Samarqand Amir Temur davlatining poytaxti - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	721.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Samarqand Amir Temur davlatining poytaxti

Купить

Mavzu: Samarqand Amir Temur davlatining poytaxti
Reja:

•
Samarqandning poxtaxtga aylanishi
•
Amir Temur bunyod etgan me’moriy obidalar
•
Mirzo Ulug’bek davrida bunyodkorlik ishlari

1370 yilning 9 aprelida Balx shahrida Movarounnahrga katta nufuzga ega
bo’lgan urug’larning mirlari, ulug’ Sayid Mir Sayid Baraka, Termiz
xonzodalari-Maoliy va Ali Akbarlar ishtirokida bo’lib o’tgan ulkan
quriltoyda Amir Temur podshohlikka va davlat boshqarishga loyiq deb
topildi. (Sharafuddin Ali Yazdiy, Zafarnoma).Amir Temur samarqandni
saltanat poytaxtiga aylantirishga qaror qiladi.
Jo’g’rofiy jihatdan qulay mintaqada joylashgan Samarqand qit’alararo
o’tuvchi Buyuk Ipak Yo’lining tarixiy chorrahasida o’rnashgan edi. Bundan
tashqari, Samarqandning mo’tadil ob-havosini, zilol suvlarini, unumdor
tuprog’ini ko’plab ta’rif qilgan edilar. Shaharning bu xislatlari Amir
Temurni o’ziga rom qilgan bo’lsa, ajabmas.

Amir Temur Samarqandga kelganida, shaharning na mudofaa
devorlari va na biror bir hashamatli binosi bor edi. Chingizxon
boshchiligidagi mo’g’ul bosqinchilari Samarqandning qadimgi
o’rni – afrasiyobni shu darajada vayron qilgandiki, unda yashashni
iloji qolmagandi.
Amir Temur Chingizxon buzgan Afrasiyobni qayta tiklashdan ko’ra
Yangi shaharni bunyod qilishni ma’qul ko’rdi. 1370 yilning kuzida
Temur Samarqandda katta quriltoy chaqirdi va unga barcha
amirlar, beklar, lashkarboshlar, olimu –ulamolar va islom dinining
peshvalari chaqirdi. Qurultoyda davlatchilikni qayta tiklash va
rivojlantirishga qaratilgan masalalar muhokama etilgan.

Amir Temur Samarqandni qurishga kirishar ekan , shaharning mudofaa qudratiga, obodonchiligiga,
faravonligiga va xushmanzaraligiga alohida e’tibor beradi. Davlatni yaxshi boshqarish uchun davlat
boshqaruv apparati faoliyat ko’rsatadigan Arki a’lo zarurligini yaxshi bilgan sohibquron shaharning g’arbiy
tomonidagi tepalikda uni barpo qilishga kirishadi. 34 gektar maydonni egallagan ark ikki qator mudofaa
devori bilan o’ralgan. Mudofaa devori bilan o’ralgan mudofaa devorining tashqi tomonidan chuqur va
keng handaq qazilib, u Novadan arig’ining suvi bilan to’ldirilgan. Arkning ichi ikki qismga ajratilgan bo’lib,
uning shimoliy tomonida ma’muriy binolar hamda harbiy maqsadda foydalaniladigan inshootlar
joylashtirilgan. Janubiy qismida esa zadagonlarning turar joylari qad rostlab turgan.
Arkning ichi Ko’ksaroy va Bo’stonsaroy nomli ikki ajoyib, hashamatli saroylar ko’kka bo’y cho’zgan.
Ko’ksaroy 4 qavatli bo’lib, uning moviy gumbazli uzoq-uzoqlardan ko’rinib turgan. Ko’ksaroyda
Amir Temurning taxti , xazinasi va boy kutubxonasi saqlangan. Bu saroyda sohibqiron xorijdan kelgan
elchilarni hamda saroy a’yonlarini qabul qilgan. Amir Temurdan keyin ham Ko’ksaroy Temuriylar
hukmdorlar uchun rasmiy saroy vazifasini o’tagan.
Samarqand shahristoni ham mustahkam mudofaa devori bilan o’ralgan bo’lib, shaharga oltita darvoza
orqali kirilgan. Mudofaa devorining shimoliy qismida Shayxzoda va Temir darvoza (Ohanin)lar bo’lgan.
Sharqiy tomonda esa Feruza darvoza o’rnatilgan .

