.
Agentlik tizimiga:
«Saxovat» va «Muruvvat» internat uylari,
Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash
milliy markazi,
Nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun hududiy reabilitatsiya
markazlari,
Urush va mehnat faxriylari uchun sanatoriy va pansionatlar,
Respublika tibbiy-ijtimoiy ekspertiza inspeksiyasi va uning
hududiy bo‘linmalari,
Odam savdosi jabrdiydalariga yordam berish bo‘yicha
Respublika reabilitatsiya markazi kiritildi.
Bundan tashqari,"Saxovat" va «Muruvvat» internat uylari
faoliyatini qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi hamda Nogironligi
bo‘lgan shaxslarni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armalari ham
agentlik tizimiga kiritiladi. Shu bilan birga, agentlik nogironligi

bo‘lgan shaxslarni tibbiy, kasbiy va ijtimoiy reabilitatsiya qilish
sohasida ilmiy tadqiqotlar o‘tkazilishini hamda mutaxassislar
tayyorlanishini tashkil etishda ishtirok etadi. Agentlik muhtoj
shaxslarni protez-ortopediya buyumlari va reabilitatsiya texnik
vositalari bilan ta’minlashda ko‘maklashadi, tibbiy-ijtimoiy
xizmatlar ko‘rsatishning samaradorligini ilg‘or xorijiy tajriba va
zamonaviy rivojlanish tendensiyalari asosida tahlil qiladi va
monitoring qilib boradi. Bundan tashqari, agentlik odam
savdosidan jabrlanganlarni tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish va
psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimini muvofiqlashtiradi.
Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risidagi
qonunchilik hujjatlari ijrosini tashkil etadi. Farmon bilan 35 ta
muassasada 428 mlrd so‘mlik qurilish-rekonstruksiya ishlarini
olib borish va ularni 40 mdrd so‘mlik jihozlar va texnika bilan
ta’minlash, obodonlashtirish va ko‘kalamzorlashtirish ishlarini
tashkil etishni nazarda tutuvchi Tibbiy-ijtimoiy muassasalarning
moddiy-texnika bazasini mustahkamlash bo‘yicha «yo‘l
xaritasi» tasdiqlandi. Quyidagilar Agentlikning asosiy vazifalari
hisoblanadi: keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining
ijtimoiy himoyaga muhtoj boshqa toifalariga tibbiy-ijtimoiy
xizmat ko‘rsatish sohasida yagona davlat siyosatini amalga
oshirish; tibbiy-ijtimoiy muassasalarning, jumladan, “Muruvvat”
nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun internat uylari hamda
“Saxovat” keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun
internat uylarining keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslarga
xizmat ko‘rsatish bo‘yicha faoliyatini tashkil etish va
boshqarish;
keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining ijtimoiy
himoyaga muhtoj boshqa toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmatlar
ko‘rsatishda davlat organlari va tashkilotlari faoliyatini
muvofiqlashtirish va ularga metodik rahbarlik qilish; nogironligi
bo‘lgan shaxslarni tibbiy, kasbiy va ijtimoiy reabilitatsiya qilish
sohasida ilmiy tadqiqotlar o‘tkazilishini hamda mutaxassislar
tayyorlashni tashkil etish; muhtoj shaxslarni protez-ortopediya
buyumlari va reabilitatsiya texnik vositalari bilan ta’minlash

faoliyatini tashkil etish; tibbiy-ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatishning
samaradorligini ilg‘or xorijiy tajriba va zamonaviy rivojlanish
tendensiyalari asosida tahlil qilish va monitoring olib borish;
tibbiy-ijtimoiy ekspertiza xizmati, nogironligi bo‘lgan shaxslarni
reabilitatsiya qilish faoliyatiga tashkiliy-metodik rahbarlik
qilish; odam savdosidan jabrlanganlarni tibbiy-ijtimoiy
reabilitatsiya qilish va psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimini
muvofiqlashtirish; nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari
to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari ijrosini tashkil etish.
Agentlik o‘ziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi
funksiyalarni amalga oshiradi:
a) keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining ijtimoiy
himoyaga muhtoj boshqa toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmat
ko‘rsatish sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshirish
sohasida:
keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining boshqa
ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmat
ko‘rsatish tizimi faoliyatini tashkil etish va yaxshilash
masalalarida yagona davlat boshqaruvini amalga oshiradi;
keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining boshqa
ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalariga manzilli tibbiy-ijtimoiy
xizmat ko‘rsatish sohasida qonunchilikni yanada
takomillashtirish bo‘yicha takliflar kiritadi; keksalar, nogironligi
bo‘lgan shaxslar va aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj boshqa
toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmat ko‘rsatishni rivojlantirishga
oid davlat dasturlari va hududiy dasturlarni ishlab chiqadi va
amalga oshiradi; keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va
aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj boshqa toifalariga tibbiy-
ijtimoiy xizmat ko‘rsatishni yanada takomillashtirish va
samaradorligini oshirishga qaratilgan yangi usul va ijtimoiy
texnologiyalarni tatbiq etish bo‘yicha takliflarni ishlab chiqadi;
keksalar va aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj boshqa
toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmatning yangi shakl va

mexanizmini tatbiq etish, tibbiy-ijtimoiy ekspertiza, keksalar,
nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining ijtimoiy himoyaga
muhtoj boshqa toifalarini reabilitatsiya qilish faoliyatini
muvofiqlashtiradi;
Agentlik faoliyati bilan bog‘liq qonunchilikda belgilangan
keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining boshqa
ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalariga imtiyozlar, sanatoriy-
kurortda sog‘lomlashtirish uchun yo‘llanmalar, protez-
ortopediya buyumlari va reabilitatsiya texnik vositalarini taqdim
etish sohasida faoliyatni muvofiqlashtiradi;
mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari bilan birgalikda
yolg‘iz keksa fuqarolar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va
aholining boshqa ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalariga ijtimoiy-
maishiy xizmat ko‘rsatishni tashkil etadi;
mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, fuqarolarning o‘zini
o‘zi boshqarish organlari bilan hamkorlikda o‘zgalar
parvarishiga muhtoj yolg‘iz keksalar va nogironligi bo‘lgan
shaxslarga uyida ijtimoiy-maishiy xizmat ko‘rsatish bo‘yicha
ishlarni tashkil etadi va muvofiqlashtiradi;
sohani axborotlashtirish tizimi shakllantirilishini ta’minlaydi,
manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda zamonaviy
axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini, shu jumladan,
tibbiy-ijtimoiy xizmat tizimida hisob va hisobotni yuritish
bo‘yicha zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini
joriy etadi;
b) tibbiy-ijtimoiy muassasalarning, jumladan, “Muruvvat”
nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun internat uylari hamda
“Saxovat” keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun
internat uylarining keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslarga
xizmat ko‘rsatish bo‘yicha faoliyatini tashkil etish va boshqarish
sohasida:

keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining boshqa
ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmatlar
o‘z vaqtida malakali va sifatli ko‘rsatilishini ta’minlash borasida
tibbiy-ijtimoiy muassasalar faoliyatini muvofiqlashtiradi;
keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining boshqa
ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmat
ko‘rsatishning yangi shakl va mexanizmlarini tatbiq etish
bo‘yicha tibbiy-ijtimoiy muassasalar faoliyatini
muvofiqlashtiradi;
tibbiy-ijtimoiy muassasalarda yashaydigan keksalar va
nogironligi bo‘lgan shaxslarga maishiy, tibbiy va madaniy
xizmat ko‘rsatishni tashkil etadi, mazkur muassasalarning
moddiy-texnik bazasini mustahkamlashni ta’minlaydi;
“Muruvvat” nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun internat uylari
hamda “Saxovat” keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslar
uchun internat uylarining vasiylikka olinganlarga dastlabki
tibbiy yordam ko‘rsatish, sog‘liqni saqlash tizimining yuqori
malakali mutaxassislarini jalb etgan holda dispanserizatsiyadan
o‘tkazish, ularni sanatoriylarda sog‘lomlashtirish va
ixtisoslashtirilgan statsionarlarda davolashni tashkil qilish
faoliyatini muvofiqlashtiradi;
“Muruvvat” nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun internat uylari
hamda “Saxovat” keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslar
uchun internat uylarining ma’naviy-ma’rifiy va madaniy
tadbirlarni, shu jumladan, konsert dasturlarini tashkil etish orqali
keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslarning madaniy hayotda
faol ishtirok etishlarini tashkil etish faoliyatini
muvofiqlashtiradi;
keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining boshqa
ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalariga tibbiy-ijtimoiy yordam
dasturlarini moliyalashtirish uchun mablag‘larni jalb etishga oid

ishlarda nodavlat notijorat va boshqa tashkilotlarning o‘zaro
hamkorligini ta’minlaydi;
keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining boshqa
ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalariga tibbiy-ijtimoiy yordam
ko‘rsatish sohasida davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini
tatbiq etishga ko‘maklashadi;
v) keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining ijtimoiy
himoyaga muhtoj boshqa toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmatlar
ko‘rsatishda davlat organlari va tashkilotlari faoliyatini
muvofiqlashtirish va ularga metodik rahbarlik qilish sohasida:
keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining ijtimoiy
himoyaga muhtoj boshqa toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmatlar
ko‘rsatish borasida amalga oshirilgan ishlar to‘g‘risida davlat
organlari va tashkilotlaridan tegishli ma’lumotlarni so‘rab oladi;
davlat organlari va tashkilotlari tomonidan keksalar, nogironligi
bo‘lgan shaxslar va aholining boshqa ijtimoiy himoyaga muhtoj
toifalariga tibbiy-ijtimoiy yordam ko‘rsatishning monitoringi va
tahlilini olib boradi, ushbu sohadagi muammolarni bartaraf
qilish bo‘yicha takliflarni ishlab chiqadi;
davlat organlari va tashkilotlarining keksalar, nogironligi
bo‘lgan shaxslar va aholining boshqa ijtimoiy himoyaga muhtoj
toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmat ko‘rsatish bo‘yicha faoliyatini
muvofiqlashtiradi;
g) nogironligi bo‘lgan shaxslarni tibbiy, kasbiy va ijtimoiy
reabilitatsiya qilish sohasida ilmiy tadqiqotlar o‘tkazilishini
hamda mutaxassislar tayyorlashni tashkil etish sohasida:
nogironligi bo‘lgan shaxslarni tibbiy, kasbiy va ijtimoiy
reabilitatsiya qilish yo‘nalishlarida ilmiy tadqiqotlar
o‘tkazilishini tashkil etadi va muvofiqlashtiradi;

nogironligi bo‘lgan shaxslarni tibbiy, kasbiy va ijtimoiy
reabilitatsiya qilish sohasidagi ilmiy tadqiqotlarni olib borishda
manfaatdor vazirliklar va idoralar, ilmiy, ilmiy-amaliy
markazlar bilan hamkorlik qiladi;
Sog‘liqni saqlash vazirligi bilan birgalikda tibbiy-ijtimoiy
xizmat ko‘rsatish, tibbiy-ijtimoiy eksper tiza va reabilitatsiya
qilish tizimi xodimlarini tayyorlash, qayta tayyorlash,
malakasini oshirish ishlarini tashkil etadi va muvofiqlashtiradi;
tibbiy-ijtimoiy xizmat ko‘rsatish, tibbiy-ijtimoiy ekspertiza va
reabilitatsiya qilishning dolzarb muammolari bo‘yicha ilmiy
tadqiqotlar o‘tkazish uchun muassasalar, tashkilotlarga, shu
jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish
vazirligiga buyurtma beradi;
tibbiy-ijtimoiy xizmat ko‘rsatish, tibbiy-ijtimoiy ekspertiza va
reabilitatsiya qilishning dolzarb masalalari bo‘yicha
respublikada xalqaro tadbirlar (konferensiyalar, ko‘rgazmalar va
shu kabilar) o‘tkazilishini tashkil etadi;
d) muhtoj shaxslarni protez-ortopediya buyumlari va
reabilitatsiya texnik vositalari bilan ta’minlash faoliyatini tashkil
etish sohasida:
muhtoj shaxslarni protez-ortopediya buyumlari va reabilitatsiya
texnik vositalari bilan ta’minlash tartibini belgilaydi;
protez-ortopediya buyumlari va reabilitatsiya texnik vositalariga
yillik ehtiyojni aniqlaydi, fuqarolarni bosqichma-bosqich
ta’minlash ishlarini tashkil etadi va muvofiqlashtiradi;
respublikada mahalliy ishlab chiqaruvchilar tomonidan jahon
andozalariga mos keladigan protez-ortopediya buyumlari va
reabilitatsiya texnik vositalari ishlab chiqarilishini tashkil etadi
va muvofiqlashtiradi;

muhtoj shaxslarni davlat tomonidan bepul protez-ortopediya
buyumlari va reabilitatsiya texnik vositalari bilan ta’minlash
sohasini takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi;
protez-ortopediya buyumlari va reabilitatsiya texnik vositalari
ishlab chiqarilishini tashkil etishda ilg‘or chet el tajribasini
o‘rganadi va amaliyotga tatbiq qilinishini muvofiqlashtiradi;
e) tibbiy-ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatishning samaradorligini ilg‘or
xorijiy tajriba va zamonaviy rivojlanish tendensiyalari asosida
tahlil qilish va monitoring olib borish sohasida:
keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining ijtimoiy
himoyaga muhtoj boshqa toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmatlar
ko‘rsatishni muvaffaqiyatli amalga oshirishga salbiy ta’sir
o‘tkazayotgan tizimli muammo va kamchiliklarni tahlil qiladi;
keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va aholining ijtimoiy
himoyaga muhtoj boshqa toifalariga tibbiy-ijtimoiy xizmatlar
ko‘rsatishda muntazam ravishda ilg‘or xorijiy tajribani
o‘rganadi va tahlil qiladi;
tahlil natijalari ko‘ra keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va
aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj boshqa toifalariga tibbiy-
ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatishning zamonaviy shakl va usullarini
joriy etish bo‘yicha takliflar tayyorlaydi va amalga oshiradi;
fuqarolarni tibbiy-ijtimoiy ekspertizadan o‘tkazish, nogironlikni
belgilash va reabilitatsiya qilish sohasiga ilg‘or xorijiy tajribani
joriy etish bo‘yicha takliflar tayyorlaydi va amalga oshiradi;
j) tibbiy-ijtimoiy ekspertiza xizmati, nogironligi bo‘lgan
shaxslarni reabilitatsiya qilish faoliyatiga tashkiliy-metodik
rahbarlik qilish sohasida:
tibbiy-ijtimoiy ekspertiza xizmatini boshqaradi, nogironlik
holati, dinamikasi va unga olib keladigan omillarning tizimli
tahlilini o‘tkazadi;

nogironlikni belgilash tartibini ishlab chiqadi va
takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi;
nogironlik sabablari, unga ta’sir ko‘rsatuvchi salbiy omillarning
tahlili asosida davlat organlari va tashkilotlarining
nogironlikning oldini olish yuzasidan faoliyatini tashkil etadi va
muvofiqlashtiradi;
nogironligi bo‘lgan shaxslarni tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya
qilish va ularga tibbiy-ijtimoiy yordam berish choralarini amalga
oshirish sohasida kompleks dasturlarni ishlab chiqadi va amalga
oshiradi;
nogironligi bo‘lgan shaxslarni tibbiy, kasbiy va ijtimoiy
reabilitatsiya qilishni tashkil etadi va muvofiqlashtiradi;
nogironligi bo‘lgan shaxslarni tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya
qilish borasidagi ilg‘or chet el tajribasini o‘rganadi, respublikada
nogironligi bo‘lgan shaxslarni tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya
qilishning samarali usul va mexanizmlarini joriy qilish ishlarini
muvofiqlashtiradi;
nogironligi bo‘lgan shaxslarni tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya
qilish yo‘nalishida maqsadli ilmiy izlanishlarni olib boradi, ular
asosida samarali takliflarni ishlab chiqadi va amaliyotga tatbiq
etilishini muvofiqlashtiradi;
z) odam savdosidan jabrlanganlarni tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya
qilish va psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimini
muvofiqlashtirish sohasida:
odam savdosidan jabrlanganlarni tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya
qilish va ularni psixologik qo‘llab-quvvatlash tadbirlari amalga
oshirilishini tashkil etadi;
odam savdosidan jabrlanganlarni ijtimoiy-psixologik qo‘llab-
quvvatlash va reabilitatsiya qilish sohasida ilg‘or xorijiy

mamlakatlarning tajribasini o‘rganadi, tahlil qiladi hamda
amaliyotga joriy etishni muvofiqlashtiradi;
odam savdosidan jabrlanganlarni reabilitatsiya qilish rejasini
ishlab chiqadi, tasdiqlaydi va amalga oshiradi;
odam savdosiga qarshi kurashish sohasidagi davlat dasturlarini
va boshqa dasturlarni ishlab chiqishda hamda amalga oshirishda
ishtirok etadi;
odam savdosiga qarshi kurashishga doir faoliyatni amalga
oshiruvchi va unda ishtirok etuvchi davlat organlari,
fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat
tashkilotlar va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari bilan
hamkorlik qiladi;
odam savdosidan jabrlanganlarga qulay yashash va shaxsiy
gigiyena shart-sharoitlari yaratilishida, shuningdek, ularni oziq-
ovqat, dori vositalar va tibbiy buyumlar bilan ta’minlashda
davlat organlari va tashkilotlari bilan hamkorlik qiladi;
nodavlat notijorat tashkilotlar bilan birgalikda odam savdosi
jabrdiydalarini tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiya qilish bo‘yicha
takliflarni ishlab chiqadi va amalga oshiradi;
i) nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risidagi
qonunchilik hujjatlari ijrosini tashkil etish sohasida:
nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risidagi
qonunchilik hujjatlarining ijrosini ta’minlash borasida tegishli
qonunosti hujjatlari ishlab chiqilishini muvofiqlashtiradi;
nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlarini ta’minlash
masalalarini hal etish uchun zarur bo‘lgan axborotni davlat
boshqaruvi organlaridan, xo‘jalik birlashmalaridan hamda
mahalliy davlat hokimiyati organlaridan belgilangan tartibda
so‘rab oladi;

nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risidagi
qonunchilik hujjatlarining ijro etilishini ta’minlash sohasidagi
muammolarni bartaraf qilish bo‘yicha takliflarni ishlab chiqadi
va Vazirlar Mahkamasiga, davlat boshqaruvi organlariga,
xo‘jalik birlashmalariga hamda mahalliy davlat hokimiyati
organlariga kiritadi;
nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risidagi
qonunchilik hujjatlarining ijro etilishini ta’minlashda davlat
organlari va tashkilotlari bilan hamkorlik qiladi.
3. Respublikamizda salomatligida muammosi bo'lgan shaxslarga
yaratilgan yengilliklar.
Mamlakatda nogironlarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash,
tibbiy-ijtimoiy yordam ko‘rsatish, hayot sifatini yaxshilash
tizimini takomillashtirish, ularga ta’lim olish va ishga
joylashishda har tomonlama ko‘maklashish choralari
ko‘rilmoqda. Davlat tomonidan xalqimizga xos bo‘lgan mehr-
shafqat hamda ezgulik tuyg‘ularini hisobga olgan holda
nogironlarning muhim ehtiyoj va talablariga alohida e’tibor
qaratilmoqda.
1992-yilda BMT tomonidan nogironlarga oid dolzarb
masalalarga jamoatchilik e’tiborini qaratish, shuningdek, ularni
ijtimoiy hayotga va rivojlanish jarayonlariga moslashtirish
maqsadida
3-dekabr – Xalqaro nogironlar kuni deb e’lon qilindi.
Bugungi kunda dunyoda taxminan bir milliard, jumladan
O‘zbekistonda 600 mingdan ortiq nogironlar hayot kechirmoqda.
Ko‘pchilik nogironlar kundalik turmushda turli qiyinchiliklarga
duch kelib, bu ularning mamlakat siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy va
madaniy hayotida faol ishtirok etishiga salbiy ta’sir
ko‘rsatmoqda.
Mazkur muammolarni hal qilish maqsadida Davlat rahbari
tomonidan 2017-yil 1-avgustda qabul qilingan farmoyish bilan

Nogironligi bo‘lgan shaxslarni davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlash tizimini tubdan takomillashtirishga qaratilgan
takliflarni tayyorlash bo‘yicha komissiya tuzildi.
Komissiya tomonidan keng ko‘lamli ishlar amalga oshirildi,
jumladan:
mazkur sohada amalda bo‘lgan normativ-huquqiy hujjatlar
bazasi, shuningdek, davlat organlarining faoliyati tanqidiy tahlil
qilindi. Tekshirishlar yakuni bo‘yicha prokuratura organlari
tomonidan 400 dan ortiq prokuror nazorati hujjatlari qo‘llanildi,
700 ga yaqin shaxsning buzilgan huquqlari tiklandi, 700 dan ortiq
shaxs protez-ortopediya buyumlari va texnik reabilitatsiya
vositalari bilan ta’minlandi;
shahar va transport infratuzilmasida nogironlar uchun qulaylik
yaratilganligi holati o‘rganildi (jumladan, 64 598 ta davlat organi
obyektlaridan faqat 23 901 tasiga nogironlarning kirish
imkoniyati yaratilgan va panduslar mavjud); Internet tarmog‘ida
tashkil etilgan ijtimoiy so‘rovlar davomida 500 dan ortiq
fuqarodan takliflar kelib tushdi; 124 ta davlat organi va
tashkilotining saytlari o‘rganildi, ulardan 83 tasida
nogironlarning axborot olishi uchun maxsus imkoniyatlar mavjud
emas; nogironlarning yashash muhiti imkoniyatlari, ta’lim olishi
va bandligini ta’minlash, ularning tibbiy-ijtimoiy reabilitatsiyasi,
protez-ortopediya buyumlari va texnik reabilitatsiya vositalari
ishlab chiqarilishi masalalari bo‘yicha Germaniya, Fransiya va
Shveytsariya davlatlarining tajribasi bevosita o‘rganilib, takliflar
tayyorlashda inobatga olindi.
Nogironlarga qulay hayotni ta’minlash uchun qo‘shimcha
sharoitlar yaratishni, shuningdek, bir qator yangiliklarni nazarda
tutuvchi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Nogironligi
bo‘lgan shaxslarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash tizimini
tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
Farmoni qabul qilinishi olib borilgan ishlarning mantiqiy yakuni

bo‘ldi. Insonlarning nogironlarga nisbatan munosabatini
o‘zgartirish, atrofdagilarni ularning jamiyatda to‘liq va teng
huquqli ishtiroki haqida xabardor qilish nogironlarning dolzarb
muammolarini hal etishda o‘ta muhim va birinchi navbatdagi
qadam hisoblanadi. Ushbu maqsadda “nogiron” tushunchasi
muomaladan chiqarilmoqda va u eng avvalo, inson ekanligini
hisobga olgan holda umume’tirof etilgan “nogironligi bo‘lgan
shaxs” atamasi kiritilmoqda. BMTning Nogironlar huquqlari
to‘g‘risidagi konvensiyasini ratifikatsiya qilishga tayyorgarlik
ko‘rish bo‘yicha amaliy chora-tadbirlar tashkil etilmoqda.
“Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida”gi
Qonun loyihasi ishlab chiqiladi.
Farmon bilan 51 banddan iborat chora-tadbirlarni amalga
oshirish nazarda tutilgan Nogironligi bo‘lgan shaxslarni qo‘llab-
quvvatlash tizimini yanada takomillashtirish hamda ularning
huquq va erkinliklarini himoya qilish kafolatlarini kuchaytirish
bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar dasturi tasdiqlandi.
Jumladan, tasdiqlangan Dastur quyidagi chora-tadbirlarni
nazarda tutadi:
nogironligi bo‘lgan shaxslarning hayot sifati va darajasini
oshirish;
nogironlikning oldini olish, nogironligi bo‘lgan shaxslarga
tibbiy-ijtimoiy yordam ko‘rsatish va ularni reabilitatsiya qilish
samaradorligini oshirish; nogironligi bo‘lgan shaxslarning ta’lim
olishi, ularni maxsus kasb-hunarga tayyorlash va qayta
tayyorlash tizimini takomillashtirish, shuningdek, nogironligi
bo‘lgan shaxslarni ishga joylashtirishni ta’minlash; nogironligi
bo‘lgan shaxslar uchun qulay va maqbul muhitni ta’minlash,
tibbiy-ijtimoiy muassasalarning moddiy-texnik jihozlanishini
yaxshilash.
Ko‘zi ojiz nogironligi bo‘lgan shaxslar savodxonligini oshirish
imkoniyatining past darajada ekanligi ularning ijtimoiy hayotda

ishtiroki va voqealardan xabardor bo‘lishini to‘liq cheklaydigan
o‘ta muhim muammolardan biri bo‘lib qolgan. Shu munosabat
bilan, nogironligi bo‘lgan shaxslarning savodxonligini oshirish
maqsadida viloyatlar, tumanlar markazlarida umumta’lim
maktablari negizida Brayl alifbosini o‘qitish bo‘yicha maxsus
kurslar tashkil etishga oid chora-tadbirlar ko‘riladi.
Bundan tashqari, ovoz orqali boshqarish maqsadida komputer
operatsion tizimlari uchun maxsus dasturlar yaratiladi, davlat
organlari va tashkilotlarining rasmiy saytlarida nogironligi
bo‘lgan shaxslar uchun qo‘shimcha imkoniyatlar joriy etiladi.
Sir emaski, shahar yo‘lovchi transportlarining maxsus uskunalar
bilan jihozlanmaganligi nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun ish
joyi va boshqa muassasalarga yetib borishda muayyan
qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Shuningdek, svetoforlar va
piyodalar yo‘lakchalari qo‘shimcha tovush yordamida boshqarish
uskunalariga ega emas. Buning uchun nogironligi bo‘lgan
shaxslarga shahar yo‘lovchi transportini mazkur maqsadlarga
moslashtirish, bekat va yo‘nalishlarni ovoz yordamida e’lon
qilish orqali qulayliklar yaratiladi. Shu bilan bir qatorda, 2018-yil
1-martdan nogironligi bo‘lgan shaxslarga moslashtirilmagan
shahar yo‘lovchi transporti vositalarini sotib olish
taqiqlanmoqda. Bu nogironligi bo‘lgan shaxslarga avtobus va
boshqa shahar yo‘lovchi transport turlaridan foydalanishni jiddiy
tarzda yengillashtiradi. Hozirgi kunga qadar milliy yengil
avtomobillar faqat sog‘lom insonlar uchun moslashtirilgan
bo‘lib, nogironligi bo‘lgan shaxslar esa maxsus boshqaruv
imkoniyati mavjud emasligi sababli bunday avtomobillarga ega
bo‘la olmas edi. Kelgusida ishlab chiqariladigan milliy yengil
avtomobillar nogironligi bo‘lgan shaxslar foydalanishi uchun
moslashtirilgan holda maxsus uskunalar bilan qayta jihozlanadi.
Transport vositalari haydovchilari – nogironligi bo‘lgan
shaxslarni o‘qitish uchun tayyorlash va qayta tayyorlash ishlari

tashkil etiladi.
Nogironligi bo‘lgan shaxslarning mamlakat ijtimoiy hayotida
ishtirokining muhim omillaridan biri ularning umumiy
savodxonligi hisoblanadi. Biroq, qator sabablarga ko‘ra,
nogironligi bo‘lgan shaxslar oliy ta’lim muassasalarida o‘qish
uchun kompleks imkoniyatga ega bo‘lmagan.
Ushbu maqsadda 2018/2019-o‘quv yilidan boshlab oliy ta’lim
muassasalariga abituriyentlar qabulining umumiy sonidan
nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun qo‘shimcha ravishda ikki
foizli kvotalar kiritilmoqda. Mazkur kvotalar bo‘yicha faqatgina
nogironligi bo‘lgan shaxslar ta’lim oladi, bu ularning oliy
ma’lumotga ega bo‘lishini ta’minlab, jamiyatga moslashish
imkoniyatlarini kengaytiradi. Nogironligi bo‘lgan shaxslarni
ishga joylashtirish ham ularni davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlash tizimining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Nogironligi bo‘lgan shaxslarni ishga qabul qilishni keng
rag‘batlantirish, shuningdek, nogironligi bo‘lgan shaxslarning
o‘zi tomonidan tadbirkorlik bilan shug‘ullanishga sharoit yaratish
maqsadida 2018-yilning 1-yanvaridan boshlab yakka tartibdagi
tadbirkorlik bilan shug‘ullanuvchi I va II guruh nogironligi
bo‘lgan shaxslar, shuningdek, I va II guruh nogironligi bo‘lgan
shaxslarni xodim sifatida yollagan yakka tartibdagi
tadbirkorlarga qat’iy belgilangan soliqning imtiyozli stavkasi
belgilanmoqda.
Nogironligi bo‘lgan shaxslar, keksalar va aholining boshqa
ijtimoiy ehtiyojmand toifalarini ijtimoiy himoya qilishga mas’ul
bo‘lgan yagona idoraning mavjud emasligiga ham alohida e’tibor
qaratildi. Shu munosabat bilan, O‘zbekiston Respublikasida
Ma’muriy islohotlar konsepsiyasini amalga oshirish doirasida
Sog‘liqni saqlash vazirligi huzurida ixtisoslashtirilgan idora
tashkil etiladi. Nogironligi bo‘lgan shaxslarning dolzarb
muammolarini hal etishda nafaqat davlat, balki oddiy
fuqarolarning ishtiroki ham o‘ta muhim hisoblanadi. Shu

maqsadda, Sog‘liqni saqlash vazirligi huzurida Nogironligi
bo‘lgan shaxslarni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi tashkil etilib,
uning mablag‘lari nogironligi bo‘lgan shaxslar ahvolini
yaxshilash, tibbiy-ijtimoiy yordam sifatini oshirish, protez-
ortopediya buyumlari va texnik reabilitatsiya vositalari ishlab
chiqarishni modernizatsiya qilish hamda texnologik yangilash
uchun ishlatiladi. Nogironligi bo‘lgan shaxslar muammolariga
befarq bo‘lmagan fuqarolar va yuridik shaxslarning ixtiyoriy
homiylik xayriyalari ham jamg‘arma manbalari bo‘ladi.
2018-yilning 1-iyunidan boshlab nogironligi bo‘lgan shaxslar
to‘g‘risida kompleks ma’lumotlarni (nogironligi bo‘lgan
shaxslarga oid shaxsiy ma’lumotlar, pul to‘lovlarining turlari va
miqdori, ajratilgan texnik reabilitatsiya vositalari, protez-
ortopediya buyumlari va boshqalar) o‘z ichiga olgan nogironligi
bo‘lgan shaxslarning yagona elektron reyestri joriy etilmoqda, bu
davolash va reabilitatsiya ishlarini samarali tashkil etishni
ta’minlaydi.
Qayd etish lozimki, protez-ortopediya buyumlari va texnik
reabilitatsiya vositalarini ishlab chiqarishning ma’nan
eskirganligi hamda ushbu vositalarni ishlab chiqarishga oid
ko‘plab standartlarning mavjud emasligi fuqarolarning asosli
e’tirozlariga sabab bo‘lmoqda. Mazkur muammoni hal etish
uchun protez-ortopediya buyumlari va texnik reabilitatsiya
vositalarini ishlab chiqarish sohasiga, jumladan faoliyat
yuritayotgan korxonalarni modernizatsiya qilishga
ko‘maklashish, zamonaviy texnologiyalarni qo‘llagan holda
respublikada yangi ishlab chiqarishlarni tashkil etish orqali chet
el investitsiyalari jalb qilinadi. Shuningdek, protez-ortopediya
buyumlari va texnik reabilitatsiya vositalarini ishlab chiqarishga
davlat standartlari joriy etiladi. Qabul qilingan Farmon
nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari va qonuniy
manfaatlarini ta’minlashni sifat jihatdan yangi bosqichga olib
chiqish imkonini beradi, shuningdek, nogironligi bo‘lgan

shaxslarning hayot sifati va darajasini oshirish, qulay va maqbul
muhitni ta’minlash, tibbiy-ijtimoiy muassasalarning moddiy-
texnik jihozlanishini yaxshilashga xizmat qiladi .

Xulosa
Xulosa qilar ekanmiz, shuni ta'kidlash joizki, mamlakatda
nogironlarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash, tibbiy-ijtimoiy
yordam ko‘rsatish, hayot sifatini yaxshilash tizimini
takomillashtirish, ularga ta’lim olish va ishga joylashishda har
tomonlama ko‘maklashish choralari ko‘rilmoqda. Davlat
tomonidan xalqimizga xos bo‘lgan mehr-shafqat hamda ezgulik
tuyg‘ularini hisobga olgan holda nogironlarning muhim ehtiyoj
va talablariga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Insonlarning nogironlarga nisbatan munosabatini o‘zgartirish,
atrofdagilarni ularning jamiyatda to‘liq va teng huquqli ishtiroki
haqida xabardor qilish nogironlarning dolzarb muammolarini hal
etishda o‘ta muhim va birinchi navbatdagi qadam hisoblanadi.
Ushbu maqsadda “nogiron” tushunchasi muomaladan

chiqarilmoqda va u eng avvalo, inson ekanligini hisobga olgan
holda umume’tirof etilgan “nogironligi bo‘lgan shaxs” atamasi
kiritilmoqda. nogironlarning yashash muhiti imkoniyatlari, ta’lim
olishi va bandligini ta’minlash, ularning tibbiy-ijtimoiy
reabilitatsiyasi, protez-ortopediya buyumlari va texnik
reabilitatsiya vositalari ishlab chiqarilishi masalalari bo‘yicha
Germaniya, Fransiya va Shveytsariya davlatlarining tajribasi
bevosita o‘rganilib, takliflar tayyorlashda inobatga olindi.
Nogironligi bo‘lgan shaxslarning dolzarb muammolarini hal
etishda nafaqat davlat, balki oddiy fuqarolarning ishtiroki ham
o‘ta muhim hisoblanadi. Shu maqsadda, Sog‘liqni saqlash
vazirligi huzurida Nogironligi bo‘lgan shaxslarni qo‘llab-
quvvatlash jamg‘armasi tashkil etilib, uning mablag‘lari
nogironligi bo‘lgan shaxslar ahvolini yaxshilash, tibbiy-ijtimoiy
yordam sifatini oshirish, protez-ortopediya buyumlari va texnik
reabilitatsiya vositalari ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish
hamda texnologik yangilash uchun ishlatiladi. Nogironligi
bo‘lgan shaxslar muammolariga befarq bo‘lmagan fuqarolar va
yuridik shaxslarning ixtiyoriy homiylik xayriyalari ham
jamg‘arma manbalari bo‘ladi.
Qayd etish lozimki, protez-ortopediya buyumlari va texnik
reabilitatsiya vositalarini ishlab chiqarishning ma’nan
eskirganligi hamda ushbu vositalarni ishlab chiqarishga oid
ko‘plab standartlarning mavjud emasligi fuqarolarning asosli
e’tirozlariga sabab bo‘lmoqda. Mazkur muammoni hal etish
uchun protez-ortopediya buyumlari va texnik reabilitatsiya
vositalarini ishlab chiqarish sohasiga, jumladan faoliyat
yuritayotgan korxonalarni modernizatsiya qilishga
ko‘maklashish, zamonaviy texnologiyalarni qo‘llagan holda
respublikada yangi ishlab chiqarishlarni tashkil etish orqali chet
el investitsiyalari jalb qilinadi. Shuningdek, protez-ortopediya
buyumlari va texnik reabilitatsiya vositalarini ishlab chiqarishga

davlat standartlari joriy etiladi. Qabul qilingan Farmonlar va
qarorlar nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari va qonuniy
manfaatlarini ta’minlashni sifat jihatdan yangi bosqichga olib
chiqish imkonini beradi, shuningdek, nogironligi bo‘lgan
shaxslarning hayot sifati va darajasini oshirish, qulay va maqbul
muhitni ta’minlash, tibbiy-ijtimoiy muassasalarning moddiy-
texnik jihozlanishini yaxshilashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati
1.O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 1992-y T-2018.
2.I.A.Karimovning “Mustaqillikga erishish ostonasida “nomli kitob T 2004
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni O‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida
(O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami-T.: 2017 y. 2. Q.
Abdurahmonov Aholini ijtimoiy muhofaza qilish - T.:2010
4. M.Seyitnazarov. O‘zbekiston respublikasining ayollarga oid davlat siyosati
va uning huquqiy asoslari-N.:2016 y
5. Korotkov A.V. Harbiy xizmatchilarni ijtimoiy himoya qilish: huquqiy tartibga
solish. - M .: OAJ "RAU-Universitet", 2005. S. 450.

6. Pashkov V.F., Malyshev V.P. Harbiy xizmatdan bo'shatilgan Rossiya
Federatsiyasi fuqarolarini ijtimoiy va huquqiy himoya qilish muammolari. / Milliy
ijtimoiy ish jurnali, 2002. № 2. S.30-76.
7. Puzikov A.E. Harbiy xizmatchilarning ijtimoiy muammolari. / Ijtimoiy ish
nazariyasi, metodologiyasi va tarixi jurnali, 2004. №2. S.25-85.
8. Ijtimoiy ish bo'yicha lug'at-ma'lumotnoma. / Ed. Xolostovoy E.I.-M .: INFRA,
2000. 503-bet.
9. Surkova I.Yu. Armiyadagi ijtimoiy ish modellari. / Ijtimoiy ish metodologiyasi
va amaliyoti jurnali, 2002. №2. S.50-78.
10. Ijtimoiy ish texnologiyasi. / Ed. Prof. V.I.Kurbatova - M .: INFRA, 2002. S.
460.

Salomatlik muammolari va tibbiy- ijtimoiy xizmatlar

Купить