Amir Temur maqbarasi

Bibixonim masjidi

Amir Temurning bevosita rahbarligi va tashabbusi bilan Samarqandda 20 dan oshiq mahobatli
me’morchilik inshootlari barpo qilingan. Bu inshootlarning loyihalarini shaxsan Temurning o’zi ko’rib,
loyihalar mukammal holatga keltirilganidan so’nggina tasdiqlanganini Sharafiddin Ali Yazdiy va
Nizomiddin Shomiy kabi tarixchilar ham qayd etganlar. Oqsaroy, Ruhobod, Amir Temur, Bibixonim,
Qutbi Choxardaxum, Shohi-Zinda kabi maqbaralar, Guman og’a xonaqohi, Bibixonim va Muhammad
Sulton madrasalari shaharga salobat va ko’rk bag’ishlab turgan.
Temurning sharq shaharsozligiga kiritgan yana bitta yangiligi samarqandning ichida va tashqarisida
biri-biridan go’zal, bahavo 12 ta bog’-saroyning barpo qilinishidir. Bu bog’larning markazida
hashamatli saroylar ham barpo qilinganligi uchun, ular bog’-saroylar deb atalgan. Bog’-saroylarni
bezashda bezashda o’sha zamonning mohir naqqosh-hunarmandlari va musavvirlarning xizmatlari
katta bo’lgan. Bog’-saroylarning devorlariga rassomlar Eron, Dashti Qipchoq va Hindistondagi jang,
qamal lavhalarini, Amir Temurga elchilar tomonidan sovg’a keltirish marosimlarini, ov manzaralarini,
sayillarni, bazmlarni sahnalarini chizganlar.
Xulosa qilib shuni aytishimiz lozimki, Amir Temur tomonidan Samarqand shahrining ichida va atrofida
barpo qilingan Bog’i Naqish Jahon, Bog’i Behshit, Amirzoda Shoxrux bog’i, Bog’i Bo’ldu, Bog’i
Jahonnamo , Bog’i nav, Bog’ishamol, Davlatobod kabi bog’-saroylar XIV-XV asrlardagi Sharq
shaharsozligi va me’morchiligidan yangi, ilg’qor g’oya edi. Bu g’oya Amir Temurdan so’ng
movarounnahr, Xuroson va Hindistonda ham temuriy hukmdorlar tomonidan amalga oshirdi.

Klavixoning kundaligida shahar haqida: «Samarqand shahri tekislikda joylashgan
atrofii paxsa devor va chuqur handak bilan o’ralgan. Shaharni ichi seviliya shahridan
bir muncha kattaroqdir. Shahar ortida esa kuplab uylar qurilgan bo’lib, ular ham
shaharga tutashib ketgan. Shahar bog’lar va uzumzorlar bilan o’ralgan. Bog’larning
o’rtasida ko’chalar va maydonlar bor, bur da ham aholi zich yashaydi, hamda ko’p
miqdorda non go’sht va boshqa mahsulotlar sotiladi. Devorning ortida щ ahar
ichidagidan ko’ra ko’proq aholi yashaydi. Shahar atrafidagi bog’larda ko’plab
mahobatli va hashamatli inshootlar bor, janob (Amir Temur)ninga saroylari va bosh
yerto’lasi ham shu yerda joylashgan. Bundan tashqari, bu bog’larda aslzodalarning
ham hovli- joylari mavjud… Bu yerda non, sharob, go’sht, meva-chevalar
parrandadan tortib hamma narsa mo’l-ko’ldir. Bu yerning qo’ylarning dumbasi juda
katta non darajada arzonki, undan arzon bo’lishi mumkin emas, gurux esa
hayratlanarli darajada ko’p. Bu shahar va uning zamini shu darajada boy , saxovatliki
xayron qolasan, kishi.

Amir Temurning Samarqand qurilishidagi say’i-harakatlari yevropalik olimlar
tomonidan alohida qayd qilingan. Bu borada fransuz sharqshunosi Jan Pol Rua
«Ayonki, Versalsiz Lyudovik XIV Qirol-Quyosh bo’la olmasdi. Takror aytamanki, Temur
hamisha va shaxsan g’amxo’rlik qilib yaratgan Samarqandning me’moriy mo’jizasisiz
Temur bo’la olmasdi,»-deb yozgan edi.
Albatta amir Temur davri Samarqandini uning ilm-fani, sa’nati va madaniyati,
ma’naviyatisiz bor bo’y – bastini anglash mushkuldir. Amir Temur yuksak ma’naviyat va
madaniyat sohibi bo’lganligi uchun o’zining bepoyon davlati – xududlaridan olimlar,
shoirlar musavvirlar, musiqachilar, me’mor va iqtidorli ustalar hunarmandlarni poytaxt
Samarqandga chorladi. Ularga zarur shart-sharoitlarni yaratib g’amxo’rlik qildi va ijod
qilishlariga imkon berdi. Amir Temurning o’zi, o’g’illari, nabiralari va xotinlari
Samarqandda ulug’vor madrasalar, xonaqohlar bunyod qildilar. Mudarrislar va tolibi
ilmlarni zarur mablag’lar bilan ta’minladilar. Shu sababli, XIV-XV asrlarda Samarqand
Sharqning ulkan ijodiy laboratoriyasiga aylangan edi. Samarqandda ulkan g’oyalar,
sa’natning yuksak namunalari , falsafiy fikrlar tug’ilar, amalga oshirilar va so’nggi
Temur davlatining cheka-chekkalariga tarqalar edi.

Amir Temurdan keyin poytaxt Samarqandning obodonchiligi, madaniyati,
ilm-fani borasida eng katta xizmatlar qilgan temuriy hukmdor Mirzo
Ulug’bek hisoblanadi. Tarixiy manbalarda Ulug’bek davrida Samarqand
hayoti xuddi Amir Temur davridagidek davom etganligi yozilgan. To’ylar,
bayramlar avvalgidek kuy-qo’shiqlar bilan o’tgan. Mirzo Ulug’bek islom
dini va ilm-fanning taraqqiyoti yo’lida ulkan bunyodkorlik ishlarini amalga
oshirgan. Ulug’bekning shaxsiy: tashabbusi bilan hozirgi Registon
maydonida hashamatli madrasa, Muqatta masjidi va xonaqoh barpo
qilingan, Registon atrofida karvonsaroy va hammom qurilgan. Bundan
tashqari u Ulug’bek sohibqiron bobosiga taqlid qilib Cho’ponota
tepaligining g’arbiy etagida Bog’imaydon va Chinnixona nomli ikkita bog’-
saroy bunyod qildirgan.

Ulug’bek madrasasi

Ulug’bek rasadxonasi

1417 yidda boshlanib 1420 yili qurib bitkazilgan Ulug’bek madrasasining birinchi
mudarrisi Mavlono Xavofiy bo’lgan. Keyin bu madrasaga uzoq vaqt mobaynida
mashhur alloma Qozizoda Rumiy mudarrislik qilgan. Tarixiy manbalarda Qozizoda
Rumiyning ma’ruzasini eshitish uchun Hirotdan Samarqandga Abdurahmon Jomiy
maxsus kelganligi aytilgan.
Shak-shubhasizki, Mirzo Ulug’bek tarix sahifalarida, avvalambor, alloma-hukmdor
sifatida qolgandir. Yoshligidanoq harbiy san’atdan ko’ra ko’proq ilmga ishtiyoqi
bo’lgan Ulug’bek astronomiyaga qiziqadi. Samarqanddagi Ulug’bek madrasasida ilm
bilan mashg’ul bo’lgan allomalar, astronomiya sohasida yanada unumli va aniq ilmiy
ishlar olib borish, rasadxona qurishni taqoza qilayotganligini aytadilar. Mirzo
Ulug’bek Samarqandda rasadxona qurishga kirishar ekan, olimlarga avvallari
Bog’dod, Damashq, Isfahon va Marog’da qurilgan rasadxonalarning tuzilishi hamda
o’sha rasadxonalarda ishlatilgan ilmiy asboblarni har tomonlama o’rganib chiqishni
buyuradi.

Samarqand Amir Temur davlatining poytaxti

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish